DISTINCTIO XVIII

 

Divisio litterae Magistri in generali et speciali

 

[1] Praeterea diligenter considerandum.

Superius Magister determinauit de processione Spiritus Sancti ; hic vero inquirit nomen quod competit ei secundum modum suae processionis, unde specialiter in ista distinctione tractatur quomodo nomen « doni » conveniat Spiritui Sancto.

Et dividitur in tres partes :

primo inquirit utrum Spiritus Sanctus eadem ratione dicatur donum et datum, et obicit ad utramque partem ;

secundo solvit ;

tertio movet quaestionem incidentem.

 

Secunda ibi : Ad quod dicimus.

Tertia ibi : Post hoc quaeritur.

 

Secunda istarum dividitur in tres partes :

primo ostendit differentiam inter donum et datum ex parte proprietatis importatae per nomen ;

secundo ex parte originis ;

tertio ex parte dati.

 

Secunda ibi : Et notandum.

Tertia ibi : Et secundum hoc quod sempiterne. Cuilibet istarum partium adiungit unam questionem et solvit. Et in hoc terminatur sententia et divisio Magistri in generali.

 

[2] In speciali sic procedit.

Et quaerit primo utrum Spiritus Sanctus eadem ratione dicatur donum et datum. Et arguitur primo quod sic per Augustinum, quia a « datione » dicitur « donum » et « datum ». Deinde opponit in contrarium, quia « donum » dicitur ab aeterno, « datum » vero ex tempore.

Postea respondet Magister assignans utramque differentiam inter donum et datum et dicit quod Spiritus Sanctus alia ratione dicitur donum et alia ratione datum, quia ex proprietate relationis quam habuit ab aeterno dicitur donum, non autem datum, quia ab aeterno fuit donabilis et ab aeterno per modum doni processit a Patre et Filio. Sic enim Spiritum Sanctum esse donum Dei est procedere a Patre et Filio, sicut natum esse est Filium esse a Patre. Et hoc confirmat autoritate Augustini : ab illa enim proprietate donum dicitur a qua proprietate sumitur nomen doni ; nomen autem dati sumitur ex actuali donatione ; unde ab aeterno dicitur donum, quia donabilis, a tempore vero dicitur datum, quia datur. Erat autem donabilis ab aeterno nobis, qui futuri eramus in tempore, et non quia donatus a Patre et Filio, vel econverso.

Quaerit etiam, cum Filius fverit nobis donabilis ex tempore, quare non dicitur donum. Et respondet quod licet donabilis fverit, non tamen ex modo suae processionis que est generatio habuit istam donabilitatem.

Postea assignat aliam differentiam inter donum et datum, quia Spiritus Sanctus a processione aeterna habet quod sit donum, non quod sit datum ; unde Spiritui Sancto esse donum est a Patre et Filio procedere. Unde dicit quod sicut Spiritus Sanctus ex processione sua aeterna accipit ut sit, ita etiam ut donum sit ; sed ex eo quod datur non habet ut sit, nec etiam ut donum sit, quia ab eodem habet esse et esse donum ; et Filius quomodo nascendo habet ut Filius ita habet ut sit. Sed tunc quaestio est, quia, ut dicit Augustinus, Pater non est ex eo Deus quo Pater nec Filius eo est Filius quo Deus. Et respondet quod non eodem formaliter est Filius et est, sed originaliter, et Spiritus Sanctus est eodem originaliter donum et Deus, quia per suam processionem habet quicquid habet, essentiam scilicet et relationem. Et concludit quod nomen doni respondet aeternae processioni, nomen dati temporali.

Postea quaerit aliam differentiam inter donum et datum, quia Spiritus Sanctus secundum quod donum refertur ad Patrem et Filium, a quibus procedit, secundum quod datum refertur ad dantem et ad eos quibus datur.

Postea ponit differentiam inter spiritum hominis et Spiritum Sanctum dicens : Spiritus enim hominis dicitur noster, quia per illum sumus, sed Spiritus Sanctus dicitur noster, quia nobis datur. Subdit etiam quod nomina quae important respectum alia principaliter recipiunt additionem horum pronominum meum, nostrum, alia vero quae imponuntur a proprietate aeterna non recipiunt horum additionem ; unde non dicitur « Filius noster », sed « Spiritus noster ».

