DISTINCTIO XVI.

« Nunc de Spiritu sancto videndum est, praeter illam ineffabilem » etc.

 

 

DIVISIO TEXTUS.

Haec est secunda pars illius partis, in qua agit de missione quantum ad modum. In hac parte agit de missione Spiritus sancti specialiter. Et quoniam missio Spiritus sancti duobus modis est, scilicet visibilis et invisibilis, sicut missio Filii : ideo haec pars habet duas partes.

In prima agit Magister de missione Spiritus sancti visibili.

In secunda agit de missione invisibili, et hoc infra distinctione decima septima : « Iam nunc accedamus ad assignandam missionem Spiritus sancti » .

Prima iterum pars habet duas.

In prima Magister explicat Spiritus sancti visibilem missionem.

In secunda ad maiorem explanationem movet et determinat dubitationem quamdam, ibi : « Sed prius quaerendum est, cum Filius dicatur minor Patre » etc.

Prima, iterum pars habet duas.

In prima Magister assignat duplicem modum missionis Spiritus sancti secundum duplicem modum missionis Filii.

Secundo vero prosequitur de altera, scilicet missione visibili, ibi : « Et primo agamus de illo modo missionis, qui fit visibiliter » etc., ubi dicit, quod missio visibilis est apparitio facta in exteriori signo, per quod monstratur missio interior.

« Sed prius quaerendum est, cum Filius dicatur minor Patre » etc. Haec est secunda pars distinctionis, in qua Magister movet dubitationem, et habet haec dubitatio ortum ex comparatione missionis Filii et Spiritus sancti. Cum enim Spiritus sanctus mittatur visibiliter, sicut Filius, quaestio est, quare non dicitur minor Patre, ut Filius. Haec autem pars, in qua hanc quaestionem prosequitur, habet tres partes.

In prima opponit et determinat, quod Spiritus sanctus non debet dici ex missione minor, sicut Filius, quia Spiritus sanctus non est unitus.

Secundo, occasione huius adiungit quoddam verum huic annexum, scilicet quod Filius ratione missionis dicitur minor se ipso, ibi : « Notandum autem, quod Filius, secundum quod homo factus est ». Tertio docet sane intelligere quoddam verbum dubium, quod est praesenti considerationi coniunctum, quod dicit Hilarius, scilicet quod Pater secundum divinitatem non est minor, ibi : « Hilarius autem dicere videtur, quod Pater sit » etc.

 

TRACTATIO QUAESTIONUM.

Ad evidentiam huius partis quaeruntur tria de missione visibili :

Primo quaeritur, quid sit.

Secundo, ad quid sit utilis.

Tertio quaeritur, quibus modis facta sit.

 

 

ARTICULUS UNICUS.

De missione visibili Spiritus sancti.

 

QUAESTIO I.

Quid sit missio visibilis.

 

Circa primum proceditur sic.

Ostenditur primo, quod visibilis missio non est aliud quam apparitio exterior.

1. Augustinus dicit, quod « tunc Spiritus sanctus vel Filius mittitur, cum ex tempore cuisquam mente percipitur » : ergo tunc visibiliter mittitur, cum visibiliter percipitur ; sed visibiliter percipitur, cum apparet in creatura visibili : ergo visibilis missio non est aliud quam apparitio.
2. Item, hoc ipsum videtur per simile, quia mitti invisibiliter non est aliud quam per effectum invisibilem invisibiliter manifestari : ergo mitti visibiliter non est aliud quam per creaturnm visibilem manifestari : hoc autem non est aliud quam visibiliter apparere : ergo etc.
3. Item, hoc iterum videtur exemplo, quia Spiritus sanctus in columbae specie dicitur missus ad Filium, sicut dicit Augustinus, et habetur in littera ; sed tunc non fuit facta aliqua : donatio Filio, quia plenus fuit semper Spiritu sancto : sed solum exterior apparitio : ergo etc.

Sed contra :

1. Quod missionis visibilis non sit tota ratio ipsa apparitio visibilis, videtur, quia Pater in subiecta creatura apparuit, et tamen non dicitur visibiliter missus : ergo plus est missio quam apparitio. Maior patet, quia Augustinus dicit, II De Trinitate : « Temerarium est dicere, Deum Patrem Prophetis et Patribus per aliquas visibiles formas nunquam apparuisse ».
2. Item, Filius et Spiritus sanctus in veteri Testamento multoties apparuerunt visibiliter, et tamen tempore illo neuter dicitur visibiliter missus, sicut dicit Augustinus, III De Trinitate, ubi hanc quaestionem movet : ergo etc.
3. Item, omne quod visibiliter apparet, est corporale, cum sensu percipiatur ; sed Deus, cum sit simplex, est omnino incorporalis : si ergo ad Deum non spectat visibiliter apparere, ergo si visibiliter mittitur, missio visibilis non est apparitio. Si dicas, quod non apparet in se, sed in effectu.

