IN EPISTOLAM AD PHILOMEN

 

 

ARGUMENTUM

 

Philemoni familiares litteras facit pro Onesimo servo eius, scribens ei ab urbe Roma de carcere per suprascriptum Onesimum.

 

 

CAPUT UNICUM

 

1-6. Paulus vinctus Christi Iesu, et Timotheus frater Philemoni dilecto adiutori nostro, et Appiae sorori charissimae, et Archippo commilitoni nostro, et Ecclesiae quae in domo tua est, gratia vobis et pax a Deo Patre nostro, et Domino Iesu Christo. Gratias ago Deo meo, semper memoriam tui faciens in orationibus meis, audiens charitatem tuam et fidem quam habes in Domino Iesu, et in omnes sanctos, ut communicatio fidei tuae evidens fiat in agnitione omnis operis boni in Christo Iesu.

 

Paulus vinctus, etc.

[Ambrosius.] Hanc Epistolam scribit Apostolus Philemoni Colossensi, qui nulla ecclesiasticae ministrationis praeditus erat dignitate, sed vir laudabilis in plebe, cui familiares litteras mittit pro Onesimo servo suo, qui cum damno eius fugerat ; sed ab Apostolo audito Evangelio baptizatus est, cui et veniam deprecatur Apostolus, scribens ei a Roma de carcere. Et est intentio Apostoli implorare veniam Onesimo apud Philemonem. Modus talis : Prius salutat illum cum uxore et filio. Deinde agit gratias Deo de bonis eorum, commendans fidem et charitatem eorum. Postea Philemonem obsecrat, cum ei imperare posset, ut Onesimo parcat, et gratias Deo agat, quia talem illum recipit, ut non servum aestimet, sed dilectissimum fratrem. Deinde dicit ut paret sibi hospitium speranti ad ipsum venire. Praemittit vero salutationem, dicens : Paulus vinctus Iesu Christi, id est pro Christo Iesu. Non dicit apostolus, quod est nomen dignitatis, sed vinctus, quod est nomen humilitatis, quia non imperat, sed orat. Est enim hic intercessio pro Onesimo, ideo quae humilitatis sunt, commemorat incipiens ab iniuria sua ut dignitatem suae Epistolae faceret. Sicut enim peccati causa vinciri opprobrium est, sic contra pro Christo custodiae vincula sustinere maxima gloria est. Eo enim tempore in custodia erat, ideo ait, Paulus vinctus Iesu Christi. Quasi dicat : Cuius debes misereri, non esse causa doloris : quod eris si immisericors filium cruciaveris. Et Timotheus frater, etc. Cuius etiam causa debes misereri, scribunt hanc Epistolam Philemoni dilecto, proventu virtutum.

[Hieronymus] Vel sicut in Graeco babetur, diligibili, qui scilicet diligi meretur ; et adiutori nostro ministerio praedicationis, et Appiae uxori eius cui scribit ut haec virum exoret, charissimae sorori, in fide non ficta, et Archippo filio eius Colossensium ministro, ut et hic patrem exoret, commilitoni nostro qui mecum laborat in eadem militia, et Ecclesiae quae in domo tua, vel, eius est, id est toti familiae eius, ut et hi orent eum. Et ante alia salutat in hunc modum : Gratia sit vobis, id est remissio peccatorum, et pax mentis et reconciliatio ad Deum a Deo Patre nostro et Domino Iesu Christo. Gratias. Post salutationem gratias de bonis agit, commendans fidem et charitatem eius : quae ideo commemorat, ut memorata bonitas moveat eum ad veniam. Ait ergo : Gratias ago Deo meo semper memoriam tui faciens in orationibus meis. Unde autem gratias agat, aperit, subdens : Audiens charitatem tuam et fidem, id est commendationem fidei et charitatis tuae. Quam fidem et charitatem habes in Domino Iesu, et in omnes sanctos, vel in omnibus sanctis, quia in Christum credebat et eligebat, et sanctis credebat et diligebat, et per opera fidei et charitatis Christo serviebat et sanctis, ut communicatio. Quasi dicat : Fidem habes et charitatem in Christo et in sanctis, ita ut communicatio fidei tuae evidens fiat, id est ut fides tua communicans fidei nostrae, vel quod aliis ex fide tua communicas evidens sit. Et hoc in agnitione omnis boni in Christo Iesu, id est ita evidens sit ut hoc merito cognoscatur omne bonum esse in te per Christum, id est omnium bonorum sufficientia. Vel ita : memoriam faciens tui, et gratias ago in orationibus habitis de hoc, ut omnes fidei tuae, id est operatio fidei qua servis Christo et sanctis, evidens fiat. In agnitione omnis boni, quod est in Christo Iesu, id est cum cognitione boni aeterni, ut illud expeteretur in praemium.

