DISTINCTIO XXII

 

 

SUMMA DISTINCTIONIS VICESIMAE SECUNDAE

 

 

Hic circa praehabita movetur quaestio intricata, an scilicet peccata dimissa per recidivationem seu ingratitudinem redeant, id est, denuo seu de novo imputentur. Et circa hoc Magister duas narrat opiniones cum rationibus ac motivis earum, nec quaestionem solvit plenarie. Deinde scrutatur, quid in sacramento Poenitentiae sit sacramentum tantum, quid res et sacramentum, et quid res tantum. Quocirca sobrie refert aliorum positiones, et quid sibi verius videatur, breviter tangit.

 

 

QUAESTIO PRIMA

 

Hic quaeritur primo, Utrum peccata semel dimissa redeant.

 

Circa quam quaestionem tanguntur textu tam idonea argumenta, ut non oporteat addere alia.

 

Ad istud respondet Albertus :

Dicendum videtur, quod peccatum nec idem numero, nec idem specie redit, nec aequali reatu unquam revertitur ; sed ex ingratitudine sequentis peccati dicitur reverti, quantum ad improperationem ac deformitatem peccantis, quae est ingratitudo maior quam si ei iam ante non essent peccata dimissa : ideo ampliores increpationes meretur. Aliter intelligere nequeo, qualiter peccata dicantur reverti. Ad quod intelligendum, quidam invenerunt distinctionem eorum quae sunt in peccato in ipso poenitente. Tenetur enim poenitens ad dolorem commissorum, et detestationem committendorum, et ad memoriam beneficiorum sibi datorum : quae tria interrumpit sequens peccatum. Idcirco innascitur ei ingratitudinis culpa ex comparatione ad dimissionem praecedentium peccatorum : quoniam cui multa dimissa sunt, plus regratiari tenetur, et turpius ei est contra ignoscentem peccare. Sicque praecedentia peccata non ut peccata, sed ut in tantum dimissa, dant sequenti ingratitudini quantitatem ; et quoad hanc redire dicuntur, quia quoad hanc quodammodo in peccato sequenti resultant.

 

Et si obiciatur illud Ezechielis, Omnes iustitias quas fecit non recordabor amplius ; respondendum, quod non recordantur ad vitae aeternae adeptionem, attamen recoluntur ad punitionem minorem : alias esset hoc contra Dei misericordiam. Iustitia quoque Dei nunquam ita misericordiae est aequalis, quin magis sit ad indulgendum quam ad condemnandum, quantum in se est : aliter esset crudelis.

 

Rursus obicitur, quod in legibus humanis, servus manumissus, propter delictum sequens in pristinam redigitur servitutem.

Et S. Iacobus apostolus loquitur : Qui offendit in uno, factus est omnium reus. Quod videtur esse per hoc, quod omnia peccata praeterita revertuntur in ipsum. Item ponatur, quod quis sufficienter contritus sit ad deletionem culpae, non poenae, et deinceps contemnit poenitere ac confiteri, sicque decedit ; constat quod Deus puniet peccatum quod non punivit homo. Non autem puniet illa Deus, nisi redeant super illum.

 

Et respondendum ad primum, quod in legibus humanis multa fiunt propter cautelam et formidinem futurorum ; et talis est observantia legis illius, quae servos efficit cautiores, et terrore revocat a consimilibus malis. Deus vero omnia agit ad normam iustitiae, nec unquam punit ultra condignum.

Ad aliud, quod talis non punitur pro ea parte quae dimissa est ei, sed pro peccato praeterito : quemadmodum veniale coniunctum mortali, in aeternum punitur. Talis tamen in inferno minus punitur, quam puniretur si nunquam poenituisset.

Haec Albertus.

 

Insuper Antisiodorensis in Summa sua, libro quarto :

Duae (inquit) sunt de isto opiniones. Una, quod peccata redeant eadem secundum essentiam ; alia, quod per ingratitudinem. Contra primam opinionem obicitur : Ponatur, quod aliquis multa peccata mortalia fecerit atque de omnibus condignam pcenitentiam egerit, ita quod si mox moreretur, evolaret ; postmodum vero recidivum patiatur per simplicem fornicationem ; non potest dici, quod ob illam omnia peccata priora redeant super ipsum : quia peccatum corruptio est, et imum peccatum una corruptio. Alii dicunt quod non pro omnibus, sed specialiter pro quatuor peccatis redeunt peccata dimissa, videlicet : pro fraterno odio, pro apostasia a fide, pro contemptu confitendi et satisfaciendi, item pro eo quod quis dolet se poenituisse. Sed istis obicitur, quod multa peccata sunt istis vel quibusdam horum graviora, sicut peccata in Spiritum Sanctum. Quidam dicunt peccata non redire nisi quantum ad reatum.

Hinc concedimus, quod propter ingratitudinem tantum dicuntur peccata redire. Homo quippe tenetur Deo ex commisso : nam cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Tenetur etiam Deo ex dimisso : quoniam cui plus dimittitur, ceteris paribus, plus tenetur ; ideo recidivando magis ingratus est, et per ingratitudinem Deum magis offendit.

Haec Antisiodorensis.

