DISTINCTIO XLII

Capitulum 1 (237)

De spirituali cognatione.

De parentalium graduum famosa quaestione aliquid, licet minus sufficienter, diximus. Iam de spirituali cognatione addamus, quae etiam personas impedit, ut non sint Iegitimae ad ineundas nuptias.

2. Tria quaedam sunt : consanguinitas, affinitas et spiritualis germanitas. Consanguinitas est inter eos qui iunguntur secundum lineam generis. Affinitas inter eos qui genere quidem non sunt coniuncti, sed mediante genere sunt sociati ; verbi gratia, uxor filii fratris mei, quae non est de genere meo, per ipsum, qui est de genere meo, mihi affinis facta est et ego illi.

3. Spiritualis proximitas est inter compatrem et commatrem, et inter eos quorum unus alterum de sacro fonte levavit, vel in catechizatione aut confirmatione tenuit. Est etiam inter filios eiusdem hominis carnales et spirituales.

Capitulum 2 (238)

Qui sint filii spirituales.

Spirituales filii sunt, quos de sacro fonte levamus vel in catechizatione seu confirmatione tenemus. Filii etiam et filiae spirituales eorum sunt, qui trinae mersionis vocabulo eos sacro baptismate tingunt. Dicitur et spiritualis filia sacerdotis, quae ei peccata sua confitetur.

2. Symmachus Papa*.

Unde Symmachus Papa :

Omnes quos in poenitentia suscipimus, ita nostri spirituales sunt filii ut et ipsi quos vel nobis suscipientibus, vel sub trinae mersionis vocabulo mergentibus, unda baptismi regeneravit.

Sylvester Papa*.

Sylvester etiam admonet ut ad suam poenitentialem nullus sacerdos accedat, quia scriptum est :

Omnes quos in poenitentia accipimus, ita nostri filii sunt ut in baptismo suscepti.

Quorum omnium flagitiosa est commixtio.

3. Ex Concilio Maguntiensi*.

Quod autem compater et commater sibi iungi nequeant, nec pater spiritualis vel mater filiae vel filio spirituali, ex Concilio Maguntiensi docetur :

De eo quod interrogastis, si aliquis filiolam suam duxerit uxorem, et de eo qui concubuit cum matre spirituali, et de eo qui filium suum baptizaverit et uxor eius eum de fonte suscepit, hac causa, ut discidium fieret coniugii, si post in tali copula possunt permanere, sic respondendum est : Si filiolam aut commatrem suam aliquis in coniugio duxerit, separandos esse iudicamus et gravi poenitentia plectendos. Si vero coniuges legitimi, unus vel ambo, ex industria hoc fecerint, ut filium suum de fonte susciperent, si innupti manere voluerint, bonum est ; sin autem gravis poenitentia insidiatori iniungatur et simul maneant ; et si praevaricator coniugii supervixerit, acerrima poenitentia mulctetur et sine spe coniugii maneat.

Ex his apparet quod,aliquis filiolam suam vel commatrem non potest sibi copulare nuptialiter, et si praesumptum fuerit, separandi sunt. Qui autem legitime coniuncti sunt, non ideo separandi sunt quia alter eorum insidiose filium de fonte levavit.

Nicolaus Papa Salonitano episcopo*.

Quod etiam Nicolaus confirmat dicens :

Nosse desideras utrum mulier quae viri filium, ex alia femina genitum, de sacro fonte levaverit, postmodum possit cum eodem viro copulari ? Quos ideo coniungi posse decernimus, quia secundum canones sacros, nisi amborum consensu nullius religionis obtentu debet coniux dimittere coniugem, cum Apostolus praecipiat : Nolite fraudari invicem, nisi forte ex consensu ad tempus etc.

5. Ex Concilio Cabillonensi*.

Item:

Dictum est nobis quasdam feminas desidiose, quasdam vero fraudulenter, ut a viris suis separentur, proprios filios coram episcopis ad confirmandum tenuisse. Unde nos dignum duximus ut, si qua mulier filium suum desidia aut fraude aliqua coram episcopo tenuit ad confirmandum, propter fallaciam vel fraudem, quamdium vivat poenitentiam agat ; a viro tamen suo non separetur.

