TRACTATUS VICESIMUS SEPTIMUS

 

 

DE ORATIONE

 

Dicto de latria secundum quod est reverentia sive pocius protestatio maiestatis divine, dicendum est de oratione, que est species latrie, large sumpto hoc nomine latria, secundum quod est cultus.

Et primo, utrum oratio sit virtus ; et si sit virtus, utrum aliqua virtus specialis ; et si sit specialis, utrum prudencia vel aliqua cardinalium vel sub qua illarum contineatur.

Secundo quomodo sit species satisfactionis.

Tercio que et quot exiguntur ad hoc quod oratio fit efficax ad merendum.

Quarto de petitione Pauli, qua petiit stimulum carnis amoveri a se.

Quinto de petitione temporalium.

Sexto quid sit sanctos orare.

 

 

Caput I

[Utrum oratio sit virtus.]

 

Circa primum probatur quod oratio sit specialis virtus, quoniam alie due species satisfactionis, scilicet elemosina et ieiunium, aut sint speciales virtutes aut aliarum specialium virtutum ; ergo eadem ratione oratio est alicuius specialis virtutis, vel ipsa est specialis virtus.

Item, orare est motus voluntarius et interior et meritorius, quoniam dicitur in evangelio Mathei, vii, Luce, XI : Petite, et accipietis ; ergo orare est specialis alicuius virtutis ; ergo orare est species alicuius virtutis.

Item, contingit orare superflue et diminute et debito modo, scilicet cum debitis circumstanciis : quid, quando, quomodo et sic de aliis, quas difficilimum est apponere in orando, unde cum mater filiorum Zebedei peteret a Domino pro filiis suis, dicens : Dic ut filii me[di]i sedeant, unus a dextris, alius ad sinistram in regno tuo, respondit Dominus : Nescitis quid petatis. Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum ?, quasi diceret : oportet vos pati, priusquam regnetis ; igitur cum difficile sit vestire debitis circumstanciis hune actum orare, aliqua virtus erit expediens illam difficultatem, et ita orare debito modo est alicuius specialis virtu[ti]s ; ergo oratio est specialis virtus ; sed constat quod non est virtus theologica, cum non sit fides vel spe[cie]s vel caritas, quoniam orare non est credere vel sperare vel diligere ; ergo cum sit virtus specialis, erit virtus cardinalis. Queritur ergo sub qua quatuor cardinalium continetur.

 

Videtur quod sit species iusticie, quia, sicut dicit Tullius, religio est species iusticie, et oratio quedam religio est ; ergo oratio est species iustiticie.

Contra : Apostolus dicit : [Spiritus] postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus ; spiritum vero appellat synde[re]sim ; ergo oratio est sita in [ra]tione ; sed sola cardinalium virtutum prudencia sita est in ratione ; ergo oratio est prudencia vel species prudencie ; non ergo iusticie.

Item, probatur quod est species temperantie, quoniam Ieronimus dicit : Ieiunio sanantur pestes corporis, oratione sanantur pestes mentis ; ergo sicut per ieiunium cohibentur illiciti motus carnis, ita per orationem cohibentur illiciti motus mentis, et ita temperantur ; ergo sicut ieiunium est species temperantie, ita et oratio ; non ergo prudencie vel iusticie.

Item, oratione sanatur pestis mentis ; sed pestis mentis est superbia ; ergo oratione sanatur superbia ; sed contraria contrariis curantur ; ergo oratio est contraria superbie ; sed superbie non est contrarium nisi humilitas ; ergo oratio est humilitas ; ergo non est species prudencie vel temperancie vel iusticie, immo humilitatis, et ita fortitudinis.

Item, probari videtur posse quod oratio idem sit quod caritas, quoniam oratio nichil aliud est quam expressio voluntatis boni adipiscendi vel mali amovendi ; caritas autem est voluntas eiusdem ; ergo cum voluntas alicuius et expressio eiusdem sint eiusdem virtutis, oratio erit idem quod caritas. Quod autem expressio voluntatis caritatis sit a caritate, patet, quia virtus est certior omni arte ; ergo caritas habet suam certitudinem ; ergo et suam expressionem [ergo] eadem ratione, impotens enim vide[retur], si non posset exprimere quod intendit et appetit ; ergo voluntas boni, in quantum bonum, et expressio voluntatis eiusdem sunt eiusdem virtutis ; sed voluntas boni, in quantum boni, est caritas ; et expressio voluntatis eiusdem est oratio ; ergo idem est oratio quod caritas.

Non est igitur species alicuius cardinalium.

Item, videtur quod oratio sit virtus generalis ad omnes, quoniam omnis finis cuiuslibet virtutis cadit sub fine orationis, orat enim aliquis Deum, ut et ei suam visionem apertam, quod est finis fidei, orat etiam, ut det ei Deus delectari in sua voluntate et suavitate [et] dulcedinis, quod est finis caritatis, et sic de finibus aliarum virtutum ; ergo cum virtutes distingantur per suos fines et finis orationis non sit distinctus ab aliquo fine alterius virtutis, nec oratio est distincta ab aliis virtutibus ; ergo non est virtus specialis, sed generalis ad omnes.

 

Solutio. Quidam dicunt quod oratio est virtus specialis et est species humilitatis. Est enim oratio, secundum eos, humiliatio sive voluntas de humiliatione, ut bonum aliquod fiat vel non fiat malum ; et per hoc volunt solvere ad obiecta.

Sed quod hec solutio nulla sit, patet, quoniam aliquis flectit genua coram episcopo, ut det ei prebendam, et humiliat se, ut detur ei bonum vel non fiat malum, verumptamen non orat proprie loquendo, quoniam nichil exprimit, nichil petit ; ergo oratio non est humiliatio etc.

Item, Apostolus dicit : Spiritus postulat etc. ; oratio est postulatio ; sed postulatio est in [o]ratione ; ergo oratio est in [o]ratione, secundum quod suo nomine videtur sonare ; sed humiliatio proprie est in irascibili ; ergo oratio non est humiliatio sive voluntas humiliandi. Et ita patet quod nulla est solutio.

 

Quod concedimus. Dicimus ergo, sine preiudicio melioris sententie, quod oratio est una virtus specialis, et est species iusticie. Est autem oratio proprie et per se expressio voluntatis caritatis, quoniam, sicut caritas vult bonum in quantum bonum et fugit malum in quantum malum, sic oratio exprimit voluntatem de bono adipiscendo, in quantum bonum est, et de malo ammovendo, in quantum malum est. Unde sicut in haso bitudine superioris ad inferius est una virtus, scilicet obedientia, que est voluntas implendi preceptum, quia preceptum, sic in habitudine inferioris ad superius ergo est oratio, que exprirnit voluntatem boni impetrandi a superiori vel mali fugiendi sive ammovendi beneficio superioris.

 

Ad primum ergo dicimus quod hec argumentatio non valet : oratio es est in ratione, prudentia est in ratione ; ergo oratio est prudentia, quoniam non sola prudentia est in ratione, immo iusticia est in ratione secundum quasdam sui species, sicut dictum est longe supra, et ita hec propositio est falsa : sola virtutum cardinalium prudentia sita est in ratione.

Ad secundum dicimus quod re vera per orationem cohibentur motus illiciti mentis, tamen oratio non est temperantia, nisi largissime sumatur temperantia, temperantia enim, secundum quod est una cardinalium virtutum, tantum se habet ad cohibendum motus illicitos carnis.

Ad tercium dicimus quod re vera per orationem sanatur superbia mentis ; non tamen oratio est humilitas, quia non est directe et proprie contraria superbie, quoniam superbia sanatur quandoque per timorem, non quia timor sit contrarius superbie proprie, sed quia timor inducit humilitatem, qua mediante, expellit superbiam. Similiter oratio sanat pestem superbie, non quia sit contraria ei proprie, sed quia habet adnexam sibi de necessitate humilitatem, quando enim profiteor ex humilitate summam bonitatem Dei et supereffluentem largitatem eius, oro eum, ut det michi aliquod bonum.

Ad quartum dicimus quod expressio voluntatis caritatis et sua voluntas non sunt eiusdem virtutis, nec etiam discretio voluntatis ipsius caritatis aut operum caritatis ipsius, est, immo fidei vel prudencie, quoniam, si caritas haberet in se summam discretionem, directionem, expressionem et huiusmodi, superfluerent omnes alie virtutes.

Ad illud ergo quod obicitur : virtus est certior omni arte, et caritas est virtus, ergo caritas habet suam certitudinem, bene concedimus ; sed non habet eam a se, immo a fide ; similiter suam expressionem habet non a se, sed ab oratione.

Ad ultimum dicimus quod hec est falsa : omnis finis cuiuslibet virtutis est finis orationis proprie loquendo, oratio enim non tendit ad aliquid nisi quia bonum, unde solus finis caritatis proprie est finis orationis, tamen alia virtus est oratio, alia caritas, quamvis sint ad eundem finem, quoniam caritas est ad suum finem per modum voluntatis, oratio per modum expressionis voluntatis.

 

Dictum est quod oratio respicit finem omnium aliarum virtutum ; quia tamen non secundum substantiales speciales intentiones et proprias eas attendit, sed sub quadam conditione communi, scilicet quia bonum, non est eadem virtus cum illis, sed est quedam virtus specialis.

Sed contra. Constat quod oramus ammoveri a nobis tribulationes et angustiam et flagella secundum se et per se ; ergo plures sunt fines sive plura petita orationis secundum se et per se ; ergo plures non reducuntur in unum finem unius intentionis ; ergo non est una virtus specialis, quod est contra predicta.

Item, finis orationis est bonum secundum quod bonum, et [similiter] caritatis ; ergo caritas et oratio habent eundem finem et primum et immediatum ; sed virtutes distinguntur penes primos fines et immediatos, sicut probatum est supra, et tantum per huiusmodi fines ; ergo cum idem sit primus finis eet immediatus tam caritatis quam orationis, erit eadem virtus tam orationis quam caritatis, quod supra negatum est.

Item, in questione precedenti dictum est quod credere et profiteri fidem sunt unius virtutis, scilicet fidei, nec est alia ratio, nisi quia habent easdem circumstancias ; ergo cum desiderare bonum secundum quod bonum et petere bonum secundum quod bonum easdem prorsus habeant circumstancias, erunt eiusdem virtutis ; sed primum est caritas ; ergo et secundum ; sed idem est orationis ; ergo caritas et oratio sunt eadem virtus.