 

At vero de his Thomas plenius ac planius scribens :

Oportet, ait, fateri peccata aliquo modo redire, quia auctoritates expresse hoc dicunt. Unde quidam concesserunt hoc fieri in omni recidivante. Nec fuit eorum intentio dicere, quod idem numero actus peccati redeat, aut eadem numero macula per poenitentiam semel deleta (quod enim in nihilum decidit, idem numero non valet redire) ; sed ita, quod sicut per peccata commissa aliquis impediebatur ante peractam poenitentiam de eisdem, ne gratiam a Deo reciperet ; ita impeditur eisdem, postquam a statu poenitentiae decidit per peccatum mortale quo recidivat. Sic namque dicitur peccatum manere quantum ad culpam, in quantum ex actu qui praeteriit, impeditur quis a gratiae receptione, sicut a quodam obstaculo inter Deum et homines posito ; remitti vero quoad culpam, quando ratione actuum prateritorum aliquis gratia non privatur.

Verum ista opinio nequit stare, quoniam ad causandum tenebras sufficit per se utrumque horum duorum, videlicet indispositio recipientis, et interpositio obstaculi : idcirco si tenebra debeant amoveri, oportet etiam indispositionem auferri. Sicque poenitentia, quae tenebras peccati tollebat, non solum removebat indispositionem quae erat in anima ad gratiam recipiendam, sed etiam removebat obstaculum praecedentis peccati : non ita quod actus ille non praecesserit, sed quod non haberet vim impediendi gratiam actus ille praecedens. Quae vis non posset restitui actui illi nisi iteraretur : qui idem numero reiterari non valet. Ideo dici non potest, quod praedicto modo peccata quantum ad maculam redeant.

 

Alii ergo dixerunt peccata non redire dimissa, nisi per quatuor peccata iam nominata. Sed opinio ista minus habet de ratione quam prima : quia non potest assignari ratio cur magis per ista, cum quaedam sint istis enormiora. Nec sufficit quod dicunt, Deum dimittere peccata sub conditione vitandi haec quatuor : quoniam causa sufficiens inducit suum effectum absolute, nil exspectans in futuro ; gratia autem et passio Christi sufficienter se habent ad omnem culpam delendam. Nec est ratio cur peccata dimittantur potius sub conditione vitandi haec quatuor, cum omne peccatum mortale contrarietur gratiae, per quam fit peccatorum remissio.

 

Hinc dicendum cum aliis, quod aliquid potest redire dupliciter. Primo, in se : et sic peccata dimissa nullatenus redeunt quantum ad maculam, et per consequens nec quantum ad reatum. Secundo, quoad suum effectum : sicque peccata dimissa redeunt, in quantum ex peccatis dimissis in sequentibus relinquitur aliquid : quia ex hoc quod homo Deum peccando offendit post remissionem praecedentium peccatorum, ipse actus sequentis peccati quamdam ingratitudinis deformitatem acquirit. Hinc communiter dicitur, quod quantum ad ingratitudinem redeunt.

 

Circa hoc quaeritur, an ista ingratitudo sit speciale peccatum. Dicendum, quod ingratitudo est privativa gratiarum actionis, quae respicit dationem. Datio quoque est duplex. Una, quae respicit debitum, quod vel nunc exsistit, ut quum quis alicui reddit quod debet ; vel ut ei debitum fiat, ut dum aliquid emit ut ei illud debitum efficiatur : et haec datio ad iustitiam spectat. Alia vero ad liberalitatem pertinet, et proprie donatio nominatur. Et quia ad hanc non inclinat nisi dandi voluntas, ideo gratuita dicitur ; talique donationi gratiarum actio proprie exhibetur. Ex cuius defectu dicitur homo ingratus, et tanto plus, quanto amplius ab illa recedit. Cuius ingratitudinis primus gradus est, dum homo negligit effectualiter retribuere aliquid pro beneficiis sibi datis ; secundus gradus, quando ea cum affectu contemnit ; tertius, dum obliviscitur ea ; quartus, retribuere mala pro bonis. Ingratitudo ergo, quantum ad primos tres gradus semper est speciale peccatum ; sed quoad quartum, est deformitas quaedam peccato annexa : quia indebite fieri includit culpam ; ex hoc autem quod dicitur fieri contra benefacientem, additur circumstantia aggravans, quae est ingratitudo. Cumque omne peccatum sit contra Deum, ideo ex quolibet peccato ingratitudinem homo incurrit, quoniam est ipse nobis summe beneficus ; atque per hunc modum, quodlibet peccatum post beneficium remissionis peccatorum, ingratitudinem habet annexam. Hinc ingratitudo, secundum quam peccata redire dicuntur, non est speciale peccatum, quamvis aliqua ingratitudo peccatum sit speciale.

 

Denique, cum innocentia ceteris paribus sit maius bonum quam poenitentia aut recuperata iustitia, loquendo in generali, innocens magis tenetur Deo regratiari quam poenitens. Pensando tamen id quod est gratis dare, pcenitens magis tenetur gratias agere : quoniam magis pium atque gratuitum est, sibi gratiam dare quam innocenti : sicut et magis elongatus est a debito recipiendi gratiam ipsam, qua peccando se fecit indignum.

