DISTINCTIO NONA

 

Sententia nona distinctionis in generali et speciali

 

[1] Nunc ad distinctionem Personarum.

Superius Magister determinavit de pertinentibus ad essentiam, hic determinat de pertinentibus ad Personam.

Et dividitur in tres partes :

primo determinat de Personis quantum ad earum distinctionem ;

secundo quantum ad earum qualitatem ;

tertio de nominibus quibus et essentiae unitas et Personarum designatur distinctio.

 

Secunda in principio XIX distinctionis : Nunc postquam coaeternitatem.

Tertia in principio XXII distinctionis : Post praedicta disserendum est.

 

Primo determinat de distinctione Filii a Patre ;

secundo de distinctione Spiritus Sancti ab utroque.

 

Secunda in principio X distinctionis : Nunc vero post Filii aeternitatem.

Prima est praesentis lectionis et dividitur in duas :

primo determinat suum intentum ;

secundo excludit quaendam errorem per verba Augustini et Ambrosii.

 

Secunda ibi : sed contra inquit hereticus.

 

Secunda pars principalis dividitur in tres partes :

primo movet quaestionem et arguit ad utramque partem ;

secundo movet aliam et utramque soluit ;

tertio solutionem confirmat per verba Hilarii.

 

Secunda ibi : Hic quaeri etc.

Tertia ibi : Hilarius quoque soluit distinctionem.

Haec est divisio et sententia Magistri in generali.

 

[2] In speciali vero sic procedit et primo proponit quod tres Personae sunt unum in natura, distinctae in personalitate ; est enim Filius a Patre alius cum sit ab eo genitus, non tamen ante fuit Pater quam Filius, quia divinae Personae sunt sibi invicem coaeternae.

Postea excludit errorem haeretici qui sic opponebat : si Filius natus est, principium habuit ; ergo non ab aeterno fuit.

Et respondet primo per Augustinum quia potuit Filius coaeternus esse Patri, sicut splendor esset coaeternus igni si ignis esset aeternus. Si etiam Filius non esset coaeternus et quandoque fuit Pater sine Filio cum Filius sit uirtus et sapientia Patris, aliquando fuit Pater sine virtute et sapientia. Excludit etiam hunc errorem per Ambrosium, qui per autoritatem Isaiae Filium et Patrem coaeternos esse dicit.

Et probatur per rationem : si enim aliquando Pater fuit sine Filio et postea genuisset Filium, mutatus fuisset. Quomodo autem Pater sit prior et quomodo Filius sit generatus, est ineffabile et excedit intellectum rationalis creaturae, quia divina generatio est inenarrabilis et incomprehensibilis, sicut scriptum est : Generationem eius quis enarrabit ?, licet quidam praesumant et male quod posset comprehendi intellectu et exprimi.

Postea quaerit utrum debeat dici «Filius semper nascitur» an «Filius est semper natus». Et respondet per autoritates Augustini et Gregorii quod generatio Filii debet exprimi per praeteritum tempus ratione perfectionis et per praesens ratione coaeternitatis, quae praesens est. Origenes dicit quod debet dici «Filius semper nascitur».

Postea Magister respondet et dicit quod utrumque potest dici : «semper natus» propter perfectionem et «semper nascitur», quia generatio in preteritum non transit ; convenientius tamen dicitur «semper natus», quia magis tolletur erroris occasio.

Ultimo confirmat hoc per autoritatem Hilarii, per quam probat etiam quod si Pater est aeternus, Filius est aeternus ; sed aeternitas Patris privat principium originis, aeternitas vero Filii principium durationis ; natum autem non potest esse coaeternum gignenti in creaturis, quia prius sunt homines quam generent, nou autem in divinis, quia Pater ab aeterno generat Filium.

Et haec est sententia in speciali.

 

 

QUAESTIO PRIMA

 

Utrum Pater sit alius a Filio

 

[1] Circa distinction,em istam quaeruntur quatuor, primo utrum Pater sit alius a Filio. Et videtur quod non, quia alius est relativum diversitatis substantiae ; sed Filius non est diversus a Patre in substantia ; ergo Filius non est alius a Patre nec e converso.

 

[2] Item alius et aliud idem important ; sed Filius non dicit aliud a Patre ; non debet ergo dici alius.

 

[3] In contrarium est quod dicit Athanasius in Simbolo : Alia, inquit, est Persona Patris, alia Filii.