 

Forte dicit quod non est simile eo, quod credere et profiteri fidem sunt unius potentie, scilicet rationis, sed desiderare et petere non sunt eiusdem potentie, primum enim est vis concupiscibilis, secundum est rationis.

Contra. Sicut supra ostensum est, virtutes non disting[un]tur secundum diversitatem potentiarum, quia secundum hoc non essent nisi tres virtutes, cum non sint nisi tres potentie motive in anima ; ergo illa ratio nulla est.

Item, diverse potentie non possunt esse ad eundem finem primum et principalem ; ergo cum desiderium et petitio habeant eundem finem primum et immediatum, scilicet bonum secundum quod bonum, non erunt in diversis potentiis ; et sic patet quod ratio illa nulla est.

 

Solutio. Dicimus quod in hoc differunt virtutes site in ratione ab illis que sunt site in [a]ffectu, ut in concupiscibili aut irascibili, quia vir[tutes], que sunt in ratione site, se habent ita quod de essencia sua regulam suam habent sive rationem regiminis et discretionis ; sed ille, que sunt site in irascibili vel concupiscibili, suam rationem vel regulam mut[u]ant a ratione, et propter hoc, sicut fides est una virtus, quia eadem est ratio credendi omnia credenda, sic oratio sive petitio una est virtus specialis, quia una est ratio petendi omnia petenda.

 

Ad primum dicimus quod nichil petitur proprie et per se nisi quia bonum.

Ad evidenciam solutionis aliorum notandum quod, sicut duobus modis acquirit sibi pauper necessaria, sic est duplex modus acquirendi spiritualiter eterna ; pauper autem potest acquirere sibi necessaria victui laborando in vinea, in agro et huiusmodi, vel si non potest laborare, querit sibi necessaria per viam misericordie et largitatis a divitibus impetrando ; similiter per viam laboris et operis acquirit aliquis sibi bonum, sicut per caritatem et alias virtutes aut per modum largitatis Dei impetrando ab illo quod petiit, et sic per orationem ; unde sic potest describi oratio : oratio est proprie motus animi ad impetrandum bonum desideratum per viam misericordie et largitatis, sive per liberalitatem ; patet ergo quod hec est falsa : idem est finis primus et immediatus caritatis et orationis sive petitionis, quoniam caritatis finis immediatus est bonum, sed finis orationis est acquisitio boni, et includit in se hoc verbum timere, quidam enim volunt habere Deum per martirium, quidam per orationes.

Notandum quod petere includit in se finem suum immediatum circa quem est, quoniam petere sic describitur hic : Petere est moveri ad acquirendum bonum, sicut dictum est quod hoc verbum timere habet in se finem suum immediatum, est enim timere Deum resilire ab offensa Dei, et iste timor non est immediate respectu Dei.

Et sic solvendum est quod secundo obicitur per interemptionem huius : idem primus finis et immediatus est caritatis et orationis.

Ad tercium patet solutio. Dicimus enim quod non sunt prorsus eedem circumstancie desiderii boni, secundum quod bonum, et petitionis eiusdem. In petitione enim oportet attendere locum, tempus, modum, conditionem ; bonum autem desideratur et non acquiritur per viam operis prestituti, ut habeatur per viam largitatis ; hoc autem intelligendum est quod nunc aut tunc habeatur, quia respectu certi temporis aut modi posset esse opus alia virtute, ut patere potest super illud Evangelii : Nescitis quid petatis, ibi dicit Glosa : Bonum est desiderium, sed inconsiderata petitio. Cum igitur alias habeat circumstancias oratio quam caritas, et alium finem immediatum, alia est ibi difficultas et alia ars hinc et inde et alius habitus ; et ita alia virtus.

 

 

Caput II

[Utrum oratio sit species satisfactionis.]

 

Circa secundum capitulum sic obicitur. Tres sunt partes sive species satisfactionis : ieiunium, oratio, elemosina ; et earum opera sunt satisfactoria. Inde sic : Omnis elemosina est satisfactoria, omne ieiunium satiss factorium ; ergo omnis oratio est satisfactoria.

 

Contra. Omne satisfactorium est penale ; quedam oratio non est penalis, immo suavis et delectabilis et iocunda ; ergo non omnis oratio est satisfactoria. Quod oratio sit iocunda, pariens suavitatem in anima orantis, per hoc patet, quod appellatur unguentum in Ecclesiaste : Musce morientes perdunt suavitatem unguenti, id est prave cogitationes perdunt suavitatem orationis.

Item, appellatur et thimiama, unde in Exodo : Sume tibi sta[c]ten et onicam et galbanum et thus lucidissimum ; et redige in pulverem ; et fac michi thimiama suavissim[i] odoris, stacten, id est mirram, per quam significatur mortificatio carnis, onicam, id est discretionem, galbanum, id est caritatem, et thus, id est devocionem, talis enim oratio placet Domino, que cum discretione et caritate fit, et sic patet quod non omnis oratio penalis est ; et ita non est satisfactoria.

Item, si oratio est satisfactoria, quia est penalis, ergo oratio, que magis satisfactoria est, [magis] penalis est, et e converso ; sed magis penale est alicui legere psalmum, qui ignorat illud, quam ei qui scit cordetenus ; ergo est magis satisfactorium ignoranti quam scienti legere psalmum, quod patet esse falsum.

 

Solutio. Re vera omnis elemosina secundum naturam suam habet penalitatem sibi adnexam ; et similiter omne ieiunium, et propter hoc omnis elemosina secundum naturam suam satisfactoria est ; et similiter omne ieiunium. Tamen elemosina non est aliquando satisfactoria, scilicet, ei qui dat eam pro vita eterna habenda pure aut pro caritatis augmento, non habens oculum ad remissionem pene. Similiter est de ieiunio, sicut de vino exultationis ; patet quod non est satisfactorium semper. Sed oratio secundum naturam suam non habet penalitatem sibi adnexam. Et ideo non est simile de oratione et aliis duobus. Bene tamen concedimus quod omnis oratio, que fit pro veteri homine destruendo, satisfactoria est, set oratio, que habet oculum pure ad vitam eternam, non est satisfactoria.

Ad aliud dicimus quod hec argumentatio non valet : oratio satisfactoria est, quia penalis ; ergo que magis penalis, magis satisfactoria, quia prima propositio est vera secundum statum hominis bene dispositi in mediocri statu, et infertur ac si communiter sumeretur pro penalitate cuiuscumque hominis in quocumque statu ; verumptamen si uno et eodem modo secundum eundem statum fieret comparatio, bona esset argumentatio, et esset instancia sophistica, quia magis penalis debet esse oratio quam elemosina vel ieiunium, habito respectu ad naturam, strenuitas enim hominis in scientia vel virtute non debet ei preiudicare, licet igitur minus gravet aliquem legere psalmum propter scientiam, nichilominus meretur remissionem peccati, secundum quod penale est nature. Et ita patet quod probatio non valet.

 

 

Caput III

[De efficacitate orationis.]

 

Circa tercium capitulum queritur primo quot exiguntur ad hoc quod oratio sit efficax ad impetrandum.

Secundo quid sit petere pie.

Tercio utrum oratio eius, qui existit in caritate et consideret infirmitatem suam, si oret ut, si ceciderit, resurgat, sit meritoria.

 

 

Questio I

[Quot exiguntur ad hoc quod oratio sit efficax.]

 

Dicitur quod quatuor exiguntur, scilicet quod ille, qui orat, petat pie, perseveranter, ad salutem et pro se. Sed queritur a quo loco Scripture accipiuntur ille quatuor circumstancie. Dicunt Magistri quod super illud Iohannis : Petite et accipietis, dicit Augustinus : Pie, perseveranter. Alie circumstancie sumuntur ab illo loco : Quicquid petieritis in nomine meo, fiet vobis, in nomine meo, quod est Ihesus, id est Salvator, sic exponit Augustinus, et ita ad salutem, item, fiel vobis, id est, quod petieritis vobis, fiet vobis, hec enim dictio vobis diasintetica est et determinat utrumque verbum.

 

Sed queritur unde habuerit Augustinus illas duas circumstancias : pie, perseveranter ; constat enim quod non apposuit de suo. Ad hoc dicendum est quod ipse habuit illas ab illo loco Iohannis : Si manseritis in me, et verba mea in vobis manserint, quicquid petieritis, fiet vobis. Manemus enim in Christo per fidem, spem, caritatem ; verba autem eius in nabis manent per exercicium bonorum operum ; ex hoc igitur quod dicitur : Si manseritis in me etc., sumitur igitur hec circumstancia : pie, pietas enim maxime habet ortum ab illis tribus virtutibus theologicis, que animam faciunt religiosam. Ab eo autem quod sequitur : Quicquid petieritis etc., sumitur hec circumstancia : perseveranter, quia hoc verbum petieritis futuri temporis est et preteriti, et ita notat perseverantiam ; item, perfecti preteriti est, et sic notat perfectionem. Et ita patet unde ortum habeant ille quatuor circumstancie.

 

Queritur utrum hec argumentatio sit necessaria : Iste petit pie, perseveranter, ad salutem, pro se ; ergo exaudietur.

Probatio quod sic, quoniam idem velte, idem nolle vera amicicia est ; ergo si aliquis amicus petit aliquid rationabiliter ab arnica suo, impetrabit illud ; sed in infinitum maior est amicicia Dei ad nos, quam hominis ad hominem ; ergo quicquid petierit amicus eius ab eo, rationabiliter dabit illi ; sed rationabilius non potest aliquis petere aliquid a Deo, quam si petit pie et perseveranter et ad salutem et pro se ; ergo si petierit sic, necessarium est ipsum exaudiri ; ergo predicta argumentatio est necessaria.

Contra. Ponatur quod aliquis petat pie et perseverenter et ad salutem et pro se illud quod petit Psalmista, dicens : Domine, ne in furore tuo arguas [me], id est ne punias me in inferno, neque in ira tua corripias [me], id est ne punias me in purgatorio. Inde sic : Iste petit pie etc. quod non puniatur in purgatorio ; ergo exaudietur in hoc ; ergo non punietur in purgatorio.

Contra. Esta quod in ultimo instanti vite sue peccet venialiter ex amore filiorum aut uxoris, et cum illo [cremabili] decedat, constat quod punietur in purgatorio, quoniam aut homo punit, aut Deus punit, nec iste interrumpit perseveranciam, quoniam instanter petiit et usque in finem, et tamen punitur in purgatorio ; ergo non est exaudita oratio eius ; ergo illa argumentatio non est necessaria.

