DISTINCTIO XXXI

 

 

SUMMA DISTINCTIONIS TRIGESIMAE PRIMAE

 

In hac distinctione tractat Magister de permanentia et stabilitate inevacuabili caritatis, et cur ipsa potius nunquam excidere quam fides, spes atque scientia, affirmetur. Et quaerit, an et qualiter queat amitti, allegando ad partem utramque varias auctoritates Sanctorum ; deinde solvit et eas exponit. Et breviter, tota ista materia in primo libro, distinctione septimadecima, tractata est et discussa : ideo superfluum reor hic immorari.

Unde quod primo hic quaeritur, utrum caritas semel habita possit amitti, expeditum est ibi.

Similiter quod secundo hic quaeritur, an aliquis possit deleri de libro vitae, discussum est libro primo.

Quod item hic tertio quaeritur, utrum minima caritas possit cuilibet tentationi resistere, pertractatum est libro secundo.

 

 

QUAESTIO IV

 

Quarto hic quaeritur : An homo caritate peccando privatus, possit poenitendo in maiori vel aequali caritate resurgere.

 

Videtur quod non, quoniam quo maiora gratiae dona quis habuit, eo peccando gravius Deum offendit, ingratitudinemque maiorem illabitur : ergo non valet subito ad pristinae gratiae aequalitatem redire, sed paulatim proficiendo revertitur unde exciderat.

Praeterea, super illud Amos, Virgo Israel cecidit, asserit Glossa : Non negat quin resurgat, sed quod resurgere virgo possit, quia semel oberrans, etsi humeris reportetur pastoris, non habet gloriam tantam quantam qui nunquam abierat. Gloria autem caritati commensuratur. Ergo post peccatum poenitens nequit ad pristinae caritatis ac gratiae aequalitatem redire.

 

Insuper, peccator post recidivum poenitens, incipit esse in statu incipientium : ergo non potest in statu caritatis proficientium aut perfectorum resurgere.

 

In oppositum est quod ait Apostolus : Ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia ; atque quod a Malachia scriptum est : Placebit Domino sacrificium Iuda et sacrificium Ierusalem, sicut dies saeculi et sicut anni antiqui. Caritas autem facit sacrificia nostra Deo accepta esse.

Denique constat, quod Petrus post negationem, et Paulus post Stephani lapidationem, David quoque post gravia crimina, ampliorem quam ante adepti sunt gratiam.

 

Ad hoc Bonaventura respondet :

Possibile est hominem in caritate aequali resurgere. Sive enim dicamus donum gratiae mensurari secundum largitatem divinam, sive secundum suscipientis idoneitatem, sequitur quod gratia in qua quis resurgit, potest esse aequalis caritati a qua cecidit.

Ex parte etenim largitatis divinae hoc planum est, quae quantum in se est, semper parata est dare prout se homo disponit. Idem ex parte hominis patet, quia possibile est quod homo post lapsum, amplius detestetur peccatum atque abhorreat vitia quam prius : quemadmodum multi corrupti plus detestantur vitia carnis, quam virgines. Ideo glossa illa super Amos quinto, de gloria praemii accidentalis, non de gloria praemii essentialis verificatur.

 

Si autem quaeratur, an homo queat resurgere in caritate minori ; dicendum, quod quorumdam fuit opinio, quod necesse sit hominem resurgere in caritate aequali aut maiori. Ad quod dicendum moti fuerunt, tum ex consideratione divinae dispositionis seu praedestinationis, tum ex consideratione divinae retributionis, tum ex consideratione nostrae praeparationis. Ex consideratione divinae praedestinationis, quoniam scriptum est : Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, etc. Unde apparet quod divinae praedestinationis immutabilitas non sinat praedestinatum a caritate cadere, nisi ex lapsu illo videatur aliquid melius secuturum. Ex parte quoque retributionis rationem sumpserunt, quoniam Deus remunerat opera secundum magnitudinem caritatis ex qua sunt facta. Si ergo caritas in qua homo resurgit, vivificat opera prius facta et mortificata, faciens ea remuneratione condigna ; cum remuneratio adaequetur caritati ex qua opera prodierunt, nec possit quantitatem excedere caritatis in qua quis resurgit, concludunt quod impossibile sit minorem caritatem esse in resurgente, quam fuerit in cadente. Ex parte item nostrae praeparationis sic arguunt : Quanto homo est magis ineptus ad gratiam, tanto maiori eget praeparatione ad eius susceptionem ; sed quanto a maiori gratia corruit, tanto plus peccavit atque ineptior ad gratiam factus est : quantitas ergo praeparationis adaequanda seu proportionanda est quantitati caritatis a qua ruit. Ad quod allegant et illud Isaiae, Convertimini, filii Israel, sicut in profundum recessistis.

