DISTINCTIO IV

Hic dicendum est aliquos suscipere sacramentum et rem etc.

 

 

PARS I

De Baptismo in comparatione ad recipientes.

 

DIVISIO TEXTUS.

Supra egit Magiter de Baptismo secundum se. Haec est secunda pars, in qua agit de Baptismo in comparatione ad recipientes.

Et dividitur haec pars in duas partes.

In prima agit per comparationem ad communiter recipientes.

In secunda specialiter quantum ad parvulos, infra, capitulo ultimo : Solet etiam quaeri, si parvulis in Baptismo datur gratia etc.

 

Prima pars habet duas.

In prima agit de recipientibus sacramentum.

In secunda de recipientibus sacramenti rem tantum, ibi : Sunt et alii, ut supra posuimus, qui suscipiunt rem et non sacramentum.

 

Prima pars habet duas.

In prima, agit de accipientibus rem et sacramentum.

In secunda agit de recipientibus sacramentum tantum, ibi : Qui vero sine fide accedunt.

 

Prima pars habet duas.

In prima determinat veritatem.

In secunda dissolvit dubitationem sive removet falsitatem, ibi : Quamvis quidam diffiteantur, illis etc.

 

Similiter secunda pars, in qua agit de ficte accedentibus ad sacramentum, duas habet.

In prima determinat veritatem.

In secunda vero removet dubitationem, ibi : Videtur tamen Augustinus dicere quod ficte accedenti etc.

Et ibi primo determinat dubium ortum ex auctoritate Augustini.

Secundo vero determinat dubium quod habet ortum ex auctoritate Apostoli, ibi : Quaeritur ergo quomodo illud accipiatur.

 

 

TRACTATIO QUAESTIONUM

Ad intelligentiam huius partis duo principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de suscipientibus sacramentum Baptismi digne.

Secundo de suscipientibus ficte.

 

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum Baptismus in digne suscipientibus deleat omnem culpam.

Secundo, utrum deleat omnem poenam.

Tertio quaeritur, utrum in omnibus aequalem habeat efficaciam.

 

 

ARTICULUS I

De digne suscipientibus Baptismum.

 

QUAESTIO I.

Utrum Baptismus in digne suscipientibus deleat omnem culpam.

 

Et quod in digne suscipientibus deleat omnem culpam, ostenditur sic.

1. Super illud Exodi 14, 28 : Nec unus ex eis remansit, Glossa : Omnia peccata ablata sunt in Baptismo, potentia diaboli est submersa.
2. Item, baptizatus, si statim post Baptismum moreretur, evolaret, sicut dicunt Sancti et Beda quod Baptismus aperit caelum ; sed nullus statim evolat in quo est aliqua culpa, quia perfectio gloriae non compatitur culpam : ergo Baptismus delet omnem culpam.
3. Item, quantulacumque gratia delet omne mortale et etiam veniale, de quo est contritio : ergo, si sacramentum Baptismi aliquid addit, videtur quod deleat omnem culpam.
4. Item, sacramentum Baptismi est remedium perfectum, cum sit fundamentum legis perfectionis : ergo, cum originale peccatum privaverit hominem innocentia directe et principaliter, non delet perfecte originale, nisi restituendo innocentiam. Sed non est innocens simpliciter nisi qui caret omni, culpa : ergo videtur etc.

 

Contra :

1. Diversorum morborum diversae sunt medicinae, sicut dicit Hieronymus : Quod non sanat oculum sanat calcaneum. Ergo, cum culpae sint diversae, non tantum specie, sed genere, utpote originalis et actualis et mortalis, ergo ad hoc, quod curentur necesse est quod diversae adhibeantur spirituales medicinae. Sed Baptismus est unicum sacramentum : ergo non delet omnem culpam.
2. Item, gratia baptismalis est gratia incipientium ; sed status incipientium magis est compassibilis culpae quam proficientium et perfectorum, et gratia incipiens magis compatitur culpam quam proficiens vel perfecta ; sed gratia in proficientibus et etiam perfectis compatitur aliquam culpam, scilicet venialem : ergo multo fortius gratia baptismalis.
3. Item, esto quod aliquis accedat ad Baptismum cum motu venialis peccati, aut datur ei effectus sacramenti aut non. Si non, ergo est fictus ; sed quicumque est fictus peccat mortaliter : ergo veniale peccatum illi est mortale ; quod stultum videtur, si quis hoc dicit, quia ad nihil novum obligatur. Si autem non est fictus, ergo recipit gratiam ; et constans est quod illa non delet culpam, quia tunc simul esset et non esset : ergo gratia baptismalis non delet omnem culpam.
4. Item, si Baptismus delet omnem culpam, cum sacramenta non sint nobis necessaria nisi ad culpam delendam, quia si non esset peccatum, non esset sacramentum, ergo cetera superfluunt.

Et ideo quaeritur utrum talis effectus debuerit dari alicui sacramento et quare magis sacramento Baptismi quam alicui aliorum.

 

Respondeo : Dicendum quod sicut auctoritates dicunt et magistri communiter asserunt, in sacramento Baptismi, si plene percipitur eius efficacia et remedium, omnis culpa deletur et restituitur homo in pristinam innocentiam quantum ad animam.

 

Si quaeratur ratio huius, dicendum quod huius ratio causalis fuit divina liberalitas, quae tantam huic sacramento contulit efficaciam. Si autem quaeratur ratio huius, potest congruitas triplex assignari.

Prima potest esse ex parte eius contra quod Baptismus est. Baptismus enim proprie est contra originale, quod inter omnia peccata peiores in anima reliquit sequelas et cuius corruptio est universalis et magna ; et ideo congruum fuit ut Deus magnae efficaciae remedium institueret in contrarium, ut sicut in corruptione illius morbi manifestatur rigor divinae iustitiae, sic etiam in remedio manifestaretur dulcedo divinae misericordiae, ut non solum ille morbus, sed omnia quae consequuntur annexa, huius remedii virtute deleantur. Et hoc est quod dicitur ad Romanos 5, 15 : Non sicut delictum, ita et donum etc.

 

Secunda congruitas est ratione eius ad quod est, quia scilicet est ad regenerandum. Unde in hoc sacramento transfertur homo a potestate tenebrarum in adoptionem filiorum Dei, et maxime aperitur largitas divinae maous in primo reditu et adventu. Et hoc est quod dicitur ad Titum 3, 5 : Per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus Sancti, quem effudit in nos abunde.

 

Tertia congruitas est ratione ordinis, quia illud est primum inter omnia sacramenta et fundamentum ad alia ; ideo, ut perfectum sternatur fundamentum, placuit divinae misericordiae huic sacramento perfectam dare efficaciam ad delendam omnem culpam, ut posteriorum oblitus, is qui baptizatus est et quasi novus effectus, omnino ad anteriora extendat se.

Et quia disposuit huic sacramento dare praecipuam efficaciam et quod virtus passionis specialiter huic sacramento adesset, ideo dedit etiam expressam significantiam ; hoc enim inter cetera magis indicat animam fieri sanctam et puram.

Concedendum est ergo quod delet omnem culpam.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod obicitur, quod diversorum morborum diversae sunt medicinae etc., dici potest quod hoc est verum in corporalibus, in quibus est arctatio virtutis ; in spiritualibus autem, ubi est maior communicatio bonitatis, secus est.

Sed quia hoc diximus verum esse in spiritualibus, propter hoc quod sacramenta distincta sunt, dicendum quod remedium potest morbum respicere dupliciter : aut quia principaliter fit ad hoc aut quia hoc curat tamquam annexum. Dico ergo quod, secundum quod diversi sunt morbi spirituales, diversae etiam sunt medicinae sacramentales principaliter ad illos ordinatae. Si autem morbus habeat alium morbum coniunctum et medicina perfectam habeat virtutem curandi, non tantum curat principalem, sed etiam annexum ; et sic dico facere Baptismum.

2. Ad illud quod obicitur, quod gratia baptismalis est incipientium, dicendum quod gratia baptismalis habet duplicem comparationem, scilicet ad bonum ad quod habilitat, et ad malum a quo curat, sive ad peccatum. Secundum primam comparationem competit statui. incipientium, sed quantum ad aliam comparationem, cum sit perfectum medicamentum, habet vim gratiae perfectae, et hoc ex divina ordinatione, quae in illo sacramento vult omnia delere et innocentiam perfecte restituere.
3. Ad illud quod obicitur de motu venialis peccati, quidam respondent quod veniale tunc efficitur mortale, quia negligit se praeparare et ad sacramentum disponere, non quia idem peccatum, quod fuit veniale, fiat mortale, sed quia additur contemptus, qui est mortalis.

Sed hic sermo durus est, quia frequenter insurgunt veniales motus, etiam cum spirituales homines sunt, in perceptione divinorum sacramentorum.

Ideo dicunt alii quod est fictio dupliciter, scilicet simpliciter et secundum quid. Fictio simpliciter aufert totum effectum, et haec est cum voluntate mortaliter peccandi ; fictio secundum quid, haec est venialis, quae non impedit ingressum gratiae, sed complementum ; unde in tali non habet perfectum effectum.

Aliter tamen potest dici quod motus venialis non facit fictum simpliciter, sed ad tempus, quia gratiam non expellit, sed retardat, dum non elevat se ad recipiendam divinam gratiam ; et quando talis motus cessat, credo quod statim Baptismus plenum effectum habeat et hunc motum et alia peccata deleat, etiam si non superveniat de illo contritio nova.

4. Quod ultimo obicitur patet, quia Baptismus non est iterabilis. Et iterum, aliquae sequelae remanent, quae, quamvis non sint culpa, inclinant ad culpam et ideo indigent remediis aliis.

Quare autem hoc sacramentum magis sit efficax quam alia, patet ex iam dictis.

 

 

QUAESTIO II.

Utrum Baptismus deleat omnem poenam.

 

A.- Secundo quaeritur, utrum sacramentum Baptismi deleat omnem poenam.

Et quod sic, videtur :

1. Ad Romanos 11, 29 : Sine poenitentia unt dona Dei, Glossa : Gratia Dei in Baptismo non requirit gemitum aut planctum aut aliquod aliud opus. Ergo videtur quod baptizatus nullius poenae sit debitor.
2. Item, Augustinus, De cataclysmo : Baptizatus es, mundatus es, restitutum est corpus tuum ad statum prinii hominis. Ergo, si primus homo nullius poenae fuit debitor, videtur similiter quod nec baptizatus.
3. Item, pronior est Deus ad miserandum quam ad condemnandum, et passio Christi plus mentit quam peccatum Adae demeruit ; sed Deus in ultione peccati Adae poenas nobis multiplices inflixit : ergo multo fortius propter meritum passionis Christi, non tantum a culpa, sed etiam a poena debet eripere, omni scilicet quam inflixit.
4. Item, remota causa, removeri debet effectus ; sed causa nostrae poenalitatis et mortalitatis fuit culpa : ergo, restituta innocentia, iam non debet durare poenalitas aliqua vel mortalitas.