 Ad hoc dicimus quod iste non petiit perseveranter, quia ad hoc, quod aliquis petat perseveranter, duo exiguntur. Primum est quod continue vel actu vel habitu petat. Secundum est quod non faciat aliquid contrarium petitioni sue. Sed sicut ille, qui petit ne puniatur in inferno, facit contra petitionem suam, tamen peccat mortaliter, ita ille, qui venialiter peccat, facit contra petitionem suam, qua petit quod non puniatur in purgatorio ; et sic interrumpit perseverantiam petitionis sue ; et ita non petit perseveranter.

Sed quod hec solutio non sit generalis, per alium casum patet. Ponatur quod aliquis fecerit tot peccata quod debitor sit penitentie centum annorum et convertatur ad Dominum et post conversionem peccator petat pie etc. quod non puniatur in purgatorio, postea moriatur, penitentia incompleta. Inde sic : Iste sic petens punietur in purgatorio, quoniam nullum malum impunitum, quia aut homo punit aut Deus punit, et tamen petiit quod non ibi punietur ; ergo non est exaudita eius oratio ; et petiit pie etc. ; ergo predicta argumentatio non est necessaria. Et sic patet quod illa solutio non valet, quoniam non potest hic adhiberi, quoniam iste nichil fecit quod perseveranciam interrumperet.

Item, videtur quod non petierit pie, quoniam de iusticia Dei est punire animas in purgatorio, quando ferunt secum aliquod cremabile ; ergo, quando petiit quod non puniatur in purgatorio, petiit contra iusticiam Dei ; ergo non pie.

Contra. Petit ex caritate ; ergo pie.

 

Solutio. Dicimus quod predicta argumentatio est necessaria. Et notandum quod ille, qui sic petit : Domine, ne in furore tuo arguas etc., non petit simpliciter [ne] puniatur in purgatorio, sed pocius quod Dominus det ei ut in presenti sic compleat penitentiam, quod non oporteat ipsum transire per purgatorium, unde Augustinus, exponens petitionem prophete, dicit : Domine, hic ure, hic seca. Horrendum est enim incidere in manus Dei viventis, sicut dicit Apostolus ad Hebreos, unde : Si nos diiudicaremus, non utique iudicaremur, id est, si puniremus nos in presenti, non puniret nos Dominus in futuro, quoniam magis placet Domino voluntarium servicium quam involuntarium, unde multo magis punit Dominus in purgatorio, quam homo posset punire se hic, quasi enim improportionalis est ignis purgatorii igni materiali, et propter hoc pia est petitio quod puniamur sic in presenti, quod non oporteat nos puniri in futuro.

Per hoc patet solutio ad ultimo obiectum, quia qui sic petit Dominum ne in futuro etc., neque in ira etc., secundum quod exposuimus, pie petiit et non contra iusticiam Dei.

Ad primum dicimus quod positio impossibilis est, quia si quis peteret pie et perseveranter et pro se, ad salutem quod Dominus daret ei ut sic puniretur hic, quod in purgatorio non oportet eum puniri, dicimus quod necessarium esset, propter vinculum amicicie et promissionem Dei, que falli non potest, quod iste non posset decedere, quin aut penitentiam compleret, aut Dominus ei immitteret contrictionem tantam, que sufficeret ad tollendam culpam et penitentiam, aliter non esset verum quod Dominus dicit in Evangelio : Si manseritis in me, mea verba in vobis manserint, quodcumque petieritis, fiet vobis.

 

 

Questio II

De petitione pie ex caritate.

 

Secundo capitulo queritur quid sit petere pie. Dicitur quod petere pie est petere ex caritate.

Contra. Caritas non est nisi de spiritualibus bonis, quia caritate non diligimus nisi Deum et virtutes ; ergo qui petit ex caritate, petit spiritualia bona ; sed omne bonum spirituale valet ad salutem ; sed petere pie est petere ex caritate ; ergo quicumque petit pie, petit ad salutem ; ergo in hac circumstancia pie intelligitur hec circumstancia ad salutem ; ergo a primo qui petit ex caritate, petit ad salutem ; ergo superflue ponitur hec circumstancia inter ceteras circumstancias petitionis.

Item, super illud Apostoli : Sine intermissione orate, dicit Augustinus : Sine intermissione orat, pro spiritualibus orat ; sed qui pie orat, orat pro spiritualibus ; ergo qui pie orat, sine intermissione orat ; sed orare sine intermissione est orare perseveranter ; ergo qui pie orat, perseveranter orat ; ergo hec circumstancia perseveranter superfluit.

 

Solutio : Pie orare non est orare ex caritate proprie et per se, immo pie orare est orare ex pietate, que est cultus Dei, quoniam, quando profitemur maiestatem Dei, ut quod ipse est summe potens, summe bonus et sic de aliis, movemur ad orandum ipsum ut remittat nobis peccata, ut det nobis vitam eternam et huiusmodi ; et sic oramus pie ex pietate. Tamen hec circumstancia importat plus, scilicet quod cum devotione ; est autem devotio intensio desiderii, quoniam, quando considerat homo quod multum peccavit, ex magno affectu caritatis orat ad Dominum ; et tunc de facili impetrat ab illo. Dicimus ergo quod orare pie est orare ex pietate, cum devotione sive intensione desiderii. Et hoc patet, quod in persona Christi dicit Psalmista : Domine, Deus salutis mee, ecce professio maiestatis divine, quasi diceret : Domine, tu es adiutor salutis mee, et post subdit : In die clamavi et nocte coram te, ecce oratio que sequitur professionem maiestatis.

 Ad primum ergo dicimus quod caritas non est nisi de spiritualibus bonis per se ; per accidens tamen sive per aliud diligimus temporalia bona et petimus illa ex caritate, sicut orat Ecclesia pro fructu terre, ut pauperes habeant, quo sustententur, et sic liberius vacent servitio Dei. Verumptamen aliquando non exauditur, quoniam penuria plus prodest ad salutem aliquando quam habundantia ; et ideo bene additur hec circumstancia ad salutem eo quod non semper rogans pie, rogando illud quod non est ad salutem, exauditur.

Ad aliud dicimus quod, quando Augustinus dicit : Sine intermissione orat, qui pro spiritualibus orat, loquitur per equipollentiam, non per essenciam ; non enim idem est simpliciter orare sine intermissione et orare pro spiritualibus bonis, sicut enim dicitur alibi : Non cessat orare, qui non cessat bene facere , et ita per equipollenciam dictum est, non per essentiam, et ideo non procedit obiectio illa.

 

 

Questio III

Utrum [oratio eius, qui existit in caritate et considerat infirmitatem suam, si oret ut, si ceciderit, resurgat], sit meritoria.

 

Tertio capitulo obicitur sic. Esto quod aliquis existens in caritate, considerans infirmitatem suam, oret ad Deum ut, si ceciderit, resurgat. Queritur utrum talis oratio sit meritoria eius quod petit.

Videtur quod sic, quoniam dictum est quod hec argumentatio sit necessaria : iste orat pie etc. ; ergo exauditur ; sed constat quod iste orat pie, quia ex caritate, et pro se et perseveranter, volo enim quod petat instanter et continue et ad salutem, quoniam Augustinus dicit quod nichil dignius potest peti ; ergo exauditur ; ergo iste huiusmodi oratione meretur quod ipse petit.

Forte dicet quod non petit perseveranter propter hanc conditionem : si cecidero, que casum respicit et videtur implicare, contra : Aliquis habens caritatem per diem, si decedat in ea, dicitur habuisse perseveranciam ; ergo fortiori ratione, cum iste oraverit continue per vigenti annos, pocius debet dici perseverare ; ergo ipse orat perseveranter. Si dicit quod perseverancia non attenditur secundum longinquitatem temporis, sed respectu finalis persistentie, contra : Meritum per se absque tali perseverancia dicitur meritum vite eterne, sicut patet in multis reprobis, qui habent caritatem qua merentur vitam eternam, et tamen non habent finalem perseveranciam ; ergo fortiori ratione iste, qui ex caritate orat, [orat] meretur illud quod petit, quamvis non habeat finalem perseveranciam.

Item, esto quod oret hoc finaliter.

Item, nullus potest sibi mereri primam gratiam ; et non est alia causa, nisi quia, quamdiu est in peccato, indignus est pane quo vescitur ; tamen vir sanctus potest ei mereri primam gratiam ; ergo a simili, cum iste sit in caritate, sibi postea facto peccatori potest gratiam pro mereri.

Si conceditur, contra. Sit ita quod iste cadat per mortale ; meritum igitur huius evacuatur, quoniam Ezechiel dicit : Si ceciderit iustus a iusticia sua, omnium iusticiarum non recordabor ; ergo propter iusticiam preteritam nullo modo debetur ei gratia in futuro ; ergo non meruit eam ex iusticia preterita ; ergo oratio eius non fu[er]it meritoria eius quod ipse petebat ; et ita videtur quod in hoc casu non tenet argumentatio predicta ; sed si hoc, quomodo igitur dicit Augustinus quod nichil dignius potest peti ?

 

Solutio. Dicimus quod predicta argumentatio est necessaria. Tamen qui sic petit, quod, si ceciderit, resurgat, non meretur exaudiri, licet oratio sua sit meritoria vite eterne. Et hoc ideo quia non petit perseveranter, quoniam perseverancia duobus modis inpeditur in illa petitione, quoniam in conditione includitur casus per peccatum, qui perseverantiam interrumpit, et iterum privatio potentialis perseverantie. Talis enim conditio privat potentiam perseverandi, perseverantia enim non consistit tantum in [diutina] continuatione, sed in continuatione finali, ut dicit Dominus in Matheo, [X] : Qui perseveraverit usque in finem, salvus erit.

 

 Ad primum igitur patet solutio, quia ipse non petit perseveranter.

Ad secundum dicimus quod non est simile de habente caritatem per diem tanfum, quoniam a caritate eius non excluditur potentialis perseverantia, sed predicta oratio privat potentialem perseveranciam ad illud habendum quod petitur in illa. Et sic patet solutio ad tercio obiectum de reprobo, quoniam caritas eius non excludit potentiam perseverandi.

Ad quarto obiectum patet solutio, quoniam, quamvis caritatem habeat iste qui sic petit, impeditur tamen, ne mereaturm audiri, propter casum quem implicat in sua petitione, tanquam precedentem illud quod ille petit.