[Ambrosius] Hoc enim orat Apostolus ut operatio illius cum cognitione fiat bonitatis, id est ut tali mente operetur, ut in futurum exspectet praemium ipsum Christum, non retributionem temporalium.

 

 

7-25. Gaudium enim magnum habui, et consolationem in charitate tua, quia viscera sanctorum requieverunt per te, frater. Propter quod multam fiduciam habens in Christo Iesu imperandi tibi quod ad rem pertinet, propter charitatem magis obsecro, cum sis talis ut Paulus senex, nunc autem et vinctus Iesu Christi, obsecro te pro meo filio quem genui in vinculis Onesimo, qui tibi aliquando inutilis fuit, nunc autem et mihi et tibi utilis, quem remisi tibi. Tu autem illum ut mea viscera suscipe. Quem ego volueram mecum detinere, ut pro te mihi ministraret in vinculis Evangelii. Sine consilio autem tuo nihil volui facere, uti ne velut ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium. Forsitan enim ideo discessit ad horam a te, ut in aeternum illum reciperes, iam non ut servum, sed pro servo charissimum fratrem maxime mihi. Quanto autem magis tibi et in carne, et in Domino ? Si ergo habes me socium, suscipe illum sicut me. Si autem aliquid nocuit tibi aut debet, hoc mihi imputa. Ego Paulus scripsi mea manu. Ego reddam, ut non dicam tibi quod et te ipsum mihi debes. Ita, frater, ego te fruar in Domino, refice viscera mea in Christo. Confidens in obedientia tua scripsi tibi, sciens quoniam et super id quod dico facies. Simul autem para mihi hospitium, nam spero per orationes vestras donari me vobis. Salutat te Epaphras concaptivus meus in Christo Iesu, Marcus, Aristarchus, Demas et Lucas auditores mei. Gratia Domini nostri Iesu Christi cum spiritu vestro. Amen.

 

Gaudium enim.

[Ambrosius] Quasi dicat : Iam hoc oro, quia gaudium magnum habui in corde, et consolationem in adversis in charitate tua, quae non solo virtutis habitu in corde viguit, sed etiam extra in opere manifestata est, hac scilicet quia in sancta sanctorum, id est filii sanctorum charissimi, vel erga te propensi sanctorum affectus interni, o frater, per te digne illos recipientem a suis laboribus quodammodo respirantes requieverunt, quia sanctorum necessitatibus utensilia ministravit, et ita sanctorum affectus erga illum propensius eo consolante quievit, et refrigeratus est. Propter quod, scilicet quia servis aliis et ad benefaciendum promptus es, multo magis mihi servire debes. Ego multam habens fiduciam, non dico potestatem, in Christo Iesu, id est per Christum Iesum, imperandi tibi quod pertinet ad rem, id est ad tuam utilitatem. Non dico contra licita, quasi dicat, fiduciam habeo imperandi quod est utile tibi et mihi. Non dico me habere potestatem imperandi tibi contra hoc quod licet tibi. Habens, inquam, fiduciam imperandi propter charitatem meam, vel tuam, magis obsecro cum sis talis, vita et aetate : ut ego Paulus qui senex sum, et ideo non impero tibi, sed obsecro. Unde supra : Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem. Nunc autem. Quasi dicat : Senex sum, dico, non solum autem senex, sed et nunc vinctus Christi Iesu, per quod magis debes moveri. Obsecro, inquam, te de meo filio Onesimo. Magnum est et laudabile, non de humili viro, sed de sublimi viro, si se inclinat et obsecrat. Filio meo, quem genui in fide, cum essem in vinculis. Et ideo tenerius eum diligo, qui tibi aliquando, dum infidelis erat, fuit inutilis, tua tollendo, nunc autem utilis est et tibi et mihi, serviendo scilicet mihi et per me tibi, cuius est quidquid tuus servus mihi fecit, quem remisi tibi. Tu autem suscipe, id est recipe, illum ut mea viscera, ut meum charissimum filium. Vel, ut mea viscera, id est meum in eo recipe affectum. Onesimum profugum decurrentem ad divinum auxilium, cum esset in custodia baptizavit Apostolus, videns in illo utilitatis spem, quem sic commendat ut suum animum in illo significet recipi. Quem ego volueram mecum retinere, ut pro te mihi ministraret in vinculis Evangelii. Sine consilio autem, id est consensu, tuo nihil volui facere, ut bonum tuum, scilicet quod tuus mihi servit, ne, id est non, esset velut ex necessitate, id est contra velle tuum, sed voluntarium,

