[Distinctio XIX]

Nunc postquam coaeternitatem trium personarum…

 

[1.] Brevis summa distinctionis huius est haec :

Magister primo probat aaequalitatem duarum personarum in magnitudine, supposita aaequalitate in aeternitate ex 8 distinctione, et illam aaequalitatem manifestat per signum, quia una persona est in alia, et e converso, propter unitatem essentiae.

Et praeter haec probat excludendo quadruplicem convenientiam, in qua si convenirent, non essent tres personae aaequales : scilicet conveniendam totius integralis, 2° tocius universalis, puta generis vei speciei, 3° convenientiam materiae, 4° complexionis.

Et in fine probat aaequalitatem per simplicitatem veritatis, quia non est Deus triplex, sed simplex.

 

 [2.] Unde versus :                                                          

T

Pater in Nato totus et in Patre Natus

Est, quia sunt unum, nec quisquam maior eorum ;

Non totum [integrale ?] genus aut species has tres facit unum

Personas aut materia, complexio in qua.

Estque Deus trinus, sed non triplex vocitandus.

 

[3.] Quia magister probat aequalitatem personarum ex aeternitate, ideo sciendum, quod aeternitas secundum Boethium in De consolatione est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio ; et sic est mensura sive duratio divini esse tota simul, quia sine successione. Quamvis autem esse Dei et eius duratio sunt idem, differunt tamen secundum rationem. Declaratur autem descriptio aeternitatis sic : Nam per hoc, quod dicitur interminabilis vitae, differt aeternitas a generationibus et corruptionibus vel corruptibilibus, que habent principium et finem, et sic terminationem ; per hoc autem, quod dicitur tota simul, differt principaliter a motu et tempore, etiam si motus et tempus aeterna essent, sicut ponit Philosophus ; motus enim et tempus successionem habent et divisionem, que removentur ab aeternitate. Per hoc vero, quod dicitur tota, non designatur partium multitudo, sed ly « tota » dicito in divisionem ; et per hoc, quod dicitur simul, removetur successio ; et per hoc, quod dicitur « perfecta », removetur imperfectio, quantum ad modum habendi, cum quaelibet creatura habet quandam imperfectionem ratione suae factionis et dependentiae. Utitur autem Boethius nomine vitae loco esse, quia in Deo idem est esse et vivere ; et nomine possessionis utitur loco durationis, quia duratio ex vi vocis suae videtur dicere quamdam distensionem ; in Deo autem non debet intelligi distensio temporalis vel magnitudinis, molis. Nam hoc volens signare Boethius, loquens metaphysicae, posuit hoc nomen « possessio » ad signandum indivisibilitatem et quietem divini esse.

 

[4.] Utrum aeternitas soli Deo conveniat ?

Pro isto dicendum, quod aeternitas

1° sumitur propriissime et sic importat carentiam principii et finis et omnis [in]variabilitatis, et sic convenit soli Deo ;

2° minus proprie importat carentiam principii et finis, sed non variabilitatis : sic posuit Philosophus mundum aeternum et tempus, quae tamen variantur ;

3° aeternitas importat carentiam finis et variabilitatis successivae : sic dicitur vita aeterna hominis beati ;

4° importat solum carentiam finis : et illo modo dicitur mors aeterna et omne perpetuum dicitur aeternum. Et patet, quod aeternitas proprie dicta soli Deo convenit et definitio declarata est aeternitatis proprie dictae, quae dicitur « aeternitas » quasi « extra terminos entitas », quia ens nec habens principium effectivum, neque finem includentem. Et quamvis sic proprie dicatur aeternitas, tamen saepe ista capiuntur pro eodem aevum, aeternum, sempiternum, perpetuum et saeculum saeculorum…

 

[5 ] Utrum aequalitas sit in divinis personis ?

Videtur, quod non, quia omnis aequalitas fundatur in commensuratione. Sed Deus, immo et quaelibet persona, si esset aequalis, alicui commensuraretur : sibi vel alteri. Consequens est contra Philosophum 4 Physicorum.

In oppositum est illud in Symbolo : coaeternae sunt et coaequales.