 

Amplius, per reditionem istam peccatorum propter ingratitudinem, non consurgit tantus reatus quantus fuit omnium praecedentium peccatorum, sicut nec tanti peccati cnormitas. Quantitas enim rcatus sequitur quantitatem peccati ; peccatum autem per quod quis recidivat, frequenter est multo minus quam peccatum praecedens de quo ante pcenituit, ut dum post remissionem homicidii et adulterii quis cadit in simplicem fornicationem ac furtum.

 

Praeterea quaeritur, an per ingratitudinem redeant venialia peccata dimissa, peccatum quoque originale. Dicendum, quod eo modo quo peccata mortalia per ingratitudinem redeunt,et venialia quoque. Quemadmodum enim beneficio et gratiae Dei adscribenda est mortalium peccatorum remissio, ita et venialium. Atque secundum quod beneficium remissionis contemnitur quodammodo in peccato sequenti, secundum hoc peccata dimissa per ingratitudinem redire dicuntur.

Conformiter redit et originale peccatum : quia et ipsum beneficio gratiae tollitur in Baptismo, non tamen redit in se, sed modo praefato : ideo non oportet medicinam eius redire.

 

Quaeritur quoque, utrum per quatuor illa peccata praedicta potius redeunt peccata dimissa, quam per alia vitia. Et dicendum, quod quamvis etiam per alia redeant, in istis tamen quatuor est aliquid speciale prae aliis : quia non solum sunt contra remittentem peccata, quod in aliis quoque peccatis est, sed etiam sunt contra remedium quo dimittuntur peccata. Remissio quippe peccatorum primo attribuitur fidei, secundo caritati, tertio poenitentiae. Hinc apostasia a fide, et odium caritatis, et contemptus poenitentiae, ac dolor de poenitentia peracta, specialiter faciunt peccata redire, non ratione gravitatis maioris, sed ob causam iam tactam.

 

Amplius quaeritur, utrum recidivans tenetur confiteri priora sua peccata de quibus confessus est. Et respondendum quod imo, secundum opinionem dicentium peccata dimissa redire quantum ad culpam, seu quantum ad reatum : quia sic recidivans subiaceret eis ut prius. Secundum aliam vero opinionem, quae dicit ea redire solum quantum ad ingratitudinem, est duplex opinio. Una, quod si confiteatur recidivans eidem sacerdoti cui ante confessus est peccata illa dimissa, nondum oblito illorum, non tenetur illa iterum confiteri, nisi in generali, ut de ingratitudine se excuset, dummodo de prioribus peccatis ante recidivum satisfecerit. Si vero ante peractam satisfactionem recidivet, tenetur omnia peccata illa priora etiam in speciali iterum confiteri. Porro si confiteatur alteri sacerdoti, vel eidem etiam priora peccata oblito, sive ante recidivum satisfecerit, sive non ; tenetur omnia peccata priora confiteri in speciali, quatenus quantitas ingratitudinis suae sacerdoti pateat. Alii dicunt, quod nullum horum sit necessarium, ita quod recidivans nec in generali nec in speciali peccata priora confessa reconfiteri tenetur : quia non redeunt eadem numero, et iam ante dimissa sunt. Tertia et rationabilior opinio est,quod recidivans non tenetur peccata priora confiteri directe, sed indirecte, secundum quod sufficere poterit ad cognoscendum ingratitudinem suam a sacerdote, ut etiam sic agnoscat qualem et quantam pcenitentiam recidivanti iniungere debeat.

Haec Thomas in Scripto.

 

In praedictis responsionibus de reditu peccatorum, concordant Bonaventura, Petrus, Richardus, Scotus, Argentinensis, Durandus, ceterique communiter.

 

Praeterea a praedicta communi positione doctorum de reditu peccatorum, Guillelmus Parisiensis in suo Sacramentali dissentire videtur, ubi de his subtiliter, imo et satis terribiliter loquitur :

Ut, inquiens, ista de peccatorum reditu expediamus, dicimus quod lex iustitiae est et rectitudo coram Deo, ut in eo quis puniatur in quo deliquit, et per quae quis peccat, per haec  torqueatur. Horum etenim maxime debitores sumus in alios, quae maxime a Deo accepimus. Quod et in se omnes creaturae ostendunt. Nam quae lucem a Creatore copiosus susceperunt, hanc aliis magis largiflue communicant et transfundunt. Ita de calore, odore, sapore et consimilibus potest perpendi, ita ut nulla creatura sibi soli donum aliquod suscepisse videatur, sed potius quibus illud potest communicare. Hinc reus est furti in alios, qui bonum desuper sibi collatum, sibi soli vult retinere, atque iniuste appropriare desiderat. Ideo qui misericordiam aliis impendere renuit, fontem misericordiae obstruit sibi ipsi : unde dum proximo ignoscere differt, nec a Deo miserationem, sed iram accipere promeretur. Quod ergo peccata, ut odium, immisericordia, etc., faciunt peccata redire, non est prae sua enormitate, sed ex sua natura, qua Deum et gratiam atque clementiam eius impugnant in suis ministris : quemadmodum rex terrenus interdum impugnatur in subditis suis ab adversario suo. Talis ergo facit Deum esse adversarium suum. Et si dicas, Verum est in his in quibus peccat, non in his quae Deus iam ante ex sua misericordia ei indulsit ; respondemus quod imo, quoniam ipse Deus testatus est, Qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Haec est ergo iustitia propter quam dimissa debita repetuntur, quoniam dimittenda non dimittuntur.