6. Ioannes Papa Anselmo Lemovicinae episcopo ecclesiae*.

Item Ioannes Papa :

Ad limina beati Petri homo nomine Stephanus veniens, nostro praesulatui innotuit quod filium suum, in extremo vitae positum necdum baptismi unda lotum, absentia sacerdotum cogente baptizavit eumque propriis manibus suscepit. Atque pro huiusmodi negotio Reverentia tua praefatum hominem a sua coniuge iudicavit esse separandum. Quod fieri nullatenus debet, dicente Scriptura : Quod Deus coniunxit, homo non Et Dominus non dimittere uxorem nisi causa fornicationis iubet. Et nos tanta auctoritate freti, dicimus dimittendum esse et inculpabile iudicandum quod necessitas intulit ; nam baptizandi opus laicis fidelibus, si tamen necesse fuerit, libere conceditur. Unde si supradictus homo, filium morientem aspiciens, ne animam perpetuo perire dimitteret, unda baptismi lavit ut eum de potestate mortis eriperet, bene fecisse laudatur ; ideoque suae uxori, sibi iam olim legitime sociatae, impune dum vixerit iudicamus manere coniunctum, nec ob hoc separari debere.

His aliisque pluribus auctoritatibus edocetur coniuges non esse separandos, si post legitimam copulam alter alterius filium de fonte levat vel in confirmatione tenet.

Quid praemissis obviet.

Deusdedit Papa Gordiano Hispalensis ecclesiae episcopo*.

His autem obviare videtur quod Deusdedit Papa ait :

Pervenit ad nos diaconus Sanctitatis vestrae epistolam deferens, quod quidam viri et mulieres praeterito sabbato paschali, pro magno populi incursu, nescientes filios suos suscepissent de lavacro. Cupis ergo scire an propter hoc debeant viri ac mulieres ad proprium usum redire vel non. Nos vero hac re moesti inquisivimus priorum dicta, et invenimus in archivis (id est in armariis) Apostolicae Sedis, iam talia contigisse in pluribus Ecclesiis. Quarum episcopis, ab hac Apostolica Secte volentibus scire utrum viri ac mulieres redirent ad proprium thorum, beatae memoriae sancti Patres Iulius, Innocentius et Coelestinus, cum episcoporum plurimorum consensu in Apostolorum principis Ecclesia, prohibentes talia rescripserunt, et confirmaverunt ut nullo modo se in coniugio reciperent mulieres ac viri, quicumque aliqua ratione susceperunt natos, sed separarent se, ne suadente diabolo tale vitium inolesceret.

Ex concilio apud Vermeriam*.

Item :

Si quis filiastrum vel filiastram suam ante episcopum tenuerit ad confirmationem, separetur ab uxore sua et aliam nunquam accipiat.

Haec autem vel ad terrorem dicta sunt : non quod ita esset faciendum, sed ne illud fieret summopere cavendum ; vel de illis est intelligendum, qui prius filios suos vicissim de fonte susceperunt quam fierent coniuges.

Praemissis autem auctoritatibus omnino consentiendum est, ut sive proprium seu tantum viri filium mulier de fonte susceperit, non ideo a viro separetur. Quod et de viro similiter oportet intelligi.

Capitulum 3 (239)

De copula spiritualium vel adoptivorum et naturalium filiorum.

Nicolaus Papa, ad consulta Bulgarorum*.

Quod autem spirituales vel adoptivi filii naturalibus copulari nequeant, Nicolaus Papa testatur ita inquiens :

Ita diligere debet homo eum qui se suscepit de sacro fonte sicut patrem. Inter fratres et filios spirituales gratuita et sancta communio est, quae dicenda non est consanguinitas, sed habenda spiritualis proximitas. Unde inter eos arbitror non posse fieri legale coniugium, quia nec inter eos qui natura et eos qui adoptione filii sunt, venerandae leges matrimonia contrahi permittunt.

Item :

Si inter eos non contrahitur matrimonium, quos adoptio iungit, quanto potius a carnali oportet inter se conturbernio cessare, quos per caeleste sacramentum regeneratio Sancti Spiritus vincit ?

Capitulum 4 (240)

Si filii ante compaternitatem vel post nati valent coniungi.

Hoc autem quidam volunt intelligere de illis tantum filiis quibus compatres facti sunt. De aliis vero, qui ante compaternitatem vel post geniti sunt, conced unt quod legitime et licite iungi possunt.

2. Urbanus Papa, Vitali presbytero Brisciensi*.

Quibus videtur consentire Urbanus II dicens :

Super quibus consuluit nos tua dilectio, hoc videtur respondendum : ut et baptismus sit, si instante necessitate femina puerum in nomine Trinitatis baptizaverit ; et quod spiritualium parentum filii vel filiae ante vel post compaternitatem genitae possunt legitime coniungi, praeter illam personam qua compatres sunt effecti.

3. Paschalis Papa*.

Paschalis vero secundus post compaternitatem genitos copulari prohibet, scribens Regino episcopo :

Post susceptum filium de fonte vel filiam spiritualem, qui ex compatre vel ex commatre fuerint nati, matrimonio iungi non possunt.

4. Ex Triburiensi concilio*.

Illud etiam notandum est, quod in Triburiensi Concilio legitur :

Si quis suae spiritualis commatris filiam fortuitu, et ita contingente rerum casu, in coniugium duxerit, consilio maturiore servato, habeat atque legitimo connubio honeste operam det.

