Peter Lombard
The Sentences

Distinctio X — Livre IV — Petter LOMBARD

Petter LOMBARD - Livre IV

Distinctio X

DISTINCTIO X

 

 

Capitulum 1 (58)

 

  1. De haeresi aliorum qui dicunt corpus Christi non esse in altari nisi in signo.

Sunt item alii praecedentium insaniam transcendentes, qui Dei virtutem iuxta modum naturalium rerum metientes, audacius ac periculosius veritati contradicunt, asserentes in altari non esse corpus Christi vel sanguinem, nec substantiam panis vel vini in substantiam carnis et sanguinis converti ; sed ita Christum dixisse :

Hoc est corpus meum,

 sicut Apostolus dixit :

Petra erat Christus.

 Dicunt enim ibi esse corpus Christi tantum in sacramento, id est in signo ; et tantum in signo manducari a nobis.

 

2. Augustinus, super Psalmum LIII*.

Qui errandi occasionem sumunt a verbis Veritatis unde 

prima haeresis facta est in discipulis Christi. Cum enim diceret : Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit vitam aeternam, illi non intelligentes dixerunt : Durus est hic sermo, quis potest eum audire ? Et abierunt retro.

 

Illis discedentibus, instruxit duodecim qui remanserant : Spiritus est, inquit, qui vivificat ; caro nihil prodest. Verba quae locutus sum vobis spiritus et vita sunt.

 

Intellexisti spiritualiter ? Spiritus et vita sunt. Intellexisti carnaliter ? Etiam sic spiritus et vita sunt, sed tibi non sunt.

 

Spiritualiter intelligite quae locutus sum : non hoc corpus, quod videtis, manducaturi estis, et bibituri illum sanguinem, quem fusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi ; spiritualiter intellectum vivificabit vos ;

 

caro autem non prodest quidquam.

 

3. Sunt etiam et alia illorum insaniae fomitem ministrantia.

Augustinus, super Psalmum LIIII*.

Ait enim Augustinus : 

Donec saeculum finiatur, sursum est Dominus ; sed tamen etiam hic nobiscum est veritas Dominus. Corpus enim in quo resurrexit, uno loco esse oportet ; veritas autem eius ubique diffusa est.

Super Ioannem*.

Item : 

Una persona est Deus et homo, ubique per id quod Deus est, in caelo per id quod homo est.

Christus etiam dicit :

Pauperes semper vobiscum habebitis, me autem non semper habebitis.

 

His aliisque utuntur praefati haeretici in assertione sui erroris.

 

  1. Determinatio praemissorum.

Quae ex eadem ratione omnia accipienda sunt. Non enim his negatur verum corpus Christi a fidelibus sumi vel in altari esse, sed his Veritas Apostolos et in eis nos instruxit, quod ipsius corpus non per partes discerptum, ut putaverunt illi discipuli qui retro ierunt, sed integrum ; nec visibiliter in forma humana, sed invisibiliter, sub forma panis et vini, corpus et sanguinem nobis traderet.

Augustinus in epistola ad Irenaeum*.

Quem sensum Augustinus confirmat dicens :

Ipsum quidem et non ipsum corpus quod videbatur manducatur : ipsum invisibiliter, non ipsum visibiliter.

Item : 

Etsi necesse est illud visibiliter celebrari, necesse est tamen invisibiliter intelligi.

 

  1. Quod caro Christi dicitur invisibilis*.

Ita etiam intelligendum est corpus Christi esse « in uno loco », scilicet visibiliter in forma humana ; veritas tamen eius, id est divinitas, ubique est ; veritas etiam eius, id est verum corpus, in omni altari est ubicumque celebratur. Sic etiam illud intelligendum est :

Pauperes semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis :

 secundum corporalem praesentiam scilicet qua cum eis conversabatur.

Similiter « per id quod homo est, in caelo est » : visibiliter scilicet ; invisibiliter autem est in altari, quia non in forma humana apparet, sed forma panis et vini operitur. Unde et invisibilis caro eius dicitur : quae vere est in altari, sed quia non in sua specie apparet, invisibilis dicitur.

 

  1. Augustinus in libro Sententiarum Prosperi*.

Ait enim Augustinus : 

Hoc est quod dicimus, quod modis omnibus approbare contendimus, sacrificium Ecclesiae duobus confici, duobus constare : visibili elementorum specie et invisibili Domini nostri Iesu Christi carne et sanguine ; sacramento et re sacramenti, id est corpore Christi. Sicut Christi persona constat et conficitur ex Deo et homine, cum Christus sit verus Deus et homo ; quia omnis res illarum rerum naturam et veritatem in se continet, ex quibus conficitur. Conficitur autem sacrificium Ecclesiae duobus : sacramento et re sacramenti, id est corpore Christi ; est igitur sacramentum et res sacramenti idem corpus Christi.

 

Ecce invisibilem dixit carnem Christi, quia forma panis operta sumitur et tractatur ; idemque corpus dixit esse sacramentum et rem : ex quo confirmatur quod supra diximus.