 Ad illud quod dicit Augustinus, quod nichil potest dignius peti, dicimus quod dicit hoc, ideo quoniam qui petit hoc, petit cum amore, timore, humilitate et reverencia Dei. Potest etiam talis oratio valere ei ut, si ceciderit, facilius resurgat, et cum minori difficultate, quam si hoc non orasset ; non tamen per modum meriti impetrat sibi gratiam, sed Dominus, attendens servicium eius, quod inpendit ei, aliquando facilius reddit ei gratiam suam et etiam quandoque reddit maiorem, quam si nichil boni fecisset ante.

Item, esto quod aliquis petat ex caritate se transire per palmam martirii ab hoc seculo, et hoc petat perseveranter. Inde sic : Iste petit pie, persever[a]nter et pro se et ad salutem ; ergo exauditur. Quod ad salutem petat, probatur, quoniam petit illud quod facit per se ad augmentum corone, sed accidit sepe quod aliquis petendo illud non exauditur, quoniam forte deficeret in tollerando.

Item, Deus non creabit novas carnifices, et ita, cum non sint parati, non exaudietur aliquis huiusmodi petitionem faciendo.

Item, super illud Iohannis : Si permanseritis in me, et verba mea in vobis manserint ; quodcumque petieritis in nomine meo, fiet vobis, dicit Augustinus : Qui petunt extra regulam magisterii eius, nec ipsi manent in eo, nec ipse in ipsis ; sed sic petentes petunt contra regulam magisterii eius, quoniam regula magisterii eius non se extendit nisi ad ea que petuntur in oratione dominica, sicut patet per Glosam Augustini [super Glosam] super orationem dominicam ; ergo tales non manent in eo, nec ipse in eis ; et ita huiusmodi petitio non potest esse ex caritate.

Sed quidam dicunt quod nullus debet petere simpliciter martirium, sed sub conditione, quoniath forte deficeret in illo, vel cum non sint carnifices, non placeret Deo, cuius non est carnifices procreare.

Sed contra videtur de beato Dyonisio, qui simpliciter dixit : Domine, iube me cum sociis meis ad palmam martirii pervenire, et beatus Andreas simpliciter petiit ne deponeretur de cruce.

 

Solutio. Dicimus quod si[c] petens ex caritate et pro se etc. de necessitate exauditur, sed non oportet quod exaudiatur in hoc, quoniam quandoque non esset ei ad salutem, immo deficeret in martirio ; sed exauditur sepe in alio, quia datur tantum augmentum caritatis, quod equaliter prodest ei vel magis quam martirium ; potest ergo exaudiri in hoc, quia non creabit Dominus novos carnifices. Sed sepe, quando carnifices sunt parati, sanctos suos exaudit Deus in petitione martirii, ut, carnificibus paratis, beatum Dionisium et, cruce parata, beatum Andream ; nec est ista petitio extra magisterium Domini, immo reducitur ad illam petitionem : Adveniat regnum tuum, ubi petitur quod regnum militans veniat ad regnum triumphans, quod per martirium impletur.

 

Item, esto quod aliquis petat ex caritate augmentum caritatis et perseveranter. Inde sic : lste petit pie etc. ; ergo exaudietur ; quod ad salutem patet, quia secundum augmentum caritatis est augmentum salutis, petit etiam illud quod nichil melius in hac vita ; potest tamen esse quod iste non exauditur, neque dabitur ei augmentum caritatis, quoniam forte inde superbiret.

Sed dicit aliquis quod exaudietur, sed non statim, immo post mortem crescet caritas et corona, sed hoc nichil est, quoniam secundum augmentum gratie vie est augmentum corone, item, cum sit hoc bonum dandum in via, quare in illo non exauditur, ut detur in via ?

Item, huiusmodi peticio est secundum viam sive regulam magisterii orationis dominice, ubi petuntur dona sive virtutes aut augmenta illarum, unde est de hiis que vere petenda sunt, secundum quod dicit Augustinus super orationem dominicam : Bonus magister hic docuit nos quid petere debemus, ut, si quid aliud quam hic continetur petimus, preter regulam magisterii eius petamus, ex quo est igitur de hiis que vere petenda sunt. Si aliquis in via debet exaudiri super aliquo petito, debet exaudiri super isto.

 

Solutio. Dicimus quod huiusmodi petitio debet exaudiri in via, sed non semper exauditur in eo quod petitur, quia, illo habito, quandoque superbiret, sed in alio quandoque, quoniam loco eius datur sepe ipsi petenti cohstantia quedam que magis utilis est ei quam augmentum caritatis ; nec etiam semper exauditur statim in eo quod detur augmentum caritatis, cui etiam debet ipsum augmentum, immo differt Dominus, ut magis desideretur, et magis desideratum ardencius queratur, et habitu deligencius cauciusque custodiatur, ideo dicit sponsa in ultimo Cantici : Fuge, dilecte mi.

 

 

Caput IV

De oratione Pauli [qua petiit stimulum removeri a se.]

 

Quarto capitulo queritur de oratione Pauli, qua petiit stimulum removeri a se, dicens : Et ne magnitudo revelationum extollat me, datus est michi stimulus carnis mee, angelus Satane, qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi etc. Stimulus iste dicitur dolor lateris vel incentis. vum libidinis.

 

 

Questio I

[Utrum Apostolus fuit exaudiendus.]

 

Queritur utrum Apostolus fuit exaudiendus petendo stimulum ammoveri a se, secundum quod intelligitur esse incentivum libidinis.

 

Videtur quod sic, quoniam, quando petebat incentivum libi[dinis] ammoveri a se, petebat primos motus in se destrui ; hoc autem facit beas. tum, dicente David : Beatus qui tenebit et allidet parvulos suos ad petram, id est qui destruit in se primos motus in consideratione Christi ; ergo Apostolus petebat quod facit beatum ; ergo exaudiendus erat.

Item, Apostolus petebat pie, quia attribuebat amonitionem stimuli Deo, et pro se, quod patet per hoc quod dixit : Ne magnitudo revelationum, extollat me, et perseveranter, quoniam [non] semel sed pluries, sicut ipse dicit : Propter quod Dominum ter rogavi, et ad salutem, hoc constat ; ergo exaudiendus erat.

Forte dicit quod non petit ad salutem, quoniam presencia stimuli ad salutem erat, non amonitio. Contra : Stimulus erat ad salutem Apostolo, nonnisi quia predestinatus erat, omnia enim cooperantur in bonum hiis qui secundum propositum etc. ; ergo pari ratione peccatum mortale est ad salutem predestinatio, cooperatur enim in bonum, ut melior et cautior resurgat, sicut patet in beato Petro ; ergo predestinatus petens mortale peccatum ammoveri a se, si habeat, non est exàudiendus, quod manifeste falsum est.

Preterea, stimulus iste erat [Paulo] ad salutem aut sicut causa aut occasio ; non sicut causa, quoniam angelus Sathane vel stimulus eius non erat causa salutis ; ergo sicut occasio ; sed similiter ammonitio stimuli non est causa salutis, immo est occasio ; ergo Apostolus, petens ammoveri stimulum a se, petiit ad salutem, et pie, et perseveranter, et pro se, quoniam petebat malum ammoveri a se, ut dictum est ; ergo debuit exaudiri.

Quo concesso, contra : Super primam canonicam Iohannis, in fine, dicit Augustinus : Voluntas Dei bona quandoque nostram stultam voluntatem corrigit, ut in Paulo, quando petiit stimulum carnis a se removeri ; ergo voluntas Pauli fuit stulta ; ergo stulte petiit ; ergo non debuit exaudiri.

Item, super illud Apostoli : Nescimus quid oremus, ut oportet, dicit Glosa : Fallimur quandoque, putantes nobis prodesse bonum quod : non prodest, sicut Paulo accidit. Unde responsum accepit a Domino quod non exaudietur ; Apostolus ergo, putans sibi prodesse ammo[ni]tionem stimuli, fallebatur ; ergo stulte petebat ; ergo non debuit exaudiri.

Item, beatus Iacobus : Omne gaudium existimate, fratres, cum in varias temptationes incideritis, exteriores scilicet vel interiores, sicut dicit Glosa ; ergo Apostolus tenebatur gaudere de temptatione illa ; ergo non tenebatur non petere temptationem illam amoveri ; ergo quando petiit stimulum amoveri, exaudiendus non erat.

Item, dicit ipse Deus : Virtus in infirmitate perficitur ; ergo Paulo erat stimulus iste causa perfectionis ; ergo petendo istum amoveri a se petebat contra perfectionem suam ; ergo non debuit exaudiri.

 

Quod concedimus. Et ad evidenciam solutionis predictorum, notandum quod, remota omni exceptione, verum est quod Apostolus dicit : Omnia cooperantur in bonum hiis etc., etiam peccatum mortale etc., ut dictum est ; sed quedam cooperantur in bonum et non sunt in bonum, sicut peccatum mortale et forsan peccatum veniale, quorum amotio petenda est ; quedam vero cooperantur in bonum et sunt in bonum, et talium quedam cooperantur in bonum et sunt in bonum per se, [ut] in opera virtutum et virtutes, que sunt causa boni per se necessaria, quedam vero cooperantur in bonum et sunt in bonum, non per se, neque causa necessaria, sed motiva vel aminiculans et stimulans vel exercens, sicut est paupertas, que est stimulus et causa motiva ad humiliandum, talis est temptatio diaboli, et omnis temptatio diaboli exterior [est, que,] ut dicit auctoritas, non est peccatum, sed materia exercende virtutis. Ex hoc patet solutio ad obiectum.

Ad secundum dicimus quod Apostolus [non] petiit primos motus amoveri a se, sed temptationem exteriorem que incitabat ipsum ad libidinem que a diabolo erat ad decipiendum, a Deo autem ad exercitium.

Ad aliud dicimus quod Apostolus non petiit ad salutem, quoniam stimulus erat ad salutem, non amotio ; erat autem causa salutis Apostolo, non quidem necessaria, sed aminiculans, motiva, stimulans et exercens.

Sed, cum dictum sit quod Apostolus non fuit exaudiendus sic petendo, queritur utrum peccaverit sic petendo.

Quod videtur, quia aut petiit non petendum aut petendum ; si petendum, ergo debuit exaudiri ; et non est exauditus ; ergo non petiit petendum ; ergo peccavit maxime, cum petierit contra salutem suam, ut patet ex Glosa Ambrosii super illud : Nescimus quid oramus etc., que superius posita est.