Ultimo quaerit, cum datum referatur ad dantem et Spiritus Sanctus detur a se, utrum possit dici referri ad se. Cuius quaestionis solutionem differt usque ad tractatum in quo agitur de his quae relative Deo conveniunt.

 

Et in hoc habetur sententia in speciali.

 

 

Quaestio prima

 

Utrum in divinis donum sit aliquid essentiale an notionale

 

[1] Circa distinctionem istam quaeruntur tria : primum est utrum donum in divinis sit aliquid essentiale an notionale.

Videtur quod sit essentiale, quia nullum notionale convenit essentiae ; sed esse donum convenit essentiae secundum Hilarium VII De Trinitate, qui dicit quod essentia est donum quod datur Filio a Patre.

 

[2] Item quicquid intelligitur in divinis exclusa distinctione personarum est essentiale ; sed donum intelligitur esse in divinis exclusa distinctione personarum, quia si non esset nisi una persona in divinis, adhuc illa posset dare seipsam, sicut prius dictum fuit de Patre ; ergo etc.

 

[3] Item omne nomen dicens respectum ad creaturam est commune tribus et essentiale ; sed donum dicit respectum ad creaturam cui datur ; [ergo] etc.

 

[4] In contrarium est quod dicit Augustinus VII De Trinitate, quod Verbum non dicitur nisi Filius nec Donum nisi Spiritus Sanctus ; sed illud quod competit uni personae est notionale et non essentiale ; ergo etc.

 

[5] Responsio.

Ad sciendum veritatem omnium talium questionum quae fiunt notandum quod significatum dictionis et ratio significandi non mutatur ad hoc quod res significata per nomen inveniatur in alio et alio genere entium. Sive enim illud quod donatur sit bos vel asinus, sit naturale vel supernaturale, creatum vel increatum, nomen tamen doni idem significat, scilicet id quod per definitionem importatur ; definitio enim est ratio quam significat nomen, ut habetur IV Methaphysicae. Definitio autem doni est quod donum est datio irredibilis. Quod autem illud est absolutum vel relatum, essentiale vel notionale, totum accidit et est extra significatum et rationem significandi doni. Et ideo quaerenti quid significet donum in divinis, utrum significet essentiale an notionale, responderi debet quod nullum eorum significat, licet de aliquo eorum dicatur, sicut pretium non significat denarium vel numerum vel solidum vel obolum, licet de quolibet eorum dicatur, sed eius significatum et ratio significandi abstrahit ab omnibus his. Si vero quaeratur, sicut credo quod communiter intendunt moventes hanc quaestionem, licet verba quaestionis aliud praetendant, non de significato vel ratione significandi, sed de suppositis vel de his de quibus praedicatur, ut sit sensus quid est illud in divinis de quo donum praedicatur, si est essentiale an notionale, videndum est quid sit de ratione doni ; quo viso apparebit quod quaeritur.

 

[6] Videtur autem quod donum importat tria, scilicet respectum ad dantem et ad illum cui datur et modum liberalitatis quo datur ; donum enim est dantis et fit accipientis per liberalem communicationem. Hoc supposito dicenda sunt duo : primum est quod in divinis respectu divinorum nihil est cui competit ratio doni, neque notionale neque essentiale ; secundum est quod ratio doni invenitur in divinis respectu creaturarum et competit aeque proprie essentialibus, sicut personalibus vel essentiae, sicut personis, licet appropriate soli personae Spiritus Sancti.

 

[7] Primum patet sic : illud quod non communicatur libere alteri non habet rationem doni ; sed in divinis nihil est quod communicetur libere, sed quicquid communicatur in divinis communicatur ex necessitate naturae et non libere, ut dictum fuit cum quaereretur distinctione 6 utrum Pater genuit Filium natura ; ergo in divinis respectu divinorum nihil habet rationem doni.