 

Accedit ad hoc et ingratitudo, cuius iustissima poena est, ut beneficio dato privetur. Et ita aequalis gravitatis esse videntur unumquodque peccatum et ingratitudo de remissione ipsius : et ita propter ingratitudinem iuste aufertur ac revocatur facta remissio, et incipit homo ingratus denuo esse debitor poenae sibi ante indultae. Ex quo sequitur manifeste, per ingratitudines suas peccatorem fieri debitorem tantarum poenarum, quantae sibi prius debebantur pro omnibus suis peccatis. Insuper dicimus, quia quocumque peccato mortali quo quis recidivat, indubitanter exstinguit in se gratiam Dei, qua Deo exstitit gratus. Ideo quoque exstinguit in se sequelam seu effectum gratiae, utpote remissionem ante concessam. Sicut enim non potest praestari peccatorum remissio sine gratia, ita nec esse. Amplius, sicut dividi gratia non potest, ita ut aliquis partim sit sanctus, et partim peccator ; ita nec remissio peccatorum, ita ut in parte teneantur et in parte dimittantur. Denique, si quis hostium, principi reconcilietur atque a principe in donum recipiat castrum, deinde rege offenso redeat ad hostes ipsius, numquid solum illud castrum amittet ? Nonne omnia sibi a rege collata amittet, et remissione ac condonatione sibi exhibitis indignus censebitur, magisque displicebit quam ante ? Hoc exemplo multisque similibus pensa, quod recidivantes, in iram quam poenitendo effugerant, relabuntur. Summa autem omnium horum est, poenas peccatorum iam dimissorum redire ex integro de iure atque iustitia, vel potius ipsos peccatores recidivantcs recidere ac redire in ipsas, quantum est de iure ac iustitia meritorum. Fines vero seu limites misericordise Dei, nec hic nec alibi praescribimus aut arctamus : imo immensitatem eius iugiter veneramur ac praedicamus.

Haec Guillelmus.

 

Qui de his scribit diffuse, ac diligenter legenti formidinem incutit grandem. Aliarum etiam opinionum solvit obiecta et sentire videtur, quod non solum per quatuor praefata peccata, sed et per unumquodque mortale peccatum quo quis recidivat, universa peccata dimissa redeunt quantum ad poenam : quod et per multas similitudines probat. Hocque ad minus convincit, quod peccata vehementer, imo ineffabiliter aggravantur per recidivationem frequentem. Ideo metuendissimum supersanctissimi Dei iudicium anxie ac maxime formidemus, atque a peccato, praesertim a recidivo, quasi a facie draconis ac basilisci fugiamus, et quasi tumentes super nos fluctus timeamus Altissimum.

Quaerit etiam idem doctor, an post quodcumque mortale peccatum quo quis recidivat, sit confessio reintegranda ex integro. Et responsio eius ad hoc, concordat praeinductis ex Thoma : idcirco pertranseo.

 

 

QUAESTIO II

 

Insuper quaeritur, Quid in hoc Poenitentiae sacramento sit sacramentum tantum, quid res et sacramentum, et quid res tantum.

 

Et de his dictum est supra paulisper. De his namque secundum magistralem processum potius agendum fuisset circa principium tractatus de hoc sacramento, prasertim de eo quod post haec in fine distinctionis istius inquiritur, utrum Poenitentia sit unum sacramentum, etc.

 

Itaque Thomas circa haec loquitur :

In quolibet sacramento fit quidam motus seu promotio suscipientis sacramentum ad aliquam sanctitatem. In motibus autem corporalibus, quandoque id quod movetur, non cooperatur ad motum nisi recipiendo impressionem agentis, sicut in generatione ; et similiter quando res acquirit aliquam perfeetionem ad quam ex se nequit pertingere, ut dum aer illuminatur, seu paries depingitur. Interdum autem perfectio seu forma prius suscepta, est sufficiens principium motus illius, ut in motu naturali locali. Quandoque perfectio ante habita, non sufficit ad producendum effectum, sed cooperatur agenti : sicut dum ars iuvat naturam.Et iuxta hos tres modos fit etiam motus ad sanctitatem. In Baptismo namque tota sanctificatio est ab extra : unde et signum sacramentale in eo est materia extra apposita, non actus aliquis baptizati. Similiter est in Confirmatione, Eucharistia, Extrema Unctione ac Ordine, quae ordinantur ad sanctitatem superadditam sanctitati in Baptismo acceptae. In promotione vero ad sanctitatem per proprium meritum, sufficit principium intus exsistens, ut gratia : ideo habens gratiam, sine aliquo signo exteriori adiuncto ad hanc promotionem pertingit per actus suos, quia in eo spiritualis vita est integra. Sed in eo qui post Baptismum peccat, spiritualis firmitas vitae, scilicet gratia et caritas, tollitur ; quae tamen manent in radice, hoc est in fidei sacramento : sicut in eo qui infirmatur perniciose, radix vitae manet in corde. Hinc ad reparationem pristinae vitae integritatis ac gratiae potest homo cooperari per id quod adhuc retinet ; non tamen sufficit, nisi exterius iuvetur, quoniam spiritualis vita non est in eo integra. Hinc in sacramento Poenitentiae, quod ad reparationem hanc ordinatur, sacramentale signum non est aliqua materia foris adhibita, sed exteriores actus quibus homo ad suam cooperatur salutem ; et complementum reparationis a causa extrinseca significatur per absolutionem sacerdotis, sicut materia in aliis sacramentis per ministri sanctificationem efficaciam recipit sacramentalem : idcirco in sacramento Poenitentiae exterior poenitentia signum est sacramentale. Hinc dum sacramentum dicitur materiale elementum, sumitur elementum extense pro quocumque sensibili signo.