Item, stulta fuit eius petitio, quoniam dicit auctoritas : Voluntas Dei bona etc., ut in Paulo ; ergo stulte petiit Apostolus ; ergo indiscrete ; sed indiscretio est peccatum ; ergo peccavit. Quod indiscretio sit peccatum, patet, quoniam omissio actus prudencie est peccatum, cum actus prudentie sit in precepto ; sed indiscretio est omissio actus prudentie ; ergo indiscretio est peccatum.

Item, super petitionem istam orationis dominice : Et ne nos inducas etc., dicit Glosa : Non petit non temptari, set in temptatione non induci ; Apostolus autem petebat non temptari ; ergo petiit contra regulam magisterii Christi, dicentis in oratione dominica quid, quomodo petendum ; ergo peccavit mortaliter, quoniam Augustinus dicit : Quicumque petit contra regulam magisterii Christi, non Christus in eo as est, nec ipse in Christo ; ergo Apostolus, petens contra regulam magisterii Christi, fecit quod nec Christus esset in eo, nec ipse in Christo ; ergo peccavit mortaliter, quod est contra e os qui dicunt Apostolum sic petendo tantum venialiter peccasse.

 

Quo concesso, contra : Si rex vel imperator peregre proficiscens ultra mare ad succursum sancte terre, in via laborans, egritudine detineretur, constat quod, si haberet caritatem et peteret a se amoveri illam egritudinem, ut post egritudinem suam peregrinationem posset perficere ad comodum Ecclesie Dei, mereretur ; ergo eadem ratione Apostolus petendo simile meruit ; ergo non petiit non petendum nec peccavit, quod est contra predicta.

Item, Ecclesia orans pro egrotis sub hac forma : Exaudi nos, Domine, pro famulo tuo, ut reddita sibi sanitate etc., meretur, ad quid enim esset talis oratio in ecclesia, nisi Ecclesia sic orando mereretur ? Ergo si Ecclesia orando sic pro sanitate membri meretur, eadem ratione nobilissimum membrum Ecclesie, beatus Paulus, sua propria sanitate orans, merebatur ; ergo non peccavit, sic orando.

Item, indirecte, Apostolus orans pro sua sanitate, ut intelligamus dolorem lateris stimulum illum appellari, non potuit mereri ; ergo fortiori ratione non potest aliquis mereri orando pro sanitate altecius ; ergo nec potest illi compati sine peccato, quod falsum est, cum dicat Apostolus : Quis infirmatur, et ego non infirmor etc., primum intelligitur de compassione pene alterius, secundum de compassione culpe ; ergo Apostolus compatiendo sibi mereri potuit ; ergo nec peccavit mortaliter.

 

Solutio. Dicimus quod Apostolus non peccavit, immo potuit mereri vel non mereri illa petitione.

Ad primum dicimus quod re vera Apostolus petiit precise et per se loquendo non petendum, quia re vera illud non petendum in se, verumptamen petiit non petendum simpliciter, sed petendum secundum quid. Unde dicimus quod hoc argumentum non valet : Apostolus petiit non petendum, ergo peccavit, et est ibi fallacia secundum quid et simpliciter, quoniam procedit ac si illud, quod petiit Apostolus, nullo modo esset petendum, id est dignum peti, cum tamen esset dignum peti in qua habitudine, ut expedicius scilicet predicationem suam exerceret, sicut amotionem egritudinis potest quis petere digne, ut maius habeat spacium penitendi et Domino serviendi.

Ad secundum dicimus quod re vera Apostolus petiit indiscrete, id est non usquequaque discrete, nec tamen peccavit, quoniam indiscretio non est peccatum, sicut discretio non est virtus, quoniam discretio non est tam virtus quam auriga virtutum, sicut dicit beatus Bernardus. Indiscretio autem Apostoli non fuit omissio actus prudentie, quoniam actus prudentie proprie est electio alterius cognitorum, sed talis electio non subiacebat, nec poterat subiacere scientie Apostoli, utrum scilicet infirmitas esset ei ad salutem vel obesset, propter hoc ipse dicit : Sed neque me ipsum iudico. Qui autem iudicat me, Dominus est, et ibidem : Nichil michi conscius sum etc. Patet ergo quod, etsi indiscretio fuit in Apostolo, id est non usquequaque discretio plena, non tamen omisit actum prudentie ; et ita non sequitur quod peccaverit.

Ad tercium dicimus quod re vera in oratione dominica nichil expresse docetur peti nisi quod spirituale est simpliciter, quia petendum, verumptamen potest aliqui[d] peti temporale, sed non expresse propter se, sed tanquam ad spirituale, quod petere est petere sub regula magisterii Christi, non contra ; hoc modo petiit Apostolus ; unde non sequitur : Apostolus petiit preter regulam magisterii Christi, ergo petiit contra, et est ibi fallacia consequentis, non enim petiit amotionem illius doloris lateris, intendens sanitatem pro libidine ; si enim ex libidine sanitatis hoc peteret, peccaret mortaliter ; sed petiit, ut expeditius predicationem Christi exerceret, sicut dictum est ; patet ergo quod [non] peccavit.

Ad sequencia dicimus quod Apostolus mereri potuit sic petendo vel non mereri, quoniam potuit petere hoc ex caritate et tunc meruit, sicut probatur, vel potuit hoc petere ex sensualitate et tunc non meruit. Quod autem ex sensualitate petierit, videtur, quia super illum locum : Propter quod ter Dominum rogavi[t], dicit Glosa : Humane timens, id est, modo hominis qui asperitatem infirmitatis timet ex sensualitate ; et ita patet quod potuit non mereri sic petendo, unde dicimus quod hoc argumentum non valet : rex petens egritudinem amoveri a se meretur, hoc petens ex caritate, aliter enim, nisi ex caritate hoc peteret, non mere­ retur ; ergo Apostolus petens simile merebatur, debet enim addere : vel potuit mereri ; et hoc verum est ; vel sic debet inferre : ergo Apostolus petens simile et modo consimili meretur ; et hoc verum esset. Sed utrum ex caritate petiit nescimus, potuit enim et sic et aliter esse, unde potuit et mereri illa petitione et non mereri. Ex hiis patet solutio ad illa duo obiecta.

 

 

Questio II

Utrum illa petitione meruit vitam eternam.

 

Post hoc queritur utrum meruit vitam eternam illa petitione. Videtur quod non, quia in omni sacrificio apponi debet sal discretionis ; ergo nullum sacrificium est acceptabile, in quo non est sal discretionis, sed in sacrificio Apostoli, id est in sua petitione, non fuit sal discretionis, quoniam petiit stulte, ut superius dictum est ; ergo cum nullum sacrificium sit acceptabile Deo sine sale discretionis, petitio Apostoli non fuit acceptabilis Deo ; propter hoc ergo non fuit meritoria vite eterne.

 Item, sicut dictum est, Apostolus petiit contra suam salutem ; ergo sua petitio non fuit ei meritoria salutis ; ergo petitione illa non meruit vitam eternam.

Item, Apostolus petiit absolute quod petendum erat sub conditione ; ergo peccavit tali petitione ; non ergo meruit illa petitione vitam eternam.

 Quod autem petere deberet sub conditione, patet per hoc quod beatus Iacobus reprehendit quosdam qui absolute asserebant quod sub conditione dicere debebant, dicit enim Iacobus sic : Ecce nunc qui dicitis : hodie aut cras ibimus in civitatem illam, et faciemus ibi annum, et mercabimur etc. Ignoratis quid sil vobis in crastinum. Que est vita vestra ? Vapor ad modicum parens etc. Pro eo ut dicatis : si Dominus voluerit, et : si vixerimus, faciemus hoc aut illud, ergo si illi increpandi erant, quoniam sine tali conditione : si Dominus etc., asserebant, ergo et Apostolus fuit increpandus eo quod petiit absolute ; ergo non meruit vitam eternam illa petitione, quod est contra predicta.

 

Solutio. Re vera potest dici quod Apostolus vitam eternam illa petitione meruit. Quamvis enim sensualitas excitaret ipsum ad petendum hoc, tamen ex ratione provenit sua petitio, aliter non rogasset tociens quod amoveretur stimulus ille ab ipso.

 

Ad primum ergo dicimus quod in sacrificio Apostoli fuit sal discretionis, licet non usquequaque plene, quantum deceret eius perfectionem. Unde non valet hoc argumentum : stulte petiit, non ergo cum discretione, quoniam eius petitio dicitur stulta improprie, scilicet ideo quia ex toto, sicut deceret eius perfectionem, deliberationem et discretionem non apposuit in petendo, quia si plene deliberasset, conditionem istam apposuisset : si Dominus voluerit ; tamen sufficientem discretionem ad merendum adhibuit, quoniam petiit hoc, ut eius predicatio haberet liberiorem processum.

Ad secundum dicimus quod non valet hoc argumentum : petiit contra salutem ; non ergo petendo illud meruit salutem, quoniam prima propositio non est vera per se, sed per accidens ; sic, scilicet, petiit id quod erat contra salutem suam, non secundum se et per se, sed per occasionem, quoniam stimulus non est secundum se ad salutem ; et ita amotio stimuli non est secundum se contra salutem ; et propter hoc non valet illud argumentum.

Ad tercium dicimus quod conditio ista : si Dominus voluerit, non est drcumstancia, que necessario exigatur ad virtutem, immo proprie loquendo non est circumstancia, sed tamen large dicitur circumstancia ; unde dicimus quod non est circumstancia virtutis, sed augmenti virtutis ; et ideo omissio illius non impedit meritum, sed potest impedire augmentum meriti.

 

Ad hoc autem quod obicitur de illis quos beatus Iacobus reprehendit, dicimus quod non reprehenduntur propter hoc quod non apponebant circumstanciam illam, sed quia sic asserebant zelo vite temporalis et de confidencia vite sue et virium suarum, de quibus superbiebant, unde sequitur in auctoritate : Nunc autem exultatis in superbiis vestris ; si autem sub predicta conditione assererent, ut sic per humilitatem reprimeretur superbia, non essent tunc reprehendendi.

Item, notandum quod duplex est temptatio : interior et exterior. Exterior temptatio, qua diabolus temptat ; et hec est duplex : quedam per modum afflictionis, quando penis affligit hominem diabolus ; alia per suggestionem primorum motuum ; talis temptatio non est peccatum ipsius temptati. Interior temptatio est temptatio carnis per primos motus ; et hec duplex, quoniam quandoque temptat per motus involuntarios prorsus, qui dicuntur primo primi, scilicet quando natura tendit ad suam alleviationem a superfluis, talis temptatio non est peccatum, quoniam Augustinus dicit quod concupiscentia nature non est peccatum etiam in corpore vigilantis ; alia temptatio est per primos motus qui, cum sint aliquo modo voluntarii, sunt peccata, sed venialia.