Si tu dicas quod culpa fuit causa mortalitatis, non sic innocentia causa contrarii, contra : si oppositum est causa oppositi, et propositum propositi : ergo, cum culpa sit causa ponens mortalitatem, similiter innocentia ponet impunitatem et immortalitatem : ergo, si Baptismus reducit innocentiam, videtur quod tollat omnem poenam.

 

Contra :

1. Videmus parvulos baptizatos, qui nullam culpam commiserunt, post Baptismum multis cruciatibus subiacere ; et constat quod non iniuste : ergo Baptismus non absolvit ab omni pnena.
2. Item, videtur quod non debeat ab aliqua poena absolvere, quia Augustinus dicit : Aut Deus punit aut homo punit ; et iterum, II ad Timotheum 2, 13 : Iustus est, se ipsum negare non potest. Ergo, cum dimittere malum impunitum sit relinquere universum inordinatum, sic etiam facere contra iustitiam, videtur quod Deus in Baptismo non debeat ab omni poena absolvere.
3. Item, Baptismus magis est remedium contra originale quam contra actuale ; sed non curat a poenis contractis per originale : ergo nec absolvit a poenis debitis actuali : ergo videtur quod a nulla.

Si tu dicas quod relinquitur ad exerdtium, contra : maius est exercitium in poenis personalibus quam sit in naturalibus : ergo potius deberet illas dimittere.

 

B.- Propter hoc est quaestio : cum bonus medicus intendat semper radicem morbi curare, et bonum remedium ad hoc feratur, propter quid Baptismus relinquit magis poenam fomitis, quae inclinat ad peccatum, quam alias poenas debitas pro peccatis ?

 

Respondeo : Dicendum quod distinguendum est in poenis. Quaedam enim poenae sunt aeternales et quaedam temporales. Ab omni aeternali absolvit Baptismus delendo omnem culpam. In temporali vero distinguendum, quia quaedam contrahuntur, quaedam assumimtur. Contrahuntur autem sicut fames, sitis et passiones contemporaneae vitae. Quaedam imponuntur et assumuntur, ut ieiunia et corporalia et spiritualia exercitia et laboriosa opera.

Baptismus igitur absolvit ab omni poena aeternali, absolvit nihilominus ab omni poena temporali satisfactoria sive assumpta ; non autem ab omni contracta, utpote a fame ; siti et infirmitate et ceteris poenis spiritualibus.

 

Ratio autem huius est, quia Deus ad hoc ipsum non ordinavit. Et ratio quare non ordinavit est, quia congruum fuit quod huiusmodi poenalitates in nobis relinqueret, et hoc ad manifestandam aequitatem divini iudicii, ad demostrandum meritum passionis Christi, ad promovendum meritum liberi arbitrii.

Ad manifestandam aequitatem divini iudicii, ut illa sententia, quam dictaverat de morte Adae et posterorum eius, immobilis permaneret ; unde ab illa nemo evadit.

Ad ostendendum fructum passionis Christi, quia, si Dominus curaret naturam et fomitem, filius nasceretur immunis a culpa nec indigeret regenerari a Christo ; ideo, ut omnes se ipsius passione noscant egere, data est virtus sacramento a passione, sive ad hoc ordinatum est ut poenas remittat personales, non naturales, quia remedium respicit personam, non naturam.

Ad amplificandum meritum liberi arbitrii ; promovent enim ad bonum multiplex huiusmodi poenalitates. Dantur enim propter humilitatem, Iob 6, 4 : Sagittae Domini militant in me, quarum indignatio etc. Propter timoris incussionem, Iob 6, 4 : Terrores Domini militant contra me. Propter sui ipsius cognitionem, Isaiae 28, 19 : Tantummodo sola vexatio dabit intellectum etc. Propter stimulationem ad bonum, Michaeae 2, 10 : Surgite et ite, quia non habetis hic requiem. Propter exemplum non peccandi, Zachariae 13, 5 : Adam exemplum meum ab adolescentia mea. In exercitium virtutum, Iudicum 3, 1 : Hae sunt gentes, quas reliquit Dominus, ut erudiret Israel. Propter hoc, ut sint signum adoptionis filiorum, ad Hebraeos 12, 8 : Si extra disciplinam estis etc. Propter hoc etiam ut nemo hoc accipiat in retributionis praemium, ne scilicet homines propter hoc ad Baptismum venirent. Si enim daretur ibi immortalitas, propter hoc plures accederent quam propter gratiam, nec fides tunc haberet meritum cui humana ratio praeberet experimentum.

 

[Ad obiecta] :

1. Prima igitur ratio, quae dicit quod remanet poena corporalis, concedenda est.
2. Sed quod dicit Augustinus quod corpus restitutum est in statum primi hominis, dlcendum quod intelligitur quantum ad innocentiam, non quantum ad naturam
3. Ad illud quod oblcitur, quod Deus pronior est ad miserandum, dicendum quod sic decet Deum misereri ut tamen inviolabilis maneat sententia veritatis ; et ideo patet quod non debuit sententiam Iatam contra hominem retractare, sed, manente sententia, remedium misericorditer adhibere. Et primum fecit quasi compulsus, secundum vero ex se. Rursus, meritum Christi non ordinatur efficaciter nisi his qui ei adhaerent, et ita perscinas respicit.
4. Ad illud quod obicitur de causa, dicendum quod est quaedam causa efficiens et conservans ; quaedam inducens, sed non conservans. Primo modo habet veritatem, secundo modo non. Exemplum horum est in sole et lumine, gladio et vulenre. Primo modo culpa non est causa poenae, sed secundo modo.

Quod tamen obicitur, quod si oppositum est causa oppositi etc., dicendum quod illud est verum ubi est tota causa.

Potest nihilominus dici quod innocentia non est causa immortalitatis, sed meritoria, sicut culpa fuit meritoria mortalitatis ; et quamvis mereatur, tamen divina dispensatione, ut dictum est, non redditur statim.

 

2. Ad illud quod obicitur, quod aut punit Deus aut homo, dicendum quod homo aliquam poenam habuit, cum peccavit ; aliquam, cum conteritur ; residuum vero solvit Christus de suo, et sic non remanet impunitum.

3. Ad aliud dicendum, quod Baptismus est remedium respiciens personam, non naturam ; et rationes huius dictae sunt. Ideo poenam personalem, non naturalem remittit.

 

B.- Ad aliud quod quaeritur de medico, quod curat radicem, dicendum quod Deus utroque modo curare potuit, sed tamen magis hoc modo curare disposuit, non ut totum genus curetur simul, sed quilibet qui vellet curari et quilibet in propria persona, quia magis adstringebatur Deo, dum hoc recognoscebat beneficium ; et divina etiam iustitia hoc exigebat tamquam congruum et decens. Si enim unumquemque nostrum Deus curasset in radice, non sic gratiam Dei cognosceret quilibet nec ita gratus esset de beneficio praestito in alio, sicut de praestito in se ipso.

 

 

QUAESTIO III.

Utrum Baptismus in omnibus aequalem habeat efficaciam.

 

A.- Tertio quaeritur utrum digne recipientes sacramentum Baptismi, omnes et aequaliter recipiant eius efficaciam.

Et quod sic, videtur :

1. Augustinus, in libro De unico Baptismo : Baptizari alius alio magis non dicitur vel minus. Ergo aequaliter.
2. Item, ratione videtur, quia Baptismus restituit quemlibet ad plenam innocentiam, ita quod baptizatus statim evolaret, si moreretur ; sed unus non est altero innocentior : ergo etc.
3. Item, Baptismus habet efficaciam a passione Christi ; sed Christus aequaliter se obtulit pro omnibus : ergo et sacramentum aequaliter habet efficaciam in omnibus.

 

B.- Item, quaero : in quo maiorem habet efficaciam, aut in eo qui magis peccavit aut in eo qui minus ? Quod in eo qui magis, videtur, quia utrique totum remittitur, et illi magis qui peccavit amplius.

Sed quod in eo qui minus, videtur, quia ille est gratia dignior : ergo etc.

 

Contra :

1. Dicitur Matthaei 25, 15 : Dedit unicuique secundum propriam virtutem ; sed unus est plus dispositus quam alter : ergo unus plus accipit a Deo in Baptismo quam alter.
2. Item, Damascenus : Peccatorum omnibus similiter per Baptismum venia datur, gratia autem secundum prop.ortionem fidei et praepurgationem.
3. Item Deus est dator gratiae in Baptismo ; constat quod voluntarius et rationalis ; sed ratio dictat eum qui donat, secundum quod melius invenit aliquem dispositum, plus ei donare : ergo etc.

 

Respondeo : Dicendum quod, sicut supra dictum est, prima res Baptismi est character, secunda est infusio gratiae, tertia est restitutio innocentiae. Quantum ad characterem non est magis vel minus ; unus enim alio non est magis baptizatus. Quantum ad tertium, scilicet innocentiam, aequaliter, quia unus non est magis innocens alio. Quantum ad medium vero, quod est gratIa, dicendum quod est magis et minus.

Sed gratia duplicem habet actum, scilicet delere peccatum et habilitare ad bonum. Quantum ad deletionem peccati, maiorem habet effectum in eo qui plura commisit ; sed tamen non propter hoc est maior, quia modica gratia potest delere omnem culpam. Quantum vero ad habilitationem ad bonum, in eo·qui magis se disposuit maiorem habet efficaciam, et praeterea ipsa est maior, quia ex hac parte attenditur augmentum gratiae.

 

[Ad obiecta] :

3. Per hoc patent omnia praeter illud de passione, ad quod dicendum quod, etsi Christus pro omnibus passus est, non tamen habet passio eius in omnibus efficaciam, quia non omnes se disponunt ; sic, etsi aequaliter passus est, non tamen habet aequalem in omnibus efficaciam, quia non omnes aequaliter se disponunt ; sed qui propinquius accedit magis accipit, sicut ad ignem.

1-2. Primae duae rationes currunt secundum illam viam secundum quam est aequalitas, scilicet characteris et innocentiae.

 

B.- Ad illud quod quaeritur cui plus donat, vel ei qui plus peccat vel ei qui minus, dicendum quod quantum ad remissionem culpae et dimissionem poenae ei qui plus.

 

Quantum vero ad habilitationem ad bonum potest esse et sic et aliter, secundum quod magis se disponit et Deus acceptat, quia frequenter, ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia. Tamen, ceteris paribus, minor praeparatio eius qui minus peccavit pro maiori reputanda est ei ; unde credo eum magis dispositum ad gratiam.

Et si tu obicias : Cui plus dimittitur plus diligit, Lucae 7, 47, dicendum quod illud non ponltur quia ita sit semper, sed quia de bono et aequo debet plus diligere ex dimisso ; sed non oportet quod plus diligat ex bono dato et commisso.

Et sic patent omnia circa llaec quaesita.

 

 

ARTICULUS II

De ficte suscipientibus Baptismum.

 

Consequenter quantum ad secundum articulum quaeritur de ficte accedentibus.

Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum aliquis invitus sive coactus suscipiat sacramentum Baptismi.

Secundo, utrum fictus recipiat sacramentum et non rem.

Tertio, utrum, recedente fictione, Baptismus habeat in eo plenam efficaciam.

 

 

QUAESTIO I.

Utrum aliquis invitus sive coactus recipiat sacramentum Baptismi.

 

Et quod aliquis invitus non recipiat Baptismum, videtur :

1. Quia dicitur in decretali Innocentii quod si aliquis omnino recusans immergatur, non est baptizatus.
2. Item, in sacramento Baptismi contrahitur matrimonium spirituate et desponsatur anima Deo ; sed matri monium spirituale aut tantum aut plus exigit de consensu quam matrimonium carnale : ergo, si coactio impedit matrimonium carnale, similiter videtur quod impediat ne quis suscipiat Baptismatis sacramentum.
3. Item, sacramentum est donum Dei, non solum ratione gratiae gratum facientis, sed etiam characteris impressi ; sed Dei gratia, non tantum non datur repugnantibus, immo etiam subtrahitur : ergo videtur quod tali nullo modo conferatur sacramentum.
4. Item, lex evangelica est tex libertatis : ergo et sacramenta evangelica sunt libertatis ; sed quod libertatis est libere suscipitur a voluntate : ergo videtur quod nec de iure nec de facto aliquis sacramentum Baptismi recipiat invitus.

 

Contra :

1. Parvulus et furiosus recipiunt sacramentum, quantumcumque renitantur, sicut patebit infra. Si ergo hoc verum est, ad receptionem eius non concurrit actus voluntatis : ergo ita recipit invitus ut voluntarius.
2. Item, Baptismus est remedium contra originale ; sed originale contrahit necessario puer, cum nascitur : ergo videtur similiter quod ad Baptismum possit inferri alicui necessitas violentiae.
3. Item, non potest magis cogi voluntas quam comminando vel intentando mortem ; sed si aliquis compulsus timore mortis sacrificet, erit idololatra : ergo similiter, si sacramentum Baptismi recipiat timore mortis, sacramentum verum est.
4. Item, si aliquis baptizatur ex amore male inflammante, baptizatus est de facto : ergo si non minus repugnat Baptismo amor male inflammans quam timor male humilians, si hic baptizatus ex malo amore baptizatus est, similiter videtur quod baptizatus ex timore sit baptizatus.

 

Respondeo : Dicendum quod coactio duplex est, scilicet sufficiens et inducens. Si aliquis mer-. gatur coactione sufficiente – utpote quia violenter acceptus est et, ipso renitente manibus et pedibus, mersus est - talis nulla modo baptizatus est, quia nullo modo fuit in eo consensus nec voluntas, immo ftiit omnino repugnans.

Si autem aliquis inimergatur coactione inducente, utpote minis vel flagellis, ita quod magis vult se subicere sacramento Ecclesiae quam morte perire, dico quod aut intendit alios illudere et mortem evadere, et tunc, quia non est intentio ; non est sacramentum, cum nullus dicatur baptizatus esse qui consentit se immergi ad iocum ; aut ipse vult illud quod facit Ecclesia circa se fieri magis quam velit perire, et tunc, sive credat sive non, sive velit habere gratiam sive non, dicendum quod recipit sacramentum, eo quod, quamvis non sit ibi voluntas meritoria, est tamen ibi consensus et voluntas, nec est simpliciter involuntarium. Unde, quia talis vult exterius sacramentum recipere, etsi nolit interius aliquid in se fieri, fit tamen, propter hoc quod qui subicit se causae subicit se necessario annexo : et ideo secundum canones et doctores theologiae talis iudicandus est baptizatus.

 

[Ad obiecta] :

1. Ex hoc patet illud quod primo obicitur ; nam ista est intentio Innocentii.
2. Ad illud quod obicitur de matrimonio carnali, dicendum quod non est simile. Quia enim coacta connubia consueverunt habere malos exitus, ideo sacri canones non indulserunt ipsa.

Alia tamen potest esse ratio huius, ut dicetur infra.

Nihilominus tamen illud verum est quod non tanta voluntas requiritur in aliquo ad susceptionem Baptismi sicut ad contractionem matrimonii. Si enim pater exponat parvulum ad baptizandum, non potest parvulus, cum ad adultam aetatem venerit, revocare ; non sic est de matrimonio, quia, quantumcumque pater obliget parvulum, nunquam obligatur nisi consentiat cum pervenerit ad annos discretionis.

3. Ad illud quod obicitur, quod sacramentum est donum Dei, dicendum quod est donum gratiae gratis datae et gratum. facientis. Quamvis autem donum gratiae gratum facientis non detur habenti duplex cor et duplicem voluntatem, datur tamen donum gratiae gratis datae, quod non exigit tantam dispositionem in suscipiente.
4. Ad illud quod obicitur, quod lex evangelica est lex libertatis, dicendum quod verum est quod de iure non datur nec dari debet ei qui libera voluntate non accedit ; et ius divinum hoc dictat et Constantinus de hoc legem condidit De facto tamen, si fiat, factum est ; hoc tamen habet veritatem in re sacramenti quod facit esse in lege libertatis.

 

1. Ad illud quod obicitur in contrarium, quod quantumcumque renitenti sacramentum dari potest, propter parvulum et furiosum, dicendum quod non est simile, quia illi non habent usum voluntatis ; unde non statur appetitui suo, sed voluntati offerentium.

Tamen de furioso distinguitur, quia aut habuit aliquando usum liberi arbitrii aut non habuit. Si non habuit, iudicandum est sicut e parvulo. Si habuit et in illo baptizari voluit, iudicandum est eum Baptismum recipere ; sed si nullo modo voluit, non est credendum ipsum recipere sacramentum.

2. Ad illud quod obicitur, quod originale contrahit quis invitus, dicendum quod non est simile, quia originalis contractio est quasi naturalis, et ideo inevitabilis ; sed remedium Baptismi non respicit naturam, sed potius voluntatem personae ; et ideo non est simile.

3-4. Ad illud quod obicitur ultimo de comminatione mortis, dicendum quod maior potest esse coactio quam haec ; nam haec est solum inducens, non sufficiens. Sed cum accipitur, velit nolit, et immergitur, ibi est sufficiens coactio. Quamvis enim voluntas non possit cogi in volendo, potest tamen simpliciter homini fieri coactio in actu exteriori. Unde voluntas inducta voluntas est ; et ideo hic imprimitur character et ibi non.

Et est exemplum in eo qui ponit thura timore mortis et de eo cuius manus trahitur violenter ; primus consentit et peccat et dicitur sacrificare, secundus non. Sic qui sacramentum inductus suscipit dicitur consentire ; sive inducatur amore bono vel malo, sive timore bono vel malo, suscipit sacramentum, quia sacramenti susceptio est bonis malisve communis. Et ideo talis voluntas sufficit ad sacramentum, ut seniores dicunt.

Et sic patet quibus character baptismalis imprimitur.

 

 

QUAESTIO II.

Utrum fictus recipiat sacramentum et non rem sacramenti.

 

Secundo quaeritur, utrum fictus recipiat sacramentum et non rem.

Et quod sic, videtur :

1. Sapientiae 1, 5 : Spiritus Sanctus disciplinae effugiet fictum.
2. Item, ratione videtur, quia gratia non stat nec stare potest cum proposito peccandi, immo habita expellitur ; sed talis accedit in proposito peccandi : ergo etc.
3. Item, Baptismus est sacramentum fidei : ergo necesse est accedentem ad ipsum credere, si est in statu in quo possit. Unde Marci ultimo, 16 : Qui crediderit et baptizatus fuerit etc.

 

Contra :

1. Sacramenta Novae Legis sunt causa ; sed posita causa, ponitur effectus : ergo, si aliquis recipit sacramentum, etiam si fictus est, recipit et rem.

Si dicas quod causa ista potest impediri ut non efficiat, propter malam dispositionem in suscipiente ; tamen non potest impediri quin significet : ergo si significat ibi esse gratiam, et non est, falsum ergo est signum.

2. Item, quaero : quid impedit ? Et constat quod nihil magis repugnat gratiae quam culpa ; sed culpa non impedit, im mo expellitur : ergo a nullo alio potest impediri.
3. Item, si fictio impedit, quaero quid faciat hominem fictum. Si defectus fidei, ergo eadem ratione defectus caritatis ; et tunc omnis non habens caritatem est fictus : ergo nullus recipit gratiam.

 

Respondeo : Dicendum quod ad hoc voluerunt aliqui dicere quod fictus accedfns ad Baptismum recipit sacramentum et rem pro instanti illo in quo baptizatur, ut verificetur illud Apostoli : Quicumque baptizati estis in Christo, Christum induistis ; sed statim post redeunt peccata merito fictionis ; et hoc dicunt Augustinum sensisse.

Sed Magister hoc improbat in littera et ostendit Augustinum sensisse contrarium.

 

Et propterea aliter est dicendum quod ficte accedens recipit sacramentum et non rem.

Fictus autem dicitur ille qui aliud exterius praetendit, aliud habet interius. Talis est qui exterius se corporaliter subicit, sed interius voluntate adversatur. Unde, cum triplex sit potentia foterior, tripliciter potest adversari : aut discredendo quantum ad rationalem, aut malum appetendo quantum ad concupiscibilem, aut sacramentum contemnendo quantum ad irascibilem ; et in tali non habet effectum sacramentum, quia Deus nulli inyito dat iustitiam nec gratiam, alioquin non esset iustitia.

 

[Ad obiecta] :

1. Et per hoc patet quod obicit de causa.

Ad aliud dicendum quod sacramentum significat se facere in recipiente remissionem, et quantum est de se, semper facit ; sed quod non fiat, vitium est suscipientis : et ita veritas est in sacramento semper, sed falsitas in ficto.

2. Ad aliud dicendum quod gratia expellitur et recipitur in anima secundum conformitatem voluntatis ; similiter culpa. Unde culpa non obsistit gratiae, nisi quamdiu voluntas est illi consentiens ; quando autem dolet, tunc consona est. Cum ergo dicitur quod nihil magis repugnat gratiae quam culpa, intelligendum est quod repugnare potest esse dupliciter : vel quantum ad resistentiam vel quantum ad oppositionem secundum formam. Exemplum est de tenebris in aëre et de opacitate respectu lucis. Sic dicendum in proposito quod culpa et gratia repugnant secundum oppositionem formae, sed fictio secundum oppositionem resistentiae, unde fortius repugnat.
3. Ad illud quod obicitur de defectu fidei, dicendum quod necesse est rationem concordare sacramento et voluntatem, sed non oportet quod perfecta concordia, quae est per gratiam gratum facientem , sed ea quae est per gratiam gratis datam. Sed ratio non efficitur concors nisi gratia fidei saltem informis ; voluntas autem efficitur concors attritione ; similiter irascibilis quadam humilitate sive subiectione : ideo non est simile de catitate. Bene autem opponeret, si intlligeretur de fide formata.