Verum ista opinio est contra rationem et experimentum, nec habet stabile fundamentum. Nam contra rationem est, dicere quod perfectus cadens a caritate perfecta, resurgere non valeat nisi in caritate perfecta : imo de multis ita cadentibus satis apparet, quod non resurgunt in tanta perfectione. Nec habet stabile fundamentum. Divinae namque praedestinationis dispositio non requirit quod homo semper procedat et crescat in caritate, sed quod sit finaliter bonus. Retributio etiam Dei non concernit caritatem initialem, quantum ad efficaciam meriti, sed caritatem finalem. Nostra quoque praeparatio ad gratiam, potest esse maior in eo qui minus peccavit, et minor in eo qui magis peccavit. Denique verba illa prophetica, et consimilia, intelliguntur non de quacumque praeparatione, sed de praeparatione perfecta et poenitentia consummata, qua omnia restituuntur ablata. Hinc communis opinio est, quod homo potest resurgere in caritate aequali, et minori, atque maiori. Homo namque est liberi arbitrii, et magis ac magis intense se ad gratiam potest disponere.

Haec Bonaventura.

 

Idem Albertus.

 

Concordat Thomas :

Mensura, inquiens, caritati praefigitur a Deo secundum suam voluntatem, et aliquo modo commensuratur ad conatum eius qui gratiam caritatemque recipit. Idcirco, cum homo post culpam possit multum et parum conari ad recipiendum caritatem, nec divinae liberalitati terminus praefigatur per culpam, oportet dicere sicut communiter dicitur, quod homo post peccatum potest et in minori et in maiori et in aequali resurgere caritate ac gratia. Nam et minima contritio sufficit ad deletionem omnium peccatorum quantum ad culpam. Quamvis demum loquendo de una et eadem caritate, verum sit quod caritas incipiens minor sit quam proficiens aut perfecta, tamen gratia incipiens unius potest esse maior quam gratia proficiens alterius. Imo et ille qui non habet caritatem, plus potest conari pro ea, quam conatur pro gratiae incremento qui gratiam habet, sicque ille plus gratiae sortietur quam sit gratia huius.

Haec Thomas in Scripto.

 

Idem Petrus, Richardus, Durandus.

 

Responsio quoque Bonaventurae in Summa Antisiodorensis continetur, libro tertio.

 

 

QUAESTIO V

 

Quaeritur consequenter : Utrum fides, spes, scientia, evacuabuntur in patria magis quam caritas.

 

Videtur quod non.

Primo, quoniam fides et spes sunt virtutes theologicae ; virtutes autem theologicae nobiliores sunt ceteris cunctis virtutibus, imo et donis, ut communiter dieitur ; sed quaedam virtutes morales, ut latria, prudentia, iustitia, humilitas, manent in patria : ergo plus fides et spes. Similiter dona manent ibidem, nec evacuantur : ergo nec fides et spes.

Secundo, fides et spes sicut sunt praeclarae et supernaturales virtutes, ita sunt praecipua ornamenta et supernaturalia lumina mentis humanae : ergo manent in patria, saltem quantum ad habitum, ad decorandum sua subiecta.

Tertio, scientia est donum Spiritus Sancti, sieut sapientia : ergo manet in patria sicut et cetera dona.

Quarto, accidens non corrumpitur nisi corruptione sui subiecti, vel actione sui contrarii, vel cessatione conservationis suae causae ; potentiae autem quae sunt harum virtutum subiecta, sunt incorruptibiles ; vitia quoque virtutibus istis contraria, in electis et iustis dum ad patriam assumuntur, non sunt, nec conservatio bonitatis divinae subtrahitur eis.

Quinto, sicut altior et eminentior modus diligendi est in regno caelesti quam in isto exsilio, ita altior atque sublimior modus sciendi ac cognoscendi : ergo scientia non magis evacuatur quam caritas ; imo utraque manere videtur secundum essentiam, et evacuari solum quantum ad modum agendi, ita quod imperfectio auferatur, et quod manet perficiatur.

