Pierre LOMBARD - Livre II

Distinctio XXXV

DISTINCTIO XXXV

Capitulum 1 (231)

Quid sit peccatum.

Post haec videndum est quid sit peccatum.

Augustinus, ad Faustum * :

Peccatum est, ut ait Augustinus, omne dictum vel factum vel concupitum, quod fit contra legem Dei.

Augustinus*. Alia descriptio* :

Idem in libro De duabus animabus :

Peccatum est voluntas retinendi vel consequendi quod iustitia vetat.

In utraque assignatione de actuali peccato agitur, et mortali, non veniali. Ex prima descriptione ostenditur peccatum esse voluntas mala, sive locutio et operatio prava, id est actus malus tam interior quam exterior. Ex altera vero tantum ostenditur esse actus interior : voluntas enim, ut in superioribus dictum est, motus animi est ; actus ergo interior est.

2. Ambrosius quoque in libro De paradiso ait :

Quid est peccatum, nisi praevaricatio legis divinae et caelestium inobedientia praeceptorum ? Ergo in praevaricante peccatum est, sed in mandante culpa non est. Non enim consisteret peccatum, si interdictio non fuisset. Non consistente autem peccato, non solum malitia, sed etiam virtus fortasse non esset, quae, nisi aliqua malitiae fuissent semina, vel subsistere vel eminere non posset.

Ecce praevaricationem legis et inobedientiam definit Ambrosius esse peccatum.

Ioannes ait :
Qui facit peccatum, et iniquitatem facit, et peccatum est iniquitas.

Super quem locum dicit Augustinus :

Nomos graece, latine lex ; inde anomia, iniquitas quae est contra legem vel est sine lege. Inde dicit : Peccatum est iniquitas : quidquid peccamus, contra legem Dei facimus. Unde : Praevaricantes reputavi omnes peccatores terrae : non solum qui scriptam legem contemnunt, sed etiam qui innocentiam naturalis legis corrumpunt.

Capitulum 2 (232)

Diversorum sententias de peccato ponit.

Quo circa, diversitatis huius verborum occasione, de peccato plurimi diversa senserunt.

Triplex opinio de peccato*.

Alii enim dixerunt voluntatem malam tantum peccatum esse, et non actus exteriores ; alii voluntatem et actus ; alii neutrum, dicentes omnes actus esse bonos et a Deo et ex Deo auctore esse, malum autem nihil esse, ut ait Augustinus, Super Ioannem :

Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, id est peccatum, quod nihil est ; et nihil fiunt homines cum peccant.

Supra etiam dixit Augustinus quod
malum est privatio vel corruptio boni.

Quod etiam in libro 84 Quaestionum ait :

Summum malum nullum modum habet : caret enim omni bono, at modus aliquid boni est. Non igitur est, quia nulla specie continetur, totumque hoc nomen mali de speciei privatione repertum est.

Item in Dogmatibus ecclesiasticis dicitur

malum vel malitiam non esse a Deo creatam, sed a diabolo inventam, qui et ipse bonus creatus est.

Idem etiam in libro Contra Manichaeos quid sit peccare ostendit dicens :

Peccare quid aliud est, nisi in veritatis praeceptis vel in ipsa veritate errare ? Quod si non voluntate faciunt, peccatores iniuste iudicantur.

Quid igitur in hac tanta varietate tenendum ? Quid dicendum ?

Vera sententia de peccato proponitur.

Sane dici potest et libere tradi debet peccatum esse actum malum, interiorem et exteriorem, scilicet malam cogitationem, locutionem et operationem. Praecipue tamen in voluntate peccatum consistit, ex qua tanquam ex arbore mala procedunt opera mala tanquam fructus mali.

4. Traditio quorundam, qui dicunt voluntatem malam et actum, in quantum sunt, esse naturas, et ideo bona ; in quantum vero mala sunt, esse peccata.

Quidam autem, diligenter attendentes verba Augustini, quibus supra et in aliis Scripturae locis utitur, non indocte tradunt voluntatem malam et actus malos, in quantum sunt vel in quantum actus sunt, bona esse ; in quantum vero mala sunt, peccata esse. Qui voluntatem et actum quemcumque bonam Dei naturam esse dicunt in quantum actus est vel voluntas, et ex Deo auctore esse ; in quantum vero inordinate et contra legem fit et fine debito caret, peccatum est ; et ita in quantum peccatum est, nihil est : nulla enim substantia, nulla enim natura est.

5. Auctoritatibus probant voluntates et actus omnes esse bona in quantum sunt.

Quod autem voluntas omnis et actio bonum sit in quantum est, ex eo probant quod ait Augustinus in libro De 84 Quaestionibus :

Deus boni tantummodo causa est : quocirca mali auctor non est, quia omnium quae sunt auctor est, quae in quantum sunt, in tantum bona sunt.

