[Distinctio XXI]

Hic oritur quaestio trahens originem ex praedictis…

 

[1.] Ista est distinctio 21, cuis summa est haec.

Ostendit magister primo, quod cum dicitur « solus Pater est » non excluditur Filius a personalitatis consortio, sed Paternitatis, id est quod illa solus Pater est valet illam : solus Pater est Pater ;

2° quod cum dicitur solus Filius vel solus Spiritus Sanctus non dividitur Pater et Spiritus Sanctus a Filio personalitatis consortio, sed filialitatis ;

3° ostendit, quod licet dicatur solus Pater est Pater et solus Filius est Filius et solus Spiritus Sanctus est Spiritus Sanctus, non tamen dicitur solus Pater est Deus nec e converso solus Deus est Pater nec dicitur solus Filius est Deus, nec e converso solus Deus est Filius ; similiter dicitur de Spiritu Sancto ;

4° ostendit, quod Pater et Filius et Spiritus Sanctus est unus solus Deus, et e converso ; et Trinitas est unus Deus, et solus Deus est Trinitas ;

5° ostendit, quod cum dicimus Trinitas est solus Deus, non intendimus, quin sint creaturae.

6° ostendit, quod nominata una persona respectu praedicati communis omnibus personis cointelligenda est et quaelibet alia persona divina. Ut cum dicitur nemo novit Patrem nisi Filius, cointelliguntur alie duae personae.

 

[2.] Unde versus :

X

Patrem solum dicens a proprietate

Ipsius Natum disiungis [a consortio paternitatis], sunt tamen unum [in essentia].

Esse Deum solum Patrem non est referendum [dicendum].

 

[3.] Quaeritur hic, utrum istae propositiones sunt proprie vere : Solus Deus est Deus, Solus Deus creat, Solus Pater est…

Pro isto sciendum, quod ly « solus » vel « solum » privat consortium, et hoc dupliciter : vel respectu alicuius vel simpliciter. Tunc privat consortium simpliciter, quando tollit associationem alicuius eiusdem naturae, vel eiusdem conditionis, ut homo dicitur solus in domo, si non est ibi alius homo, quamvis sint ibi alia multa animalia, vel caetera entia ; et sic solus est idem, quod solitarius, et est dictio categorica. Et isto modo illa est falsa : « Solus Pater est », similiter illa est falsa : « Solus Pater est Deus » ; si vero ly « solus » privat consortium respectu alicuius, et non simpliciter, tunc est dictio syncategorica exclusiva et secundum hoc haec sunt verae : « Solus Deus est Deus », « Solus Deus creat », quia Deus est Deus et non, quod non est Deus, est Deus ; ergo 1a vera.

Similiter « Deus creat » et non, quod non est Deus, creat : ergo « solus Deus creat ».

 

Iterum notandum, quod aliquando fit exclusio sive exceptio secundum alietatem essentiae, aliquando secundum negationem suppositi : verbi gratia dicendo : « tantum Pater est Deus » ; si ly « tantum » dicit exclusionem solum secundum negationem suppositi, tunc illa est falsa et exponitur sic : Pater est Deus, et non altera persona, quam Pater, est Deus ; ecce secunda exponens est falsa. Sed si ly « tantum » dicit exclusionem essentiae, tunc illa est vera « tantum Pater est Deus » et exponitur sic : Pater est Deus, et nihil aliud, quam Pater, est Deus, vel nihil, quod non est idem Patri, est Deus. Ecce ambae exponentes sunt verae.

Similiter de exceptiva est dicendum, ut nisi Pater est Deus. Si nisi dicit exceptionem secundum negationem suppositi, falsa est ; si secundum negationem essentiae, vera est, ut patet per exponentes.

Unde Augustinus 6 de Trinitate cap. 8 tradit pro regula, quod quando profertur persona una, quoad praedicatum commune tribus, et si ponitur dictio exclusiva vel exceptiva, cointelligenda est utraque aliarum personarum eo, quod quaelibet persona est eadem plena essentia. Et patet, quod in istis propositionibus non excluditur aliqua persona : haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, Ioan. 17 ; nemo venit ad Patrem, nisi per me, Ioan. 14 ; nemo novit Patrem, nisi Filius, neque quis novit Filium, nisi Pater, Matth. 11 ; Quae Dei sunt, nemo novit, nisi Spiritus Dei, I Cor. 2… et sic de multis aliis dictis, in quibus oportet intelligere quamlibet trium personarum in nominatione unius personae, et hoc propter convenientiam in eadem essentia. Et ita frequenter, ubi fit mentio explicita tantum de una persona vel duabus personis, cointelligenda est tercia, si non repugnat praedicatum, ut Ioh. 1° non fit mencio explicita, nisi de Patre et Filio et tamen indubie intelligitur,₂ Spiritus Sanctus. In produccione etiam Spiritus Sancti non explicatur Filius et tamen indubie intelligitur Filius producens cum Patre... et ita de multis aliis, quae oportet fidelem theologum perscrutari.