 

Ad haec respondet Albertus :

In fide sunt duo ex ea parte qua est cognitio, et tertium quod est affectio. Primum in cognitione est genus, videlicet visio : est namque fides visio quaedam veritatis divinae. Secundum est forma informans hanc visionem seu cognitionem ad fidei speciem. Hoc autem est speculum et aenigma veritatis non apparentis : quibus sublatis, non est nec permanet fides, sed potest esse visio faciei sive alterius scientiae. Tertium est affectio, quod non assentit propter aliquid nisi propter primam veritatem absolute : quia etsi rationem haberet, non crederet propter eam. Dici igitur potest, quod fides evacuatur quoad secundum, quod est forma modusque visionis, non quoad primum ae tertium : imo illa magis perficiuntur, succeditque fidei visio, quae est tota merces, cum sit visio amati et possessi seu habiti pascens.

 

Insuper, de spei evacuatione dicendum, quod habitus spei seu spes ipsa et actus eius evacuantur, sed non totaliter destruuntur. Quocirca notandum, quod in transitu gratiae ad gloriam quatuor oportet observare. Quaedam enim manent in actu et habitu substantialiter atque formaliter, sed mutantur quoad modum quem habent non ex se, sed ex eo quod sunt in tali statu subiecti sui : et sic caritas mutatur ac transit. Quaedam manent in habitu substantialiter ac formaliter, non in actu, ut cardinales virtutes, ut infra dicetur. Quaedam manent secundum substantiam, non secundum formam et actum, ut fides. Quaedam nec quoad substantiam, nec quantum ad formam aut actum, sed in communi iuxta modum proportionis tantummodo manent, ut spes. Quinto modo se habet id quod non est virtus, ut scientia viae, quae meo iudicio tota destruetur, sicut patebit. Porro habitus spei habet exspectationem gloriae et protensionem in eam. Et exspectatio ostendit id quod materialiter est, protensio vero ostendit formale spei, quo distinguitur ab aliis virtutibus quibus convenit exspectare : quorum utrumque aufertur. Verum, quoniam omnis sperans, secundum quod sperat, rei speratae proportionatur ; ideo illa proportio manet dum rem speratam consequitur : sicque intelligo verba doctorum dicentium, quod in transitu spei in gloriam non manet nisi commune secundum proportionem. Transeunt ergo fides et spes potius quam virtutes cardinales eis inferiores : quia quod eis informibus ac formatis essentiale est, imperfectum et incompetens est statui beatitudinis.

 

Praeterea, de evacuatione scientiae sunt duae opiniones. Una, quod scientia destruetur quoad modum addiscendi et inquirendi, non quoad substantiam habitus. Quibus obicitur, quia secundum hoc clericus in philosophicis ac theologicis litteratus, caritatem habens minorem, quoad aliquid maiorem haberet beatitudinem quam vetula caritatis maioris ; aut si non, scientia destruetur. Item, inutiliter videtur manere habitus scibilium, cum tunc per alium modum cognoscamus in Verbo. Ad quod illi respondent, quod remanet ad decorem atque ad modum alium cognoscendi. Ego autem melius puto consentire Magistro in littera asserenti, quod scientia destruetur omnino : quia nos post mortem, sive boni sive mali fuerimus, necessario alium modum habebimus cognoscendi res in propria natura, quem daemones habent et angeli a Creatore. Et puto quod ille modus cognoscendi tunc dabitur nobis per species, quae sunt similitudines ordinis universi causarum mundi : qui modus cognoscendi nobilior est isto quem nunc habemus. Hinc sentio quod scientia ita acquisita, destruetur omnino. Non enim video, si ponatur tunc esse scientia sicut modo, quin sequatur alterum duorum inconvenientium, utpote : quod vel erit superflua, quando habebimus illam quae data est angelis ; aut ignorabimus multa per naturam, oportebitque ibi discere ac studere, et deficiemus a potestate scientiae angelorum : quae ambo reor absurda.

 

At vero de caritate perhibeo, quod manet eadem numero in via et patria quantum ad subiectum, et eadem specie ex parte obiecti. Verumtamen Magister dicit, quod perficitur et augetur : quod non intelligo quantum ad substantiam caritatis, quae in patria non crescit nec proficit, sed quoad modum quem accipit a subiecto, quod tunc per impedimenta carnis ac mundi non retrahetur a contemplatione.

