QUAESTIO CXVII

Post hoc igitur ultimo transeundum est ad octavum, an scilicet negatio seu deformitas culpae includatur essentialiter in actu vel habitu sibi substrato.

 

Circa hoc autem sunt duo modi inter se contrarii.

Quidam enim dicunt quod praedicta negatio et deformitas non includitur essentialiter seu per realem indifferentiam in essentia habitus vel actus pravi, immo est quiddam consequens essentiam actus vel habitus. Et quidam horum dicunt quod Deus posset totam essentiam specificam actus et habitus facere sine illa negatione et deformitate.

Alii vero dicunt quod quaedam sunt actiones quibus per se non inest bonitas virtuosa vel malitia vitiosa, sed solum ex respectu ad internum actum voluntatis. Et huiusmodi sunt actiones nostrae.corporales et consimiles, et talibus formalis ratio malitiae non est essentialis. Actibus vero et habitibus voluntatis qui secundum suam speciem non possunt esse vel intelligi sine huiusmodi deformitatibus formalis ratio malitiae est essentialis.

Hoc autem probant ex quinquiplici respectu, scilicet, ex respectu ad suum formale obiectum et ad divinae legis praeceptum et ad suum contrarium et ad suum subiectum et ad ipsius deformitatis quidditatem et generationem et conservationem.

 

Primo quidem probant hoc ex respectu ad formale obiectum. Morales enim habitus et actus ex vario respectu et ordine ad sua obiecta formalia trahunt suam speciem seu differentias specificas. Unde odium Dei est odium alterius speciei quam sit odium veneni vel mortis, et odium daemonis propter culpam suam est odium specie differens ab odio quo quis odit in aliquo bonum naturae. Ergo in odio Dei habitudo et respectus odii ad Deum est differentia specifica et positiva talis odii, ita quod per eam differt specie a quocunque altero odio. Sed iste respectus quo odium Dei respicit Deum est proprie illud propter quod huiusmodi odium detestamur, quia habet se ad Deum tanquam ad obiectum odibile. Ergo in hac habitudine essentialiter includitur malitia illius odii. Item, habere Deum pro odibili aut affici ad creaturam tanquam ad summum bonum et tanquam ad finem ultimum aut habere eam pro deo includit in se compositionem terminorum falsissimam, et pessimam. Isti enim habitus vel actus feruntur quasi compositive super diversas rationes obiectivas seu super diversos terminos. Unde odium Dei accipit Deum ut malum seu ut odibile quasi componendo utrumque seu potius intra se talem compositionem tenendo. Constat autem quod ratio obiectiva eo modo quo est in suo habitu vel actu continetur ibi essentialiter, ita quod non est aliud quani ipse habitus vel actus ; unde res, prout sunt in intelligentia Dei, non sunt aliud realiter quam ideae divinae. Ergo falsa et perversa compositio terminorum includitur essentialiter in pravis habitibus et actibus mentis. Sed huiusmodi falsitas non.est aliud quam negatio et deformitas malitiae. Ergo et cetera.

 

Secundo probant hocex respectu ipsorum ad Dei praeceptum. Constat enim quod non solum omissio boni est contra praeceptum, sed etiam commissio alicuius facti prohibiti aut habitio seu possessio rei prohibitae. Unde sicut omissio boni est contra praecepta affirmativa, ita commissio est contra praecepta negativa, et sicut praeceptum affirmativum fertur contra negationem quam dicit omissio, ita praeceptum negativum fertur contra affirmationem quam dicit commissio vel habitio rei prohibitae, ut verbi gratia, habere habitum aut actum superbiae vel impietatis est prohibitum. Sed divina prohibitio fertur directe contra malum, saltem in praeceptis moralibus et in praeceptis iuris naturalis. Ergo huiusmodi affirmationes sunt per se malae. Sed ratio suae entitatis non est ratio suae malitiae aut sui defectus. Ergo oportet quod istae duae rationes, scilicet, entitatis et malitiae, per realem indifferentiam in eadem essentia includantur. Item, ubi commissio se habet per ordinem ad omissionem tanquam illam includens et superaddens ad eam, multo peior est commissio quam sola omissio ; unde peius est habere superbiam quam solum carere humilitate ; et peius est occidere patrem quam solum non bene facere sibi pro tempore debito. Sed haec proprie peioritas est, quia ultra negationem superadditur ad positivum, quod tamen est malum aut cuius appositio est mala. Ergo istud in sua essentia includit rationem peioritatis. Unde et certum est quod plus elongat a Deo et a bono virtutis quam sola omissio boni sibi oppositi, sicut esse frigidissimum plus elongat a calido quam sola carentia caloris. Ad idem etiam facit quod debitae commensurationi medii virtutis non solum opponitur, si est ibi minus quam debeat esse, sed etiam si est ibi plus, unde sicut ei opponitur defectus, ita et excessus. Ergo in ipso positivo excessu includitur aliqua ratio malitiae.

 

Tertio probant hoc ex respectu eorum ad suum contrarium. Nam quicquid per essentiam suam contrariatur virtuti, utique in sua essentiam illam contrarietatem includit. Contrariari autem virtuti est ratio malitiae et deformitas detestabilis. Sed habitus et actus vitiorum per sua essentialia contrariantur actibus et habitibus virtutum. Ergo et cetera.

Item, contrarium includit in sua essentia privationem sui contrarii et ultra hoc superaddit distantiam maximam, quia contraria maxime a se distant, ita quod unum est in uno termino distantiae et aliud in termino opposito. Ergo in essentia habituum et actuum vitiosorum includitur privatio virtutum, et hoc respectu proprii subiecti in quo virtutes esse debent.

Item, in motu, qui vocatur accessus ad terminum ad quem, essentialiter includitur recessus a termino opposito. Ergo in conversione qua quis accedit ad bonum creatum propter se seu tanquam ad finem ultimum essentialiter includitur aversio seu recessus a Deo tanquam a fine ultimo ; unde et impossibile est esse aut intelligi conversionem talem sine aversione a Deo.

 

Quarto probant hoc ex respectu eorum ad suum subiectum. Constat enim quod mens subiecta habitibus et actibus vitiosis per eos infigitur obiectis quibus non deberet propter se infigi aut non tali modo qualem habitus illi et actus in sua essentia includunt.

Item, constat quod illi habitus et actus secundum essentias suas disconveniunt dignitati mentis et illi ordini ac decori quem dignitas naturae suae exigat. Nec mireris, si una essentia potest alteri naturae disconvenire et eam sua praesentia foedare, quia nigredo seu forma asinina disconvenit faciei humanae ; unde si facies hominis haberet figuram et colorem porci vel asini, eo ipso esset turpissima, sic aurum foedatur commixtione cupri et argentum commixtione plumbi. Si ergo essentia habituum pravorum est ex se foedativa animae : patet quod ratio foldativa animae est sibi essentialis. Sed hoc malitiam vocamus.