 

 

QUAESTIO III.

Utrum fictus recipiat rem post sacramentum, recedente fictione.

 

Tertio quaeritur, utrum fictus recipiat rem post sacramentum, recedente fictione.

Et quod sic, videtur :

1. Quoniam Augustinus dicit, et habetur in littera : tunc incipit valere Baptismus ad salutem quando illa fictio veraci confessione de corde recesserit.
2. Item, fictio erat sola causa quare sacramentum non habebat efficaciam. Ergo, illa remota, habet effectum.
3. Item, si non haberet effectum, cum sacramentum non possit iterari et nullus sine efficacia Baptismi possit salvari, non pateret huic via salutis.

 

Contra :

1. Opera mortua non vivificantur ; sed iste recipit Baptismum extra caritatem ; et ita est opus mortuum.
2. Item, necesse est causam esse coniunctam effectui, alioquin, si causa praeterit et non est, ergo nihil facit ; sed ita est in hoc : ergo etc.
3. Item, si aliquis indigne recipit corpus Domini, recedente indignitate, non propter hoc aliquid efficit : ergo etc.
4. Item, quid erit de eo qui media tempore peccavit ? Si enim habet efficaciam, tunc, cum remittat omnem culpam, remittetur fictio et alia peccata ; sed hoc non fieret ei nisi fuisset fictus : ergo reportat commodum de malitia.

 

Respondeo : Dicendum breviter quod sacramentum Baptismi, cum non sit iterabile, imprimit characterem ; et ille habet omnem efficaciam, recedente fictione, quam habuisset ante : unde peccata illa remittit quantum ad poenam et culpam, quae praecesserunt ; quae autem post commisit, virtute poenitentiae remittuntur, et pro illis est poenitentia imponenda.

Ex his patent omnia.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod primo obicitur, quod opera mortua etc., dicendum quod Baptismus non est opus hominis, sed Dei, et ideo nunquam potest esse mortuum. Illud autem quod dicitur de operibus mortuis intelligitur de operibus nostris.
2. Ad illud quod obicitur, quod causa debet esse coniuncta effectui, dicendum quod character semper manet et illud efficit quod faceret gratia, fidione recedente.
3. Ad illud quod obicitur de sacramento Eucharistiae, patet responsio, quod non valet, tum quia transit et nihil relinquit gratis datum disponens ad gratiam gratum facientem, tum etiam quia est iterabile.
4. Ad illud quod obicitur de eo qui medio tempore commisit, dicendum quod omnia rerriittuntur ei, sed non reportat commodum, quoniam tam de fictione quam de peccatis postea perpetratis est ei poenitentia imponenda.

Et sic patet totum.

 

 

DUBIA CIRCA LITTERAM MAGISTRI

Dub. I.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram. Et primo dubitatur de hoc quod dicit Augustinus : Nisi poeniteat eum veteris vitae, novam non potest inchoare. Videtur enim male dicere, quia, si hoc verum esset, tunc Poenitentia deberet praecedere Baptismum : ergo Baptismus nolil est primum inter sacramenta ; quod est contra Magistrum et communem opinionem.

Respondeo : Dicendum quod Augustinus non loquitur de Poenitentia-sacramento, sed de poenitentia-virtute tantum, cuius actus praecedit in adultis Baptismi sacramentum ; nec tamen oportet quod actus poenitentiae formatae, qui dicitur contritio, praecedat, sed sufficit quod actus informis, utpote attritio ; atteri enim poenitere est.

 

Dub II.

Item quaeritur de hoc quod dicit Magister quod nec parvulis sine fide aliena, qui propriam habere nequeunt, datur in Baptismo remissio. Videtur enim male dicere, quia secundum hoc, si, parentes sint infideles, tunc videtur quod parvulus damnetur ; hoc autem est inconveniens et contra Augustinum. Nam, sicut dicit Augustinus, Ad Bonifacium, esto quod parentes ducant filios suos per ignem, nihil obest parentum infidelitas.

Si tu dicas, sicut dicit Augustinus, Ad Bonifacium, quod habet virtutem a fide Ecclesiae, quia adest, esto tunc quod nullus sit fidelis, videtur quod sacramentum nullam habet virtutem ; sed hoc falsum est, quia baptizatus est et nullam fictionem habuit : ergo recipit effectum Baptismi.

Respondeo : Dicendum quod ad salutem parvuli requiritur virtus passionis Christi cum fide proximi, sicut dicit Augustinus et supra ostensum fuit. Sed tamen non oportet quod sit fides offerentium, sed sufficit quod sit fides Ecclesiae quae est ; vel si haec defecerit, sufficeret meritum fidei quod fuit in Ecclesia. Sicut enim orationibus Sanctorum in via Deus reconciliatur multis peccatoribus, sic meritis Sanctorum qui sunt in patria multa remittuntur nobis, quia prius meruerunt nobis. Et hoc dicit Augustinus, Ad Bonifacium : Offeruntur parvuli ad percipiendam gratiam non tam ab eis quorum gestantur manibus, quamvis et ab ipsis, si ipsi fideles sunt, quam ab universa societate Sanctorum atque fidelium. Ab omnibus namque offerri intelliguntur, quibus placet quod offeruntur et quorum sancta atque individua caritate ad communionem Sancti Spiritus adiuvantur ; et ita offerentes possunt intelligi Sancti, non solum qui sunt in Ecclesia militante, sed etiam qui sunt in triumphante. Nihilominus tamen verum est quod sacramentum Baptismi prodest parvulis merito ftdei Ecclesiae militantis, quae, quamvis possit deficere in aliquibus personis specialiter, generaliter tamen nunquam deficit nec deficiet, iuxta illud Matthaei ultimo, 20 : Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi. Unde sicut species semper salvatur in aliquo individuorum, sic fides in aliquo fidelium, et hoc, divina providentia faciente. Nec unquam fuit, postquam incepit Ecclesia, quin semper esset aliquis qui Deo placeret ; sic nec unquam erit.

 

Dub. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit quod tunc valere incipit etc., cum illa fictio veraci confessione recesserit a corde quia videtur secundum hoc quod confessio expellat fictionem ; sed hanc non potuit expellere Baptismus : ergo maioris virtutis est confessio sive Poenitentia quam Baptismus.

Respondeo : Dicendum quod confessio, in quantum est sacramentalis, non expellit fictionem, sed in quantum est actus voluntaritis, recedens a malo volito vel proposito ; et ita non expellit per naturam sacramenti, sed per naturam libertatis voluntatis cum sacramento Poenitehtiae ; quae voluntas si adesset in Baptismo, omnem culpam deleret : et ita ex hoc non sequitur quod. Poenitentia sit maioris virtutis.

 

Dub. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Induunt homines Christum usque ad sacramenti perceptionem. Videtur enim male dicere, quia nullus induit Christum, in quo non sit renovatio, secundum illud Apostoli ad Ephesios 4, 24 : Induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in iustitia et sanctitate veritatis.

Item, inditio dicit aliquem habitum : ergo, cum in ficto nullus habitus detur de novo, videtur quod nihil induat.

Respondeo : Dicendum quod induere Christum est aliquem habitum accipere, per quem homo fiat aliquo modo conformis Christo. Conformari autem Christo est dupliciter : aut exterius aut interius ; et interius dupliciter : aut per caritatem unientem et transformantem in eum qui amatur, et fidem similiter conformantem aut per aliquid gratis datum ad hoc praeparans et disponens.

Dico ergo quod viri sancti, qui caritatem habent et bona opera et conversationem sanctam, et sacramentum perceperunt et Christum induerunt quantum ad. sacramenti susceptionem et conformationem in conversatione exterius et interius similiter. Sed ficte accedentes, quia exterius suscipiunt signum vel quod est signum passionis et mortis et resurrectionis, et interius cbaracterem, qui ad gratiam disponit, Christum aliquo modo induunt, sed imperfecte, quia, quamvis non renoventur, tamen novo homini quodam modo similes fiunt.

Et sic patet utrumque obiectum ; procedunt enim secundum quod induitio dicit conformitatem secundum habitum pedectum.

 

 

PARS II

De his qui suscipiunt rem sacramenti tantum.

 

DIVISIO TEXTUS

Supra egit Magister de his qui suscipiunt sacramentum tantum ; hic agit de his qui suscipiunt rem sacramenti.

Et habet haec pars duas partes.

In prima inquirit Magister utrum possint habere rem sine sacramento.

In secunda quaerit utrum post debeant suscipere sacramentum, ibi : Solet etiam quaeri de his qui iam sanctificati.

 

Prima pars habet duas.

In prima determinat veritatem.

In secunda removet dubitationem, ibi : His autem videtur obviare quod Dominus dicit.

Et primo removet dubitationem habentem ortum ex verbo Domini in Ioanne.

Secundo vero ex verbo Augustini, ibi : Sed dicunt aliqui nullum adultum.

 

 Solet etiam quaeri de bis qui iam sanctificati. Haec est secunda pars, in qua Magister determinat utrum iam habentes rem debeant suscipere sacramentum, et habet haec pars duas partes.

In prima inquirit quid sacramentum in his efficiat sive conferat.

In secunda vero quaerit quid in eis significet, ibi : Si quaeritur, cuius rei Baptismus ille sit sacramentum, ubi determinat quid significet.

 

 Solet etiam quaeri, si parvulis in Baptismo datur. Haec est secunda pars principalis distinctionis, in qua Magister determinat specialiter effectum Baptismi in parvulis, utrum scilicet parvuli recipiant dona virtutum.

Et habet haec pars duas partes.

In prima quaerit.

In secunda determinat secundum veritatem et opinionem, ibi : Videtur quod non receperint, etc.

 

 

TRACTATIO QUAESTIONUM

Ad intelligentiam eorum quae Magister dicit in parte ista, duo principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de sanctificatione adultorum praeter Baptismum.

Secundo quaeritur de sanctificatione parvulorum in Baptismo.

 

Circa primum quaeruntur tria.

Cum enim sanctificatio et purificatio fiat triplici Baptismo, ut dicit Magister, scilicet fluminis, flaminis et sanguinis, quaeritur de his tribus :

Primo quantum ad efficaciam.

Secundo quantum ad praeeminentiam.

Tertio quantum ad convenientiam.

 

 

ARTICULUS I

De sanctificatione adultorum praeter Baptismum.

 

QUAESTIO I.

Utrum Baptismus flaminis sine Baptismo fluminis sufficiat ad salutem.

 

Circa primum sic proceditur et quaeritur utrum Baptismus flaminis sine Baptismo fluminis sufficiat ad salutem.