 

[4] Responsio. In divinis utendum est talibus nominibus quibus nec tollatur pluralitas Personarum nec ponatur pluralitas essentiae ; nomina autem quibus utimur in divinis translata sunt a creaturis, in quibus multiplicatur natura multiplicatis suppositis ; et ideo nullum nomen importans unitatem vel pluralitatem, si accipiatur secundum se, potest convenire divinis nisi cum determinatione ; unde non proprie dicitur «in divinis est tantum unius», vel «in divinis sunt plures» nullo plus addito. Verum quia adiectiva ponunt rem suam circa substantiam, ideo possumus uti nomine «unius» et «plurium» cum additione substantivorum quibus ista conveniunt, ut dicendo «Deus unus» vel «plures Personae» sine additione, aut non nisi improprie, quia potest quantum est ex vi nominis intelligi unitas et pluralitas tam circa Personam quam circa essentiam et econverso. Similiter «alius» importat distinctionem quae est in divinis solum quo ad personalia et non quo ad essentiam. Et ideo hoc nomine non est utendum nisi cum additione personalium, ut dicendo quod Pater est alia Persona vel alius in Persona a Filio vel aliud suppositum, quod si quandoque dicatur alius a Filio Pater sine additione, exponenda est locutio et magis toleranda quam si diceret «aliud», quia «aliud» in neutro genere sumitur substantivae communius quam in masculino vel feminino, sive ex modo significandi sive ex usu loquendi, quam substantificationem usus loquendi sic accipit ut «aliud» dicat diversitatem essentiae, «alius» vel «alia» diversitatem in Persona. sed istud non est de virtute sermonis, quia diversitas generis et cuiuscunque modi significandi non mutat significatum vocabuli ; sed neutrum etiam substantivatum non differt a masculino et feminino nisi in modo significandi ; ergo in eis est idem significatum vocabuli. sed «alius» et «alia» de suo significato dicunt diversitatem in communi, quae est vel esse potest tam secundum essentiam quam secundum relationem vel Personam ; ergo idem dicit «aliud» in neutro genere non obstante sua substantificatione ; ergo de virtute sermonis non stat solum pro diverso in essentia.

 

[5] Notandum etiam quod quaedam sunt nomina quae non recipiuntur in divinis propter hoc quod quandoque fuerunt causa erroris, magis quam propter repugnantiam suae significationis, sicut nomen «singularitatis» ne tollatur communicabilitas naturae, nomen «unici» ne tollatur numerus Personarum, cum tamen essentia divina sit verissime singularis non obstante sua communicabilitate et Pater sit vere unicus Pater ; similiter est de aliis nominibus quibusdam quae consimili ratione tolluntur a divinis.

 

[6] Ad primum argumentum dicendum quod alius est relativum diversitatis substantiae accipiendo substantiam non solum pro essentia, sed pro supposito, et pro utroque potest reddere locutionem veram vel falsam secundum naturam eius cui additur. Si enim dicatur quod Pater est alia Persona vel aliud suppositum vera est locutio ; si autem dicatur quod Pater est alius Deus a Filio falsa est, quia dicit diversitatem essentiae secundum conditionem termini essentialis cui additur ; si autem dicatur absolute et sine additione «Pater alius est a Filio», impropria est et indiget determinatione. Ad secundum patet responsio per idem.

 

 

QUAESTIO SECUNDA

 

Utrum Pater sit prior Filio

 

[1] Secundo quaeritur utrum Pater sit prior Filio. Et videtur quod sic, quia sicut se habet corruptio ad non-esse, ita generatio ad esse ; sed omne corruptum desinit esse ; ergo omne genitum incipit esse ; sed Filius est genitus ; ergo incipit esse et ita non est Patri coaeternus.

 

[2] Item in divinis esse et duratio sunt idem ; sed Filius habet principium sui esse cum sit ab alio ; ergo habet principium suae durationis ; sed nihil tale est aeternum ; ergo etc.

 

[3] Item prius est illud a quo non conuertitur consequentia ; sed sequitur «Filius est, ergo Deus est» et non econverso ; ergo Deus est prior Filio, sed non nisi pro supposito Patris ; ergo etc.

 

[4] Contra : in Simbolo Athanasii dicitur quod in hac Trinitate nihil est prius aut posterius.