 

Loquamur ergo de temptatione diaboli per modum suggestionis et per primos motus, quia fere idem est. Queritur utrum amotio talis temptationis fuerit Apostolo ad salutem.

Videtur quod sic, quia primus motus secundum se malum est et inutile ; ergo eius amotio secundum se bona est et utilis ; ergo est ad salutem ; ergo amotio stimuli erat Apostolo ad salutem ; et hoc petiit beatus Paulus ; ergo petit ad salutem, quod est contra predicta.

 Item, petiit ad salutem et pie et perseveranter et pro se ; ergo debuit exaudiri ; quod patet esse falsum, cum non fuerit exauditus.

Item, temptatio illa non fuit bona Apostolo, nisi quia cooperabatur Apostolo ad bonum, licet non esset bonum ; ergo pari ratione peccatum mortale erit bonum, cum cooperatur ad bonum, licet non sit bonum, quoniam omnia cooperantur in bonum hiis qui etc. ; ergo sicut non licet orare pro amotione primi motus sive suggestionis predicte, ita non licet orare pro amotione peccati mortalis, quod patet esse falsum, cum cotidie oret et hoc Propheta : Ab occultis meis munda me, Domine.

Item, hoc est quod summo opere cavere debemus, scilicet ne peccemus mortaliter ; ergo orando illud maxime meremur. Et ita videtur quod meritorie potest aliquis orare amotionem venialium peccatorum.

Item, aliquis religiosus, qui diu perdidit suavitatem unguenti, id est orationis spiritualis, propter cogitationes se immiscentes, ex dono sapientie potest Dominum orare ut musce morientes non perdant suavitatem unguenti in eo ; ergo ex dono sapientie, quod est excellentissimum donum spiritus sancti, potest orare amotionem primorum motuum ; ergo et sapientissime ; non ergo petiit stulte, quod est contra predicta.

 

Solutio. Amotio stimuli non esset Apostolo ad salutem, neque primorum motuum, et non valet hec argumentatio : primo motus secundum se mali sunt, ergo amotio eorum secundum se bona est, quoniam illa duo non sunt contraria, set sunt sicut contraria, sicut motus et quies non sunt proprie contraria, sed ut contraria, quia mutuo se expellunt ; unde quia amotio nichil est secundum se, patet quod secundum se non est bona nec mala. Tamen si concederetur quod amotio primorum motuum secundum se esset bonum, non tamen sequitur quod Apostolo esset bonum, quia stimulus ille erat Apostolo ad maiorem humilitatem et coronam.

Ad secundum dicimus quod non est simile de primis motibus et de peccato mortali, quoniam primus motus cooperatur ad salutem et non aufert salutem ; sed peccatum mortale, licet per aliud sive per considerationem aut occasionem cooperetur iusto ad salutem, tamen salutem aufert, et ideo sapientissime semper oratur amotio illius.

Ad ultimum dicimus quod hec argumentatio non valet : religiosus ex dono sapientie, quod est excellentissimum donum Spiritus Sancti, orat amoveri a se primas motus ; ergo sapientissime, et hoc accidit, quia amotio in privatione consistit. Preterea, etsi nunc oret ex ignorantia, potest tamen ignorans petere, quia forte Dominus vult illum temptari, ne evolet per superbiam, sicut de Afraim dicit Osee, unde Dominus quandoque dat spiritualiter ventis pondus.

 

 

Caput V

Utrum temporalia sint petenda simpliciter.

 

Circa quintum capitulum queritur utrum temporalia sint petenda simpliciter.

Videtur quod sic. Apostolus dicit, [I] ad Thimotheum, IV : Pietas valet ad omnia, promissionem habens vite que nunc est et future ; pietati ergo simpliciter promittitur vita presens ; ergo temporale ; eadem ratione consequens ad vitam presentem, scilicet temporalia, sine quibus vita presens non sustentatur ; sed si a Domino promittuntur temporalia, licite et meritorie possunt possideri et etiam peti ab eo ; ergo ipsa sunt petenda simpliciter, sicut simpliciter promittitur pietati.

Item, Salomon, in Proverbiis, XXX, petit simpliciter eam, dicens : Domine, divicias et paupertates ne dederis michi, sed tantum victui meo tribue necessaria, id est temporalia, quibus vita sustentetur ; sed petendum est, sicut ipse petiit ; ergo petendum est simpliciter ; ergo temporalia petenda sunt simpliciter.

Item, Ecclesia simpliciter petit ea, dicens : Ut fructus terre lare et conservare digneris, te rogamus, audi nos, et non decipitur Ecclesia, quoniam impossibile est generalem Ecclesiam decipi ; ergo petens temporalia simpliciter bene petit ; ergo temporalia sunt simpliciter petenda.

 Item, esto quod in infirmitorio alicuius abbatie sint multi infirmi, qui piscibus valde affectent refici, et oret abbas Dominum quod concedat piscatores capere pisces, quibus monachi infirmi possint refici ; constat quod hoc possit abbas petere ex caritate ; ergo temporalia sunt petenda simpliciter.

 Item, in Ecclesiaste, VII : Utilior est sapientia cum diviciis ; ergo divicie augmentant utilitatem sapientie ; sed constat quod sapientia simpliciter est petenda ; ergo et causa utilitatis ; ergo et divicie.

 

Et si conceditur, contra : Salomon petiit : Domine, divitias et paupertates ne dederis michi ; ergo petiit quod Dominus non daret ei divicias, et bene petiit ; ergo divicie non sunt petende.

Item, super illud : Primum querite regnum Dei etc., dicit Glosa : Non dicit primum propter hoc, quod post temporalia sint petenda ; ergo nec primo nec post temporalia sunt petenda ; ergo nunquam.

Item, Dominus in Evangelio, prohibet esse sollicitum de crastino, id est de futuro ; ergo illicitum est esse sollicitum de futuro ; sed petendo temporalia solticitus est de futuro quis, petitio enim respicit futurum ; ergo illicitum est petere temporalia ; ergo temporalia non sunt petenda.

Item, Dominus, exponens illud : Spine subfocaverunt verbum Dei, vocat spinas divicias, et recte, quia divicie pungunt sicut spine et cruentant ex post facto ; divicie ergo subfocant verbum Dei ; ergo impediunt predicationem Domini ; ergo non bonum est habere illas ; ergo non sunt petende.

Item, velle laudari ab hominibus in se est malum, nec potest aliquis velte laudari ab hominibus sine peccato, quamvis bonum sit laudari ab hominibus, ut Deus glorificetur ; hoc autem non est nisi quia laudari ab hominibus vanum est ; ergo pari ratione velte simpliciter habere divicias simpliciter malum est ; ergo nec est sine peccato, cum divicie sint vane, quoniam vanitas vanitatum et omnia vanitas ; ergo petere divicias est peccatum.

 

Solutio. Concedimus quod temporalia non sunt petenda, id est digna peti, verumptamen licitum est petere ea in casu, sicut in necessitate propria, sicut petebat Salomon, vel in necessitate alterius, sicut petit abbas in casu predicto, vel in statu communis necessitatis, sicut petit Ecclesia ; licitum est ergo ea petere et habere in casu, non ad fruendum sed ad utendum.

 

Ad primum ergo dicimus quod hec argumentatio non valet : temporalia licite et meritorie possunt peti ab aliquo, ergo sunt petenda, et est ibi fallacia consequentis a superiori ad inferius affirmando, quecumque enim sunt petenda, id est digna peti, licitum est petere, sed non e conversa.

Ad secundum dicimus quod hec argumentatio non valet : Salomon petiit temporalia et licite et bene, ergo temporalia sunt petenda simpliciter, quoniam ipse non petiit simpliciter, set pro necessitate sua, unde concludere deberet sic : ergo temporalia sunt petenda sicut ipse petiit. Hoc autem bene concedimus.

Ad tercium simpliciter dicimus quod abbas bene potest sic petere, quia pro alterius necessitate petit, nec sequitur ex hoc quod temporalia sint petenda, id est digna peti ; sed sunt petenda, id est licita peti, sicut petit abbas.

Ad quartum dicimus quod Ecclesia non petit simpliciter divicias neque temporalia, sed in, statu generalis necessitatis ex providencia et pro alio simpliciter ex caritate, rationalis enim creatura, que ex toto corde tenetur diligere Deum, non debet a Deo averti nisi in casu necessitatis, ut liberius possit servire Deo et ei [adherere] per dilectionem. Et ita patet quod non sequitur ex hoc quod Ecclesia orat pro temporalibus dandis et conservandis, quod ista sint petenda, id est digna peti ; sed bene sequitur : ergo licitum est ea petere, sicut Ecclesia petit. Quod ergo Dominus prohibet sollicitudinem, intelligendum est de sollicitudine subfocationis et non de sollicitudine providencie.

 Ad aliud dicimus quod Salomon loquitur cum predicta suppositione, scilicet, quod maneat sapientia et non subfocetur a diviciis, licet hoc difficile sit et in paucis, quoniam hoc habet locum in perfectis tantum ; unde divicie non sunt secundum se causa utilitatis sapientie vel augmenti eius, et propter hoc non sequitur quod, si sapientia est melior cum diviciis quam sine, quod divicie sint petende, id est digne peti. Loquitur ergo Salomon cum suppositione quadam, et ut in paucis. Dominus autem, dicens quod divicie suffocant verbum Dei, locutus est simpliciter et ut in multis.

Ad ultimum dicimus quod non est simile de laude hominum et de temporalibus, nam laus humana in se vana est et superfluum quid est, sed temporalia, quamvis vana sint in se, tamen necessaria sunt in multis ; sed videtur quod hoc non sit licitum petere temporalia absolute, quoniam super illud Psalmi : Deus meus, clamabo per diem, et non exaudies ; et nocte etc., dicit Glosa : Clamabo per diem, id est, in prosperis ne recedant ; et nocte, id est pro adversis ut [abeant] ; et [non] exaudies, quia verbum delictorum clamo ; ergo qui petit ne prospera recedant, petit verbum delictorum ; ergo peccat ; ergo similiter qui clamat ut prospera veniant peccat ; ergo similiter qui temporalia petit, peccat ; sed constat quod in comparatione ad finem suppremum et cum condicione debita licet ea petere ; ergo qui aliter petit ea, peccat ; ergo non licet petere ea absolute.