Haec Albertus, de cuius dictis quid videatur, infra tangetur.

 

Amplius, Thomas ad ista respondens :

In fide, inquit, est cognitio quaedam et modus cognoscendi, quia cognoscit in speculo atque aenigmate : qui modus imperfectionis est et obscuritatem importat. Cumque gloria omnem talem imperfectionem obscuritatemque tollat, tollet modum fidei quantum ad modum cognoscendi, sed remanebit cognitio eorum quorum est fides, non aenigmatica, sed clara. Ideo, quamvis visio illa beata non sit contraria fidei quantum ad id quod fides habet de cognitione, est tamen ei contraria quantum ad id quod habet de aenigmate ; et ex hac parte visio illa fidem expellit.

Si autem obiciatur, quod in eodem simul sunt scientia atque opinio, ergo fides et visio simul stant : respondendum, quod quamvis scientia et opinio sint de eodem, non tamen secundum medium idem, sed secundum diversa ; ideo possunt simul inesse. Fides autem et visio patriae sunt de eodem secundum medium idem, quoniam fides assentit primae veritati propter se ; similiter visio illa.

 

Denique de spei evacuatione sciendum, quod de habitibus oportet ex eorum actibus iudicium sumere. Duplex autem est actus : unus est actus imperfecti ut talis, sicut motus ; alter est actus perfecti ut talis, sicut operatio consequens formam. Contingit vero quandoque actum perfecti inveniri in imperfecto, secundum quod imperfectum participat aliquid de perfectione : quemadmodum aliquid de actu albi est in pallido. Dum itaque imperfectum ad perfectionem pertingit, actus qui est eius in quantum habet aliquid de perfectione in quam tendebat, manet quantum ad id quod est de substantia actus, sed tollitur quantum ad id quod erat de imperfectione : sicut loquela balbutientis pueri tollitur dum ad perfectam venit aetatem, quantum ad id quod imperfectionis erat in ipsa, et manet quoad id quod perfectionis fuit in ea. Motus vero, qui est actus imperfecti, quando pervenit ad terminum motus, non manet quantum ad aliquid substantiae actus, sed quantum ad radicem secundum quam inerat motus, quae fuit proportio quaedam et ordo imperfecti ad perfectionem. Cognitio autem in quantum huiusmodi, importat actum perfecti : idcirco cognitio quae habetur in statu imperfectionis, manet quantum ad id quod cognitionis est, imperfectione sublata. Spes vero in quantum tendit in arduum nondum habitum et futurum, est sicut actus imperfecti, cum sit quasi quidam motus : ideo cum ad perfectum venerit, non manet id quod est exspectationis, sed hoc tantum in quo exspectatio haec radicabatur, videlicet ordo et proportio hominis ad illa iam habita. Idcirco non ponitur aliud speciale succedens spei, sed tentio seu comprehensio beatitudinis, quae ordinem dicit hominis ad Deum iam habitum. Unde ordo iste communis est utrobique ; et quantum ad hunc ordinem spes manet, sed quantum ad naturam sui actus transit.

 

Insuper ad id, utrum aliquid de subii stantia seu essentia fidei et spei manet in patria idem numero, respondet : Ablatio alicuius quod est de substantia rei, inducit rei illius corruptionem, non autem ablatio alicuius accidentaliter se habentis. Imperfectio autem quam tollit beatifica visio a fide, est de substantia fidei atque ad eius pertinens speciem : quod patet ex hoc quia accipitur secundum rationem obiecti, a quo fides recipit speciem. Obscuritas quippe quam aenigma designat, ad cognitionis pertinet genus. Hinc hac imperfectione remota, species et essentia fidei de necessitate destruuntur, velut si ab homine rationabilitas auferatur. Cumque fides sit forma, non composita ex forma et materia, ideo ipsa destructa non remanet aliquid fidei idem numero, sed genere idem. Similiter nihil manet de spe : quod de spe clarius est.

Haec Thomas in Scripto ; et concordant scripta eius in secunda secundae.

 

Idem Petrus et Richardus.