 

[5] Responsio. Dicendum est quod impossibile est Patrem esse priorem Filio aliquo modo prioritatis. Quod patet sic : in divinis non sunt nisi duo concurrentia ad constitutionem suppositorum, scilicet essentia et relatio ; ergo si Pater esset Filio prior, hoc esset vel relatione essentiae vel ratione relationis, non ratione essentiae, quia est penitus una et eadem in Patre et Filio. Prius autem et posterius de necessitate respiciunt diversa secundum rem, si sit ibi prius et posterius secundum rem. Considerando ergo praecise divinam essentiam secundum se, cum sit una re et ratione, ut probatum est supra in quaestione de attributis, secundum illam nihil potest dici prius aut posterius in divinis. Item ratione relationis non potest esse Pater prior Filio, nec per consequens ratione essentiae, ut est sub tali relatione vel tali relatione vel tali Persona, quia quicquid sit de relationibus disparatis de quibus inferius inquiretur, tamen constat quod relationes oppositae simul sunt natura et intellectu ; paternitas autem et filiatio, quibus solum Pater et Filius distinguntur, sunt relationes oppositae ; ergo secundum eas Pater et Filius sunt simul nec unus prior est alio, nec secundum rem, nec secundum intellectum.

 

[6] Quidam tamen distingunt de relatione quod potest considerari vel ut relatio vel ut proprietas constitutiva. Si ut relatio, tunc est verum quod nunc dictum est ; si autem ut proprietas constitutiva, sic paternitas est prior filiatione, et Pater Filio ; nam proprietas constitutiva Personae producentis praeintelligitur Personae productae et proprietati ipsam constituenti. Ratio autem huius est quia qualem ordinem realem habent inter se aliqua quando differunt re, similem ordinem habent rationis quando differunt sola ratione (sicut enim intellectus et voluntas in nobis, in quibus realiter differunt, habent realem ordinem, quia intellectus naturaliter praecedit voluntatem et intelligere ipsum velle, sic in Deo, in quo non differunt nisi ratione, intellectus et actus eius secundum rationem praecedunt voluntatem et actum eius) ; nunc est ita quod ubi est proprietas constitutiva suppositi differens realiter ab actione et relatione, talis est ordo inter ista quod proprietas constitutiva suppositi praecedit realiter saltem ordine naturae actionem et relationem ; ergo in Deo Patre, in quo illa non differunt nisi secundum rationem, proprietas constitutiva praecedit secundum rationem, generationem et relationem. Cum ergo Pater simul sit cum Filio ratione paternitatis ut est relatio, et rationem relationis praecedit ratio paternitatis constituentis, sequitur, ut videtur, quod si paternitas consideretur ut proprietas constitutiva, quod paternitas prior est filiatione et Pater Filio secundum rationem talis considerationis.

 

[7] Haec autem distinctio non videtur habere locum in proposito, quia si illud quod constituit Personam Patris aut Filii consideretur ut proprietas constitutiva, et non ut relatio, non potest esse nisi duobus modis : uno modo sicut consideratur absolutum sine relatione, quod in proposito esse non potest, quia tunc intelligeretur suppositum divinum constitutum per absolutum et talis intellectus esset falsus ; alio modo sicut consideratur commune absque minus communi, ut animal absque rationali vel irrationali. Et hoc modo, cum proprietas constitutiva sit in plus quam relatio constituens (quaedam enim supposita constituuntur relationibus, ut in divinis, quaedam per absoluta, ut in creaturis), proprietas constitutiva potest intelligi absque intellectu relationis et absque intellectu formae absolutae, sed istud non habet locum in proposito. Primo, quia licet commune sumptum sub nomine et ratione communi possit intelligi non intellecta ratione particulari sub ipso contenta, ut «anima» sine homine vel asino particulari, tamen sub hoc proprio nomine et propria ratione acceptum et retentum non potest intelligi sine communi quod inest ei per se primo modo, sicut «homo» non potest intelligi sine «animali», et secundum hoc possumus intelligere quod sit aliqua proprietas constituens suppositum non intellecto quod illa proprietas sit absoluta vel relativa, sed hoc non quaerimus. Non enim quaerimus utrum possimus intelligere in generali suppositum divinum constitutivum in esse suppositi, non intelligendo quod sit constitutum per relationem, sed quaerimus in speciali utrum paternitas, quae est constitutiva Patris, possit intelligi ut constitutiva Patris absque hoc vel priusquam intelligatur ut relatio qua refertur Pater ad Filium, ut sic pater possit intelligi prior Filio. Et constat quod non, imo econverso paternitas potest intelligi ut relatio non intelligendo quod sit constitutiva. Cuius ratio est quia nihil potest intelligi sine eo quod est de ratione sua iudicante quid est et quod convenit ei in primo modo dicendi per se ; talia autem sunt de intellectu rei. sed de ratione paternitatis est relatio et inest ei in primo modo dicendi per se ; esse autem constitutivum suppositi non est de ratione paternitatis nec aliquo modo convenit ei per se, quia non convenit omni ; ergo impossibile est intelligere paternitatem in aliquo nisi intelligendo rationem relationis, sed bene possumus intelligere paternitatem in aliquo non intelligendo rationem constitutivam, sicut bene possumus intelligere paternitatem in aliquo non intelligendo quod constituit suppositum totum ; ergo contrarium accidit ei quod isti dicunt, quod nunquam potest intelligi paternitas in aliquo constituens et non ut referens, vel prius constituens, postea ut referens, cum relatio sit de primario intellectu «paternitatis», sed bene potest intelligi ut referens et non ut constituens, et sic nullo modo praeintelligitur Pater Filio utroque accepto, sub proprio nomine et propria ratione, sicut quaestio intelligitur.