 

Porro, dum quaeritur, an interior poenitentia sit res sacramenti istius ; dicendum, quod res cuiuslibet sacramenti suo sacramento proportionatur. Exterior autem poenitentia, quae est sacramentum tantum in hoc sacramento, est sacramentum ut signum tantum, ex parte actus poenitentis ; sed ut signum et causa simul, si actus poenitentis uniatur actioni ministri. Hinc interior poenitentia est res poenitentiae exterioris, sed ut significata tantum per actus poenitentis ; ut significata autem et causata per actus eosdem, adiuncta absolutione ministri, per quam homo ad gratiam disponitur : quemadmodum in sacramento Eucharistiae corpus Christi verum est res significata tantum per species panis et vini, sed causata per verba ministri : sicque illa duo simul iuncta, sunt signum et causa.

Si autem obiciatur, quod res sacramenti nunquam est causa signi sacramentalis, interior autem poenitentia est causa exterioris poenitentiae. Rursus, interior poenitentia est dolor cordis seu ipsa contritio, quae est pars sacramenti : non ergo est res ipsius. Respondendum ad primum, quod interior poenitentia in quantum est actus virtutis, est causa exterioris, quemadmodum in ceteris virtutibus actus interiores sunt causae exteriorum ; sed in quantum est actus cooperans ad sanationem peccati, pertinet ad poenitentiam sacramentum ; nec est causa exterioris, sed effectus seu signatum ipsius. Non enim habet efficaciam contra morbum peccati, nisi ex suppositione poenitentiae exterioris et desiderio absolutionis. Ad secundum, quod illa duo stant simul secundum rationes diversas.

 

At vero si quaeratur, utrum remissio peccatorum sit tantum res huius sacramenti ; dicendum, quod res alicuius sacramenti est non tantum quam efficit actualiter dispensatum, sed etiam ut in proposito exsistens. Cumque Poenitentia in proposito exsistens, efficiat remissionem peccatorum non solum quoad poenam, sed etiam quoad culpam ; ideo remissio peccatorum utroque modo est res Poenitentiae sacramenti : quae aliquando tempore praecedit sacramentum exterius ; aliquando autem in ipso sacramento efficitur, ut dum attrito obicem non ponenti datur in ipsa confessione et absolutione gratia atque remissio. Unde super illud, Confessio et pulchritudo in conspectu eius, ait Glossa : Si amas pulchritudinem, confitere, ut sis pulcher, id est iustus.

 

Praeterea quaeritur, an Poenitentia sit unum sacramentum. Et respondendum, quod quando effectus procedit ex pluribus causis congregatis, tunc nulla earum est per se causa plenaria, ut patet de trahentibus navem. Cum ergo effectus Poenitentiae non sequatur, nisi aliquo modo concurrentibus omnibus quae ad Poenitentiam requiruntur, omnia illa simul sumpta habent rationem unius causae perfectae respectu illius effectus. Cumque sacramenta efficiant significando, ideo etiam omnia illa simul habent rationem unius signi, dum unumquodque eorum imperfecte significat illum effectum : ideo omnia ista simul sunt unum sacramentum.

 

Denique in sacramentis, in quibus sunt materia et forma, significatio principaliter est ex parte materiae, efficacia ex parte formae : idcirco, cum actus poenitentis in hoc sacramento sint sicut materia, et absolutio sacerdotis ut forma ; sacramentum hoc quantum ad rationem significandi, principaliter consistit in actu poenitentis ; sed quantum ad efficaciam, in actu sacerdotis, id est absolutione. Hinc partes Poenitentiae assignantur ex parte poenitentis magis quam absolventis. Et sicut prolatio formae verborum in Baptismo non dividitur contra tres immersiones, sic absolutio sacerdotis non ponitur pars contra tres alias Poenitentiae partes distincta.

 

Amplius quaeritur, an verba absolutionis debeant per modum deprecationis proferri. Respondetur, quod quaedam sunt sacramenta in quorum susceptione seu administratione semper consequitur aliquis effectus in suscipiente, ut in omnibus sacramentis quae characterem imprimunt : idcirco in illis propter certitudinem verba exprimunt praesentialiter sacramenti effectum, vel per modum indicativum, ut in Baptismo et Confirmatione, vel per modum imperativum, ut in Ordinis sacramento. In Poenitentia autem impeditur omnino effectus absolutionis per indispositionem voluntatis ; attamen absolutio quantum est de se, sufficienter certitudinaliterque inducit effectum, nisi aliunde sit impedimentum. Ideo absolutio per indicativum fit modum, sed praemittitur oratio illa, Misereatur, ne effectus absolutionis impediatur ; tamen non est de esse sacramenti, sed de bene esse ipsius.