Capitulum 5 (241)

Si quis ducere possit duas commatres, alteram post alteram.

Nicolaus Papa, Constantiensi episcopo*.

Solet etiam quaeri si commatrem uxoris, post eius obitum, quis ducere valeat.

De hoc Nicolaus Papa sic scribit :

Sciscitatur a nobis Sanctitas vestra si quis duas commatres habere valeat, unam post alteram. In quo meminisse debes scriptum esse : Erunt duo in carne una. Cum igitur constet quod vir et mulier una caro efficiuntur, restat virum compatrem constitui mulieri cuius assumpta uxor commater erat, et ideo virum illi feminae non posse coniungi, quae commater eius erat cum qua idem fuerat una caro effectus.

Ex Concilio Triburiensi*.

Huic autem illud contrarium videtur :

Qui spiritualem habet compatrem cuius filium de lavacro acceperit, et eius uxor commater non est, licet ei, defuncto compatre suo, eius viduam ducere in uxorem ; quos nulla generatio spiritualis secernit.

Item ex epistola Paschalis Papae :

Post uxoris obitum, cum commatre uxoris coniugio copulari nulla ratio videtur vel auctoritas prohibere : non enim per carnis unionem ad unionem spiritus pertransitur.

Determinatio*.

Sed sciendum est quod auctoritas Nicolai de illo agit, qui uxori suae debitum reddidit postquam illius commater exstitit. Aliae vero auctoritates de illo agunt, cuius uxor postquam a viro suo derelinquitur illius commater efficitur, nec post compaternitatem a viro suo cognoscitur. Vel de illo potius agunt, cuius uxor ante defungitur quam ab eo cognoscatur.

Capitulum 5 (241)

Si vir et uxor simul possint tenere puerum.

Solet etiam quaeri si uxor cum viro simul debeat in baptismo suscipere puerum.

Urbanus Papa*.

De hoc Urbanus ita scribit :

Quod uxor cum marito in baptismo simul non debeat suscipere puerum, nulla auctoritate reperitur prohibitum ; sed ut puritas spiritualis paternitatis ab omni labe et infamia conservetur immunis, decrevimus ut utrique simul ad hoc aspirare non praesumant. Quia vero piaculare flagitium commisit, qui duabus commatribus velut sororibus nupsit, magna poenitentia ei debet iniungi.

Capitulum 7 (243)

De secundis et tertiis et deinceps nuptiis.

Sciendum est etiam quod non solum primae vel secundae nuptiae sunt licitae, sed etiam tertiae et quartae non sunt damnandae.

2. Augustinus in libro De sancta viduitate*.

Unde Augustinus :

Secundas nuptias omnino licitas Apostolus concedit.

« De tertiis autem et quartis et de ultra pluribus nuptiis soient homines movere quaestionem. Sed quis audeat definire quod nec Apostolum video definisse ? Ait enim : Si dormierit vir eius, cui vult nubat ; non dicit « primus » vel « secundus » vel « tertius » vel quotuslibet ; nec nobis definiendum est quod non definit Apostolus. Unde, ut breviter respondeam, nec illas nuptias debeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis auferre ».

Nec contra humanae verecundiae sensum audeo dicere, ut quoties voluerint nubant, nec ex meo corde praeter Scripturae auctoritatem quotaslibet nuptias damnare.

3. Hieronymus* :

Idem testatur Hieronymus :

Ego nunc libera voce exclamo, nec damnari in Ecclesia digamam, immo nec trigamam ; et ita licere quinto et sexto, quemadmodum secundo marito nubere.

4. Apostolus tamen bigamos a sacerdotali honore excludit.

Sed hoc non facit pro vitio digamiae, immo pro sacramenti virtute, ut sit una. unius sicut unica unici.

Illud tamen Caesariensis Concilii videtur innuere digamiam esse peccatum :
Presbyterum, inquit, in nuptiis digami prandere non convenit, quia cum poenitentia bigamus indigeat, quis erit presbyter qui talibus nuptiis possit praebere consensum ?

Sed hoc de illo intelligi potest, qui primae uxori insidiatus putatur desiderio secundae. Vel pro signaculo sacramenti illud dicitur, quod in bigamo non servatur.

Ambrosius, super Epistolam ad Corinthios*.

Ambrosius etiam dicit quod

primae nuptiae tantum a Domino sunt institutae, secundae vero sunt permissae. Et primae nuptiae sub benedictione Dei celebrantur sublimiter, secundae vero etiam in praesenti carent gloria.

Distinctio XLII — Livre IV — Pierre LOMBARD

Pierre LOMBARD - Livre IV