Idem, probans nihil casu fieri in mundo, ait in eodem :

Quidquid casu fit, temere fit ; quidquid temere fit, non fit providentia. Si ergo casu aliqua fiunt in mundo, non providentia universus mundus adminitratur ; si non providentia universus mundus administratur, aliqua natura vel substantia est, quae ad opus providentiae non pertinet. Omne autem quod est, in quantum est, bonum est. Summum enim est illud bonum, cuius participatione sunt cetera bona ; et omne quod mutabile est, non per se, sed boni illius participatione, in quantum est, bonum est : quod divinam etiam providentiam vocamus. Nihil igitur casu fit in mundo.

His testimoniis innituntur ad ostendendum omne quod est, in quantum est, bonum esse.

Unde idem Augustinus in libro I De doctrina christiana ait :

Ille summe ac primitus est, qui omnino incommutabilis est ; et cetera quae sunt, nisi ab illo esse non possunt ; et in tantum bona sunt, in quantum acceperunt ut sint.

Quid ex praedictis sequatur.

Ex praedictis colligitur atque infertur quia si mala voluntas et mala actio est, in quantum est, bona est. Sed quis est qui diffitetur malam voluntatem esse et malam actionem ? Mala igitur voluntas sive actio, in quantum est, bonum est. Et in quantum votuntas est vel actio, bonum similiter est ; sed ex vitio mala est : quod vitium a Deo non est, neque aliquid est.

7. De vitio voluntatis*.

Quod Augustinus notasse videtur in libro De 84 Quaestionibus dicens :

Vitium est voluntatis, quo est homo deterior ; quod vitium longe abest a voluntate Dei, ut ratio docet.

Ex hoc loco probant voluntatem in quantum vitiosa est non esse a Deo. Et in quantum vitiosa est, peccatum est. Et peccatum est, ut aiunt, in quantum non habet ordinem nec finem debitum. Ita et actio in quantum ex malo procedit, et ordinem non habet et ad malum tendit.

Alia probatio quod omnis actus in quantum est, bonus est.

Item et aliter probant omnem actum, interiorem vel exteriorem, in quantum est esse bonum : quia non esset actus malus, nisi esset res bona ; quia non est aliqua res mala, nisi eadem res bona sit.

Unde Augustinus in Enchiridion :

Omnis natura bonum est ; nec res aliqua mala esset, si res ipsa quae mala est natura non esset. Non igitur potest esse malum, nisi esset aliquod bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis nos compellit hoc dicere.

9. Summam dictorum perstringit*.

Ex praemissis testimoniis asserunt omnes actus, in quantum sunt, esse res bonas ; nec aliquid esse malum, id est peccatum, nisi idem quoque secundum aliquid bonum sit. Et omnium quae sunt, in quantum sunt, Deum auctorem praedicant, et eius voluntate omnia esse quaecumque sunt, quae in quantum sunt, naturae sunt.

10. Obiectio contra illos qui dicunt omnes actus in quantum sunt esse bonos.

Quibus opponitur : Si omnia quae sunt, in quantum sunt, bona sunt et naturae sunt, ergo adulterium, homicidium et similia, in quantum sunt, bona sunt et naturae sunt, et Deo volente fiunt. Quod si est, tunc illi qui faciunt illa, bona agunt ; quod penitus absurdum est.

Responsio illorum*.

His vero sic illi respondent : dicunt equidem adulterium, homicidium et huiusmodi non simpliciter actus denotare, sed actuum vitia ; actusque ipsos adulterii et homicidii, in quantum sunt is vel in quantum actus sunt, a Deo esse et bonas naturas esse, sed non in quantum adulterium et homicidium sunt. Et ideo non sequi dicunt, si actus qui homicidia et adulteria sunt, a Deo sunt, quod homicidia et adulteria a Deo sint.

Alia illorum oppositio contra eosdem.

Item aliter eis opponitur : Si aliquid non est malum, quod non sit natura vel res bona, quomodo igitur peccata sunt non credere in Deum, non ire ad ecclesiam et huiusmodi, cum ista non sint naturae, immo omnino non sint ? Non est enim aliquid vel res aliqua non ire ad ecclesiam vel non credere et huiusmodi.

Responsio ubi tradunt quae dicuntur per negationem aliquid ponere, ut non credere in Deum et huiusmodi*.

Ad quod dicunt his atque huiusmodi dictionibus, quae videntur privationes simpliciter notare et nihil ponere, quia per negationem dicuntur, vere aliqua poni actusque per eas significari. Non credere enim in Christum incredulitatem dicunt, et nomine incredulitatis malum mentis actum significari. Ita etiam cum dicitur « non ire ad ecclesiam malum est », non euntis contemptus significatur, id est voluntas mala vel propositum. Hoc est enim declinare a bono, et ideo malum est ; sicut e converso declinare a malo bonum est. Sicut igitur declinatio a malo aliquid ponit, scilicet voluntatem et propositum vitandi malum : non enim potest esse bonum quod omnino nihil est ; ita declinatio a bono « quod est » significat, scilicet voluntatem et propositum mali. Et secundum hoc vera est et generalis illa peccati mortalis descriptio quam supra posuit Augustinus.

Capitulum 3 (233)

Utrum malus actus in quantum peccatum est sit privatio vet corruptio boni.