 

Notandum est hic, quod aequalitas secundum Philosophum 5 Metaphysicae est duorum eadem quantitas, sicut similitudo est duorum eadem qualitas, et identitas est duorum una unitas. Hoc est dicere, quod aequalitas fundatur super unum in quantitate, similitudo super unum in qualitate et identitas super unum in substantia, capiendo substantiam pro essentia, quia alias, si caperetur pro prima categoria, tunc duae albedines non dicerentur unum in specie. Cum ergo unitas maxime Deo conveniat, tam substantiae quam quantitatis et qualitatis eo, quod ipse primo est una substantia, una quantitas et una qualitas, quamvis non praedicamentalis, sequitur, quod ista tria (identitas, aequalitas et similitudo) debent divinis personis primo et principaliter, sed analogice, convenire.

Et hinc est, quod quaedam in divinis dicuntur per modum substantiae, ut Deus, Deitas, natura, substantia, essentia, quaedam vero per modum quantitatis, ut aeternitas, duratio, immensitas, magnitudo, quaedam per modum qualitatis, ut sapientia, bonitas, scientia, super quibus fundantur etiam relationes in divinis personis, aliter tamen, quam in creaturis. Unde vere dicuntur omnes personae unum, id est eadem res, quoad unitatem substantiae, et vere dicuntur aequales, quoad unitatem quantitatis, et vere dicuntur quales aequaliter, quoad similitudinem.

Quoad primum dixit Iesus Ioannis 10 : Ego et Pater unum sumus ;

quoad secundum dixit Ioannis 17 : Omnia mea tua sunt ;

quoad tertium dicitur : Qualis Pater, talis Filius, talis et Spiritus Sanctus.

Et tunc ad argumentum : conceditur totum argumentum et quoad Philosophum patet, quod loquitur de commensuratione infiniti extensi, quod si esset, omnia parva in se converteret et non esset.

 

[6.] Utrum in divinis personis sit totum universale ?

Arguitur, quod sic.

Nam essentia divina est universale, quia unum in multis personis et unum de multis ; igitur est universale, et per consequens totum. Prima consequentia patet ex definitione universalis ex Posteriorum, et 2^a ex hoc, quia impossibile est esse universale, nisi sit communicabile, et per consequens totum esse sui singularis. Similiter Deus est unum in multis personis, et non ut pars, ergo ut totum.

In contrarium est magister in littera adducens Augustinum et argumenta. Et arguitur etiam sic : nulla essentia una in numero est totum universale ; sed essentia divina est huiusmodi : ergo etc.

Item : si essentia divina esset universale et quaelibet persona esset particulare, tunc quaelibet persona adderet aliquid realitatis supra essentiam, et per consequens esset quaelibet perfectior, quam essentia. Consequens contra m supradicta : ergo…

Item : si essentia esset universale ad personas, tunc esset causa personarum, sicut generaliter quodlibet universale est causa sui per se singularis. Consequens falsum, quia nec est causa materialis, ut deducit magister in argumento, nec efficiens, quia tunc quaelibet persona foret facta et sic creatura, nec finalis, quia tunc essentia divina esset melior et dignior, nec formalis, quia tunc quaelibet persona foret tamquam materia et essentia tamquam forma ; et non est aliqua causa preter istas assignanda : ergo…

 

Hic est sciendum, quod Augustinus, ut magister eum allegat, negat divinam essentiam esse genus, similiter et speciem et personas negat esse individua. E contrario autem Ioannes Damascenus in Libro Trinitate libro 6 cap. 3 dicit, quod Deus est species, ut homo, et Pater et Filius et Spiritus Sanctus sunt individua sicut Petrus, Paulus ; et quod numero differunt.

Et licet videntur ista contradicere, non est tamen ita : uterque enim, tam Augustinus, quam Damascenus, concedunt Deum esse communicabilem et sic universalem substandam et, quamlibet personam individuam ; et neuter concedit Deum esse speciem, quia Augustinus expresse negat divinam essentiam esse speciem et Damascenus dicit quodammodo habere Deum similitudinem ad speciem humanam, scilicet ratione communicabilitatis et praedicabilitatis de personis. Et Augustinus negat esse individua (subaudi : essentialiter distincta) esse ipsas personas et sic negat eas differre numero, id est essentia singulari. Damascenus concedit personas esse individua, quia res singulares, a se quamlibet indivisam et a quolibet alio personaliter distinctam ; et sic concedit eas differre numero, id est personaliter, cum altera sit persona Patris quam Filii et Spiritus Sancti. Et sic Augustinus consideravit magis dissimilitudinem essentiae divinae quoad universale logicum, quod est genus, vel species, Damascenus vero consideravit magis similitudinem essentiae divinae ad universale logicum, manuducens tamquam peritus philosophus per exemplum philosophicum in cognitionem essentiae divinae.