 

Quinto probant hoc ex quidditate huiusmodi defectuum seu deformitatum et ex consequentia eorum ad habitus vel actus pravos. Aut enim huiusmodi deformitates secundum se sunt aliquid aut nihil. Si aliquid, ergo aut sunt quaedam essentiae diversae ab essentia habituum vel actuum aut sunt idem cum eis. Sed quia nullus dicit quod secundum suam rationem dicant ens, sed potius non ens et defectum entis : arguo solum posito quod ita sit, quia secundum hoc nihil reale aut realiter differens addunt super essentias habituum vel actuum in quibus fundantur. Non ergo potest dici quod sint eis accidentales quasi aiiquod reale, accidens superaddentes. Quo dato, tunc ulterius arguitur : quia omnis negatio negans illa, quae ab essentia rei in qua fundatur essentialiter sunt disparata et essentialiter sibi incompossibilia, est negatio essentialis illi essentiae in qua fundatur, ut verbi gratia, non esse albedinem est essentiale nigredini, et unicuique speciei est essentiale non esse alias species, ut ternario est essentiale non esse quaternarium et corpori non esse spiritum et e contrario. Sed sic est in proposito. Haec enim deformitas negat debitam conversionem ad Deum et habitualem rectitudinem virtutis et debitum ordinem divinae legis et debitam decentiam subiecti et debitam compositionem rationum obiectivarum et debitum ordinem ad ea quae debent referri in Deum, ut scilicet non diligantur nisi ad eum et propter eum. Sed omnia haec quae per deformitatem vitii negantur sunt essentialiter disparata ab essentia habitus vel actus vitiosi et essentialiter sibi invicem sunt incompossibilia. Ergo negatio praedictorum includitur essentialiter in essentia habitus et actus vitiosi. Et intelligo hoc partialiter, quia unus habitus non includit in se universaliter deformitates et negationes aliorum habituum vitiosorum.

 

Item, constat quod istae negationes seu deformitates semper et necessario consequuntur habitus et actus vitiosos et illis ablatis auferuntur. Sed non potest dici quod consequantur illos per resultationem, quasi resultent ab eis, quia tunc essent aliquae essentiae resultantes ab essentia illorum habituum et actuum ; nec per efficientiam, quia non sunt res per se factibiles, sed solum per accidens, cum sint negationes.

Praeterea, nihil est dicere quod habitus vitiosus faciat se vitiosum et deformem, aut quod actus vitiosus efficiat in se suam vitiositatem, per quam dicitur vitiosus, quasi a forma seu deformitate sibi inhaerente. Quare etiam ad solam corruptionem huiusmodi habituum et actuum corrumpuntur ? Non enim potest dici quod hoc ideo fit, quia negationes istae conservabantur ab habitibus et actibus illis tanquam effectus a sua causa aut sicut propriae qualitates eorum resultantes ab eis. Videtur igitur omnino ponendum quod in eorum essentiis per realem indifferentiam includantur.

 

Si vero contra praedicta obicias ex praedictis sequi quod actus malus, in quantum est quid positivum, est sua malitia, quia contrarium, in quantum contrarium, dicit quid positivum, alias oppositio contrarietatis non differret ab oppositione privationis ; ergo si actus vel habitus malus, in quantum est contrarius virtuti, est malus, sequitur quod sit malus, in quantum est positivus ; et idem sequitur, si Dei prohibitio fertur directe super suum positivum : dicendum quod contrarietas differt a privatione in hoc quod dicit negationem per modum recessus et distantiae et ut inclusam in positivo, prout existit in termino distantiae seu recessus. Et quando recessus est versus infimum, tunc est ultra hoc in positivo defectus a perfectione alterius extremi, sicut nigredo deficit a claritate et luciformitate albedinis. Quando etiam positivum ultra hoc includit compositionem obiectorum contradictoriorum nequiter factam, tunc deficit a suo contrario, sicut falsum a vero et sicut discordia a concordia. Igitur propter has tres negationes in simul sumptas positiva essentia vitii contrariatur virtuti, in reliquis vero est contrarietas propter primam, et etiam in quibusdam propter secundam.

Sciendum etiam quod positivum ipsius vitii non prohibetur nisi propter perversitatem praedictarum negationum in ipso essentialiter seu per essentiam inclusarum. Unde, licet prohibitio feratur contra positivum, pon tamen ex ratione suae positionis absolute et separatim sumpta, sed solum prout habet in se perversitatem negationum praefatam.

 

Sciendum autem quod primi ad hoc negandum videntur fuisse moti primo ; quia negatio entis non videtur posse esse essentialis alicui essentiae.

Secundo, quia rationes rerum diversas aestimaverunt semper realiter esse diversas.

Tertio, quia secundum hoc videtur sequi quod ratio entis sit idem quod ratio malitiae.

Quarto quia istae negationes dicuntur esse privationes eius quod deberet inesse, illud autem quod est incompossibile habitui, cui adiacet vitiositas, nunquam fuit debitum ei inesse, immo potius debuit non inesse ; ergo videtur quod per huiusmodi negationes privetur aliquid quod debuit et potuit inesse habitui vel actui illi ; sed si illa inessent, tunc negatio illa esset exclusa ac per consequens esset accidentalis.

Quinto, quia ratio reatus seu culpae remanet aliquando, actu vel habitu transeimte, et e contra fit in vitiositate originali.

 

Ad primum dicitur quod universalis negatio entis aut particularis negatio entis substrati tali negationi nullo modo potest esse essentialis, enti substrato, sed negatio entis disparati potest esse sibi essentialis, sicut ostensum est supra : Non est autem intelligendum quod sit sibi essentialis, quasi sit aliqua pars constitutiva eius aut quasi sit aliqua ratio formalis et positiva, quia hoc esset idem quod dicere quod non est ratio negativa.

Ad secundum dicitur, quod hoc non oportet, sicut, alibi est probatum, et ad minus ratio negationis non potest aliquid reale addere ad rationem positivam in qua immediate fundatur.

Ad tertium voluerunt quidam dicere quod, si subiectum vitii est naturaliter bonum, sed moraliter malum absque repugnantia contrarietatis : multo magis eadem entitas actus mali est bonitas, quae dicitur entitas, et simul cum hoc est malitia moralis. Et, isti voluerunt dicere quod ratio malitiae est ratio positiva contraria bonitati morali, sed, non bonitati quae dicitur entitas et quae convertitur cum ente.

 

Sed contra hoc arguitur.

Primo, quia omne positivum, in quantum tale, est similitudo Dei. Ergo malitia, in quantum malitia, esset similitudo Dei. Quod valde videtur absurdum, cum malitia, in quantum malitia, sit contraria Deo et displicens Deo, similitudo autem Dei, in quantum talis, non displicet Deo, immo potius placet.

Secundo, quia sex ad minus negationes boni superius positae includuntur in ratione malitiae.

Tertio, quia omnes sancti uno ore clamant quod ratio mali est ratio negativa, et quod malum, in quantum malum, dicit non ens et defectum a vero ente et defectum modi, speciei et ordinis. Et Dionysius, 4 capitulo De divinis nominibus, inter cetera hoc ostendit de prava concupiscentia luxuriae, dicens quod luxuriosus, in quantum per suam irrationabilem concupiscentiam privatur per se bono, neque est neque entia concupiscit ; quia aversio a per se bono non est concupiscentia alicuius rei, et in quantum caret ordine, non est participans esse, sed deficiens ab esse. In quantum tamen appetit suum obiectum sub ratione delectationis et amicitiae et unionis, habet rationem entis et participat bono, licet in hoc deficiat ab ente et bono, quia illud non est conveniens homini, sicut apparet luxurioso.

Quarto, quia ratio mali proprie dicit defectum convenientiae seu convenientis, unde in peccato omissionis aut in appositione superflui non esset peccatum, si illa quae apponuntur essent convenientia nobis et voluntati Dei aut regulis iustitiae. Verum est quod aliter inest ista negatio in solo defectu boni quod debet inesse et aliter in contrario suo, quia in contrario est cum maiori elongatione et repugnantia. Et ideo, licet in contrario habitu vel actu malum videatur plus dicere de ente : ipsa tamen ratio mali, id est, disconvenientiae et repugnantiae ad verum bonum, in quantum talis, habet ibi plus negationis.

