Petter LOMBARD - Livre II

Distinctio XXXIV

DISTINCTIO XXXIV

Capitulum 1 (226)

Quae de peccato animadvertenda sint.

Post praedicta, de peccato actuali diligenti indagine quaedam consideranda sunt, scilicet quae fuerit origo et causa prima peccati, utrum res bona an res mala ; postea in qua re sit peccatum ; deinde quid sit peccatum, et quot modis fiat, et de differentia ipsorum peccatorum.

Capitulum 2 (227)

Quae fuit origo et causa peccati prima.

Causa et origo prima peccati res bona exstitit, quia ante primum peccatum non erat aliquid malum unde oriretur. Cum enim originem et causam habuerit, aut ex bono, aut ex malo habuit. Sed malum ante non erat ; ex bono igitur ortum est. Prius enim in angelo ortum est peccatum, et postea in homine ; et quid erat angelus nisi bona natura Dei ? Non ex Deo ortum est malum quod fuit in angelo ; non ex alio quam ex angelo : ex bono igitur ortum fuit.

2. Unde Augustinus in responsionibus contra Iulianum haereticum, qui dixerat :

Si ex natura peccatum est, tunc mala est natura,

ait :

Quaeso ut, si potest, respondeat : Manifestum est ex voluntate mala tanquam ex arbore mala, fieri omnia opera mala tanquam fructus malos ; sed ipsam malam voluntatem unde dicit exortam, nisi ex bono ? Si enim ex angelo, quid est angelus, nisi bonum opus Dei ? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei ? Immo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei et bona et laudanda natura ? Ergo ex bono oritur malum, nec fuit unde oriri posset, nisi ex bono. Dico ergo quia voluntatem malam nullum malum praecessit,

sed ex bono originem habuit.

Hic aperte dicitur primam causam et originem mali bonam fuisse naturam ; et nihilominus ostenditur cuius peccati fuerit causa, scilicet malae voluntatis.

Capitulum 3 (228)

Quod mala voluntas secundaria causa fuit malorum.

Mala autem voluntas illa, angeli vel hominis, causa est etiam malorum subsequentium, scilicet malorum operum et malarum voluntatum.

Unde Augustinus in Enchiridion :

Nequaquam dubitare debemus rerum bonarum quae ad nos pertinent, causam non esse nisi bonitatem Dei ; malarum vero, ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, postea hominis.

Hoc primum est creaturae rationalis malum, id est prima privatio boni.

Ecce habes primam voluntatem boni mutabilis, id est angeli vel hominis, deficientem ab immutabili bono, id est a Deo, causam esse malarum rerum ad nos pertinentium ; quia causa est tam peccatorum quam poenarum quibus premitur humana natura. Prima igitur origo et causa peccati bonum fuit ; et secunda, malum quod ortum est ex bono.

Capitulum 4 (229)

In qua re sit peccatum, an in bona an in mala, et dicitur quia in bona tantum.

Ostensa origine mali, superest videre in qua re sit malum, scilicet an in re bona, an in re mala.

2. Qui recte acuteque sapit, nonnisi in bono malum esse intelligit, id est in natura bona. Malum enim est corruptio vel privatio boni ; ubi autem bonum non est, non potest esse corruptio vel privatio boni ; peccatum igitur non potest esse nisi in re bona.

Augustinus* :

Sicut enim morbis ac vulneribus corrumpuntur corpora, quae, ut ait Augustinus in Enchiridion, sunt privationes eius boni quod dicitur sanitas, ita et animorum quaecumque sunt vitia, naturalium sunt privationes bonorum. Quid est enim aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni ?

Bonum enim minui malum est ; quamvis, quantumcumque minuatur, necesse est ut aliquid remaneat, si adhuc natura est. Non eim consumi potest bonum quod est natura, nisi et ipsa consumatur. Cum vero corrumpitur, ideo malum est eius corruptio, quia eam qualicumque privat bono. (Argumentatio*.) Nam, si nullo bono privat, non nocet ; nocet autem : adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur.

Ac per hoc nullum est quod dicitur malum, si nullum sit bonum. Sed bonum omnino malo carens, integru m bonum est ; cum vero inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est. Nec malum unquam potest esse ullum, ubi est bonum nullum. Unde res mira conficitur, ut quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum « vitiosa natura » « mala natura » esse dicitur, nisi malum esse quod bonum est, nec malum esse nisi quod bonum est.

Hac contextione evidenter insinuatur malum non posse esse nisi in re bona ; ubi etiam, licet absurdum videatur, manifeste dicitur esse maum quod bonum est.

Quid ex praemissis sequitur, scilicet quod cum dicitur malus homo, dicitur malum bonum.

Ex quo colligitur nihil aliud significari, cum dicitur homo malus, nisi bonum malum.

Unde Augustinus in eodem subdit :

Quid est malus homo, nisi mala natura ? quia homo natura est. Porro, si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid aliud est malus homo, nisi malum bonum ? Tamen, cum duo isa discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quoniam iniquus est ; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Omnis itaque natura, etiam si vitiosa sit, in quantum natura est, bona est ; in quantum vitiosa est, mala est.

Capitulum 5 (230)

Quod regula dialecticorum de contrariis fallit in his, scilicet bono et malo.

Augustinus* :

Ideoque

in his contrariis, quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim potus aut cibus simul dulcis est et amarus ; nullum simul ubi album, ibi et nigrum. Et hoc in multis ac pene in omnibus reperitur contrariis, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt.

Quod ex bono oritur et nonnisi in bono consistit malum*.
Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum mn esset in quo esset, prorsus nec malum esse potuisset, quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur ; quoniam nihil est aliud corruptio quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in bonis non sunt.

Nec fuit prorsus unde oriretur ulla mali natura, nisi ex angeli et hominis natura bona, unde primitus orta est voluntas mala.

3. Epilogum facit, ad alia transiturus.

Ex his aperitur quod primo et secundo supra diximus investigandum, scilicet quae fuerit origo mali et in qua re sit. Ex bona enim re ortum et in bona re consistere, praemissis testimoniis comprobatur.

4. Sententiae illi, qua dictum est bonum esse malum, opponitur de prophetia quae ait : Vae his qui dicunt bonum malum.

Ad hoc autem quod dictum est, « malum esse quod bonum est », quidam sic opponunt : Si bonum malum esse dicimus, incidimus in illam sententiam propheticam, ubi legitur :

Vae his qui dicunt bonum malum, et malum bonum.

Igitur, si hanc maledictionem vitare volumus, nullatenus dicere debemus bonum esse malum et e converso.

Determinatio secundum Augustinum*.

Hoc autem Augustinus in eodem libro determinat, dicens id quod dictum est in prophetia

intelligendum esse de ipsis rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus. Unde qui adulterium dicit bonum, in eum cadit illa prophetica detestatio,

et in eum qui

dicit malum esse hominem, vel bonum esse iniquum.

Qui enim dicit hominem in quantum homo est malum esse, et bonitatem esse iniquitatem,

opus Dei culpat, quod est homo ; et vitium hominis laudat, quod est iniquitas.

Previous section

Section 35 of 45