Potest etiam quaeri ab eisdem : cum peccatum sit, ut supra dictum est, privatio vel corruptio boni, et omnis actus malus sit peccatum, utrum sit privatio vel corruptio boni in quantum peccatum est vel non.

Opponit utrimque*.

Si enim in quantum peccatum est, corruptio boni est, cum corruptio vel privatio boni poena sit homini : in quantum igitur peccatum est, poena est. Quod si est, tunc in quantum peccatum est, bonum esse videtur et a Deo esse. Si autem non in quantum peccatum est, corruptio est, quaeritur ergo secundum quid corruptio sit. Si enim corruptio est, et non in quantum peccatum est, cum non sit nisi bonum praeterquam in eo quod peccatum est : ergo in quantum bonum est, corruptio vel privatio boni est.

Responsio ubi dicitur in quantum peccatum est esse privatio vel corruptio boni, non tamen poena.

Ad quod etiam ipsi dicunt actum malum, non in quantum est, nec in quantum bonum est, esse privationem vel corruptionem boni, sed in quantum peccatumest ; non tamen in quantum peccatum est, poena est vel aliquid quod a Deo sit. Ut enim ex verbis Augustini praemissis colligitur, peccatum dicitur corruptio vel privatio active, non passive. Nam ideo malum vel peccatum dicitur corruptio boni, quia naturam bonam

qualicumque privat bono ; nam si non privat aliquo bono, non nocet,

ut supra Augustinus ait :

nocet autem : adimit igitur bonum.

Non autem nocet nisi in quantum peccatum est ; ergo in quantum peccatum est privat bono ; itaque in quantum peccatum est privatio est vel corruptio boni.

Capitulum 4 (234)

Quomodo in quantum peccatum est possit corrumpere bonum, cum nihil sit.

Sed cum nihil sit in quantum peccatum est, quomodo potest bonum corrumpere vel adimere ?

Responsio Augustini per simile*.

Augustinus te hoc docet in libro De natura boni dicens :

Abstinere a cibo non est aliqua substantia, tamen substantia corporis, si omnino abstineatur a cibo, languescit et frangitur. Sic non est subsfantia peccatum ;

eo tamen natura animae corrumpitur.

Quod peccatum proprie corruptio animae est et quomodo.

Peccatum vero, id est culpa, proprie animae corruptio est.

Si autem quaeritur in quo possit corrumpi anima, in parabola illius qui

incidit in latrones,

qui eum spoliaverunt et vulneraverunt, clarescit. Incidit enim homo in latrones quando per peccatum in potestatem diaboli trahitur ; et tunc per peccatum exspoliatur gratuitis bonis, id est virtutibus, et in naturalibus bonis vulneratur, quae sunt ratio vel intellectus, memoria et ingenium et huiusmodi, quae per peccatum obtenebrantur et vitiantur. Per peccatum etiam privatur illo bono, cuius participatione cetera bona sunt : quo tanto magis privatur, quanto magis se ab eo elongat.

Capitulum 5 (235)

Qualiter homo se elongat a Deo, scilicet per dissimilitudinem quam facit peccatum.

Ab eo autem se elongat per peccatum, non loci distantia, quia ubique totus et praesens est omnibus ; et

omnia in ipso sunt, ut ait Augustinus in libro De 84 Quaestionibus, et ipse locus non est. Locus tamen Dei abusive dicitur templum Dei : non quod eo contineatur, sed quod ei praesens sit et inhabitans. Id autem anima munda intelligitur.

Per peccatum igitur, non secundum locum, aliquis longe fit a Deo ; et in eo longe fit, quod ab eius similitudine recedit ; et tanto longius, quanto fit dissimilior.

Illa autem, ut ait Augustinus in libro De 84 Quaestionibus, quae participatione similia sunt Deo, recipiunt dissimilitudinem ; at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut, cum similitudo Patris Filius sit, ex nulla parte Patri possit esse dissimilis : cuius participatione similia sunt quaecumque Deo similia sunt ;

et illa possunt recipere dissimilitudinem. Nihil est autem quod hominem adeo Deo dissimilem faciat quemadmodum peccatum.

Quod peccatum est etiam privatio boni corporis*.

Cum autem peccatum sit corruptio vel privatio boni quod est in anima, est etiam privatio et corruptio boni corporis : sicut corpus hominis privavit beneficio illius immortalitatis et impassibilitatis quam habuit ante peccatum.

Capitulum 6 (236)

An poena sit privatio boni.

Quaeri autem solet utrum et poena sit privatio vel corruptio boni.

Ad quod facile responderi potest, si praedicta ad memoriam revocentur. Diximus enim supra privationem vel corruptionem boni accipi active vel passive, id est secundum efficientiam vel effectum. Ideoque privatio vel corruptio boni dicitur et peccatum et poena ; sed peccatum secundum efficientiam, quia privat vel corrumpit bonum ; poena autem secundum effectum, id est secundum passionem quae est effectus peccati. Aliud est enim culpa, aliud poena. Alterum est Dei, id est poena ; alterum diaboli vel hominis est, id est culpa.

Section précédente

Section 36 sur 45

Section suivante