Quinto, patet hoc per simile in malis quae non sunt vitia moralia. Nam caecitas et surditas et consimilia aperte dicunt defectum visus et auditus. Malum etiam poenae, inferni dicit recesshm a quiete et iucunditate desiderata et dicit praesentiam disconvenientis et discordantis ab appetitu et ita dicit defectum convenientiae ; dicit tamen illum defectum ut existentem in contrario, et ideo est maior quam si esset sola privatio quietis.

Sexto, quia si ratio malitiae, in quantum talis, dicit ens seu rationem entis : ergo non solum prout est in genere naturae vel entis, sed etiam prout est in genere moris, dicit quid positivum et non defectivum. Ergo malitia, in quantum malitia et in quantum contraria bonis moribus, est quid indeficiens et perfectum ac per consequens et in genere moris bonum. Quod expressam contradictionem in se includit.

 

Ad rationem igitur praedictam dicitur quod ex praedicta positione non sequitur quod ratio malitiae sit ratio entitatis nisi solum per indifferentiam realem, sicut ratio negativa qua homo non est asinus non est ratio positiva hominis, licet realiter non differat a sua ratione positiva seu a sua entitate.

Si vero instes quod, sicut bene dicitur quod homo, in quantum homo, est rationalis vel est non asinus, sic poterit dici quod entitas actus mali, in quantum entitas, est mala, et e contrario quod malitia, in quantum malitia, est entitas actus mali : dicendum quod huiusmodi reduplicatio aliquando significat causam praedicati, ut, cum dicitur quod lux, in quantum lux, radiat, aliquando identitatem, ut, homo, in quantum homo, est animal rationale. Et hic modus est duplex, quia aliquando significat solam identitatem realem, ut, cum dicitur quod Dei sapientia, in quantum sapientia, est idem quod amor vel est essentia amoris, aliquando autem ultra hoc designat identitatem rationis. Et hoc modo negamus quod Dei scientia, in quantum scientia, non est amor, et quod Deum, praescire mala culpae non est amare ea. Et hoc modo consimiliter negamus quod malitia, in quantum talis, non est entitas, nec entitas, in quantum entitas, est mala, quamvis secundo modo posset concedi, nisi ex communi usu plus significaretur per hoc modus tertius quam secundus.

 

Ad quartum dicitur primo quod, vitia dicunt privationes eius quod deberet inesse subiecto potius quam eius quod deberet inesse vitio, sicut caecitas dicit privationem visus qui deberet inesse oculo, non autem visus qui deberet inesse caecitati.

Secundo dicitur quod sicut in huiusmodi actibus vel habitibus essentialiter in est ratio mali, sic et ratio defectus indebiti. Et ideo in hoc casu non habet locum quod illud quod est impossibile inesse non debuerit inesse. Licet enim affectio vitiosa non possit non esse vitiosa, tamen non deberetesse vitiosa. Sciendum tamen quod hic aequivocatur modus debendi ; quia aliter sumitur, quando dicitur quod mens debet non esse subiecta vitio, et aliter, quando dicitur quod vitium deberet non esse vitiosum. In primo enim significatur debitus ordo seu debita ordinabilitas subiecti capabilis debiti ordinis, in secundo vero significatur contrarietas et repugnantia ad ordinem debitum. Unde, cum dicitur quod vitium debet non esse vitiosum, sensus est : id est indebite vitiosum seu est contrarium ei quod est vere et absolute debitum.

 

Si vero obicias quod malitia magis primo et per se denominat pravum actum vel habitum quam mentem, cum autem actus dicitur esse malus, sensus est quod est privatus debito modo et ordine et hoc indebite et inconvenienter ; ex quo sequitur quod huiusmodi privatio sit indebita et inconveniens ipsi actui ac per consequens quod non sit essentialis, quia nullum essentiale est inconveniens aut indebitum suae essentiae vel suo essentiali, immo potius conveniens et debitum ; et e contra illud quod debet alicui inesse non tollit eius essentiam et naturam, cum sibi advenit, immo potius perficit eam excludendo ab ea privationem sui ; ex quo sequitur quod eius privatio sit accidentalis illi cui suum contrarium advenit ipsum perficiendo : dicendum quod malus actus vel habitus non dicitur malus nisi eo modo quo albedo dicitur alba. Quod, non dicitur proprie denominative, immo potius est praedicatio identitatis. Et idem est, cum actus malus dicitur esse privatus debito modo seu mensura. Cum autem dicitur quod omne essentiale est debitum et conveniens suae essentiae : non est simpliciter verum de illo essentiali quod dicit solam defectivam negationem convenientiae et proportionis.

 

Praeterea, esse conveniens suae essentiae potest intelligi tripliciter, scilicet, aut quia essentia cum ipso et per ipsum habet esse conveniens seu convenienter, aut quia nunquam decet eam esse nisi sub inconvenientia, odibili et detestabili et digna puniri et quod solum pro tanto deceat eam esse convenientem, aut quia convenit et debet illud a nobis apponi seu dari suae essentiae. Patet autem quod formalis ratio malitiae seu inconvenientiae non est sibi ipsi conveniens primo modo et tertio, et tamen nemo potest negare quin saltem sit essentialissima sibi ipsi.

Rursus dicendum quod inconveniens et indebitum et conveniens et debitum sunt relativa. Relatio autem proprie non est eiusdem ad se, nisi illud realiter habeat vim duorum extremorum ad invicem correlatorum. Quando ergo malitia dicitur esse inconveniens, potius debet intelligi esse inconveniens Deo et personae a qua est et in qua est et toti universo quam sibi ipsi, nisi prout in ea sunt realiter plures rationes quarum una ut absolute et separatim sumpta disconvenit alteri et e contrario. Iuxta quod ratio essentiae, in quantum talis, disconvenit rationi suae malitiae, in quantum tali, aut iuxta quod pravus actus et habitus complectitur in se obiecta ad invicem repugnantia, puta, quod bonum non summum amatur ut summum et habetur pro summo, summum autem, scilicet, Deus, habetur pro nullo.

 

Si vero adhuc obiciatur quod Dionysius, 4 capitulo De divinis nominibus, dicit quod malum est innaturale et instabile et ex hoc probat daemones non esse natura malos, hic autem ponitur malitia esse naturalis actui malo : dicendum quod tam Dionysius quam Augustinus sumunt hic naturam et naturale pro sola natura substantiarum et suarum propriarum passionum vel eorum quae a creatore vel a recta et naturali conditione sunt eis inserta, actum autem malum potius ponunt sub genere voluntarii quam naturalis ; et si sua essentia vocetur natura, non intelligitur verbum Dionysii de tali natura, sed potitis intelligitur quod talis actus non potest esse naturalis alicui substantiae.

Quod autem supra dicitur quod modus et ordo quem privat malitia deberet inesse actui malo : dicendum quod non dicitur debere sibi inesse ex hoc quod sit capax eius vel ex hoc, quod posset perfici ab ipso, sed solum quia nullus actus debet aut debite potest a nobis fieri nisi.sub recto modo et ordine. Unde potius dicitur deberi actui respectu nostri quam respectu essentiae actus mali. Quando etiam dicitur sibi deberi, sumimus absolutam rationem essentiae actus mali, prout intelligitur ut generalis ad diversas species actus boni et mali. Tunc enim modo quasi logicali intelligitur ut susceptibilis boni modi vel mali.