 

[8] Secundum patet, quia donum est aliquid alteri liberaliter communicatum seu exhibitum ; sed istud aeque convenit essentiae vel essentialibus sicut personae vel personalibus respectu creaturarum ; ergo etc. Maior patet ex ratione doni. Minor probatur, quia nihil divinum datur creaturae, ut habetur ab ipsa subiective, sed tantum obiective, ut cognitum et amatum sive per modum specialis rectoris et directoris, ut dictum fuit 7 distinctione et 14 cum ageretur de processione temporali ; et hoc modo aeque datur creaturae essentia divina sicut persona, scilicet sub ratione obiecti cogniti et amati et per modum specialis rectoris et directoris tam in donis gratiae quam gloriae ; ergo etc. Nihilominus tamen per modum cuiusdam appropriationis esse donum maxime competit Spiritui Sancto, quia omnis specialis communicatio que ad donum exigitur procedit ex radice amoris, qui est actus voluntatis, et ideo illi personae convenit appropriate esse Donum que procedit ut Amor vel per modum voluntatis ; sed talis est sola persona Spiritus Sancti ; ergo etc.

 

[9] Ad argumenta patet solutio. Cum enim primo arguitur de Hilario, qui dicit quod essentia est donum quod a Patre datur Filio, et ita donum videtur esse in divinis respectu divinorum, quod est contra dicta, dicendum quod donum ibi accipitur large pro eo quod communicatur alteri etiam ex necessitate naturae, per quem modum dicitur quod omne generans dat formam. Nos autem non loquimur nunc de dono ita large, sed stricte, scilicet prout dicit aliquid alteri communicatum liberaliter quod non convenit alicui in divinis respectu divinorum.

 

[10] Secundum argumentum probat quod esse donum competit cuilibet personae respectu creaturarum, quod concessum est.

 

[11] Idem probat tertium argumentum, quamvis defectuose, quia non omne quod importat respectum ad creaturam est commune tribus personis, ut patet in hoc quod est « incarnatus », quod competit soli Filio ; et tamen dicit respectum ad creaturam vel creaturae ad Deum, quia ille respectus est in ratione termini qui potest convenire uni personae et non alteri ; sed respectus principii effectivi necessario communis est omnibus personis, quia fundatur super potentiam quae est omnibus communis.

 

[12] Ad argumentum alterius partis dicendum quod solus Filius dicitur Verbum et solus Spiritus Sanctus Donum, non per exclusionem aliorum, sed per appropriationem, ut dictum fuit.

 

 

Quaestio secunda

 

Utrum Spiritus Sanctus eo sit donum quo Deus

 

[1] Secundo quaeritur utrum Spiritus Sanctus eo sit Donum quo Deus.

Et videtur quod non, quia reduplicatio dicit causam inhaerentiae praedicati ad subiectum ; sed Spiritum Sanctum esse Deum non est causa quare sit Donum, quia multa sunt dona quae non sunt Deus ; ergo Spiritus Sanctus non est eo Donum quo Deus.

 

[2] Contra : sicut quicquid habet Filius habet sua generatione, sic quicquid Spiritus Sanctus habet habet sua processione ; sed Spiritus Sanctus habet quod sit Donum et quod sit Deus sua processione ; ergo utrumque habet per idem, scilicet per suam processionem.

 

[3] Responsio.

Dicendum quod sicut hoc « huius » dicitur multipliciter secundum Philosophum II Elenchorum, ita esse aliquo dicitur multipliciter et ad praesens dupliciter, scilicet formaliter et originaliter. Si quaeratur utrum Spiritus Sanctus eodem modo formaliter sit donum et Deus, dicendum quod non, sed deitate est Deus et donabilitate Donum, et hoc formaliter ; differunt enim sicut superius et inferius, quia in plus Donum quam Deus, vel donabilitas quam deitas, vel sicut res et ratio, quia « deitas » dicit rem super quam « donabilitas » addit rationem. Si vero quaeratur utrum Spiritus Sanctus eodem modo originaliter sit Donum et Deus, dicendum quod sic, quia quicquid habet Spiritus Sanctus habet unica origine, qua procedit a Patre et Filio, sive illud sit esse Deum sive esse Donum et quodcumque aliud. Argumenta procedunt viis suis : primum, quod non eodem formaliter Spiritus Sanctus est Donum et Deus ; secundum, quod eodem originaliter, quod concessum est.