ut tamen velit Deus facit, qui operatur in nobis velle et operari pro bona voluntate. Forsitan enim. Quasi dicat : Ideo suscipe illum, quia utilis fuit fuga eius. Forsitan enim ideo discessit ad horam a te, ut reciperes illum in aeternum, scilicet hic et in futuro. Dicendo forsitan, sententiam temperat. Hoc ideo dicit, quia omnia humana sunt dubia, et potuit alia causa esse quare Deus sic fieri disposuerit, sive permiserit. Reciperes illum, dico, iam non tantum ut servum, sed pro servo, quod ante erat, fratrem charissimum. Vel secundum aliam litteram, reciperes illum, dico, iam non tantum ut servum, sed ut fratrem charissimum plus servo. Fratres enim plusquam servi chari sunt. Illum, dico, maxime mihi charum. Quanto autem magis, quam ante, vel quam mihi, tibi charus esse debet, et in carne, scilicet quia servus tuus est, et in Domino, quia fidelis frater est. Vel ita frater est, et maxime mihi magistro tuo frater est. Onesimo enim offenso proprio domino confugit ad Apostolum, ad hoc ut oblitteratis peccatis utilis reverteretur, in tantum ut non domino suo aequalis fieret meritis, sed ipsi magistro suo frater.

[Ambrosius] Et ne Philemon, quia dominus erat, contra servum suum inflaretur, humiliat eum, dicens illum ei fratrem, et in carne, quia ex uno Adam sumus omnes, et in Domino per fidem, et hoc est quod subdit, quanto autem magis quam ante tibi, frater est, et in carne, per conditionem primae nativitatis, et in Domino per fidem quae omnem superbiam amputat. Et quia ita est, ergo, id est ideo, si habes, id est si habere vis, me socium suscipe illum sicut me ; si enim non suscipis, non es socius. Si autem aliquid nocuit tibi aut debet, hoc mihi imputa. Nunc excusationem omnem convellit, cum sibi imputandum esse dicit, si vel laesit, vel debet aliquid. Et ut magis credatur quod dicit, addit : Ego Paulus scripsi manu mea, ego reddam tibi, vel hic vel in futuro. Reddam tibi, dico : Ut non dicam tibi quod, non modo tua, sed etiam teipsum debes mihi, ad serviendum. Quasi dicat : Minus exigo a te quam debes. Deinde supponitur adiuratio, cum ait : Ita, o frater, ego fruar te in Domino, id est gaudebo de te in regno Dei, si feceris quod rogo. Quid est illud ? Ecce : refice viscera mea, id est filium vel affectum meum in Domino, id est propter Dominum. Deinde blanditur ei, dicens : Ego confidens in obedientia tua scripsi, sciens quod facies supra id quod dico. Provocat eum sic blandiendo, ut amplius faciat quam postulatur ab eo. Solet enim fieri ut qui de se videt bene sentiri, meliorem se praebeat. Deinde ut sollicitiorem eum faciat, et ad obediendum promptiorem, venturum se ad illum significat, subdens : Simul autem et para mihi hospitium, vel hoc potest eum movere ad veniam. Ideo, dico, para, nam spero per orationes vestras me donari vobis. Hoc dicit ut magis obediant. Solent enim absentes contemni. Salutat te Epaphras et captivus meus in Christo Iesu, et Marcus, et Aristarchus, Demas et Lucas adiutores. Gratia Domini nostri Iesu Christi sit cum spiritu tuo. Amen.