 

Ad quintum dicitur quod, sicut supra in parte dictum est, culpa seu reatus addit supra habitum ad actum vitii obligationem personae vel naturae ad tale vitium non habendum et ad poenam et Dei iram inde iuste portandam. Quid autem sit ista obligatio seu condignitas vel debitum, in tractatu quid dicit ordo iuris et signorum et consimilium habet tradi.

 

Haec sunt igitur quae ad praesens de tantis difficultatibus dicenda occurrunt desiderantes minus bene dicta corrigi et minus elucidata plenius elucidari ; quamvis non dubitem quod, ne dicam, secundum fidem catholicam, immo etiam secundum rationem rectam vehementer caecus et erroneus est qui non videt nec credit nos nasci malos et originali malitia depravatos.

 

Si cui autem iudicium primae damnationis humanae videtur difficile aut obscurum, attendat primo cetera universalia iudicia Dei, quia in omnibus aut fere omnibus relucet mira imago iudicii primi ; sicut patet in omni iudicio quo pueri et homines simplices et etiam multi rectam viam veritatis et salutis quaerentes et desiderantes permissi sunt et permittuntur tam per proprios patres aut nutritores quam per quoscunque malos doctores vel rectores introduci in collegia errantium et in sectas erroneas aut in status moribus depravatos. Unde et hodie multos ex desiderio serviendi Deo videmus intrare quosdam status habentes speciem boni, in quibus tantam subversionem reperiunt et tot nexus attrahentes ad imitationem malorum quod fere videntur necessitari ad malum cuius contrarium a principio intendebant. Et tamen quis insanus dicet hoc a summo Deo iniuste permitti ?

Secundo attendat humana iudicia quibus plerumque secundum rectum ordinem iuris filii pro patribus et cum patribus puniuntur. Attendat etiam naturales affectus et conceptus quibus homines ad huiusmodi iudicia quadam naturali iustitia inclinantur. Si enim hoc bene attenderit, non modicum clarificabitur acies mentis suae ad profunditatem primi iudicii contuendam.

A quo et a cuius sequelis nos per gratiam suam liberet Redemptor humani generis Iesus Christus, qui est Deus Dei vivi Filius, in saecula benedictus et benedicendus. Amen.

 

 

QUAESTIO CXVII. APPENDIX.

Sed adhuc contra aliqua superius in tertio principali dicta videtur posse obici.

 

Et primo, contra primam viam sumptam ex primitate et integritate operis creationis.

1. Non enim fuit aut debuit esse sic primum quin in Dei dispositione includeret congruum ordinem sui ad sequentia opera, omnia et e contrario ; unde et tota prophetica Scriptura significat multa Deum in primis temporibus praedixisse et ordinasse propter futura opera quae alias non praedixisset nec fecisset ; debuit ergo opus creationis sic fieri quod ex nulla eius conditionalitate posset necessario Sequi infectio et damnatio creandorum et propagandorum.
2. Item, creare universitatem animarum et hominum ut necessario subituram aeternam damnationem et culpam non est facere opus creationis earum integrum et perfectum, sed opus detruncatum et imperfectissimum ; sed constat quod sic de facto creantur.
3. Item, qua ratione fuisset impium ex primo et absoluto ordine divinae dispositionis velle creare animas sub tali necessitate subsequentis infectionis et damnationis earum sub qua nunc creantur : eadem ratione fuit impium velle hoca principio sub aliqua conditione, et maxime sub tali quae praecurreret omnem culpam animarum creandarum.
4. Item, contra rationem sumptam ex levitate et inconstantia mutantis sua opera arguitur primo ex hoc quod Deus invenitur ea mutasse ; nam propter casum daemonum plures homines ordinavit creandos, quam creasset, si illi stetissent, et item plures creabuntur, quia homo peccavit quam si non peccasset, et constat quod tota creatio hominum spectat directe ad opus creationis.
5. Item, sicut angeli qui peccaverunt potuerunt peccare, sic et illi qui in bono permanserunt, nec primum peccatum peccantium dedit permanentibus aliquam impossibilitatem peccandi, immo potius occasionem, quantum fuit ex parte peccantium ; ergo omnes potuerunt simul peccare ac per consequens et damnari ; aut igitur tunc tota natura angelica fuisset frustrata suo fine, scilicet, aeterna Dei gloria et laude propter quam fuit creata, aut Deus creasset novos angelos, et si iterum isti peccassent, eadem ratione creasset alios, et sic in infinitum. Si dicatur quod Deus hoc non permisisset : hoc est contra illud quod supra supponitur et probatur, scilicet, quod Deus debuit creare angelos et homines ut possibiles peccare ac per consequens et permittere eos posse peccare.
6. Praeterea, ante primum peccatum primi angeli creditur maiorem necessitatem vel occasionem standi dedisse aliis quam sibi, immo pro tanto, sibi maiorem, pro quanto ipsum fecerat meliorem.

 

Contra rationem vero secundam sumptam ex opere conservationis, qua dicitur quod, si Deus habuisset creare alium hominem, ex quo primus peccasset, posset sequi magnum inconveniens, scilicet, quod eadem ratione, si secundus peccaret, esset creatus tertius, et sic in infinitum

7. Contra hanc, inquam, arguitur : quia hoc ipsum eadem ratione posset sequi in opere electionis ad gratiam et gloriam, quia primis electis peccantibus haberent eligi alii, illisque peccantibus iterum alii, et sic in infinitum.
8. Item, contra vias sumptas ex demerito Adae et ex iusta poena sui peccati arguitur : quantumcunque enim demeruerit se puniri gravissime, nunquam potuit mereri poenam quae necessario redundaret in animas creandas absque praevia culpa ipsarum ; sed ipsas necessario infici infectione prava est maxima poena ipsis nec aliqua culpa ipsarum praecedit hanc infectionem ; ergo Adam nullo modo potuit mereri necessitatem huius infectionis, nec Dei iustitia summa potuit talem poenam inferre.
9. Item, Deus creans animas debuit potius in creando intendere bonum universitatis ipsarum quam malum ; sed eas esse et fieri sub tali infectione et damnatione est eis peius quam omnino non esse ; ergo peius fuit eis sub tali conditione creari quam omnino non creari.
10. Item, contra id quod dicitur, scilicet, quod in tali punitione Adae nullum praeiudicium factum est proli nondum factae, sed adhuc fiendae, arguitur : quia licet per hoc non praeiudicaretur ei, antequam esset, praeiudicabatur tamen pro illa hora creationis prolis in qua necessario subiciebatur infectioni in ea imprimendae.
11. Praeterea, dato quod a principio fuisset instituta talis necessitas causalis infectionis prolis, certum est quod grande praeiudicium esset ei factum ; ergo per nullam punitivam iustitiam potest ei hoc praeiudicium iuste inferri.
12. Praeterea, omnis effectus est aliquo modo in sua causa, et ideo pro quanto ibi est, potest ei praeiudicium inferri, si eius causalitas, prout est in eum relata, subvertatur in eius iniuriam et damnationem et in eius perversam formationem.

Item, contra septimam viam ex divina praescientia sumptam obicitur.