 

[8] Item non solum in speciali considerando patrem et paternitatem, sed nec in generali, potest in divinis productus intelligi esse prius producto quocumque modo non solum secundum rem, sed nec secundum rationem. Quod patet sic, quia si in divinis possit producens praeintelligi producto aut proprietas producentis proprietati producti, hoc esset inquantum hoc esset producens et illud productum, aut alio modo ; non inquantum hoc est producens et illud productum, quia rationes producentis producti sunt correlativae, quae simul sunt secundum intellectum ; nec alio modo, utpote inquantum constitutum in esse suppositi, quia si suppositum producens, non inquantum producens, sed inquantum constitutum in esse suppositi praeintelligitur producto, sequitur quod intelligatur constitutum antequam producens ; quare et aliud quam per relationem producentis ; sed iste intellectus est falsus, quia sequeretur quod intelligeretur constitutum per aliquid absolutum. Quod patet, quia licet aliquid possit intelligi sub ratione communi non intellecta ratione propria sub communi contenta, sicut aliquid potest intelligi sub ratione animalis non intellecto rationali vel irrationali, tamen ex quo sub communi unum dividentium excluditur, alterum ex necessitate concluditur ; verbi gratia si dicatur sic «istud est animal et non irrationale», sequitur quod est rationale. Cum ergo «constitui» sit in plus quam «constitui per absolutum» vel «per relationem», ideo aliquid potest intelligi constitutum non intellecto quod sit constitutum determinate per absolutum vel determinate per relationem ; tamen ex quo intelligitur constitutum et non per relationem, necessarium est quod intelligatur constitutum per absolutum ; et ita suppositum divinum, si intelligatur constitutum non per relationem, sed prius constitutum et postea relatum, sequitur ex necessitate quod intelligatur constitutum per absolutum, qui intellectus est falsus. Et probatur consequentia, quia ex quo intelligitur constitutum per aliquid, oportet quod intelligatur constitutum per relationem vel per absolutum vel per indifferens, quia preter rationes istas nulla alia est ; sed non intelligitur constitutum per rationem relationis, quia illa excluditur, nec per rationem indifferentem, quia ratio relativa non excluderetur ; ergo intelligitur constitutum per rationem absolutam.

 

[9] Ad rationem adductam contra hoc dicendum est quod qualem ordinem realem habent aliqua inter se ubi differunt realiter, talem ordinem rationis habent ubi differunt secundum rationem, quando hincinde sibi invicem correspondent proportionabiliter secundum suas rationes specificas, sicut intellectus et voluntas in Deo et in nobis ; et sic si paternitas in creaturis esset proprietas constituens suppositum et esset prior realiter generatione et relatione generantis ad genitum, sequeretur quod in divinis paternitas ut constituens esset prior secundum rationem quam generare et quam relatio generantis ad genitum. sed neutrum est verum, quia in creaturis nec paternitas constituit suppositum nec praecedit realiter generationem nec relationem generantis ad genitum ; verum est quod proprietas absoluta constituens suppositum in creaturis praecedit secundum rem, generationem et relationem, sed tali proprietati nihil correspondet proportionabiliter in divinis, nec paternitas nec aliquid aliud. Et ideo nullum simile est hincinde.

 

[10] Vel dicendum clarius, quamvis redeat in idem, quod ordo prioris et posterioris tam secundum rem quam secundum rationem solum est inter disparata, quorum unum non est de ratione alterius, et in illis maior propositio habet veritatem ; sed paternitas et relatio non sic se habent, nec in divinis nec in creaturis, quia in ratione paternitatis includitur relatio per se ; et ideo paternitas nullo modo potest esse prior relatione, neque secundum rem neque secundum rationem, nec in Deo nec in creaturis.