 

Postremo hic quaeritur de institutione huius sacramenti, et an fuerit institutum ante Salvatoris adventum, vel solum in evangelica lege. Dicendum, quod sacramentum Poenitentiae consistit in determinato modo agendi poenitentiam : qui modus non exstitit semper, nec idem est apud omnes ; ideo est institutum.

Porro dum aliquid variatur seu diversificatur quod est de essentia rei, uon est res penitus eadem numero. Cumque determinatus modus poenitentiae qui in Ecclesia observatur, sit de essentia eius, nec fuerit ante adventum Christi ; constat quod nec ante hoc tempus fuerit istud sacramentum, quamvis aliquid simile fuit ante. Imo et in lege Moysis erat aliquis determinatus modus, alius tamen quam modo. In lege vero naturae non fuit aliquis modus eius determinatus, sed unusquisque modum poenitendi exercuit prout venit in mentem ipsius, quoniam omnia sacramenta voto celebrabantur, secundum Hugonem.

 

Praeterea advertendum, quod Poenitentia a Christo est instituta in diversis locis quantum ad diversa. Nam quantum ad utilitatem, instituit eam, dicendo illud Matthaei, Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum caelorum ; quantum vero ad necessitatem, dicendo illud Lucae, Nisi poenitentiam egeritis, omnes simul peribitis ; quantum demum ad clavium potestatem, cum dixit Petro illud Matthaei, Quod cumque ligaveris super terram ; in Ioanne quoque omnibus simul, Quorum remiseritis peccata, etc. De modo quoque poenitentiae aliquid dixit per apostolum Iacobum : Confitemini. alterutrum peccata vestra.

Haec Thomas in Scripto.

 

Concordat Petrus.

Et ad istud, an Poenitentia sit unum sacramentum, respondet sicut supra ostensum est ad hoc, an Eucharistia unum sacramentum consistat ; et addit :

Duplex est poenitentia : una exterior, quae est sacramentum tantum ; et interior, quae est res et sacramentum. Est enim res respectu exterioris poenitentiae, et sacramentum respectu remissionis peccatorum, seu gratiae quae confertur vel incrementum accipit. Etenim res sacramenti dici potest, quam efficit sacramentum.

Denique, circa Poenitentiam tria considerantur : actus poenitentiae interior, actus quoque exterior, et modus determinatus in utroque. Quoad primum, poenitentia fuit in lege naturae, videlicet quoad contritionem internam. Quoad secundum, fuit in lege Moysis, quae praecepit pro diversis peccatis certa et exteriora sacrificia Deo offerre. Quoad tertium, instituta est et servatur in nova lege, quae iubet confessionem homini facere distincte, atque ad arbitrium satisfacere confessoris. Et ab hoc ultimo habet quod sit sacramentum evangelicae legis, id est signum et causa remissionis peccatorum.

Haec Petrus.

 

Idem Richardus. Qui addit :

Poenitentia ut est virtus aut actus virtutis, est de lege naturae, quoniam naturalis ratio dictat ut homo de suis doleat culpis, et ita non est ex institutione ; in quantum vero est sacramentum, est ex institutione divina.

 

Porro Bonaventura :

Dupliciter, ait, est loqui de poenitentia. Primo, ut est reconciliativa Deo. Secundo, prout est reconciliativa non solum Deo, sed item Ecclesiae. Primo modo est de dictamine legis naturalis, tamen cum aliquanta fidei illuminatione : et sic fuit insinuata magis quam instituta. Fuitque insinuata quando Dominus dixit ad Adam post lapsum : Adam, ubi es ? id est, vide quam insipienter egisti. Loquendo de poenitentia ut est sacramentum, fuit instituta in lege Moysis imperfecte, quia tunc nondum facta fuit reconciliatio generis humani, nec perfecta unitas populi Dei ; in nova vero lege post Christi incarnationem instituta est perfecte.

Exterior quoque humiliatio in confitendo, signum est poenitentiae interioris.

Haec Bonaventura.

Cuius verba de his introducta sunt supra, sicut et dicta Antisiodorensis.

 

Praeterea, de ista materia plurimas quaestiones movet Henricus in Quodlibetis, praesertim circa principium decimi Quodlibeti.

Primo, an error sit dicere, confessum alicui qui potest absolvere, quamvis non nisi ex gratia et privilegio, teneri iterum eadem peccata illi confessa confiteri proprio sacerdoti, de iure communi, virtute illius statuti, Omnis utriusque sexus. Quam quaestionem saepius movet, sicut et superius mota est. Et respondet ad illam hic sicut et ante iam patuit.

Secundo, utrum ex concessione per privilegium de absolvendo a peccatis simpliciter, concedatur potestas absolvendi a maioribus criminibus quae sunt episcopis reservata. Et probat quod non, etiam ex tenore privilegiorum Fratribus Ordinis Mendicantium concessorum. Et ita ipsi Fratres communiter tenent : nam ab episcopis petunt auctoritatem atque licentiam absolvendi ab episcopalibus casibus.