13. Licet enim culpae et poenae ipsarum praesupponant personas peccantium prius fuisse factas, nihilominus Deus aeque primo et aeque ab aeterno praescivit culpas et voluit poenas, sicut praescivit et voluit creare personas peccantium ; licet etiam culpa sit tempore posterior, nihilominus Dei aeterna praescientia et dispositio debuit attendere ordinem priorum operum ad posteriora mala et bona et e contrario.
14. Item, quicunque opus secundum varias conditiones seu relationes male circumstantiabile praefigit se facturum immobiliter et in omnem eventum, quantumcunque incongruum suo operi et ipsi operanti, est pravus et malevolus ; sed hoc ponitur in proposito, cum dicitur quod Deus praefixit se, propagaturum humanum genus, etiamsi propter peccatum Adae tota propagatio esset. infecta et damnata.

 

[Solutio obiectorum]

Ad primum dicendum quod bene fatemur prima Dei opera habere congruum ordinem ad omnia sequentia et e contrario, sed in hoc ipso intendimus dicere quod congruus ordo priorum ad sequentia exigit in prioribus rationem et habitudinem primitatis ; quamquam, sicut duplex est primitas, scilicet, temporis et dignitatis, seu primitas materialis et formalis seu finalis, sic finalis consummatio universi habuit quandam primitatem rationis finalis ad opera temporaliter vel materialiter priora, et pro tanto fuerunt priora in intentione divina. Huiusmodi autem finalia sunt consummata iustitia retributionum et consummata misericordia seu gratia et gloria seu consummata participatio divinae beatitudinis Deique glorificatio a beatis et in beatis.

Rursus, congruus ordo priorum ad sequentia exigit quod ea quae non sunt nisi per accidens, puta, peccata, in quantum sunt defectiva et mala, non habeant ordinem per se, nec propter ea vincatur Deus ne possit nobilia opera et nobilissimum ordinem ipsorum condere, quin potius ordo divinorum operum exigit quod Deus sit in hoc victoriosissimus super mala. Sicut, igitur creatio naturae angelicae et humanae cum potestate merendi ac per consequens et demerendi non fuit dimittenda propter voluntarium et culpabilem casum quorundam potentem ab eis vitari et etiam debitum vitari : sic nec creatio potentiae generativae seu propagativae humani generis in uno primo homine cum potestate merendi et demerendi non fuit dimittenda pro casu eius voluntario non necessario futuro.

 

Ex hoc autem sequitur quod propagatio humani generis ex primo homine sic instituto poterat sortiri duplicem seu triplicem respectum. Primum quidem ad primam Dei institutionem qua sic primum hominem fecit rectum et perfectum ut tota generatio humani generis ex eo, si non peccaret, fieret necessario recta. Et pro tanto primus ordo huius primae institutionis habuit in prima intentione et in primo eius opere necessariam rectitudinem et integritatem totius humani generis.

Secundus respectus fiuit ad primum hominem tanquam ad primum patrem et tanquam ad potentem peccare et peccando depravare totam potentiam suam generativam. Sicut autem ipse Adam, antequam peccasset, recte praeeligebat se sic creatum esse cum potestate peccandi quam si nullo modo creatus vel creandus esset ; unde et summds gratias agebat Deo de tali sua creatione et agere debebat ; immo etiam pro quanto, si voluisset peccatum vitare, huiusmodi potestas peccandi et merendi erat finaliter ad maius bonum et ad maiorem gloriam eius, habuit simpliciter praeeligere praefatum modum suae creationis potius quam alium : sic totum humanum genus recte praeelegisset se sic radicaliter creari in primo patre potias quam si nullatenus crearetur, ut scilicet sic dependeremus ab eius voluntate sicut ipsemet dependebat. Non enim potuit suae proli nocere, nisi prius noceret sibi, nec plus inclinabatur ad depravandum generationem humani generis quam ad depravandum se ipsum. Quod autem hoc recte praeeligere debuisset probat maioritas boni. Constat enim quod maius bonum erat sic creari quam nullo modo creari. Constat etiam quod sic creari nullum malum seu damnum ponebat in sic creatis, sed solum merum bonum cum possibilitate damni nullam includente occasionem et inclinationem ad malum, immo potius opposita, scilicet, maximam inclinationem et rationem in primo patre ad fugiendum sibi et nobis hoc damnum.

Tertius respectus humani generis fuit ad primum patrem iam peccato infectum et ad eius generativam potentiam iam peccato depravatam. Constat autem quod, sicut peccatum Adae non potuit esse de numero primo conditorum nec includi in primo ordine primae conditionis nisi solum per modum possibilis et fugibilis : sic nec praedicta depravatio suae potentiae generativae ac per consequens nec depravata generatio humani generis. Si ergo posterius non negat, immo necessario praesupponit suum prius : patet quod depravata generatio humani generis necessario praesupponit primum respectum humani generis ad suam primam et rectam et integram institutionem, ita quod sic debet agere gratias Deo de sua prima recta institutione acsi de facto pervenisset ad ipsum, quia nullo modo defecit ex parte Dei quin perveniret ad ipsum.

 

Ad secundum dicendum quod creatio animarum et hominum potest referri aut ad suam primam institutionem aut ad subsequentem depravationem operis primo recte instituti. Primo modo nihil habuit in se, ex quo humanum genus necessario subiisset culpam et damnationem. Secundo etiam modo nihil habuit per se et ex se ex quo talis infectio sequeretur, sed solum habuit hoc per accidens, scilicet, propter voluntarium et incidentalem eventum peccati Adae et depravationis suae potentiae generativae. Igitur secundum primum respectum fuit opus creationis humani generis integrum et perfectum. Quantum autem ad secundum fuit ex se bonum et solum per accidens detruncatum seu propter accidens vel incidens.

 

Ad tertium dicendum quod nequaquam est eadem aut consimilis ratio in volendo primo et absolute creare homines sub necessitate infectionis et damnationis, sicut est in volendo eos creare sub tali necessitate per accidens et per subsequentem culpam hominis subadiuncta. Et satis abunde patet hoc ex praemissis.

Praeterea, non debet dici quod Deus a principio pro principio voluerit sub aliqua conditione creare homines sub necessitate praefatae infectionis. Potest tamen dici quod a principio, immo et ab aeterno non pro principio, sed pro tempore subsequente culpam Adae voluit creare homines sub tali necessitate, et hoc non ex aliqua complacentia ipsius pravae infectionis nec etiam ex absoluta complacentia damnationis hominum, sed solum ex amore iustitiae punitivae et ex intentione prosequendi et gubernandi congrue universum primitus institutum, et item ex intentione eliciendi inde numerum electorum et opus reparationis.

 

Ad quartum dicendum quod, quando per infallibilem et immutabilem regulam et artem opificis mutatur opus secundum exigentiam finis, tunc nulla est levitas aut inconstantia ; hoc enim modo Deus mutat status et tempora et transfert regna atque constituit. Sed quando ex improvisione futuri eventus aut contra exigentiam ultimi finis et contra rectum ordinem rationis et artis mutat opus vel propositum, patet quod ibi est levitas et inordinatio indecens et impossibilis Deo. Sic autem dicimus quod fuisset, si Deus propter subsequens peccatum Adae totaliter annihilasset primam institutionem humani generis in ipso fundatam. Ex quo enim recta ratio dictabat primum hominem et totum humanum genus in eo sic fuisse creandum quod ipse posset peccare et peccando se et totam potentiam generativam humani generis depravare ac pro tanto totum humanum genus Corrumpere, ex quo etiam ultimus finis divinorum operum exigebat tam per iustitiam quam per misericordiam quam per triumphalem sapientiam et potentiam opus inceptum ad consummationem finalem perducere : patet quod contra rationem artis et contra exigentiam finis Deus annihilasset opus primitus institutum. Ubi autem finalis consummatio primi operis exigit aliquod novum adici priori, non est contra rationem finis aut artis. Et ideo, si propter casum daemonum aut hominum adicitur maior numerus hominum ad finalem consummationem primi operis : nullum inconveniens includit, et maxime quia primus homo sic fuit conditus ut ex ipso possent innumerabiles generari. Et pro tanto nullus numerus adicitur, quin quodammodo causaliter et radicaliter praeextitisset in primo. Unde et adiectio numeri consonat primo operi, nam monstrat et praesupponit fundamentalitatem et causalitatem ipsius in infinitum multiplicabilem.