 

Unde pro exclusivis ponitur 1a regula ista : Signum exclusivum, ponens negationem essentiae, si additur praedicato, reddit propositionem de excluso praedicato convertibilem cum sua praeiacente. Unde sequitur : homo est tantum animal ; igitur homo est et e contra. Et fundatur ista regula super dicto Philosophi 4 Metaphysicae dicente : homo et unus homo convertuntur, intellige : non attendendo discretionem sexus, ubi dicit, quod unus addit super ens indivisionem proprie entitatis in se et divisionem eius, cui additur essentialiter ab alio. Et eodem modo dicitur, quod Deus et unus Deus convertuntur.

 

2a regula : Signum exclusivum additum subiecto in propositione affirmativa ponit inhaerenciam praedicati ad subiectum et removet praedicatum ab apposito subiecti, qualicunque specie oppositionis ex postpraedicamentis opponatur, ut dicendo « tantum Pater est ». Ecce ibi ponitur in existentia praedicati ad subiectum, et removetur praedicatum ab opposito relativo subiecti, quia a Filio. Si enim tantum Pater est, tunc esse Filio non est. Similiter dicendo : « tantum Sortes est albus », signatur, quod albus, est Sortes et non aliter accidentatus est Sortes et per consequens non est niger Sortes. Similiter, « tantum caecus est Sortes ». Similiter « tantum Sortes est ».

Et haec regula videtur habere fundamentum in dicto Philosophi 1 Physicorum disputante contra Parmenidem et Mellissum, ponentes tantum unum esse, ubi arguit : Si tantum unum est, igitur non plura sunt ; ratio, quia unum et plura sunt opposita relative et ergo per signum exclusivum excluditur unum illorum ; et tunc ultra arguit Philosophus : Si unum est, igitur principium est et ultra principium est, igitur principiatum : ergo duo sunt, igitur plura sunt et prius illatum fuit, quod non plura sunt.

Ex ista regula trahitur, quod quaelibet talis propositio est impossibilis, ubi exclusio additur uni correlativorum respectu praedicati essentialis vel communis utrique relativorum, quia excludit praedicatum ab altero correlativorum, quod est contra naturam eorum. Ideo omnes istae secundum istam regulam forent impossibiles « tantum Pater est », « tantum Pater est Deus in divinis », « tantum Pater creat », quod tamen non acceptat Augustinus, ut supra dicitur, quia respectu praedicati essentialis vel communis semper cointelligenda est quaelibet personarum. Unde non admittit istam expositionem « tantum Pater est verus Deus », « Pater est verus Deus et non Filius est verus Deus », sed istam « tantum Pater est verus Deus, ergo nihil aliud a Patre est verus Deus », quod est verum. Nec argumentum Philosophi est efficax, quo arguit : « Si unum est, ergo non plura sunt » eo, quod unum et plura non sunt per se relative opposita, cum unum sit plura. Sed bene sequitur : « Si unum est, igitur nihil aliud ab uno est » ; nam quocumque dato, vel quibuscumque datis ipsa sunt unum in entitate, cum alias unum non esset commune cum ente convertibile.

 

3a regula : Signum exclusivum additum subiecto respectu praedicati personalis in secunda exponente non debet habere ly « aliud » in secunda exponente, nisi gratia materiae contingeret. Et haec regula fundatur in 1 Elenchorum a Philosopho dicente, quod alius importat aliquo modo non esse idem alteri, sed « aliud » importat omnino, id est secundum substantiam, esse diversum ab alio, id est re et ratione.

 

4a regula : Signum exclusivum additum subiecto respectu praedicati essentialis si subiectum est essentiale, exponitur per « aliud », si personale, tunc per « alius » ; alias non.

Unde si arguitur : « solus Deus creat » vel « tantum Deus creat, igitur tantum Pater creat » non valet consequentia, quamvis secundum regulam Augustini supradictam consequens est verum eo, quod praedicatum est commune tribus personis, et per consequens non excluduntur aliae personae, sed cointelliguntur. Sed ad probationem consequentiae, quando sic arguitur : « Non tantum Pater creat, et Pater creat ; igitur aliud a Patre creat » negatur consequentia ; et si arguitur : « Non aliud a Patre creat et Pater creat, igitur tantum Pater creat » negatur iterum consequentia iuxta illam regulam. Et quia Augustini regula concordat cum evangelio Christi, igitur est potius amplectenda. Concedo ergo, quod « tantum Pater creat, quia Pater creat et nihil non idem Patri creat » ; et nego istam consequentiam : « tantum Pater creat, ergo nulla alia persona, quam Pater creat ».

 

Ex iam dictis potest patere, qualiter in scriptura exclusive et exceptive propositiones sunt secundum Sanctorum logicam exponendae.