 

[11] Ad primum argumentum in oppositum dicendum quod sicut se habet corruptum ad desitionem essendi, sic genitum ad acceptionem essendi, non autem ad inceptionem esse et naturae, ut dictum fuit supra distinctione IV quaestione 1 ; quod autem sit ibi inceptio essendi, hoc convenit generationi quatenus est mutatio, cuius subiectum prius est sub privatione quam sub forma ; nihil autem tale est in generatione divina et ideo genitum accipit quid esse, sed non incipit.

 

[12] Ad secundum dicendum quod sicut Filius habet principium sui esse, ita suae durationis ; Filius autem habet principium sui esse, quia habet principium a quo est, sed non habet principium quod sit prius in essendo ; similiter Filius habet principium a quo habet suam durationem, sed non habet principium quod sit prius duratione.

 

[13] Ad tertium dicendum quod per eandem rationem probaretur quid Filius vel Spiritus Sanctus esset prior Patre, ut patet per similem deductionem ; dicendum ergo quod ex his quae conveniunt superiori ratione communis conceptus non licet inferre aliquod inferius, sicut non sequitur «homo est species ; ergo Sortes vel Plato est species» ; prioritas autem secundum modum non convertendi consequentiam convenit superiori ratione communioris conceptus ; et ideo non licet inferre aliquid inferiorum, sicut non sequitur «animal est prius homine ; ergo asinus vel equus vel aliquid tale animal est prius homine». Et similiter non sequitur «Deus est prior Filio» secundum modum non convertendi consequentiam ; «ergo Pater vel Spiritus Sanctus est prior Filio».

 

 

QUAESTIO TERTIA

 

Utrum Pater et Filius sunt plures aeterni

 

[1] Tertio quaeritur utrum Pater et Filius possint dici plures aeterni. Et videtur quod non, quia sicut trium Personarum est una deitas, ita [una deitas, ita] una aeternitas ; sed Pater et Filius non dicuntur plures dii ; ergo nec plures aeterni.

 

[2] Item quae dicuntur absolute non plurificantur in divinis (significant enim substantiam) ; sed «aeternus» dicitur absolute ; ergo non plurificatur dicendo «plures aeterni».

 

[3] Ad idem est quod dicit Athanasius in Symbolo : et tamen non tres aeterni, sed unus aeternus.

 

[4] In contrarium est quia non magis est essentialis Personis divinis aeternitas quam entitas ; sed entitas praedicatur in plurali de pluribus Personis (dicimus enim quod Pater et Filius sunt) ; ergo debemus similiter dicere quod Pater et Filius sunt aeterni.

 

[5] Responsio. Quaestio ista non est de re quid sit, sed de modo loquendi ; non enim dubitamus utrum aeternitas plurificetur in Personis divinis, sed supposito quod in omnibus Personis divinis sit una aeternitas sicut una divinitas, quaerimus utrum debeamus praedicare nomen aeterni de tribus Personis in plurali an in singulari. Est ergo intelligendum quod nominum quaedam sunt adiectiva, alia substantiva : illa quae sunt substantiva, cum non significent per modum dependentis ad alterum et alteri inhaerentis, non dicuntur de aliquibus pluraliter, nisi natura importata per talia nomina plurificetur in illis ; sed adiectiva, cum significent per modum dependentis ad alterum et alteri inhaerentis, praedicantur pluraliter, de pluribus tamen, sive forma importata per talia nomina plurificetur sive non ; debent enim, ut dicunt grammatici, adiectiva conformari substantivis in numero (unde dicimus quod plures homines trahunt navem pluraliter, licet sit unus tractus numero).

Cum ergo quaeritur utrum Pater et Filius sunt plures aeterni, aut facis difficultatem in hoc quod est «plures», vel in hoc quod est «aeterni». Si in hoc quod est «plures», solutum est in 1 quaestione huius distinctionis ; si in hoc quod est «aeterni», nulla vis facienda est cum sit adiectiuum quod praedicatur pluraliter de pluribus et pluralis numerus non denotat numerum formae per adiectivum importate, sed pluralitatem illorum quibus conuenit. Unde bene dicitur «plures Personae sunt divinae, non autem dii», et quod Pater et Filius et Spiritus Sanctus intelligunt et volunt, non autem intelligit aut vult, licet intelligere et velle in eis sint unum numero. Et idem iudicium est de hoc quod est «aeternum» prout sumitur adiective, quia debet dici quod sunt plures aeterni.