Et quod non, videtur :

1. Primo auctoritate Domini, Ioannis 3, 5 : Nisi quis renatus fuerit etc. ; sed nullus sic renascitur nisi baptizetur Baptismo aquae : ergo nullus intrat in regnum caelorum sine Baptismo aquae : ergo Baptismus flaminis sive Spiritus non sufftcit.
2. Item, hoc ipsum probatur exemplo, quia Actuum 10, 14 dicitur quod Cornelius et qui cum eo erant prius receperunt Spiritum Sanctum et postmodum baptizati sunt Baptismo aquae. Ergo videtur quod baptizati Baptismo flaminis tenentur ad Baptismum aquae : ergo sine hoc non est salus.
3. Item, si aliquis posset salvari sine Baptismo aquae, maxime videtur de parvulo, cui citius debet ex misericordia Dei subveniri ; sed parvulus, qui non est renatus aqua, damnatur, sicut dicit Augustinus, in libro De fide ad Petrum, et habetur in littera : Firmissime tene, etc. : ergo nullus alius sine aquae Baptismo, quantumcumque aliter baptizatus sit, salvari potest.
4. Item, si aliter quam per Baptismum aquae potest quis salvari, ergo Baptismus aquae non est sacramentum necessitatis : ergo non peccant qui nolunt baptizari ; sed hoc est manifeste falsum : ergo sine Baptismo aquae non est salus : ergo nullus alius sufficit sine hoc.

 

Contra :

1. Ioannis 11, 26 : Omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternam ; sed iusti credunt et fideles sunt, antequam baptizentur : ergo, si moriuntur in tali fide, non moriuntur in aeternum.
2. Item, Ambrosius dicit, et habetur in littera : Ille quem regeneraturus eram, gratiam, quam poposcit, non amisit. Ergo me qui mortuus erat non regeneratus, erat salvus sine Baptismo aquae : ergo baptismus poenitentiae sine isto dat salutem.
3. Item, gratia gratum faciens est dispositio sufficiens ad salutem ; dispositio autem ad gratiam est toto corde ad Deum redire et ab errore recedere, et hoc totum potest esse per Dei gratiam sine Baptismo fluminis : ergo aliquis solo Spiritus Sancti Baptismate salvari potest.
4. Item, propter quod unumquodque, et illud magis ; sed Baptismus fluminis sive aquae non sanctificat nisi per Spiritum : ergo Spiritus magis sanctificat et facit dignum vita aeterna. Si ergo aliquis habeat Baptismum flaminis, habet sanctificationem ; et qui hoc habet, habet quod sufficit ad salutem : ergo etc.

Si tu dicas quod nemo potest habere Baptismum flaminis, nisi prius baptizetur Baptismo aquae, ostenditur esse falsum : primo, quia Deus nullum obligat ad impossibile ; et iterum, nulli se negat requirenti ipsum. Si ergo aliquis, qui non potest baptizari, ad Deum convertitur, Deus convertitur ad ipsum ; sed hoc non est nisi per collationem Spiritus Sancti, et hoc est baptizari Baptismo flaminis : ergo ille potest haberi sine alio.

 

Respondeo : Dicendum quod Baptismus flaminis et Baptismus fluminis uterque est necessarius ad salutem. Sed primus est necessarius, non quia sit in praecepto, sed quia sine illo nullus liberatur a peccato. Et quoniam omnes peccatores nascimur, et nullus salvari potest nisi liberetur a peccato, ideo, nullus sine Baptismo flaminis, neque parvus neque magnus, potest salvari.

Baptismus autem fluminis sive aquae est necessarius, quia Deus instituit et quia instituit sub praecepto ; et quoniam quae praecepta sunt sunt necessaria ad salutem, ideo talis Baptismus est ad salutem necessarius.

Sed quoniam Deus neminem obligat ad impossibile ex suo praecepto, ut dicit Hieronymus ; et iterum, quod quis non potest facere, si velit facere, reputatur ei pro facto, sicut dicit Glossa super illud Psalmi [57, 2] : Etenim in corde iniquitates operamini etc. : Quod non potes facere et vis, Deus factum reputat : ideo Baptismus aquae non sic est necessarius quin, si adsit voluntas et desit possibilitas, non salvetur aliquis sine ipso. Concedendum est ergo quod Baptismus flaminis sine Baptismo fluminis sufficit, dum tamen homo habeat voluntatem et praepediatur ut ante mortem non recipiat, praepediente necessitate, sicut ostendunt rationes ultimae. Concedendum est nihilominus quod nullus sine hoc potest salvari, si possit et negligat baptizari. Et hoc est quod dicit Augustinus quod potest quis salvari, non percepto sacramento Baptismi. sed non potest, sacramento contempto. Tunc autem contemnit, cum baptizari potest et locus et tempus se offert et negligit ; et tunc etiam privatur Baptismo flaminis, quia a gratia cadit.

 

[Ad obiecta] :

1-2. Ad illud ergo quod obicitur de Domini mandato et ad illud de Cornelio, iam patet responsio, quia utrumque intelligitur in eo qui facultatem habet et non praepeditur necessitate. Nam Cornelius locum et tempus habebat, et Domini mandatum affirmativum eum qui poterat obligabat.

3. Ad illud quod obicitur de parvulo, quod tunc maxime parvulus non baptizatus poterit salvari, dicendum quod parvulus, si haberet Baptismum flaminis sine Baptismo aquae, nunquam damnaretur. Quod ergo damnatur, hoc est quia privatus Baptismo aquae caret gratia Spiritus Sancti, quia aliter ad gratiam non potest disponi, quantum est de iure communi, nisi Deus faciat de privilegio speciali, sicut in sanctificatis in utero.

Sed adultus, de sententia communi, potest per fidem et dolorem de peccatis ad gratiam disponi, secundum illud Ezechielis. [33, 12] : Quacumque hora ingemuerit peccator, vita vivet etc. Unde non est simile, quia unicuique plus valet fides sua quam aliena ; et ita adulto voluntas sua quam parvulo voluntas aliena. Nec damnatur parvulus propter transgressionem praecepti, sed propter culpam originalis, quae remanet non deleta.

4. Quod ultimo obicitur iam solutum est, quia dicitur sacramentum necessitatis, non quia sine ipso non possit homo salvari, sed quia ad hoc tenetur, si potest, et, hoc neglecto, non potest salvari.

 

 

QUAESTIO II.

Quis Baptismus sit dignior, utrum Baptismus aquae vel sanguinis.

 

Secundo quaeritur de praeeminentia istorum, et quaeritur, quis Baptismus sit dignior, utrum Baptismus aquae vel sanguinis.

Et quod aquae, videtur :

1. Quia Damascenus distinguit novem genera baptismatum, ascendendo gradatim, et in ultimo ponit Baptismum aquae sive fluminis. Ergo, si gradatim ascendit, sicut patet in aliis differentiis, videtur quod illud, quod ultimo ponit, est perfectius ; sed ultimo ponit Baptismum aquae : ergo etc.
2. Item, Baptismus aquae habet efficaciam a passione Christi, sed Baptismus sanguinis a passione martyris ; sed maior et nobilior est passio Christi et eius virtus quam passio martyris et eius virtus : ergo maior est efficacia Baptismi aquae quam Baptismi sanguinis : ergo Baptismus aquae nobilior.
3. Item, Baptismus aquae tribuit gratiam gratum facientem, per quam acquiritur aurea ; sed Baptismus sanguinis ducit ad aureolam, quae est accidentale praemium : ergo, si praemium substantiale praecellit accidentale, ergo Baptismus ordinatus ad meritum substantiale et praemium praecellit alium ; et sic etc.
4. Item, remedium illud, quod plures curat et a pluribus morbis et periculosioribus sanat, melius est et utilius ; sed Baptismus aquae plures personas sanat et a pluribus morbis quam Baptismus sanguinis, quia ab omni. culpa tam mortali quam veniali : ergo est remedium melius et utilius, ergo nobilius.

 

Contra :

1. Iudicum 6, 25 super illud : Tolles taurum etc., Glossa : Baptismus in sanguine puriores facit quam Baptismus in aqua. Sed Baptismus ille est perfectior qui facit puriorem : ergo Baptismus sanguinis est perfectior et nobilior Baptismo aquae.
2. Item, Damascenus dicit quod Baptismus sanguinis est valde bonus et venerandus, quia secundis sordibus non inquinatur. Sed Baptismus aquae secundis sordibus inquinatur : ergo Baptismus sanguinis est perfectior et nobilior Baptismo aquae.
3. Item, processus est ab imperfecto ad perfectum ; sed a Baptismo aquae ad Baptimum sanguinis sive martyrii recto ordine proceditur et non retroceditur : ergo ille Baptismus, in quo est status perfectionis, est dignior.
4. Item, quod proximius est fini et certius et efficacius et ponit in altiori gradu, illud est simpliciter nobilius et melius ; et talis est Baptismus sanguinis, quia statim introducit in gloriam sine impedimento, nec tantum acquirit gloriam, immo gloriam eminentem : ergo etc.

 

Respondeo : Dicendum quod dignitatis praeeminentia in his Baptismatibus conspicitur ex consideratione effectuum eorumdem. Utriusque autem effectus, scilicet sanguinis et fluminis, est et in liberando a malo et ordinando ad bonum ; et utroque modo se habent sicut excedentia et excessa.

Nam maior effectus sive efficacia in liberando a malo potest esse vel extensive vel intensive. Si extensive, Baptismus aquae excedit, quia plures personas liberat et a pluribus morbis, quia a peccato mortali et veniai. Baptismus autem sanguinis liberat paucos et solum a veniali liberat, a mortali non, quia praesupponit caritatem ; aliter nihil valeret ad salutem.

Similiter in ordinando ad bonum maior potest excessus attendi dupliciter : ut extensive aut intensive. Si extensive, sic praecellit Baptismus aquae, quia dat gratiam gratis datam, scilicet characterem, et gratiam gratum facientem, quae disponit ad gloriam et praemium essentiale. Baptismus autem sanguinis giatiam gratum facientem non tribuit, sed consummat ; nec tribuit characterem, per quem distinguitur anima et praeparatur ad gratiam.

 

Utroque modorum praedictorum Baptismus sanguinis excedit intensive sicut exceditur extensive. Nam efficacius et melius liberat a malo et culpae et poenae, quia omnem resecat et secundum potentiam et secundum actum. Similiter efficacius ordinat ad bonum, quia statim introducit in gloriam et perfectionem, et gloriosiorem hoc Baptismo baptizatus consequitur palmam. Respondendum est igitur ad quaestionem praedictam quod se habent sicut excedentia et excessa.

Si tamen quaeras quod magis praecellat, credo qtiod Baptismus martyrii, sicut ostendunt rationes inductae.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod primo obicitur, quod Damascenus ultimo loco ponit Baptismum aquae, breviter respondendum quod non ponit ultimo propter hoc quod sit dignior, sed quia est in intentione tractandi principalior et quia nomen Baptismi magis proprie habet, quia mundat et interius et exterius.
2. Ad illud quod obicitur, quod Baptismus aquae habet efficaciam a passione Christi : ergo etc., dicendum quod argumentum illud deficit dupliciter. Primo, quia passio Christi non operatur ibi secundum totam suam virtutem. Secundo, etiam quia Baptismus martyrii efficaciam habet a passione Christi ; nullum enim martyri um efficax est nisi per illam. Unde Apocalypsis 7, 14 scribitur de martyribus : Hi sunt, qui venerunt ex magna tribulatione et laverunt stolas suas et dealbaverunt eas in sanguine Agni, non tantum in suo, sed etiam Agni.