Tertio, utrum episcopi tenentur iuxta contenta in iure, eos punire qui non confitentur semel saltem in anno proprio sacerdoti, ita ut vivi arceantur ab ingressu ecclesiae, et mortui sepultura priventur. Et respondet quod imo, praesertim particulares personas. Nam communitati parcendum est, nisi ex hoc timeatur de malo graviori, videlicet derogatione praelationis, ut in proposito. Si autem episcopum lateat, an generali illi statuto de semel confitendo in anno proprio sacerdoti, derogatum sit per privilegium sequens, debet exsecutionem illam poenalem differre, quousque se faciat informari et certificari de sua dubitatione : sicut nunc, inquit, est declaratum. Verum de isto superius dictum est plenius.

Quarto, an expediat subditis pro sua voluntate eligere confessores. Ad quod respondet distinguendo atque dicendo, quod non liceat vel expediat hoc fieri passim et sine rationabili causa, ac praeter licentiam proprii sacerdotis aut superioris : quoniam multa mala sequerentur ex hoc, utpote quod multi eligerent sibi confessores minus peritos et laxos, sibi superflue condescendentes, etc. Interdum vero id expedit ex rationabili causa, et cum praetacta licentia vel consensu, etc. De his multa conscribit, quae recitative magis quam assertive commemoro : quia per temporis lapsum diversa privilegia sunt concessa, quae quantum expediant Dominus novit. Qui autem de his plenius appetit informari, ad praetacta Quodlibeta ac alia scripta recurrat.

 

Alibi quoque quaerit, utrum abbas aut praelatus religiosi confessiones audientis, possit ei subtrahere aliquem casum qui alias pertineret de iure ad ipsum. Et respondet, quod ex rationabili causa hoc potest, quando subditus ille non habet ordinariam iurisdictionem audiendi confessiones, sed solum ex superioris sui commissione audit eas. Tunc enim potest ei totam auctoritatem illam auferre. Si autem inferior habet aliquam ordinariam auctoritatem et iurisdictionem audiendi confessiones subditorum suorum, ut sacerdotes curati ; tunc episcopus non potest eam tali auferre ad placitum, imo tenetur generalem consuetudinem Ecclesiae custodire, et ordinationem eius servare ; nec potest eam solus mutare, ubi ex communi iure ordinario, vel ex consuetudine sana et praescripta, quae in hoc iuris habet vigorem, ipsi curati iurisdictionem sibi annexam ac debitam sortiuntur. Non, inquam, potest hoc sine legitima causa, quia superiores tenentur inferioribus iura sua custodire illaesa. Et hoc solum dicimur posse quod possumus de iure. Si autem habeat praesul curatum suspectum de aliquo crimine, potest ei subtrahere absolutionem a tali facinore. De casibus autem a iure reservatis superiori praelato potest ei committere totum vel partem, vel nihil, quemadmodum alteri qui ex officio nullam habet iurisdictionem.

 

Amplius si quaeratur, utrum praelatus possit subdito suo confessiones audienti concedere plures casus a quibus absolvat, quam iura concedunt : dicendum,quod quia praelati superiores habent sollicitudinem generalem et immediatam super omnes subditos suos, sicut Papa in universali Ecclesia, et episcopus in dioecesi sua, et abbas in monasterio suo, nec tamen per se sufficiunt ad exsequendum effectum immediate in omnes ; idcirco de iure et de consuetudine consona iuri, habent quod ea quae ad se specialiter pertinent, aliis queant committere : et hoc libere, quoniam nulli alii ex officio competunt. Et illi sunt casus super eos qui sunt eis a iure concessi.

 

Quaeritur quoque, an sacerdos subditus possit confitentem absolvere a casibus pertinentibus ad se, et de aliis remittere ad superiorem. Dicendum, quod quibusdam videtur, quod sicut contritio integra debet esse de omnibus peccatis, et similiter confessio ; ita et sacramentalis absolutio. Sicque respondendum esset negative ad quaestionem ; atque in tali casu confitens teneretur omnia sua peccata superiori confiteri, et ab omnibus simul absolvi, ne confessio medietur. Sed huius contrarium videmus communiter observari in universali Ecclesia, tam in curia summi Pontificis, quam aliorum pontificum. Etenim Pontifex summus missos ad se pro absolutione in casibus ad ipsum specialiter pertinentibus, absolvit, et dioecesanis rescribit episcopis : Tali, quem de tali crimine ad te remittimus absolutum, poenitentiam salutarem iniungas. Nec fit mentio ibi de aliis suis peccatis. Similiter agunt episcopi circa missos ad se a curatis. Nec dicere fas est, quod Ecclesia in his errat. Idcirco ad quaestionem respondendum est affirmative. Si autem omni modo velit quis dicere, quod absolutio debet unica esse ; dicamus, quod prima absolutio fit sub ratihabitione de secunda sequente, ita quod factum in prima suspenditur, nec habet effectum nisi veniente secunda ; et tunc secunda absolutio agens in virtute propria ac prmcedentis efficit totum, et primam ratificat : imo ambae simul sunt quasi absolutio una completa. Verumtamen in prima absolutione nulla debet apponi conditio de secunda, nec econtra : quia de iure talis conditio subintelligitur satis. Ideo inferior absolute debet absolvere de pertinentibus ad se, et de aliis ad superiorem remittere : quem si confitens ille non vellet accedere, de nullo peccato esset absolvendus, utpote impoenitens et rebellis.