 

Ad quintum dicendum quod, si indecens fuit Deum permittere totam universitatem angelorum peccare et damnari, oportet dicere quod Deus hoc nullatenus permisisset. Si autem non fuit indecens, adhuc non sequitur simpliciter quod primum opus creationis angelorum fuisset annihilatum, sed solum quod quoad finem aeternae gloriae fuisset quasi annihilatum. Dixerunt autem quidam quod hoc non esset inconveniens Deo aut universo, quia cum summa Dei iustitia sit aeque nobilis et decens sicut est eius summa misericordia, ita esset decens et nobilis ordo iustitiae aeternaliter punientis omnes angelos, si peccassent, sicut est decens et nobilis ordo misericordiae glorificantis perseverantes in bono.

 

Sed contra hos arguitur : quia sicut indecens esset corpus esse perpetuo sine capite aut materiam sine forma, sic indecens esset Deo et universo quod nulla esset ibi natura rationalis amans et glorificans Deum et participans gloriam eius, haec enim est caput et finis totius universi. Unde sicut inconveniens esset mundum carere omni natura rationali, quia tunc mundus de nihilo serviret : sic indecens esset mundum esse absque aliquo Dei amico Deum laudante et de suis operibus sibi gratias agente.

Praeterea, licet ordo iustitiae punitivae, prout est in Deo seu prout est ipse Deus, sit summus et aequalis Deo : nihilominus ordo poenarum iustarum ab ipso factus non est aequalis creato ordini gratiae et gloriae beatorum, immo ille ordinatur ad istum sicut ad suum finem, poena enim damnatorum est a Deo ordinata ad gloriam electorum.

Praeterea, sicut ordo poenarum non potuit a Deo fieri primo et absolute ; immo necessario praesupponit aliquem fundamentalem ordinem gratiae creantis in originali iustitia creaturam rationalem : sic necessario exigit sibi annecti ordinem praedestinationis aliquorum electorum in quibus Deus expandat et communicet suam ineffabilem gloriam et caritatem. Absit enim dicere quod sufficiens finis universi sit in totali recessu omnis creaturae rationalis a Deo, qualis est in damnatis, immo oportet quod sit in immediata ad Deum unione et fruitione sufficientis collegii electorum et beatorum. Eadem autem ratione qua decuit creari naturam angelicam et humanam et ex utraque universum integrari : eadem ratione, secundum Anselmum, libro Cur Deus homo, decuit sufficientem numerum ex utraque finaliter in aeterna Dei societate et gloria collocari.

 

Si autem decuit hunc numerum elici ex fundamentali opere primitus instituto, prout superius multipliciter est probatum, tunc his praesuppositis ad argumentum quadrupliciter respondetur.

 

Quidam enim dicunt quod praedestinatio non sic supponit omnimodam contingentiam in actibus electorum, quin pensato totali concursu divinarum gratiarum super electos, quantumcunque et quotiescunque ceciderint, reducendos, usquequo finaliter perseverent, includat quandam necessitatem salvationis eorum.

Sed contra hoc obicitur ; tum quia reparatio lapsuum non habet, etiam secundum istos, locum in angelis, sed solum in hominibus ; tum quia quilibet homo videtur posse cadere a gratia sibi data, usquequo fuerit immobiliter confirmatus in ea.

 

Alii dicunt quod Deus non permisisset angelos cadere sub aliquo numero opposito decenti consummationi status gloriae ex angelis et hominibus integrandi. Et ideo, licet unumquemque angelum singillatim et separatim sumptum permiserit posse peccare et cadere, non tamen sub relatione ad numerum nimium cadentium in simul sumptum ; immo pro illo nunc, quo numerus sufficiens compleretur, aut reliquos immobiliter confirmaret, aut saltem per aliquam novam inspirationem seu motionem sic eos in bono teneret quod non caderent, usquequo ipsos confirmaret aut solo suo imperio nolente eos cadere teneret eos in bono absqpe novo influxu. Nam sic Deo prohibente nulla potentia creata posset agere actum sibi non permissum, quantumcunque ex se esset sufficiens ad agendum.

Sed contra hoc obicitur, quia aut ante hanc prohibitionem seu inspirationem prius naturaliter peccarent illi qui caderent, aut haec inspiratio seu prohibitio naturaliter praeiret peccatum cadentium. Si autem peccatum cadentium praeiret, ergo reliqui potuissent peccare et cadere simul, cum illi peccaverunt, ex quo aequaliter erant potentes peccare. Si vero prohibitio praeivit, tunc non solum disiunctive seu relative praeelegit prohibitos, sed etiam simpliciter et absolute, ita quod nunquam permisit eos cadere. Praeterea, cum primus angelus, antequam peccaret, praecelleret reliquos in donis gratiae : quare ante eius peccatum ceteri fuissent plus prohibiti, peccare quam ipse ? Si vero dicatur quod primum peccatum cadentium et cohibitio aliorum a casu fuit simul : contra hoc arguitur, quia causa peccati est prius naturaliter ipso peccato, etiam respectu illius nunc in quo causat primum peccatum, quia in ipso nunc potuit non agere illum actum peccati. Prohibitio autem seu impeditio actus peccati respicit causam eius, prout, praecedit actum peccati ; quia, postquam est in actu peccati, non potest prohiberi seu impediri ne efficiat id quod facit. Ergo prohibitio naturaliter praeivit illum actum peccati, quem potuissent habere angeli remanentes, si permissi fuissent peccare in illo nunc in quo ceteri peccaverunt.

 

Alii dicunt quod Deus in praeordinando numerum praedestinatorum seu beatorum non solum attendit causales potestates meriti et demeriti, sed etiam ipsos actus meriti et demeriti ; quia non prius videt potentias quam omnes futuros actus earum nec prius videt fienda in primo tempore quam fienda in tempore postremo, quia in actu divini videre et velle non potest esse prius et posterius nec dependentia ab obiectis. Unde non prius vidit creationem angelorum quam eorum finalia merita vel demerita nec prius voluit eorum creationem quam perseverantium glorificationem et cadentium damnationem ; quamvis voluerit beatiflcationem ut praesupponentem praecedens finale meritum et consimiliter voluerit damnationem ut praesupponentem praecedens demeritum.

Sed contra hunc modum arguitur, quia istud non tollit quin omnes angeli qui perseveraverunt potuerint peccare et damnari, et quin, si hoc, prout fuit possibile, evenisset, Deus praeordinaverit aut nullos alios creandos et salvandos vel aliquos de peccantibus reparandos. Praeterea, visio numeri perseverantium et numeri cadentium non est causa praeordinationis determinati numeri beatorum nec una praeit naturaliter alteram, immo sunt simul natura. Ipsa etiam visio non est causa casus vel perseverantiae angelorum ; non enim infert necessitatem libertati et contingentiae actuum meritoriorum et demeritoriorum.