Ratio autem quare efficaciam habet maiorem, est, quoniam in Baptismo sanguinis amplior et plenior est imitatio et professio passionis Christi quam in Baptismo aquae. Nam ibi est professio verbo et signo sine actu, hic autem non solum signo et actione, sed et passione. Unde in Baptismo aquae mors significatur, hic autem suscipitur ; unde quia expressior est ibi fidei professio, ideo efficacior. Un de Augustinus, loquens ad Fortunatum de comparatione horum Baptismatum, dicit : Baptizatus confitetur fidem suam coram sacerdote, Martyr coram persecutore. Ille post professionem aspergitur aqua, hic aspergitur sanguine. Ille manus impositione Pontificis accipit Spiritum Sanctum, hic templum efficitur Spiritus Sancti. Et ita patet quod illud praecellit.

3-4. Ultima duo non probant quod sit efficacius simpliciter, sed quod ad plura, quia ad gratiam gratum facientem et contra mortem culpae ; hic autem, quamvis non det gratiam, tamen ipsam consummat. Quamvis enim Baptismus sanguinis non auferat culpam, aufert tamen omnem possibilitatem ad culpam ; et hoc maioris est perfectionis quam delere culpam et dimittere possibilitatem ad culpam, immo inclinationem.

 

 

QUAESTIO III.

Utrum Baptismus sanguinis saltem sit sacramentum.

 

Tertio quaeritur de horum convenientia ; et cum Baptismus aquae sit Baptismus et sacramentum, quaeritur utrum Baptismus sanguinis saltem sit sacramentum.

Et quod non, videtur :

1. Quia supra, distinctione tertia, dicit Magister quod sacramentum Baptismi celebratur tantum in aqua, non in aliquo alio liquore. Sed sanguis non est liquor eiusdem speciei cum aqua : ergo etc.
2. Item, sacramentum est signum expressivum eius quod fit interius ; sed sanguis potius corpus inficit quam purificet : ergo, cum interius anima non inficiatur, sed purificetur, Baptismus sanguinis non est sacramentum.
3. Item, sacramentum Novae Legis efficit aliquid sive confert aliquid interius aliquo modo ; sed sanguis exterior et persecutio exterior non efficit interius, sed potius recipit bonitatem ab interiori : ergo etc.
4. Item, omne sacramentum est institutum, quia ex institutione significat ; hoc autem non est institutum : ergo non est sacramentum.

 

Contra :

1. Sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma ; sed hoc est in martyrio, quia est signum gratiae invisibilis in corde et manifestatur amor Dei per sanguinis effusionem : ergo etc.
2. Item, super illud ad Romanos 5, 14 : Qui est forma futuri, Glossa : De latere Christi dormientis fluxerunt omnia sacramenta, ex quibus formatur Ecclesia ; et hoc dicit, quia inde fluxerunt sanguis et aqua. Ergo videtur quod ita accedit ad rationem sacramenti sanguis sicut aqua.
3. Item, quod participat nomen speciei participat nomen generis ; sed martyrium sive effusio sanguinis dicitur Baptismus : ergo de.bet dici sacramentum.

 

B.- Iuxta hoc quaeritur : cum multa sint genera martyriorum, propter quid martyrium vocatur magis Baptismus sanguinis quam ignis vel alterius elementi, cum his omnibus sint Sancti passi ?

 

C.- Et iterum, cum multa sint genera baptismatum, sicut dicit Damascenus, scilicet novem, videtur quod Magister insufficienter tangat tantum tria, scilicet baptismum poenitentiae et Baptismum sanguinis et Baptismum aquae ; videtur enim quod aut Magister diminutus est aut Damascenus superfluus.

 

Respondeo : Dicendum quod Baptismus sanguinis non est sacramentum, quia deficiunt ei omnia quae sunt de ratione sacramenti, scilicet repraesentatio ex similitunine, significatio ex institutione, sanctificatio ex verbi prolatione, quorum quodlibet deficit, ut in opponendo tactum est et inspicienti patet : et ideo sacramentum non est.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod obicitur, quod est invisibilis gratiae visibilis forma, dicendum quod ratio ista est truncata et supplenda est, sicut Magister supplevit, supra, distinctione prima : ita quod similitudinem gerat et causa existat, quorum utrumque deficit in proposito.
2. Ad illud quod obicitur, quod sacramenta dicuntur profluxisse, dum profluxit sanguis et aqua, dicendum quod sanguis et aqua non significabant sacramentum eiusdem generis, sed diversa ; nam aqua praesignabat sacramentum Baptismi et sanguis sacramentum Eucharistiae, ubi vere est sanguis Christi ; et ideo non oportet quod verum sacramentum Baptismi sit in sanguine, quia Dominus non instituit in sanguine sacramentum purgationis, sed cibationis et refectionis, iuxta illud Matthaei 26, 28 : Hic est calix sanguinis etc.
3. Ad illud quod obicitur, quod participat nomen speciei etc., dicendum quod verum est, secundum quod Baptismus nominat speciem sacramenti ; et hoc quidem facit, dum accipitur pro signa visibili. Sed Baptismus non tantum dicitur ablutio exterior, sed etiam purificatio interior ; et haec non est species sacramenti, quoniam haec est non tantum in Baptismo fluminis, sed etiam flaminis et sanguinis. Unde, quia uterque purificat, ideo non absurde uterque Baptismus dicitur, et hoc auctoritate sacrae Scripturae ; nam Lucae 12, 50 de Baptismo martyrii dicitur : Baptismo habeo baptizari etc. ; et de Baptismo flaminis habetur Actuum 1, 5 : Vos autem baptizabimini Spiritu Sancto non post multos hos dies.

 

B.- Ad illud quod quaeritur : quare martyrium dicitur Baptismus sanguinis etc., dici potest quod in martyrio ponitur vita carnis, et vita illa in sanguine est, secundum quod dicitur in lege Moysi.

Vel dicendum quod hoc dicitur quia omne genus martyrii ibi habet finem. Nam ab omnibus aliis legimus Sanctos interdum liberatos praeterquam a poena gladii.

Si quaeratur ratio huius, potest dici quod hoc genus poenae est a mala volunta hominis immediate, sed alia genera poenarum sunt a creaturis operantibus naturaliter ; et quoniam martyr Deo obtemperat, congruum est ut ei ad manifestationem divinae bonitatis et in testimonium suae virtutis obtemperent cetera operantia per naturam. Mala autem voluntas contra Deum nititur et Domino resistere vult et iusto Dei iudicio sinitur male agere, cum vult ; et ideo nec est congruum, ut martyri subiciatur nec quod a malo prohibeatur. ldeo Deus ceteros martyres huic poenae subiacere disposuit, ut nullus evadat ; magis enim congruebat de hac quam de alia.

Vel, quia ab hac Unigenitum non eripuit, quid mirum est si alios non eripit, ne forte servus videatur maior Domino suo ? Prima tamen ratio videtur melior.

 

C.- Ad illud quod obicitur ultimo, quod Magister tantum ponit tria et Damascenus novem, dicendum quod Magister non agit hic nisi de Baptismo qui purificat ; et hunc comprehendit sub triplici differentia. Damascenus autem accipit differentias Baptismi et quantum ad purificationem et quantum ad significationem ; ideo ponit novem, quorum sic potest patere sufficientia. Nam baptismata particularia ad significationem fuerunt ante Legem Novam, in Lege autem Nova ad purificationem.

Prima quatuor sunt secundum quatuor quae praefigurantur in Baptismo. In Baptismo enim est aqua, est Spiritus, est passionis virtus et quarto baptizandi actus. Quantum ad aquam praecessit figura in baptismo diluvii, secundum quod dicitur 1 Petri 3, 21 : Quos nunc similis formae salvos facit Baptisma. Praemiserat enim quod in diluvio octo animae salvae iactae sunt per aquam.

Quantum ad aquam et Spiritum, in baptismo maris rubri ; de quo dicit Apostolus, I ad Corinthios 10, 2, quod omnes baptizati sunt in nube et in mari, et nubes illa erat ignea, in quo significatur Spiritus Sancti gratiae efficacia.

Quantum ad virtutem passionis praefiguratur in baptismo Legis, ubi erat aspersio per aquam lustrationis ; et erat cinis vitulae rufae, in cuius vitulae occisione significabatur passio Christi, ut aqua lustrationis, habens vim ab illo cinere, significet Baptismum habere virtutem a passione Cristi. Et de hoc baptismate habetur saepe in Lege et ad Hebraeos 9, 13 : Cinis vitulae aspersus inquinatos sanctificabat ad emundationem.

Quantum ad actum baptizandi, in baptismo Ioannis, ubi immergebatur quis in nomine venturi, in quo praecessit expressa figura quantum ad actum. De hoc baptismate dicitur Matthaei 3, 1 et Lucae 3, 16, Marci 1, 8 et Ioannis 1, 26. Et sic quantum ad significationem sunt quatuor.

 

Quatuor autem sunt quantum ad purificationem. Est enim purificatio a culpa, et sic baptismus poenitentiae ; et a culpa et poena satisfactoria, et sic Baptismus aquae ; et a sequela, et sic baptismus in linguis igneis ; et ab omni miseria, et sic Baptismus sanguinis.

Et sic patet quod in Lege Nova sunt quatuor purificantia, et in Lege ante Novam sunt quatuor significantia. Et medium iungens haec illis fuit Baptismus quo baptizatus fuit Christus, ubi collata est vis regenerativa aquis et Spiritus in columbae specie descendit de caelis.

Et sic patet quod in. universo sunt novem et non plura nec pauciora baptismata. Patet etiam quare Magister tantum tria enumerat, quia solum de his loquitur quae sunt ad Baptismi efficaciam quoad purgationem a culpa.

 

 

ARTICULUS II

De sanctificatione parvulorum in Baptismo.

 

Consequenter quaeritur de sanctificatione collata parvulis per sacramentum Baptismi.

Et circa hoc tria principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum parvuli in Baptismo recipiant sanctificationem.

Secundo, utrum recipiant plene.

Tertio utrum recipiant aequaliter.

 

 

QUAESTIO I.

Utrum parvuli in Baptismo recipiant sanctificationem.

 

Circa primum sic proceditur.

Quod parvulus non possit iustificari, videtur :

1. Quoniam Bernardus, De libero arbitrio, dicit quod duo sunt ad salutem necessaria ; scilicet dans et liberum arbitrium, et subiungit quod tam non potest esse salus nostra sine voluntate consentientis quam non potest esse sine gratia dantis. Sed in parvulo non est usus liberi arbitrii : ergo non potest esse in. eo salus.
2. Item, Augustinus : Qui creavit te sine te non iustificat te sine te, hoc est sine actu tuae voluntatis ; sed parvulus hunc non habet : ergo non potest iustificari.
3. Item, voluntas parvuli non mutatur, ergo semper se habet uniformiter respectu gratiae ; sed Deus, semper paratus est dare : ergo quod modo dat, modo non, hoc est propter mutationem in voluntate suscipientis : ergo, si in.parvulo non mutatur voluntas, non recipit rem.