 

 

Quaestio tertia

 

Utrum convenienter dicatur « Spiritus Sanctus noster »

 

[1] Tertio quaeritur utrum convenienter dicatur « Spiritus Sanctus noster ».

Et videtur quod non, quia « noster » est pronomen possessivum ; sed Spiritus Sanctus non possidetur a nobis, sed econverso ; ergo non potest dici noster.

 

[2] Item non bene dicitur « Filius noster » ; ergo a simili non bene dicitur « Spiritus Sanctus noster ».

 

[3] In contrarium est quod dicitur IV Regum 2, quia dicit Heliseus Heliae : Oro ut spiritus tuus duplex fiat in me ; sed sicut dicitur « tuus », ita potest dici « noster » ; ergo etc.

 

[4] Responsio.

Illud quod potest dici « nostrum » habet aliquam habitudinem ad nos nec semper requiritur habitudo possessionis, licet illa sit principalis ; aliae enim sufficiunt sicut aliquis dicitur pater noster vel rex noster. Nominum ergo divinorum quecumque non important aliquam habitudinem ad nos, illis non potest addi proprie nostrum, meum vel tuum, sicut est potissime de nominibus abstractis ; non enim bene dicitur « deitas nostra », vel « aeternitas nostra » et sic de similibus, ut essentia, substantia et huiusmodi ; illis autem nominibus divinis que important aliquam habitudinem ad nos possunt predicta pronomina addi. Et quia principalis habitudo Dei ad nos est secundum ratione principii actiui, ideo talibus nominibus proprie sit talis additio, ut cum dicitur « Deus est creator noster, Saluator noster, redemptor » et huiusmodi quaecumque effective ad actionem nostram spectant.

 

[5] Deinde fit consimilis additio nominibus importantibus qualescumque habitudines ad nos sive per modum finis, sicut bene dicitur « Deus est finis noster » sive per quemcumque alium modum. Nominibus autem que non important talem habitudinem non possunt predicta pronomina addi, sicut sunt nomina Personarum, Pater et Filius et Spiritus Sanctus ; haec enim important habitudinem inter se qua referuntur adinuicem, sed non ad nos ; unde sicut non bene dicitur « Filius noster », quia per hoc habitudinem habet ad Patrem, cuius est Filius, et non ad nos, sic non bene dicitur « Pater noster » sumendo Patrem personaliter (sic enim est solum Pater Filii per generationem divinam), sumendo autem Patrem essentialiter, scilicet propter habitudinem, sic convenienter dicitur « Pater [noster] » propter habitudinem principii effectiui ad nos. Eodem modo non bene dicitur « Spiritus Sanctus noster », cum non dicat habitudine ad nos, nisi forte quis dicat quod imo, quatenus nobis inspiratur ; non enim solum spiratur a Patre et Filio, sed ab eisdem nobis inspiratur et utramque habitudinem dicit nomen Spiritus.

 

[6] Set hoc non credo verum esse, quia spiritus de nomine suo vel sonat in subtilitatem nature, ut dictum fuit supra distinctione 10, vel trahit hoc nomen a modo sue originis, ut ibidem dictum fuit ; ex neutro autem horum importat habitudinem vel alteri inspiratur, quia spiratio, a qua dicitur spiritus, et inspiratio, per quam alii inspiratur, sunt alterius rationis ; ergo non bene dicitur « Spiritus noster » accipiendo Spiritum personaliter nec etiam essentialiter. Et idem dicendum est de nominibus importantibus alias Personas.

 

[7] De nominibus autem essentialibus concretis idem dicendum est, quia predicta nomina, si sint absoluta, non recipiunt additionem talium pronominum nisi expressa aliqua determinatione respectiua vel saltem subintellecta, ut cum dicitur « Deus noster », subintelligitur Creator vel aliquid tale, quo etiam modo dicitur « spiritus Heliae » et dictum est ei ab Heliseo spiritus etc. tuus, inquam ductor vel doctor vel huiusmodi. Per hoc patet responsio ad argumenta utriusque partis.