 

  1. Idem in eodem*.

Deinde addit quod magis lectorem movet : 

Caro, inquit, eius est, quam forma panis opertam in sacramento accipimus ; et sanguis eius, quem sub vini specie ac sapore potamus. Caro videlicet carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis : carne et sanguine, utroque invisibili, intelligibili, spirituali, significatur corpus Christi visibile et palpabile, plenum gratia et divina maiestate.

 

8. Quae sit intelligentia praemissorum.

Attende his diligenter, quia tropo quodam utitur hic Augustinus, quo solent res significantes rerum sortiri vocabula quas significant. Hic enim visibilis species panis vocatur nomine carnis, et visibilis species vini nomine sanguinis. Invisibilis vero et intelligibilis dicitur caro Christi, quia secundum illam speciem non videtur caro, sed intelligitur ; ita et sanguis. Caro ergo invisibilis dicitur esse sacramentum carnis visibilis, quia species panis, secundum quam illa non videtur caro, est sacramentum carnis visibilis : quia carne invisibili, id est specie, secundum quam caro Christi non videtur caro, significatur corpus Christi, quod est visibile et palpabile ubi in sua forma apparet. Ita et de sanguine accipi debet.

 

9. Ita esse intelligendum aliis verbis Augustini firmat*.

Quem sensum confirmat Augustinus, aperiens qualiter praedicta intelligenda sint (quia obscure dixerat), consequenter dicens 

ita panem vocari corpus Christi, cum vere sit sacramentum corporis Christi quod in cruce positum est, sicut ipsa immolatio quae fit manibus sacerdotis vocatur Christi passio : non rei veritate, sed significanti mysterio, et sicut sacramentum fidei dicitur fides.

 

10. Satis responsum est haereticis obiectionibus eorum qui negant verum corpus Christi in altari esse, et panem in corpus vel vinum in sanguinem mystica consecratione converti, dicentes : 

Quis audeat manducare Dominum suum ?

Quis etiam audeat dicere quotidie formari corpus Christi de materia vel substantia quae non fuit caro Virginis ?

 

 

Capitulum 2 (59)

 

  1. Auctoritatibus probat verum corpus Christi esse in altari et in id panem converti.

Haec et his similia obiciunt illi, in divino mysterio legem naturae sectantes. Quorum perfidiam subdita convincunt testimonia :

2. Ait enim Veritas :

Accipite, hoc est corpus meum.

 

3. Ambrosius in libro De sacramentis*.

Item Ambrosius : 

Si tantum valuit sermo Eliae ut ignem de caelo deponeret, non valebit tantum Christi sermo ut substantias mutet ? De totius mundi operibus legitur : Quia ipse dixit, et facta sunt etc. Sermo igitur qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea quae sunt in id mutare quod non erant ? Non enim minus est dare quam mutare novas naturas rebus.

4. Ambrosius*.

Item :

Si ordinem quaerimus, viro mixta femina generare consueverat. Liquet igitur quod praeter naturae ordinem Virgo generavit. Et hoc quod conficimus corpus ex Virgine est. Quid hic quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam sit ipse partus ex Virgine ?

Item : 

Ante benedictionem alia species nominatur ; post consecrationem corpus significatur. Ante consecrationem aliud dicitur ; post consecrationem sanguis nuncupatur. Tu dicis : Amen ; hoc est : verum est. Quod sermo sonat, affectus sentiat.

 

  1. Augustinus in libro Sententiarum Prosperi*.

Item Augustinus : 

In specie panis et vini quam videmus, res invisibiles, id est carnem et sanguinem, honoramus. Nec similiter pendimus has duas species sicut ante consecrationem pendebamus, cum fideliter fateamur ante consecrationem panem esse et vinum quod natura formavit, post consecrationem vero carnem Christi et sanguinem quod benedictio consecravit.

 

6. Ambrosius in libro De sacramentis*.

Item Ambrosius : 

Panis est in altari usitatus ante verba sacra ; ubi accessit consecratio, de pane fit Christi caro. Quomodo autem potest quod panis est esse corpus Christi ? Consecratione, quae fit Christi sermone.

Item : 

Si tanta vis est in sermone Domini ut inciperent esse quae non erant, quanto magis operatorius est ut sint quae erant et in aliud commutentur. Et sic quod erat panis ante consecrationem, iam corpus Christi est post consecrationem, quia sermo Christi creaturam mutat. Et sic ex pane fit corpus Christi, et vinum cum aqua in calicem missum fit sanguis, consecratione verbi caelestis.

 

  1. Augustinus in sermone quodam De verbis evangelii*.

Item Augustinus : 

Sicut per Spiritum vera caro sine coitu creatur, ita per eundem ex substantia panis et vini idem corpus Christi et sanguis consecratur. Corpus Christi et veritas est et figura : veritas, dum corpus Christi et sanguis virtute Spiritus ex panis vinique substantia efficitur ; figura vero est id quod exterius sentitur.

 

8. Eusebius*.

Item Eusebius Emisenus :

Invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis sui verbo suo secreta potestate commutat.

 

Ex his aliisque pluribus constat verum corpus Christi et sanguinem in altari esse, immo integrum Christum sub utraque specie, et substantiam panis in corpus, vinique substantiam in sanguinem converti.

Previous section
Section 10 of 50
Next section