Si dicas quod parvulus disponitur non actu suo, sed fide offerentium, esto quod illi essent infideles, tunc ergo parvulus damnaretur.

4. Item, in sacramento significatio antecedit sanctificationem : ergo, non existente significatione, non est sanctificatio ; sed parvulo sacramentum non significat, quia nihil facit in intellectum eius venire : ergo parvulum non sanctificat.

 

Sed contra :

1. Magis consonat rationi et pietati quod conditio parvulorum possit ab aliquo iuvari quam laedi ; sed parvuli sine suo consensu possunt trahere et frahunt culpam : ergo multo magis gratiam.
2. Item, ad Romanos 5, 12 : Per unum hominem peccatum intravit in mundum et per unum vita ; sed non est minus potens Christus quam Adam, et gratia se magis diffundit quam culpa : ergo, si Adam potuit ipsos vitiare sine. consensu, multo magis salvare eos potuit sacramentum Christi.
3. Item, omnis suscipiens sacramentum suscipit rem nisi habeat obstaculum ; sed parvulus suscipit sacramentum et non habet obstaculum, quia voluntas non repugnat nec culpa potest resistere : ergo etc.

 

Respondeo : Dicendum quod parvuli recipiunt rem sacramenti, quae est remissio culpae originalis ; et hoc merito passionis Christi et alienae fidei et virtute sacramenti.

Et ratio huius est tum ratione divinae misericordiae, tum ratione suae impotentiae, tum ratione talis culpae. Quia enim per actum alterius fuit culpa contracta et ipsi non poterant se adiuvare, misericors Deus congruum reputavit eis per alium subveniri.

Quia enim pro illa culpa nullus satisfacere poterat purus homo, ideo subvenit Deus toti humano generi per passionem Christi.

Et rursus, quia passio effectum non habet nisi in his qui volunt fieri membra Christi et consentiunt, et hoc non poterat parvulus velle : ideo subvenit ei voluntas et fides aliena.

Sed quia fides subvenit profitendo, et hoc est in sacramento ubi est professio mortis Christi in signo, ideo subvenit per sacramentum. Tria igitur sunt disponentia parvulum ad salutem : et primum est passio Christi, secundum fides aliena, tertium vero et immediatum est virtus sacramenti, quae characterem imprimit, qui ad gratiam disponit.

Et per hoc patent obiecta.

 

[Ad obiecta] :

1-3. Nam primum intelligitur de iustificatione a culpa acta, non contracta ; secundum similiter patet et tertium, quia parvulus non disponitur secundum actum suum, sed alienum, quia divina misericordia alienam voluntatem in propriam reputat.

4 Ad quartum dicendum quod sacramentum, quantum est de se, semper significat et sanctificat ; sed tamen in parvulo non habet effectum significandi, sed sanctificandi, quia non est capax doctrinae, est tamen capax gratiae, sicut et culpae, et hoc est ex largitate divinae misericordiae ; quamvis enim non significet parvulo, tamen aliis significat gratiam quam tribuit parvulo.

 

 

QUAESTIO II.

Utrum parvuli in Baptismo recipiant plene rem sacramenti.

 

Secundo quaeritur, utrum parvuli recipiant plene rem, hoc est gratiam cum habitibus virtutum.

Et quod non, videtur :

1. Augustinus, De Baptismo parvulorum : Parvulos, etsi nundum fides, quae in credentium voluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fideles facit. Ergo non habent habitum fidei.
2. Item, ratione videtur, quia virtus est habitus ; sed habitus reddit potentiam facilem ad opus ; sed hoc non est in parvulo : ergo etc.
3. Item, virtus est habitus perfectus, quia virtus est quae habentem perficit ; sed perfectio moris praesupponit perfectionem naturae : ergo, cum in parvulo non sit perfectio naturae, nec erit in eo perfectio moris, et sic etc.
4. Item, virtus est habitus potentiae motivae ; sed cognitiva praecedit mofivam : ergo, cum parvuli non sint susceptibiles habitus cognitivi, nec erunt motivi.

 

Contra :

1. Augustinus, Ad Bonifacium : Regenerans Spiritus in maioribus offerentibus et parvulis oblatis communis est. Ergo eumdem effectum habet in magnis et parvis.
2. Item, ratione videtur, quia Baptismus ita facit evolare parvulum, si moriatur, ut adultum ; sed virtutes sunt pennae ad volandum in caelum : ergo parvulus habet virtutes, si baptizatur.
3. Item, Baptismus delet originale in parvulo ; sed originale non solum substantias, sed etiam potentias deformat in pueris : ergo, si Baptismus est perfedum remedium, reformat potentias. Sed potentiae reformantur habitibus virtutum : ergo Baptismus dat parvulis habitus virtutum.
4. Item, Baptismus facit parvulum dignum et idoneum ad dotes gloriae, quae sunt visio, dilectio, tentio ; sed ad visionem disponitur fide, ad dilectionem caritate, ad tentionem spe : ergo parvulus habet virtutes theologicas et alias per consequens.

 

Respondeo :· Quidam dixerunt virtutes parvulis dari quantum ad radicem, non quantum ad habitus, quia datur eis gratia delens culpam, non ut habilitans potentias, quia potentiae sunt ligatae, unde non sunt natae habilitari ; sed, cum potentiae solvuntur, gratia ramificatur in habitus, virtutum.

Sed haec positio non potest stare, quia tunc aliquis habens virtutes, si ligarentur in eo potentiae per stultitiam vel furiam, amitteret eas ; quod stultum est dicere, cum sola culpa perdantur.

 

Alia positio est quod dantur parvulis quantum ad habitum, sed non quantum ad usum. Sed tunc quaeritur : quid vocatur ibi usus ? Aut facultas utendi aut actus. Si facultas, tunc qui habet habitum habet facultatem, nec est distinguere. Si actus, sed adulti non semper utuntur virtutibus, ut quando aliis intendunt, tamen complete habent habitus. Si usus vocatur quaedam assuefactio addita muneri virtutis, sicut patientia dicitur fuisse in Iob, adhuc non solvit, quia haec non est in omnibus adultis bonis.

 

Tertia positio est quod dantur eis habitus, sed secundum statum imperfectionis ; unde habitus ille quasi medius est inter potentiam nudam et perfecte dispositam, sicut est visus in oculo canis ante nonum diem.

Sed ista positio non potest stare convenienter, quia perfectio habituum infusorum venit ex parte gratiae ; et per id quod habent, absque additione possunt parvuli bene operari, cum creverunt.

 

Et propterea dicendum quod dantur eis habitus perfecti virtutum sicut et adultis, quamvis per illos non operentur.

Propter quod notandum quod potentiae animae dupliciter impediuntur, ne debite exeant in actus suos : uno modo a corporis imperfectione et corruptione ; et sic impediuntur in parvulis et stultis et dormientibus, et contra hoc expeditivum est corporis perfectio et bona dispositio. Alio modo impediuntur ab habitu malo, ut a concupiscentia sive a culpa ; et sic expediuntur per gratiam sive virtutes. Virtutes ergo reddunt potentias faciles ipsas perficiendo, et hoc removendo culpam ; aliam autem expeditionem non faciunt. Unde, cum parvulus sit habens utrumque impedimentum, alterum removetur per virtutes, non utrumque ; et ideo non est orirnino facilis.

 

Huiusmodi autem habitus expeditivus habet triplicem ortum : nam quidam est innatus, quidam acquisitus, quidam infusus. Primus incipit cum natura et ab eius principiis ortum habet ; et ideo in natura imperfecta est imperfectus, et cum natura crescente crescit, et cum natura perfecta perficitur, ut patet in naturali iudicatorio. Secundus vero, scilicet acquisitus, ortum habet a libero arbitrio, qui non habet usum donec natura aliquo modo perficiatur ; et ideo sequitur naturam perfectam. Tertius vero ortum habet a Deo, non a natura nec a libero arbitrio ; et quia non habet ortum a libero arbitrio, potest esse in parvulo ante usum liberi arbitrii ; quia vero non habet ortum a natura, potest esse perfectus, natura existente imperfecta.

Per haec patent obiecta.

 

 [Ad obiecta] :

1. Nam fides aliquid habei infusum, aliquid acquisitum, ut cognitionem substratam ; ratione primi est in parvulo, non ratione secundi.
2. Ad illud quod obicitur de facilitate, patet responsio, quia habitus ille reddit potentiam facilem, sed non omnino.
3. Ad illud quod obicitur, quod virtus est habitus perfectus etc., dicendum quod perfectio moris quaedam est acquisita, et haec praesupponit perfectionem naturae ; quaedam infusa, et haec non praesupponit necessario.

Posset tamen dici quod potentiae naturales in parvulo, in quibus natae sunt inesse virtutes quantum est de se, perfectae sunt, licet non exeant in actum propter impedimentum corporis. Unde statim, cum anima parvuli soluta est a carne, habet operationes sibi debitas.

4. Ad illud quod obicitur, quod habitus cognitivi praecedunt etc., dicendum quod, licet habitus cognitivi sint secundum acquisitionem, tamen gratuiti sunt per infusionem.

Sed, cum cognitivi possint infundi, quare non dantur ? Ratio est quia sunt ad cognoscendum, et hunc actum non habent ante usum rationis. Sed habitus motivi non tantum sunt ad dirigendum, sed ad faciendum dignum gloria et purificandum a culpa.

 

 

QUAESTIO III.

Utrum aequalis gratia detur omnibus parvulis in Baptismo.

 

Tertio quaeritur, utrum aequalis gratia detur omnibus parvulis in sacramento.

Et quod sic, videtur :

1. Quia quod causa differenter imprimat effectus, hoc non est nisi vel quia agens est voluntarium vel quia, si non est voluntarium, tamen differenti modo se habet, vel, si eodem modo, materia recipiens se habet alio modo ; sed nec sacramentum nec virtus passionis est voluntarium agens nec ipsum diversificatur nec parvulus unus est magis dispositus quam alter : ergo etc.
2. Item, cum qualicumque dispositione infans nascatur et qualiacumque habet naturalia, unus non nascitur magis peccator quam alius : ergo pari ratione in. regeneratione unus non debet regenerari magis vel melius alio.
3. Item, unus non punitur magis alio : ergo nec remuneratur.

 

Contra :

1. Bonitas naturae dispositio est ad gratiam : ergo ubi melior natura, melior dispositio ; sed causa uniformiter agens magis imprimit in magis disposito, ut lux in aëre quam in aqua : ergo, cum unus parvulus melius sit dispositus quam alius, patet etc.
2. Item, quia Deus praevidit Iacob futurum bonum, dedit illi gratiam, alteri vero, scilicet fratri, non dedit, quia permansurum vidit in malitia. Ergo, si parvulorum qui baptizantur quosdam praevidet damnandos, quosdam salvandos, videtur quod salvandis dare debeat maiorem gratiam.