Item, [quod] super illud : Propter quod ter Dominum rogavi etc., dicit Glosa : Si petitis temporalia, cum modo petite, et vos Deo cum timore committite, ut, si prosint, det, et si sciat obesse, non det ; tenemur ergo petere temporalia, quando petimus ea, cum appositione modi et cum conditione predicta, ut si prosint, ei det ; non ergo est licitum petere ea absolute.

Item, in Levitico prohibetur offerri animal claudum, et dicit Glosa :  Animal claudum offerre est simul temporalem vitam et eternam petere ; sed offerre animal claudum est peccatum ; ergo petere vitam eternam et temporalia est peccatum ; sed petere vitam eternam non est peccatum ; ergo petere temporalia est peccatum ; ergo non licitum est petere temporalia absolute.

Item, super illud prime ad Corinthios : Melius est michi mori, quam ut gloriam meam quis evacuet, dicit Glosa : Ne duos fines vobis constituatis ; sed qui petit temporalia absolute et similiter eterna absolute, duos fines constituit sibi ; ergo facit quod Glosa illa prohibet ; ergo peccat ; sed non peccat ex eo quod petit vitam eternam absolute ; ergo peccat, quia petit temporalia absolute. Et inde ut prius.

Item, in illa auctoritate : Prohibetur meditari terrenam mercedem solam ; ergo non licet eam meditari sine comparatione ; ergo nec petere.

Item, caritas est ignis tendens sursum ; ergo non movet deorsum ; ergo ex caritate non possunt peti temporalia absolute ; ergo nec meritorie. Inde sic : Temporalia non possunt peti absolute meritorie ; ergo petere absolute temporalia non est indifferens, quoniam omne indifferens potest peti ex caritate et meritorie ; sed si non est indifferens, non est meritorium secundum se, hoc constat ; ergo est demeritorium ; ergo peccatum ; ergo non est licitum.

 

Quo concesso, contra : Dominus dat temporalia ad subsidium sive ad sustentationem, ad solacium, ad remedium ; ergo licitum est habere ea ad sustentationem etc. ; ergo et petere ; et hoc est petere absolute ; ergo licet ea petere absolute.

Item, Dominus [pro]misit temporalia Iudeis ; ergo licitum fuit eis habere temporalia et velle habere ; ergo et petere ; sed quod fuit aliquando licitum in se et secundum se, semper fuit licitum et erit ; ergo et modo licitum est velle habere temporalia ; ergo licitum est petere ea absolute.

Item, agricola Iaborat in agro, ut acquirat sibi temporalia ad sustentationem, nichil aliud intendens ; non tamen peccat, licet non mereatur ; ergo acquirere sibi temporalia propter sustentationem tantum non est peccatum ; illud licitum ; ergo et petere illa ; ergo licitum est petere temporalia absolute.

Item, ex naturali pietate possum velle alicui temporalia ad sustentationem, et licite, quia ex compassione naturali ; sed maior est motus compassionis vel pietatis in me quam in alium ; ergo et michi possum velle ex pietate naturali temporalia propter sustentationem ; ergo et petere. Et inde ut prius.

 

Solutio. Dicimus quod dupliciter potest quis petere temporalia absolute, quia vel ad fruitionem, ut in eis delectetur, hoc autem est peccatum, vel ad sustentandum se vel alium, et hoc est licitum, est enim licitum petere temporalia vel ad sustentandam propriam naturam, quoniam natura non est contraria gratie vel glorie, immo est quasi principium vel fundamentum, vel ad solacium, scilicet ad tollendum tedium et tristiciam seculi, que operantur mortem, vel ad remedium contra infirmitatem tamis et sitis, quoniam hec impediunt multos ne vacent legi Dei ; et propter hoc, sicut habetur in Paralipomenis, date sunt decime levitis, ut vaccarent legi Dei ; potest etiam quis petere licite temporalia ad usum, ut possit erogare pauperibus elemosinam, et eorum inopiam relevare.

 

Ad primum ergo dicimus quod Glosa super Psalmum debet intelligi de illis qui petunt ne prosperitas recedat ex amore et desiderio delectandi in temporalibus.

Ad secundum dicimus quod auctoritas illa sic intelligitur : petite temporalia cum modo, id est cum moderamine, intendendo sustentationem, non superfluitatem ; illud autem quod sequitur, ut si prosint, det etc., non est preceptum sed consillum, nec facit petitionem bonam sed meliorem, nec discretam sed discretiorem, discretior enim et melior esset petitio temporalium, si fieret cum tali condicione.

Ad tercium dicimus quod re vera claudum animal offert qui petit eterna et temporalia de pari, ut delectari querat in temporalibus sicut est delectandum in eternis ; et sic debet intelligi auctoritas ; claudus enim est talis qui pedem dextrum firmum habet et stabilem, sinistrum vero labilem et caducum ; sed qui eterna petit ad fruendum, temporalia vero ad sustentandum, non est claudus, immo animal findens ungulam, quod erat mundum animal in lege, quoniam talis potest dicere : Leva eius sub capite meo, id est, temporalia que sunt sinistra Domini, et dextra illius amplexabitur me, id est, delectabor in eternis ; et quod ad sustentandum debent peti temporalia, eterna vero ad fruendum, signat pulvinar quod supponitur Evangelio, quando debet legi Evangelium, et similiter pulvinar suppositum capiti Domini, quando dormiebat in navi.

Ad quartum dupliciter potest solvi, quoniam potest dici quod Glosa loquitur de opere predicationis, quod privilegiatum est, quod propter talem sustentationem non potest licite exerceri. Vel potest intelligi Glosa communiter, cum dicit : Ne duos fines vobis constituatis, et appellat duos fines oppositos et equales, de quibus dicitur : Ve ingredientibus terram duabus viis, ut scilicet petamus temporalia ad delectandum in eis, et similiter eterna ; hoc enim est peccatum sine dubio et nimis delicatum, unde Ieronimus : Delicatus es miles, si vis delectari in seculo, et regnare cum Christo.

Ad residuum Glose dicimus quod petere terrenam mercedem solam est petere temporalia ad fruendum et delectandum.

Ad ultimum dicimus quod hec est duplex, quod temporalia non possunt peti absolute et caritate, quoniam si petere absolute est petere sine conditione, falsa est illa propositio, si petere absolute est petere sine comparatione, tunc prima vera est ; sed ex hoc non sequitur quod petere temporalia non possit esse meritorium. Et sic patet solutio ad omnia obiecta.

Ad ultimum notandum est quod hec argumentatio non valet : temporalia sunt petenda ad sustentationem, ad solacium, ad remedium, ad usum ; ergo temporalia sunt petenda, fallacia secundum quid et simpliciter.

 

 

Caput VI

De oratione qua oramus sanctos.

 

Sexto capitulo de oratione queritur, qua oramus sanctos et qua sancti orant pro nobis, utrum sit nobis utilis.

Videtur quod non, quoniam sancti sunt beati et in sua beatitudine conformati ; ergo conf[o]rmant voluntatem suam voluntati Dei in omnibus ; ergo nichil volunt vel petunt nisi quod Deus vult ; sed quicquid vult Deus dare nobis, dat nobis ; ergo sive sancti orent pro nobis sive non, ex quo Deus vult dare aliquid nobis, dat illud nobis ; ergo pro nichilo orant sancti pro nobis ; ergo eorum oratio non est nobis utilis.

 Item, sancti vident Deum, cum sint in summa luce, dicit enim Gregorius : Quid ignorant, qui videntem omnia vident ? ; ergo sancti vident omnia in speculo eternitatis ; ergo vident utrum petitiones nostre sint exaudiende vel non ; ergo sciunt quod pro nichilo orarent, cognoscentes circa petitiones nostras voluntatem Dei ; ergo si orant, inutiliter orant. Et inde ut prius.

Item, licet angeli legant in libro vite et videant in speculo eternitatis, non tamen vident ibi omnia, sicut patet de angelo Danielis, qui dicit : cum orarem pro liberatione populi, angelus Persarum restitit michi, et dicit Gregorius quod angelus Persarum fuit bonus angelus, qui dicitur restitisse angelo Danielis, revelando ei quod eius petitio non erat statim exaudienda pro liberatione populi iudaici, quia ille populus nondum plene purgatus erat igne tribulationis ; ergo angelus Danielis hoc nesciebat ; ergo si angeli multa ignorant, ergo et sancti multa ignorant, et maxime orationes nostras que in intimo cordis fiunt, quoniam in Evangelio dicitur : Solus Deus novit cogitationes hominum ; ergo sancti nesciunt orationes nostras ; ergo inutile est orare sanctos. Et inde ut prius.

Item, Augustinus : Omnia sunt in Deo ut unum ; ergo petitiones nostre sunt in Deo ut unum ; ergo resultant in speculo eterni­ tatis ut unum ; ergo sancti, videntes eas in speculo eternitatis, vident eas ut unum ; non ergo ut diversa ; ergo nec distincte ; ergo non vident quorum sunt orationes quas vident ; ergo inutile est orare ipsos. Et inde ut prius. Propter istas rationes et consimiles dicunt multi quod nec nos oramus sanctos nec ipsi orant pro nobis nisi improprie, ideo, scilicet, quia oramus Deum, ut sanctorum merita nos iuvent, unde : Adiuvent nos eorum merita quos propria etc.

 

Set contra. Aut intelligunt de meritis presentibus aut preteritis. Si de preteritis, contra : Quicquid meruerunt sancti preteritis, necessarium est eos meruisse, quoniam meritum illud non dependet de futuro ; ergo si modo iuvant, prius meruerunt ; ergo inutile est orare quod merita sanctorum preterita iuvent nos ; ergo non potest intelligi quod dicunt de preteritis meritis nec de presentibus, quoniam sancti non sunt in statu merendi ; ergo non est verum quod sub predicta improprietate oremus sanctos vel sancti pro nobis.

Item, sancti in via merentur nobis primam gratiam ; ergo fortiori ratione et in patria ; ergo proprie loquendo orant pro nobis.

Item, sancti in patria sunt amici Dei ; ergo possunt impetrare de facili ab ipso, et sciunt - hoc constat - et volunt, quia sunt amici nostri ; ergo cum poss[i]nt inpetrare et sciant et velint, possunt et orare. Et inde ut prius.

Item, angeli sunt in statu merendi, nec impedit quod in beatitudine sunt et in gloria ; ergo et pari ratione sancti sunt in statu merendi ; ergo in statu orandi. Et inde ut prius.

 

Solutio. Concedimus quod oramus sanctos proprie et ipsi orant pro nobis proprie, ut cum dicimus : Sancte Petre, ora pro nobis, quia licet hoc nomen : Petre, sumatur sinodochice, tamen dicimus quod verbum orandi sumitur proprie.