 

Iterum quaeritur, an inferior possit illum absolvere de pertinente ad superiorem, sub ista conditione, si superior ratum habuerit ; itemque, an possit illum absolvere de pertinentibus ad se, ad tempus, quousque superiori confiteatur. Et respondendum ad duo haec, quod inferior de culpis pertinentibus ad se, statim debet et potest illum absolvere absolute, non sub aliqua conditione, si de illis postea absolvatur a superiore, nec ad tempus, quousque a superiore absolvatur. Non enim valeret absolutio taliter facta, quoniam verba sacramentalia nullum habent effectum nisi sub illa assertione ac forma verborum sub qua sunt divinitus instituta : quae certum est instituta esse sub assertione absoluta, sicut cum dicitur, Ego absolvo te.

Haec Henricus primo Quodlibeto.

 

Denique de forma sacramenti istius scribit Thomas in tertia parte :

In qualibet re perfectio attribuitur formae. Cumque sacramentum Poenitentiae perficiatur per ea quae sunt ex parte sacerdotis, oportet quod ea quae sunt ex parte poenitentis, sive sint verba, sive facta, sint quaedam materia huius sacramenti, et quae ex parte sunt sacerdotis, sint quasi forma. Et quoniam sacramenta novae legis efficiunt quod designant, oportet ut forma sacramenti significet id quod agitur in sacramento, proportionabiliter materiae sacramenti. Hoc autem sacramentum consistit in remotione impedimentorum gratiae ac salutis, videlicet peccatorum, secundum quod peccata dicuntur materia eius ; et talis remotio significatur a sacerdote, cum dicitur, Ego te absolvo. Unde patet quod ista sit huius sacramenti convenientissima forma, Ego, te absolvo. Peccata namque sunt quasi vincula, secundum illud in Proverbiis : Iniquitates sum capient impium, et funibus peccatorum suorum constringetur. Sumitur quoque haec forma ex verbis Christi ad Petrum : Quodcumque solveris super terram, etc. Sed quia sacerdos absolvit sicut minister Dei, additur aliquid ad Dei pertinens potestatem, et primam ac summam auctoritatem, dum subditur, In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti ; vel, Per virtutem passionis Christi ; vel, Auctoritate Dei. Verumtamen, cum hoc non sit determinatum ex verbis Christi, quemadmodum in Baptismo ; ideo talis appositio relinquitur arbitrio sacerdotis, nec est de essentia formae. Ista quoque expositio, Ego te absolvo, id est, absolutum ostendo, quamvis sit aliquo modo vera, non est tamen perfecta, quoniam sacramenta novae legis efficiunt quod designant ; ideo absolvendo cooperatur ad absolutionem per modum supra expressum.

Haec Thomas.

Aliqui tamen dicunt, quod verba illa divinam potestatem principaliter absolventem significantia, necessario sint addenda.

 

Postremo, circa praehabita scribit Guillelmus Parisiensis in suo Sacramentali :

Nominemus et numeremus iam officia confessoris. Horum primum praecipuumque consistit sanctificare, quia per absolutionem et benedictionem invocationemque confessoris, vincula vitiorum disrumpuntur in cordibus poenitentium, maculae absterguntur : quia gratiae infunduntur, veniae ac remissiones gehennalium tormentorum praestantur. Secundum officium confessoris est iudicare : ex quo incumbit ei scire singulorum vitiorum iustitiationes proprias, et ipsa vitia dignoscere, ab invicemque distinguere, et qua poena unumquodque plectendum ac castigandum sit scelus. Tertium confessoris officium est, Deum homini pacificare, et Deo hominem reconciliare : idcirco necessarium ei est scire vias et modos reformandi pacem, iniungendo congruam satisfactionem, sicque inducere hominem ad honorificentiam Dei in omnibus, quatenus quot modis et viis ipsum inhonoravit, offendit, atque a se expulit, tot modis, viis ac mediis ipsum studeat honorare, placare, et ad possidendum ac inhabitandum cor suum reducere. Quartum officium confessoris est officium medici spiritualis : ut quidquid exterior medicus agit ad corporalium aegritudinum curationem, hoc ipse spiritualiter ac sapientialiter operetur ad vitiorum eradicationem, ad infirmitatum animae medicationem, ad vulnerum ac laesionum mentis medelam ; sicque unicuique morbo interiori, tentationi, deformationi ac lapsui apta ac optima applicet remedia et emplastra ; et linguam habeat eruditam ad instruendum, ad consolandum ac consulendum, ad increpandum et inflammandum, ad confortandum et conservandum in omni bono. Quintum officium eius est obsequium obstetricis : quatenus sicut obstetrix recipit, involvit, custodit protegitque infantulum ; sic ipse brachiis caritatis, uberibus consolationis, et directione in omnibus suscipiat, amplectatur, dirigatque confessum. Sextum officium est, ut ipsum instar piissimi patris spiritualiter amplexetur, enutriat, ac gubernet. Septimum est, ut ipsum instar nutricis caritative tractet, compassive refoveat, et in suo circumferat corde.

De his doctor ille devote ac diffuse prosequitur, et sensum magis quam verba eius expressi.