 

Sed isti respondent ad haec : quia sicut in Deo est duplex voluntas, scilicet, conditionalis et absoluta seu voluntas antecedentis et voluntas consequentis : sic in eo est praeordinatio conditionalis, iuxta quod conditionaliter praeordinavit nullum alium substitui in loco angelorum cadentium, si ipsi non caderent, et istae sunt apud eum innumerabiles, sicut et possibilitas conditionum. Alia est praeordinatio absoluta et praefixa non solum quoad numerum salvandorum in specie sumptum, sed etiam quoad singulares personas ipsorum salvandorum. Nam non minus infallibiliter nec minus fixe ab aeterno praeordinavit et praefixit eos qui salvabuntur salvandos quam praefixerit certam speciem numeri salvandorum. Quemadmodum igitur voluntate et praeordinatione conditionali potuit Deus velle quod, si hunc mundum non crearet, crearet alium sibi aequivalentem : sic conditionaliter potuit velle quod, si hi non perseverarent ac per consequens nec salvarentur, poneret alios loco eorum. Nunquam tamen praefixe alios ordinavit nisi solum istos. Licet enim visio finalis casus vel perseverantiae non sit causa praeordina tionis numeri praefixi beatorum, includitur tamen in ratione obiectiva ipsius praeordinationis. Licet etiam praedicta visio non sit causa casus vel perseverantiae, nihilominus subministrat rationem obiectivam voluntati praeordinanti praefixum numerum beatorum et damnatorum.

Sed adhuc obicitur quod hoc non satisfacit, quia Deus nulla voluntate, sive absoluta sive conditionali, potuit velle aliquod inconveniens. Sed omnes damnari et nullum salvari aut leviter et inordinate sua opera mutare aut semper in infinitum alios pro aliis substituere esset inconveniens. Hoc ergo non potuit Deus conditionaliter velle. Praeterea, illa praeordinatio quae praefigit certam speciem numeri beatorum est secundum modum intelligendi prior illa quae praefigit determinatas personas beatorum seu quae praefigit non solum numerum in specie, sed etiam in suis singularibus suppositis. Quamvis ergo praefixio singularium personarum et singularis numeri earum praesupponat seu in sua ratione obiectiva includat visionem finalis perseverantiae ipsarum, non propter hoc praesupponit eam praefixio numeri in specie seu in communi.

 

Quartus igitur modus concordat in aliquo cum secundo et partim cum tertio et ultra hoc aliquid superaddit. Dicit enim cum secundo quod Deus non permisisset aliquod inconveniens ac per consequens nec aliquem inconvenientem numerum angelorum cadentium nec aliquam inconvenientem substitutionem aliorum pro aliis, puta, in infinitum. Cum tertio vero modo dicit quod praefixio singularium personarum includit in sua ratione obiectiva visionem finalis perseverantiae, deinde addit quod ex hoc solo quod Deus non permisit immo noluit omnes simul cadere nec in numero inconvenienti ordini universi, quamquam de unoquoque angelorum hoc singillatim permiserit, ex hoc, inquam, solo fuit impossibile omnes simul peccare aut in aliquo numero inconvenienti ; quamvis ex hoc illi qui perseveraverunt nihil prohibitivum vel impeditivum casus plus habuerint ante casum aliorum quam illi qui ceciderunt, ita quod divina prohibitio ante casum daemonum non plus dedit causam vel necessitatem perseverandi seu non peccandi illis qui perseveraverunt quam illis qui ceciderunt, quia sub disiunctione ita potuerunt illi cadere sicut isti et isti perseverare sicut illi. Et sicut est impossibile voluntatem liberam simul velle contradictoria, quamvis disiunctive simul possit in opposita ; vel sicut, si Deus mihi concederet quemcunque unum duorum pomorum vel numerorum mihi oblatorum posse accipere, non, autem ambos simul, constat quod pro eodem nunc possem disiunctive in utrumque, non autem coniunctim : sic respectu divinae voluntatis impossibile fuit simul hos cum illis cadere vel illos cum istis, quamvis fuerit hoc possibile disiunctive, id est, tot de his vel tot de illis.

 

Modus autem iste primo probatur, deinde declaratur. Probatur quidem, quia constat quod Deus potuit modo, praedicto hoc disiunctive permittere et disiunctive nolle. Constat autem quod illud quod non permittit fieri est impossibile fieri sub illo modo sub quo ipse non permittit et sub quo non vult illud esse possibile, alias sua voluntas non esset omnipotens. Nec potest dici quod in nolendo praedicta disiunctive seu in permittendo tantum disiunctive includatur aliqua contradictio.

 

Deinde modus iste declaratur. Sicut enim futura contingentia, prout subsunt divinae visioni ut sibi praesentia, sunt necessaria, prout tamen referuntur ad suam causam, sunt contingentia vel possibilia non esse : sic praedicta disiunctio coniunctim sumpta est impossibilis per respectum ad causam primam, scilicet, ad Dei velle seu nolle, quamvis fuerit possibilis per respectum ad causas secundas secundum se et absolute sumptas et ut ad Dei prohibitionem non relatas. Sicut ergo, quando ex possibilitate eventus,, cuius oppositum est a Deo praescitum, relata ad suam causam effectivam infertur eiusdem eventus possibilitas, prout est relata ad Dei praescientiam oppositum eius scientem, fit fallacia seu falsa consequentia : sic fit et in proposito, quando ex hoc quod coniunctio praedicta disiunctive est possibilis per respectum ad causas secundas infertur esse possibilis per respectum ad causam primam nullatenus, permittentem illam impleri coniunctim, sed solum disiunctim. Vel potest dici quod etiam est impossibilis per respectum ad causas secundas, non propter se, sed propter Dei prohibitionem non permittentem eas posse coniunctim peccare. Sicut enim ad secundam causam, quantumcunque sufficientem ad agendum aliquem effectum, non potest sequi effectus, si Deus prohibeat vel non permittat, quamvis nullum novum effectum aut subtractionem activae efficaciae faciat tunc in causa secunda : sic eadem ratione non potest praedicta disiunctio coniunctim fieri, quamvis nullam subtractionem activae efficaciae nec aliquem novum effectum fecerit in causis secundis impossibilitantem eas ad coniunctim faciendum praedictam disiunctivam.

 

Item, iste modus concordat cum primo modo respectu hominis lapsi salvandi, quia non omnibus praefigitur idem tempus meriti et perseverantiae finalis, sicut omnibus angelis supponitur idem tempus fuisse praefixum. Quod ergo Deus uni homini iam iusto praefixerit aliquod tempus, quod si pertransiret, forsitan non finaliter perseveraret in gratia iam suscepta, alterum vero permittit transire usque ad tempus in quo finaliter cadit, est a gratia Dei primum eligente ad finalem perseverantiam et a Dei permissione permittente secundum vivere et finaliter cadere, prout in quaestionibus de praedestinatione plenius est ostensum. Unde quantum ad hoc Dei praedestinatio maiorem necessitatem salvationis infert primo quam secundo, quamvis nec primo simpliciter pro omni priori tempore inferat, prout est ibi ostensum. Clarius autem recitavi hos duos modos praedestinandi electos in I parte Summae, ubi agitur de Dei voluntate, quaestione XXVI, ubi et respondetur ad rationes quibus probatur contradictionem in his duobus modis includi. Cui autem nullus praedictorum modorum placet, inveniat meliorem quem libenter addiscam.

 

Ad sextum autem patet ex iam dictis, quia licet Deus ante primum peccatum daemonum non dederit aliis maiorem necessitatem vel occasionem non peccandi, nihilominus fuit impossibile omnes illos cum omnibus istis simul seu coniunctim peccare propter solam prohibitionem Dei hoc non permittentis.