 

Ad primum dicimus quod, si sancti conforment, voluntatem suam voluntati divine, non tamen in omnibus, sed in eis que spectant ad salutem eorum et statum in quo sunt modos, sed non in omnibus que ad nos spectant, et hoc Deus vult, ut pro nobis sint solliciti, et hoc ad bonum nostrum. Et sic prima obiectio solvitur per interemptionem.

Ad secundum dicimus quod sancti non vident omnia in speculo eternitatis nisi que ad salutem eorum prosunt et spectant ad statum eorum in quo sunt. Hoc modo intelligenda est auctoritas beati Gregorii.

 Ad tercium dicimus quod sancti multa ignorant, ut patet in angelo Danielis ; tamen Dominus revelat sanctis petitiones nostras, prout utile est sue rei publice, expedit enim quod unus iuvent alium, ut invicem se magis diligant, augmentum enim caritatis ex corde trahitur alieno, et etiam quia statui sanctorum in futuro prodest quod pro nobis orent, quoniam illa superna civitas suis civibus erit repleta, quando equabimur angelis Dei ; revelat ergo Deus petitiones nostras sanctis, prout novit sue rei publice expedire. Set si queritur modus revelationis, dicimus quod per applicationem speculi ad visionem sanctorum fit et per illuminationem maiorem.

 Ad quartum dicimus quod omnia sunt in Deo ut unum, ut hoc dupliciter, quia et in eo tanquam in una causa sunt, et similiter tanquam in uno exemplari ; concedimus ergo quod sancti vident omnia que vident in speculo eternitatis ut unum. Sed ideo non sequitur quod non videant diversa ibi, quia, sicut Deus est causa unius secundum quod unum et secundum idem, ita est causa diversorum secundum quod diversa ; similiter Deus est exemplar unius secundum quod unum, et est exemplar diversorum secundum idem secundum quod diversa ; qui potest capere capiat, quoniam illud excedit intellectum hominis ; et ita in eodem speculo, libro, idea exemplari secundum idem vident sancti unum secundum quod unum, et diversa [et] secundum quod diversa.

Ad illud quod obicitur, quod, sicut angeli sunt in statu merendi, ita et sancti, dicimus quod non est verum, quoniam Augustinus dicit, in libro De vera religione : Iudicavit Dominus servos suos meliores, si ei liberaliter deservirent ; iocundior enim est beatitudo que propriis meritis possidetur, inde est quod ledit hominibus liberum arbitrium et statum suum merendi in via, quo merentur habendum ; angelis autem creatis in empireo ledit statum merendi in patria, in quo merentur habitum, ut gracius habeant, sicut iocundius comedit qui suum expendit, quam qui alienum ; merentur ergo angeli quod habent in serviendo nobis, quilibet enim homo habet angelum custodem sui ; dicimus ergo quod sancti impetrant nobis in patria spiritualia bona, non per modum merendi, sed orandi et optinendi, quoniam non sunt in habitu merendi, sed recipiendi quod in vita meruerunt.

 

Sed adhuc videtur posse probari quod oratio, qua sancti orant pro nobis, non sit nobis utilis, quia ille, pro orant, aut est dignus exaudiri aut indignus. Si dignus, ergo sive sancti orent pro ipso sive non, exaudietur, dummodo immediate oret Deum. Si indignus, ergo non exaudientur sancti orantes pro ipso, quoniam indignitas eius, pro quo oratur, inpedit effectum orationis, sicut dicunt sancti. Et ita videtur quod pro nichilo oramus sanctos, cum eorum oratio non prosit nobis. Quod est contra predicta.

Item, Ecclesia orat sic : Adiuvent nos eorum [merita] etc. Aut intelligitur de meritis preteritis aut presentibus. Si preteritis, contra : quicquid merueruntsancti, necessarium est meruisse ; ergo quicquid non meruerunt, necessarium est eos non meruisse ; ergo quicquid meruerunt nobis sancti vel non meruerunt, necessarium est eos meruisse nobis vel non meruisse ; ergo orationes, quibus oramus sanctos, nichil operantur quo ad preterita merita sanctorum ; ergo inutilis est oratio, si de preteritis meritis sanctorum illud intelligitur. Si de presentibus, contra : sancti nichil merentur modo, quia non sunt in statu merendi ; ergo fatuum est orare Deum quod presencia merita sanctorum nos iuvent.

Item, videtur e contrario quod sancti merentur nobis meritis presentibus. Esto quod aliquis sanctus mereatur in vita alicui primam gratiam, et post moriatur sanctus ille, et evolet, et oret ex eadem caritate Deum pro alio quod conferat ei gratiam, et inpetret. Inde sic : Iste sanctus meruit motu caritatis sue, dum esset in via, alii primam gratiam ex sola caritate, que est radix meriti ; ergo, manente eadem causa, manebit idem effectus ; sed in patria manet eadem causa, quia eadem [caritas] ; ergo similiter isti, cui ex eadem caritate impetrat, primam gratiam meretur, vel quare non ?

Si dicit quod in patria non est status merendi, obicitur de angelis. Ideo forte dicit quod hec est ratio, quia confirmatum est liberum arbitrium sanctorum in patria, unde in laude iusti, dum esset in via, dicitur : Qui potui transgredi, et non est transgressus.

Sed contra. Christus habuit in via liberum arbitrium confirmatum, tamen meruit ; sic et angeli confirmati sunt, verumptamen merentur ; ergo confirmatio non impedit quin sancti mereantur in patria.

Preterea, quamvis sancti non mereantur sibi, quia habent premium quod, dum viverent, intendebant et quod, dum viverent, meruerunt, quare non possunt nobis mereri habendum ?

 

Dicimus quod dupliciter adiuvant nos sancti : orationibus, scilicet, presentibus et meritis preteritis, propter quod valde utile est orare sanctos.

Ad primum dicimus quod indignus exaudiri per se ad preces sanctorum exauditur, quoniam ille, qui est in peccato mortali, indignus est pane quo vescitur, non tamen indignus ultima indignitate, que est voluntas permanendi in peccato ; sed si dolet de peccatis et atteritur set minus sufficienter, complent orationes sanctorum et impetrant tali dolenti et orant primam gratiam. Auctoritas autem illa : Indignitas eorum etc., intelligitur de pertinacibus in peccatis, de talibus dictum Ieremie, VII : Noli orare pro populo isto.

Ad secundum dicimus quod auctoritas illa : Adiuvent nos eorum etc., intelligi potest sic : adiuvent nos etc., id est, beatitudo quam habent meritis. Vel potest intelligi de meritis preteritis, quia, sicut dictum est, sancti adiuvant nos duobus modis, scilicet orationibus presentibus et meritis preteritis, quia, dum viverent, meruerunt nobis, ut impetrarent nobis gratiam, si post mortem orarent pro nobis ; unde merita eorum simpliciter et quantum ad eos non pendent de futuro, sed quantum ad nos pendent effectus suorum meritorum de futuro, sicut quod Christus meruit nobis additum paradisi per sufficienciam, non pendet ex futuro ; ideo necessarium est ; sed per sufficientiam partim dependet de futuro ; et ideo contingens est. Et ita patet quod argumentum illud non valet : quicquid meruerunt sancti, necessarium est eos meruisse ; ergo quicquid nobis meruerunt, necessarium est eos meruisse nobis, quia prima propositio intelligitur de meritis, quantum sunt ex parte sanctorum ; concluditur autem de effectu meritorum ; merita autem non sunt causa efficiens et sufficiens salutis nobis, sed sunt causa motiva largitatis illius qui meritorum intuitu confert salutem.

Ad tercium dicimus quod preter causalitatem, que est radix meriti, exigitur ad metitum difficultas, virtus enim et ars circa difficilimum ; hec autem difficultas potest esse aut status tantum, sicut fuit in Christo propter defectus carnis assumptos, aut potest esse difficultas operis, et non status, sicut fuisset in Adam, si non peccasset, et modo est in angelis, aut utri[u]sque, sicut est in viatoribus, qui in statu difficili cum difficultate bene operantur cum sollicitudine et cura ; dicimus ergo quod sancti in patria non merentur nec sibi nec nobis, quia non habent difficultatem status nec operis, quoniam non habent aliquam curam aut sollicitudinem de se aut de nobis, quoniam nichil petunt a Deo pro nobis, nisi quod sciunt Domino placere ; angeli vero habent curam de nobis et sollicitudine, sicut in persona ipsorum dicitur : Curavimus Babilonem, et non est sanata, et ita habent difficultatem operis, propter que merentur, petunt etiam angeli a Deo aliquid pro nobis, quod nesciunt Deum velle,. sicut dictum est de angelo Danielis, unde dici potest quod orationes nostras deferunt desiderio adimplendi.

Item, dictum est quod utile est orare sanctos ; ergo magis utile magis sanctos ; ergo fatuum est orare Li[g]num vel Cletum, cum utilius sit orare beatum Petrum, quod eque de facili potest fieri.

 

Solutio. Oramus plures sanctos duabus de causis. Prima est propter devotionem, quidam enim habent maiorem devotionem quandoque orando Linum, quam orando Petrum ; utilitas autem orationis non consistit tantum in sanctitate eius qui oratur, sed etiam in devotione orantis. Alia causa est, quoniam dicit Augustinus : Impossibile est plurium preces non exaudiri ; et ideo utile est plures deprecari, maxime cum ipsi sint unum concordia et unione caritatis.

 

Ad ultimum queritur cum Petrus non sit, quare pocius dicitur : Petre, ora pro nobis, quam sancti Petri anima, constat enim quod Petrus non orat pro nobis, sed anima eius.

Solutio. Sancti operibus meritoriis, que fecerunt in corporibus, dum viverent, iuvant nos, ut dictum est ; et propter hoc sinodochice convenientius dicimus : Sancte Petre, quam sic : Anima sancti Petri.

Ex hiis patet quare superna Ierusalem dicitur mater nostra, quia in ea sunt Apostoli et Prophete, impetrantes nobis gratiam, qua sumus filii spirituales Dei. Item, quia per predicationem Apostolorum sumus filii lerusalem celestis, unde Ecclesiasticus : Filii sapientie ecclesia iustorum, et natio illorum obedientia et dilectio. Item, ecclesia militans ornata est in membris ad exemplar triumphantis, unde in Exodo : Fac tibi tabernaculum secundum exemplar, quod in monte tibi monstratum est.