 

[6] Ad primum argumentum dicendum quod non est simile de hoc nomine «Deus» et de hoc nomine «aeternus», quia illud est substantiuum et illud adiectivum, quamvis hoc quod est «aeternus» sumatur aliquoties substantivae et tunc non praedicatur pluraliter ; unde Athanasius sic accepit cum dixit et tamen non tres aeterni, sed etc., adiective autem accepit cum dixit quod tres Personae coaeternae sibi sunt et coaevae.

 

[7] Ad secundum dicendum quod adiectiva praedicantur in plurali, quamvis sint absoluta et natura importata per ea non plurificetur, et causa dicta est. Ad autoritatem Athanasii patet solutio ex iam dictis.

 

 

QUAESTIO QUARTA

 

Per quod verbum potest exprimi divina generatio

 

[1] Quarto quaeritur quomodo divina generatio debeat exprimi, utrum per verbum praesentis temporis dicendo «Filius semper nascitur», an per verbum praeteriti dicendo «Filius semper natus est». Et videtur quod per verbum praeteriti temporis, quia quod est nobilius est Deo attribuendum ; sed nobilius est esse natum vel genitum quam nasci vel gigni ; ergo debemus dicere quod Filius semper est natus vel genitus, magis quam «semper gignitur» vel «nascitur».

 

[2] Item Augustinus libro Quaestionum quaestione 37 sic dicit : Qui nascitur nondum est natus ; sed Filius est natus ; ergo non semper nascitur.

 

[3] Praeterea nativitas completa debet significari ut iam facta et per consequens debet significari per praeteritum ; sed nativitas Filii est completa, quia nihil de ea expectatur in futurum ; ergo debet significari per praeteritum, ut dicamus «Filius semper natus», et non «semper nascitur» aut «nascetur».

 

[4] In contrarium est [quia] quod non desinit esse semper debet designari ut praesens ; sed nativitas Filii non desinit esse ; ergo debet significari per praesens dicendo «Filius semper nascitur».

[5] Item Pater semper generat ; ergo Filius semper gignitur. Consequentia patet. Probatio antecedentis patet per Damascenum libro I, qui dicit : Deus infinite et sine tempore ens inquiescibiliter generat.

 

[6] Responsio. Dicendum quod generatio Filii non sufficienter exprimitur per praesentis temporis verbum tantum vel praeteriti tantum, sed per utrumque simul. Quod patet sic : in hiis quae producuntur non per motum nec per actionem novam, sed per actionem indivisibilem et perpetuam semper sunt simul fieri et factum esse ; sed Filius producitur a Patre non per motum nec per actionem novam, sed per actionem indivisibilem et perpetuam ; ergo in productione vel generatione Filii semper sunt simul produci et productum esse, gigni et genitum esse ; ergo per utrumque debet generatio Filii exprimi et non per alterum tantum ut dicatur «semper gignitur et semper genitus est, semper nascitur et semper natus est».

Minor supponitur, sed probatio hec est maioris. In his enim quae fiunt per motum fieri eorum est ipse motus, qui non manet acquisito termino, sed cessat, et tunc primo res dicitur facta, propter quod in talibus fieri et factum esse nunquam sunt simul ; in his vero quae non fiunt per actionem subitam sed novam, sicut illa quae creantur de novo, fieri et factum esse sunt simul, quia mox ut talis actio est, completa est, sed haec non est pro quolibet instanti, sed solum pro instanti primo in quo de novo accipit ; tunc enim verum est dicere quod res creatur et creata est. Deinceps autem solum dicimus quod est creata et quod non creatur. Istud tamen non est de virtute sermonis nec ex proprietate rei, sed tantum ex consuetudine loquendi, ut patebit in II libro distinctione 1. In his autem quae fiunt per actionem indivisibilem et perpetuam semper sunt simul fieri et factum esse vel produci et productum esse, quia talis productio, ut statim est, perfecta est, et nihil de perfectione sua expectans in posterum. Et quia semper est et semper completa est, ideo productum per eam dicitur semper produci propter permanentiam productionis. Et dicitur semper productum propter eius perfectionem. Et ideo Filius dicitur semper nasci et semper natus ; forte tamen aliquantulum magis propria est ista «Filius semper natus est» quam «semper nascitur», quia in communi modo loquendi «fieri» dicit quasi viam ad terminum distantem, quod non est reperire in divinis.

Per hoc patet responsio ad obiecta.