Nam in multis est similitudo, ut in praedicatione de particularibus, ut sicut homo vel animal praedicatur de multis individuis, sic essentia divina vel Deus de multis personis ; et sicut homo est omnes homines simul et quilibet divisim, sic essentia divina omnes personae collectim et divisim ; et sicut homo communicabilitate distinguitur a quolibet suo supposito, sic divina essentia a qualibet persona : et sic de aliis similitudinibus.

Sed est in multis dissimilitudo : nam in specie humana individua distinguuntur essentialiter, sed in essentia divina personae non distinguuntur essentialiter, quod voluit Augustinus ; et haec species homo praecedit multa sua singularia temporaliter et naturaliter ; non sic autem essentia divina. Similiter individua speciei humanae multiplicantur et demultiplicantur ; non sic autem personae divinae. Et species humana dicitur triplex propter tria supposita distincta essentialiter ; sed divina essentia non dicitur triplex, quia non habet tria supposita distincta essentialiter. Sed bene dicitur trina, quia habet tres personas, quae differunt personaliter.

Unde propter istud dicit Augustinus in libro De Trinitate : Non quoniam Deus trinitas est, ideo triplex putandus est ; et magister dicit : Cum Deus dicatur, trinus, non tamen debet dici triplex ; ibi enim non est triplicitas, ubi summa est unitas (scilicet in essentia) et indifferens aequalitas. Ex his apparet, quod magna est similitudo in essentia divina et universale logicum, et etiam magna est dissimilitudo in multis ; et sicut universalia et particularia logica sive philosophica inducunt in notitiam divinae essentiae et personarum, sic indubie, qui per omnia vellet similitudinem capere in utrisque, duceretur in devium et errorem. Et patet ex dictis ad argumenta Augustini et magistri quid sit dicendum, quia argumenta probant suum propositum ad sensum expositum.

Sed tunc ad alia argumenta :

1° quando arguitur sic : « Nulla essentia una in numero est totum universale » ; negatur illa 1° ex hoc, quia quaelibet singularis essentia habens per se superius in praedicatione secundum essentiam est totum universale ; 2° ex hoc, quia quaelibet essentia est unum in numero, quamvis non formaliter insit cuilibet unitas numeralis, id est singularitas essentiae. Sed ista conceditur nulla essentia, quae est formaliter unum in numero, est formaliter totum universale ; et tunc negaretur, quod essentia divina est sic essentia, quia tunc solum est una persona et non plures.

Tunc ad secundum negatur consequentia ; sed sequitur bene, quod quaelibet persona habet aliquem modum proprium, quem non habet secundum se essentia, ut non convenit essentiae divinae generare, spirare et generari.

Ad 3^m conceditur antecedens et negatur consequentia, supponendo semper, ut prius, quod causa est, a quo alterum habet esse, et sine quo impossibile est esse ; et planum est, quod quaelibet persona sic habet esse ab essentia, sed nec efficienter, ne esset creatura, nec materialiter, nec formaliter inhaesive, sed sic, quod quaelibet persona est ab ipsa essentia et in ipsa essentia, iuxta illud Ioannis 1 : In principio erat Verbum (id est in essentia Filius) et Verbum (id est Filius) erat aput Deum (scilicet Patrem) et Deus (quia essentia) erat Verbum (id est Filius). Cum ergo non potest negari, quod quaelibet persona est in essentia et non potest esse sine essentia et habet esse ab essentia, sequitur, quod est ab illa tamquam a causa dativa.

 

[7.] Utrum personae divinae differunt numero ?

Dicendum, quod accipiendo differre numero, id est singulariter essentialiter, tunc non. Unde ad istum sensum negatur, quod in personis divinis est numerus trinarius, id est tres personae essentialiter singulariter distinctae ; nam talis numerus trinarius non est simplex unitas, ut trium hominum vel canum. Sed in divinis est pluralitas personarum et simplex unitas unius essentiae et non plurium ; et hinc dicit magister, quod personae non differunt numero absolute, sed numero personarum ; et eadem ratione Deus non debet dici triplex, sed trinus. Nam triplex importat pluralitatem essentiarum, sed trinus non, sed solum personarum, ut dictum est etc.