 

Respondeo : Dicendum quod gratia mensuratur secundum liberalitatem Dei dantis, non secundum qualitatem suscipientis, nisi de congruo, et hoc secundum quod suscipiens se praeparat, non secundum quod est capax. Quia ergo Deus operatur ibi secundum exigentiam sacramenti ; et ulterius, unus non est dispositus magis quam alter, ideo aequaliter omnibus parvulis dat, quantum est de lege communi. Quia tamen potestas eius non est alligata sacramento, non est necesse quod semper det aequaliter, sed potest facere, cui vult, privilegium speciale.

 

[Ad obiecta] :

1-2. Ad illud ergo quod primo obicitur de agente diversimode, dicendum quod illud non valet, quia Deus operatur in sacramento ut agens voluntarium.

Similiter nec secundum valet, quia propagatio libidinosa hoc facit, quae conversa est in naturam, et ideo uniformiter.

3. Ad illud quod obicitur tertio de poena, dicendum quod illud non valet, quia iustitia respicit meritum praecise, sed misericordia respicit dantis benignitatem.

 

1. Ad illud quod obicitur ad oppositum, dicendum quod bonitas naturae non disponit ad gratiam ut necessitas, nec etiam ut congruitas, nisi interveniat praeparatio determinata, ut sic se praeparet sicut natura nata est capere.
2. Ultimum patet, quia virtus sacramenti non respicit futurum, sed dispositionem praesentem, Deus autem et sic et sic.

 

 

DUBIA CIRCA LITTERAM MAGISTRI

Dub. I.

ln parte ista sunt dubitationes circa litteram. Et primo dubitatur de hoc quod dicit : Neque ille latro pro Christi nomine crucifixus est. Secundum hoc videtur quod ille non fuit martyr, quia martyrem non facit poena, sed causa. Sed contra, Hieronymus : Christus de cruce latronem invitavit ad paradisum, et ne quis putaret aliquando seram esse conversionem, homicidii poenam fecit esse martyrium.

Item, actus martyrii est sustinere poenam ex caritate ; sed latro sic sustinuit : ergo etc.

Respondeo : Dicendum quod ad martyrium completum duo concurrunt, scilicet iusta voluntas et iusta causa. Primum defecit in Innocentibus, secundum vero in latrone ; et ita de se neutrum fuit completum martyrium. Sed Dominus in Innocentibus, quia simul cum ipso nati sunt, et propter hoc quod erat coaetaneus illis, supplevit quod deerat ex parte voluntatis ; sic in latrone, quod deerat ex parte causae. Unde optime dicit Hieronymus quod fecit esse martyrium, quasi Dominus de suo suppleverit. Et sic patet controversia, quia de se non fuit martyrium completum, sed Dominus fecit.

 

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit Ambrosius, quod illum quem regeneraturus eram, amisi, quia, si perdidit eum, ergo videtur peccasse.

Item, ipse dolebat aut propter peccatum illius aut propter peccatum suum. Non propter peccatum illius, quia ipse dicit quod ille non amisit gratiam, quam poposcit : ergo propter peccatum suum.

Respondeo : Dicendum quod consuetudo Ecclesiae erat differre Baptismum usque ad tempora determinata, nisi immineret periculum mortis, et usque ad eruditionem perfectam ; et ideo, quia ibi Ambrosius vidit ; non imminere periculum, distulit, et ideo non peccavit ; nec ille damnatus fuit, quia petiit ; et ita, cum voluntas fuisset in eo, non fuit contemptus, et ideo salvatus est. Nec Ambrosius dolebat de culpa sua nec de damnatione illius, sed dolebat dolore compassionis. Quia enim non fuit baptizatus, ideo de peccatis suis aliquam sustinuit poenam purgatoriam ; et ido Ambrosius compatiebatur ad modum Isaiae [16, 11], qui dicebat : Venter meus ad Moab quasi cithara sonabit.

 

Dub. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Excepto martyrio, in quo tota sacramenta Baptismi complentur. Videtur enim falsum dicere, quia in Baptismo fluminis imprimitur character, in Baptismo sanguinis non : non ergo tota sacramenta complentur ; aut si tota complentur, tunc ergo character imprimitur, ubi maxime consistit ratio sacramenti. Sed contra : qui habet characterem non potest recipere characterem eiusdem generis : ergo qui est baptizatus aqua non posset martyrizari.

Item, si tota sacramenta, videtur quod aut est implicatio falsi aut Baptismus continet plura sacramenta.

Respondeo : Dicendum quod Baptismus dicitur pluraliter sacramenta, non ratione principalis signi vel effectus, sed ratione effectuum consequentium, quod est purgare a culpa et poena satisfactoria et sequela ; quae omnia quia sunt in martyrio, ideo dicit quod recipit tota sacramenta, id est plenitudinem efficaciae quantum ad rem ultimam ; et ideo patet quod non valet obiectio de charactere. Nam ipse vocat sacramenta hic effectus sacramenti Baptismi, qui sunt res tantum.

 

Dub. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit Augustinus, quod parvuli, si ante Baptismum fuerint defuncti, etiam cum ad Baptismum deferuntur, damnantur. Videtur ehim male dicere, quia adultus, cum non potest, excusatur a praecepto : ergo multo fortius parvulus.

Item, Dominus fidem parentum reputat quasi esset parvuli : ergo, si mulier ex fide et caritate offerat parvulum, videtur quod Dominus reputet illam esse parvuli : ergo non damnatur sine Baptismo.

Item, ponatur quod aliquis occiderit puerum, cum deferretur ad Baptismum, ne baptizetur ; nunquid dicemus parvulum damnari, qui propter susceptionem sacramenti mortuus est ? Videtur enim hoc esse magna crudelitas. Quodsi dicamus salvari, non ergo verum dicit Augustinus in littera, quod non salvantur, etiam si ad Baptismum deferantur.

Item, si damnantur, ergo peiorata est conditio parvulorum respectu status legis naturae, in quo salvabantur sola fide parentum.

Respondeo : Dicendum quod nullus parvulus salvatur nisi virtute sacramenti, quantum est de lege communi, non quia parvulus teneatur ex praecepto, sed quia sine sacramento vel quod aequivaleat sacramento Deus non disposuit dare gratiam. Hoc dico, quia qui propter hoc solum occisus est a persecutore, cum portaretur ad Baptismum, ne baptizaretur, moritur pro Baptismo ; ideo in sanguine suo pie creditur baptizatus. Si autem alia de causa occiditur, quantumcumque deferatur et pro eo oretur, damnatur.

Ratio autem huius est, quia post passionem Christi formata est Ecclesia et ecclesiastica sacramenta ; et omnis parvulus, qui salvatur, in fide Ecclesiae salvatur, quantumcumque parentes sint mali. Et ideo nisi opus ecclesiasticum, ut puta sacramentale, fiat circa eum, expers est fidei Ecclesiae ac per hoc et salutis.

Alia etiam ratio est quia, cum omnes post passionem salventur per fidem passionis iam revelatae, ideo congruebat huic tempori ut nullus salvaretur nisi vel in se haberet fidem vel circa ipsum fieret expressa fidei professio quantum ad mortem Christi.

Ex his patet quare in Lege sufficiebat sola fides, modo vero non ; facit enim hoc certitudo divinae dispositionis.

 

Quod ergo obicitur de adulto, dicendum quod uterque excusatur a praecepto, sed adultus habet gratiam poenitentiae, ad quam se disposuit per contritionem, quae disponit ad illam gratiam, et illa supplet locum Baptismi ; parvulus non potest disponi ad gratiam alterius sacramenti,- antequam ad gratiam Baptismi, et ad illam non potst disponi nisi per sacramentum ; ideo moritur sine gratia.et moritur in culpa, et ideo damnatur.

Quod obicitur, quod fidem parentum reputat suam, dicendum quod non facit nisi virtute sacramenti.

Ad casum quem ponit patet responsio : distinguendum enim est, ut praedictum est.

Ad ultimum, quare antiquitus salvabantur in fide parentum et non modo, iam patet responsio. Nec sequitur quod tunc melioris conditionis esset, quia pullus status melior propter generalitatem remedii ; particularis autem personae conditio potest esse deteriorata. Deus autem in institutione sacramentorum statum concernit generalis Ecclesiae, non particularis personae ; et quoniam certitudo remedii maior est et communior in sacramento quam in fidei merito, ideo patet illud.

 

Dub. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit Augustinus parvulos... nondum baptizatos aeterno supplicio cruciandos. Videtur enim falsum dicere, quia parvuli nihil commiserunt nec actualiter ad aliquid conversi sunt ; sed poena ignis debetur delectationi et conversioni : ergo non debetur eis.

Item, parvuli non potuerunt vitare : ergo minime sunt inculpandi : ergo poena eorum debet esse mitissima.

Respondeo : Dicendum quod, sicut dicunt magistri, parvuli non habent poenam sensus nec quantum ad ignem nec quantum ad vermem, sed solum poenam damni ; et ideo poena erit mitissima. Hanc autem vocat Augustinus supplicium, licet improprie, on quia urantur igne, vel quia corrodantur verme, sed quia in illis haec ipsa carentia magnum est supplicium. Propter remorsum autem parvuli non dolebunt, quia, divino iudicio et misericordia faciente, statu quem habebunt contenti erunt. Sed hoc alibi plenius dicitur.

 

Dub. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit : A fidelium consortio non separantur. Videtur enim male dicere, quia non fit oratio nisi pro peccatoribus : ergo, si Ecclesia orat pro parvulis, reputat eos peccatores : ergo facit iniuriam sacramento Baptismi, quasi non purificet.

Respondeo : Dicendum quod non ideo orat pro eis quia ipsi indigeant, sed ut ostendat quod sunt de eius gremio et eius filii. Nec frustra orat, quia orationes illae pro parvulis sunt gratiarum actiones ; pro indigentibus vero suffragia computantur, quia aliis pro sunt.

 

Dub. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Quia, si modo a poena homines liberarentur, ipsam putarent Baptismi praemium. Videtur enim quod illud nullum sit inconveniens, quia, si Baptismus restitueret corpus in omnimodam puritatem, inde haberet homo immortalitatem, et hoc est praemium Baptismi et pars beatitudinis.

Respondeo : Dicendum quod immortalitatem sive sanitatem carnis posset Baptismus dupliciter restituere : aut ita quod ibi daretur gratia consummata ; et hoc nihil aliud esset quam dare gloriam ; quod Dominus non decrevit facere quia vult quod voluntas ita perveniat libere ut instituta est ab initio. Si autem fieret immortalitas in carne, non existente perfecta gratia in anima, tunc posset ibi esse error et ratio deviandi, quia appeteret homo medicinam spiritualem. propter remedium corporale ; et ita in salute corporis deordinaretur et infirmaretur spiritus ; quod non est conveniens.