 

Ad septimum etiam patet ex supradictis, quia nunquam substitutio aliorum pro aliis potuit in infinitum aut in alio numero inconvenienti succedere, quia Deus non potuit hoc velle nec etiam rationem permittere ex qua hoc sequi oporteret.

 

Ad octavum dicendum quod prima est falsa, loquendo de poena quae est realiter idem quod ipsa culpa, solum ab ea differens ratione. Prima autem infectio animae prolis est ipsa culpa. Quae quidem habet rationem poenae, pro quanto est ipsi animae damnosa, rationem vero culpae habet, pro quanto est prava et Dei offensiva et ab ipso iuste odienda.

Praeterea, mereri infici animam creandam potest intelligi dupliciter, scilicet, directe et absolute seu primo et per se, aut indirecte et per accidens, scilicet, merendo et faciendo depravationem propriae naturae et potentiae generativae corporis prolis in qua fundamentaliter fuit a Deo praefixa creatio animae prolis. Primo modo non meruit Adam infici animam prolis, sed solum modo secundo.

 

Ad nonum dicendum quod, prout creatio animarum fuit praeinstituta seu praeordinata in prima conditione Adae recte conditi, sic fuit melius pro animabus eas ibi praefigi et cum possibilitate Adae et ipsarum in eo quam si nullatenus essent creandae ; sicut et ipsi Adae fuit melius sic creari cum possibilitate peccandi quam si nullo modo esset creandus. Quia vero perfectus ordo universi et honor Dei exigebat creationem animarum aliter non debere ab ipso praefigi : idcirco simpliciter fuit melius tam animabus quam prdini universi et divino honori earum creationem sic, praefigi. Prout vero ipsarum creatio refertur ad peccatum Adae et ad eius generativam potentiam iam depravatam, dicunt quidam quod, licet eis non sit melius sic creari quam non sic creari, nihilominus est hoc melius ordini universi, et exigit hoc fieri prima praeordinatio creationis earum, et etiam pro tanto ipsum demeritum Adae, pro quanto praesuppositio culpae exigit illum in quo est servari in esse ad suam poenam potius quam ad suum bonum. Pro quanto enim in prima Dei praeordinatione fuerunt animae quasi quodammodo creatae in creatione Adae et in eius casu quodammodo causali depravatae : pro tanto praesupponuntur a Deo ut iam culpabiles ac per consequens et debere eis dari et servari esse ad suam iustam poenam. Augustinus vero, libro III De libero arbitrio et libro IV Contra Iulianum, dicit quod melius est eis sic creari, quid poena solius peccati originalis non est nec erit tanta quin melius aut minus malum sit eis esse cum tali poena quam omnino non esse. Dicit enim quod verbum Christi de Iuda, scilicet, melius illi erat, si natus non fuisset, non est dictum nisi de sceleratissimis.

 

Si autem contra hoc arguas quod melius est omnino non esse quam esse perpetuum Dei inimicum et quod, si melius est eas esse quam omnino non esse, tunc a Deo tanquam ab amante eis tale bonum recipiunt tantum bonum, ex quo sequitur quod Deus potius amet eas quam odiat : potest dici quod respectu beatitudinis et respectu divinae societatis et usque ad aliquantam iram et poenam sunt Dei inimicae, quia Deus nullo modo pateretur eas, in quantum originaliter pravas, beatificari vel sibi associari nec esse sine aliqua poena. Non tamen odit eas usque ad tantam iram et poenam et miseriam ex qua suum esse sit eis minus bonum, quam poena et ira sit eis mala.

 

Quidam vero dicunt quod, prout aliquid dicitur esse bonum alicui ut dominatio possessori seu libero fruitori ipsius boni, sic non est eis melius esse quam non esse nec peius, quia morientes in solo peccato originali nunquam habebunt liberum usum. Prout vero irrationalibus seu quibuscunque non habentibus nec habituris usum rationis dicitur aliquid esse bonum vel malum : sic bonitas sui esse quoad quid praeponderabit malo suae culpae et poenae, et hoc malum quoad quid praeponderabit bono sui esse. Nam omnis beatus vel sanctus recte praeeligeret omnino non esse quam in tali culpa et poena perpetuo esse ; alias non sufficienter horreret esse perpetuo Dei inimicum et ab eius gloria separatum. Non habendo vero relationem ad Dei amicitiam et gloriam neque ad eius inimicitiam et offensam, sed solum ad absolutam bonitatem ipsius esse et talis naturae et ad sensibilem poenalitatem mali sibi adiuncti minus praeponderat ipsum esse ipsi malo aut saltem aequivalet.

Rursus, quoad quemlibet istorum trium modorum sciendum quod, quamvis post peccatum Adae sit propagatio hominum per accidens nociva animabus damnandis, est nihilominus per Christi gratiam salutifera universitati salvandorum ex corrupta massa humani generis. Ad quam quidem universitatem ordinatur sicut ad suum finem tota universitas damnatorum, pro quanto tendit in gloriam beatorum et in Dei glorificationem a beatis et in beatis.

 

Quis autem istorum trium modorum sit verior non constat mihi ex Scriptura Sacra aut ex altera indubitabili auctoritate fidei catholicae. Attamen prior modus est pro tanto semper verus, quia dato quod peius eis esset sic esse quam non esse, nihilominus melius fuit eis earum perfectam creationem in creatione Adae praefigi et fundari cum possibilitate cadendi ab ea, si Adam peccaret, quam fuisset omnino non creari nec esse. Et ultra hoc eas sic creari sicut nunc creantur est melius ordini universi et iustitiae Dei quam omnino non esse. Et praecipue hoc, est verum respectu operis redemptionis et respectu electorum de humano genere salvandorum.

 

Ad decimum dicendum quod, si proli non fuisset melius in creatione Adae modo praefato praefigi, tunc praefixio creationis eius in creatione Adae fuisset in praeiudicium prolis. Ex quo autem prolis creationem praefigi in Adam cum possibilitate cadendi saepius tacta fuit melius proli : patet quod nullum praeiudicium fit proli, cum Deus exequitur praefixionem praefatam sub conditione sub qua fuit praefixum.

 

Ad undecimum patet ex dictis, quia instituere a principio absolute causalem necessitatem infectionis prolis non solum fuisset in praeiudicium prolis, sed etiam secundum se et absolute poneret maximam pravitatem in creatore. Sed post primam et rectam institutionem causalis originis prolis inferre per iustitiam punitivam causalem necessitatem infectionis prolis non est in iniustum praeiudicium prolis, quamvis sit in poenam eius damnosam.

 

Ad duodecimum patet ex dictis, quia si ex prima institutione causalitas prolis esset depravata, factum esset praeiudicium proli, si talis causalitas redundaret in eam.

 

Ad decimum tertium patet ex supradictis, quia non negatur quin Dei aeterna praeordinatio attendat relativum ordinem priorum ad posteriora et posteriorum ad priora, sed non sic quod propter subsequentem culpam secundarum causarum Deus omittat vel destituat rectum ordinem primae institutionis suorum primorum operum.

 

Ad decimum quartum etiam patet ex dictis, quia quamvis Deus non praefixerit aliquod opus suum sub aliquo eventu vel conditione male circumstantiata seu inconvenienti : nihilominus convenienter praefixit immobiliter illa opera quae nec per subsecuturos eventus nec per alias circumstantias sortita sunt aliquam inconvenientiam. Et sic est in proposito.