 

Insuper de hoc, an scientia evacuetur, respondet :

In scientia huius vitae tria considerantur, videlicet, habitus et actus ac modus agendi. Qui modus est, intelligere intuendo phantasmata ; actus vero est, cognoscere conclusiones, resolvendo eas ad prima principia ; habitus autem est qualitas intellectus habilitans ad hunc actum. Intelligere vero cum phantasmate, convenit animae ex sua cum corpore unione : ideo separata potest sine phantasmate intelligere, ex habitu scientiae antea habitae. In actu quoque scientiae duo pensantur, videlicet, inquisitio seu rationis discursus, et terminus inquisitionis, qui est certa cognitio : quorum primum, puta inquisitio, est imperfectionis ; secundum vero, perfectionis. Idcirco actus scientiae manet in anima separata, quantum ad secundum, non quoad primum. Sed post resurrectionem poterit anima intelligere sine phantasmate, quia plene dominabitur corpori. De damnatis vero probabile est, quod discurrendo intelligunt. Sic ergo intelligendum est quod ait Apostolus, Scientia destruetur, videlicet quoad modum ; et actus ipse mutabitur, habitusque manebit. Nec ob hoc anima litterati qui minoris est caritatis, plus habet dc gaudio praemii essentialis quam anima idiotae caritatis maioris. Nec superfluit scientia ista in patria, ubi omnia cognoscuntur in Verbo : quia iucundum est unum et idem pluribus modis ac mediis cognoscere, sicut et angeli res cognoscunt in Verbo, et per species inditas ac infusas scientias.

 

Porro caritas non evacuabitur : quia dilectio ex ratione propriae speciei non dicit aliquid imperfectionis, sed magis perfectionem, utpote terminationem affectionis in dilecto, ac quamdam transformationem in rem amatam : idcirco in patria caritas ipsa et actus eius perficiuntur, quemadmodum cognitio tunc perfectior erit.

Et si obiciatur, quod caritas seu dilectio sit quidam motus voluntatis in Deum, qui motus cessat adepto iam termino : dicendum, quod dilectio est unio cum Deo, et quietatio ac terminatio quaedam in ipso ; nec dicitur motus nisi prout motus vocatur actus perfecti, quemadmodum sentire et intelligere nominantur motus tertio de Anima. Quod autem caritas viae nequit ad perfectionem caritatis patriae in hac vita pertingere, est propter diversum statum distinctumque ordinem viatorum et comprehensorum ; sicut nec gratia ad perfectionem gloriae.

Haec Thomas in Scripto, et concordat in Summa.

 

Concordant Petrus et Richardus.

 

Qui Richardus narrat opinionem quorumdam, dicentium quod scientia non manet in anima separata, quantum ad actum, sed quantum ad habitum, quoniam species intelligibiles non manent in intellectu, actuali intellectione cessante, ut asserit Avicenna : quod super secundum est reprobatum. In Evangelio quoque describitur, quod anima divitis epulonis in inferno recordabatur rerum quas vidit in saeculo isto : quod non fuit nisi per intelligibiles species, quia in anima separata non manent phantasmata, sicut nec vires organicae sensitivae.

Ista responsa procedunt secundum phantasmaticorum imaginationem, dicentium hominem non posse intelligere nisi speculando phantasmata : cuius oppositum ostensum est super secundum et alibi saepe.

 

Insuper, Bonaventura concordat praehabitis de evacuatione fidei, spei atque scientiae. Imo de evacuatione scientiae tres narrat opiniones : unam ex Alberto inductam ; secundam, quod scientia manebit quantum ad habitum, in animae ornamentum (contra quam obicit Thomas, quod habitus ordinatur ad actum, estque habilitas ad agendum : ideo frustra poneretur, nisi posset in actum procedere) ; tertiam iam ex Thoma recitatam, quam approbat. Nec specialia superaddit.

 

Praeterea, Durandus hic sequitur opinionem quam praeallegati venerabiles solidique doctores narrant et reprobant, puta quod fides manet in patria secundum suam essentiam, in decorem. Et circa hoc primo probat, quod opinio ista non exstet haeretica, quia non est contra Scripturam canonicam. Et quamvis non oporteat dicere eam esse haereticam, tamen qui vellet hoc dicere, affirmaret esse eam contra Scripturam, cum Apostolus ad Corinthios clarissime doceat fidem evacuari, scientiam destrui, caritatem vero nunquam excidere.

Deinde probare conatur, quod opinio sua sit vera. Quod probando, multa absurda concedit, et multa evidenter vera negat. Etenim negat, quod de ratione et essentia fidei sit imperfectio, cum tamen ob hoc dicatur in Christo non fuisse fides, et ipse Apostolus propter imperfectionem notitiae fidei testetur : Videmus nunc per speculum in aenigmate ; et, Nunc cognosco (inquit) ex parte.

Iterum, dicit quod de ratione fidei non est inevidentia seu obscura notitia. Cuius contrarium unusquisque experitur in se, cum ea quae de superbeatissima Trinitate et de exsistentia Christi in Sacramento altaris credimus, prorsus omnem evidentiam excludant, et obscuritatem includant. Et ita fit similis negantibus prima principia. Et haec apertissime sunt contra Augustinum in multis locis, ut Bonaventura declarat, et contra B. Leonem Papam in suis sermonibus. Et utique si praehabita recte inspiciantur, evacuari clarissimum est fidem et spem essentialiter, nec posse simul stare actum cognitivum et fruitivum beatificum, ac fidem et spem quantum ad actus suos.

 

Postremo, Scotus compendiose comprobat istud :

Auctoritas (inquiens) Apostoli ad propositum est expresse. Etenim nullus habitus ponendus est in patria frustra manere. Frustra autem esset habitus cuius inclinatio tunc esset impossibilis ad effectum seu adimpletionem. Fides autem ex sua ratione inclinat tantum in bonum seu verum non apparens et latens, secundum illud Apostoli : Fides est argumentum non apparentium. Spes quoque tantum inclinat in bonum absens, commodum ad concupiscendum, iuxta illud ad Romanos, Spes quae videtur, non est spes ; sumendo spem pro re sperata. Inclinationes autem illae non poterunt haberi in patria, ubi erit patens verum et praesens ac habitum bonum. Non ergo manebunt habitus isti, quoniam essent superflui.

Haec Scotus.

 

 

QUAESTIO VI

 

Aliqui demum hic sciscitantur : Utrum ordo caritatis qui est in via, sit in Christo et in Beatis.

 

Quae quaestio supra soluta est in communi, estque ostensum qualiter caritas sit ordinata in patria. Sed Magister tangit specialiter hic de Christo.

 

Et circa haec loquitur Thomas :

Inimici (inquit) Christi intelligi possunt dupliciter. Primo, quantum ad finalem exitum seu damnationem aeternam : sicut damnati iam actu vel in praevisione sapientiae Dei. Secundo, quantum ad statum praesentem tantum : sicut Saulus fuit, dum Stephanum lapidavit. Quantum ad primos inimicos, est eadem ratio dilectionis in Christo quae in nobis ad illos quos scimus esse damnatos : quia naturam ipsorum diligimus, et considerata tantum eorum natura, vitam eis aeternam vellemus, si essent capaces ; sed considerata divina iustitia atque ipsorum demeritis, hoc non volumus, quia plus diligimus divinam iustitiam quam illorum naturam. Et prima voluntas est voluntas antecedens, secunda consequens. Ita et Christus inimicos damnatos et damnandos dilexit, volendo eis bonum voluntate antecedente, quae non semper impletur ; non voluntate sequente, quae semper impletur. Idem dicendum de cunctis Beatis quoad condemnatos iam actu ; de damnandis vero forte non sciunt de omnibus qui sint. Inimicos autem secundo modo dictos dilexit, et bonum operabatur ad eos, in tantum quod pro eis subiit mortem.

Haec Thomas.

 

Quid autem dicendum sit de ordine caritatis in patria quantum ad se et proximum, et propinquos et extraneos, respondet sanctus Doctor :

Quidam affirmant, quod quia in patria Deus erit et est omnia in omnibus, in quo Beati plene quiescunt ac totam dilectionis suae causam et rationem habent bonitatem ipsius, ideo Deum super omnia diligunt, et alios tanto plus quanto sunt Deo proximiores, et alios meliores se plus quam se ipsos. Quod non videtur rationabiliter dictum : quoniam unusquisque tantum amabit Deo frui, quantum amabit Deum ; ideo sicut Deum super omnia diliget, sic super omnia amabit ipso frui. Unde plus amabit sibi ipsi Deo frui quam alii. Verumtamen credo, quod simpliciter loquendo, plus diliget extraneum meliorem, quam proximum consanguineum minus bonum : quoniam plus attenditur ordo dilectionis penes propinquitatem ad Deum, quam iuxta propinquitatem ad se ipsum, quamvis utrumque attendi oporteat. Unde de aequaliter bonis plus diliget proximiorem, sed de inaequaliter bonis plus diliget meliorem. Itaque alii melius dicunt, quod in patria quoque unusquisque plus diliget se ipsum quam alium.

 

Praeterea si quaeratur, an Christus magis dilexit Petrum quam Ioannem ; respondendum, quia (ut dicitur) Petrus plus dilexit Christum dilectione quae ab ipso in membra Christi diffunditur, Ioannes vero plus Christum dilexit dilectione quae sistit in Christo. Ideo Petro commisit Ecclesiam, Ioanni curam suae beatissimae Genitricis. Unde et Petrus a Christo plus amabatur quantum ad interiorem affectum, quoniam donum maioris caritatis fuit tunc Petro collatum. Ioannes vero plus amabatur quantum ad signa familiaritatis exterioris, quoniam per Ioannem significabatur vita contemplativa, cui Deus familiariorem se exhibet, quamvis fructuosior sit vita activa et laboriosior, quae significatur per Petrum ; item propter Ioannis iuventutem, castitatem atque ingentem mititatem.

Haec Thomas.

 

Verumtamen de hac re dictum est supra, quid verius videatur. De ordine autem caritatis in patria, dictum est plenius ante.

 

Responsionique Thomae consonat Hugo libro de Sacramentis, dicendo : Si in patria unus plus diligit proximum et eius salutem quam se ipsum propriamque salutem, Deum diligit minus quam proximum, cum velit separari a Deo propter proximum.

 

Postremo Bonaventura refert hic duas opiniones de ordine caritatis in patria. Prima est, quod in patria quilibet plus diliget se quam alium, sicut iam dictum est. Alia, quod unusquisque in patria tantum diligit quemlibet alium Beatum, sicut se ipsum. Ordo enim caritatis qui convenit ei secundum se, et attenditur penes gradum ac differentiam boni, manet in patria : quia in ea erit perfecta obedientia naturae respectu gloriae, atque conformitas voluntatis creatae respectu divinae, plena etiam redundantia communis gloriae. Quia enim perfecta erit ibi obedientia naturae respectu gloriae, conformabitur tunc natura omnino gloriae : ut sicut corpus efficietur spirituale, ac spiritui per omnia obtemperabit, quamvis secundum statum viae oporteat spiritum corpori condescendere ; sic natura per omnia conformabitur ordini gloriae et gratiae, qui attenditur secundum differentias boni, quamvis nunc gratia condescendat affectui naturali. Rursus, quia perfecte erit nostra voluntas conformis divinae, magis diligemus non id quod nobis erit propinquius, sed quod fuerit Deo plus placitum et acceptum. Iterum, quoniam erit ibi perfecta affluentia et communicatio communis laetitiae, multiplicabitur gaudium hominis multiplicatione perfecta, ut tantum gaudeat de bono uniuscuiusque proximi quantum de suo : quod esse non posset, nisi diligeret proximum quantum se ipsum. Et hoc est quod dicit Anselmus in Proslogio, capite ultimo : In perfecta illa beatitudine innumerabilium angelorum ac hominum beatorum, ubi nullus minus diligit alium quam se ipsum, non aliter gaudebit quisque pro singulis aliis quam pro se ipso. Quis istorum modorum sit rationabilior definire, quamdiu sumus in statu praesentis miseriae, non valemus. Nempe si iudicemus secundum ea quae in nobis sentimus, approbabimus primum modum. Si vero mentem suam altius quis elevet ad incomprehensibile bonum et ad maximam caelestium civium unitatem, rationabiliorem iudicabit modum secundum. Sicque, si loqui velimus ut plures, sequimur primam opinionem ; si autem ut sapientiores, sequimur secundam.

Haec Bonaventura.

 

Cuius dicta videntur partim obscura. Si enim dilectio erit in patria solum secundum gradum et differentiam bonitatis, consequens est quod inferiores tanto plus diligent meliores, quanto fuerint eis in bonitate eminentiores. Denique, quanto Beati clarius ac gloriosius viderint Deum, et quo omnem suam felicitatem et gloriam magis adverterint atque dilexerint, tanto plus diligent eos quorum auxilio ad eam perducti exstiterint : ut si (verbi gratiae) anima Traiani credatur precibus S. Gregorii esse salvata, verisimile est quod magis amabit et amet Gregorium quam sacratissimum Ioannem Baptistam.