Contra : Sic apparet in omni creatura et semper et ubique : ergo secundum hoc visibiliter mittitur in omni creatura semper et ubique, quod stultum est dicere.

1. Item, ubi est missio, ibi est manifestatio personae, ut dicit Augustinus ; sed per solam apparitionem nunquam est manifestatio, nisi advenit revelatio : ergo de ratione missionis visibilis non tantum est apparitio, sed etiam revelatio : ergo apparitio non est tota ratio.

 

Respondeo :

Dicendum quod missio visibilis praesupponit missionem tamquam superius ; et superaddit differentiam, quae est « visibile ». Missio autem communiter dicta, ut dictum fuit supra in praecedenti distinctione, praesupponit circa missum emanationem et superaddit manifestationem. Et quoniam manifestatio emanationis, secundum quam attenditur missio, non fit nisi super eum, quem Spiritus sanctus inhabitat per effectum gratiae inhabitantis, hinc est, quod missio de ratione generali dicit manifestationem emanationis et inhabitationis.

Haec autem differentia « visibilis », superadveniens missioni, contrahit ipsam quantum ad principale significatum, quod est manifestatio : ideo dicit manifestationem cum apparitione, sive apparitionem manifestantem personae emanantis inhabitationem vel personae inhabitantis emanationem.

Unde concedo, quod visibilis missio est apparitio ; sed haec non est tota ratio, sed apparitio, in qua manifestatur divina persona non tantum ut operans, sed etiam ut in habitans, nec tantum ut inhabitans, sed etiam ut emanans, quasi ab alio veniens. Per primum excludit apparitionem Dei in qualibet creatura, per secundum apparitionem in veteri Testamento, per tertium apparitionem Patris, quia Pater non apparuit ut emanans sive ab alio veniens. Filius vero vel Spiritus sanctus in veteri Testamento non apparuit ut inhabitans, sed ut se inhabitaturum praemonstrans ; unde Angelus apparebat in illis creaturis in persona Dei. Et hoc probat Augustinus, in libro III De Trinitate, dicens : « Constat firmitate auctoritatis et probabilitate rationis, cum antiquis Patribus dicitur Deus apparuisse, voces illas ab Angelis esse factas ». Et adducit auctoritates Apostoli ad Galatas 3, 19 : Lex ordinata per Angelos ; et ad Hebraeos 2, 2 : Si enim qui per Angelos dictus est sermo etc. Nec tamen dico quod ista sit ratio quare non est missus, quia apparitio fiebat ministerio angelico ; quia sicut dicit Augustinus, IV De Trinitate, probabile est, quod illa columba, in qua apparuit Spiritus sanctus, secundum ministerium Angeli moveretur. Unde idem, in IV libro De Trinitate, in fine dicit : « Super hoc aliquid invenire difficile est, et temere affirmare non expedit. Quomodo tamen ista sine rationali vel intellectuali creatura potuerint fieri, non video ».

 

[Ad obiecta] :

a-b. Et ita patet, quod non quaelibet apparitio est missio, patet etiam responsio ad duas rationes primas.

1. Ad illud quod obicitur tertio, quod non sit apparitio, quia Deus est invisibilis, dicendum quod apparere est dupliciter : vel in se, et sic convenit corporali ; vel in alio, et hoc dupliciter : vel sicut causa in effectu, vel sicut signatum in signo ; et hoc tertio modo missio est apparitio ; et secundum hunc modum non convenit omni creaturae.
2. Ad illud quod ultimo obicitur, quod apparitio non est manifestatio, dicendum quod cum dicitur : missio est manifestatio, non intelligitur actu, sed habitu, quia aliquid fit vel ostenditur, in quo potest personae emanatio manifestari, et hoc quidem de se importat apparitio.
3. Ad illud autem quod obicitur in contrarium, quod praecise sit apparitio, dicendum quod non accipit totam rationem missionis, quia mitti non est tantum mente percipi, sed mente percipi ut ab alio emanans et in aliquo inhabitans.
4. Similiter ad illud : mitti invisibiliter et manifestari per effectum invisibilem, dicendum quod manifestari non dicit totam rationem.
5. Ad illud quod obicitur, quod in missione Spiritus sancti in specie columbae non fuit nisi apparitio, dicendum quod, quamvis non fuerit ibi donatio Spiritus sancti, fuit tamen manifestatio prius dati et tunc inhabitantis in Christo et quiescentis et ab alio procedentis, et ita tota et perfecta ratio missionis ; sed ex hoc non sequitur, quod qualiscumque apparitio sit missio visibilis ; omnis tamen visibilis missio est apparitio.

 

 

QUAESTIO II.

Ad quid sit utilis missio visibilis Spiritus sancti.

 

Secundo quaeritur, ad quid sit utilis missio visibilis, et constat quod ad efficiendum nihil confert, quia exterior apparitio nihil interius operatur.

Quod etiam non sit utilis ad innotescendum, ostenditur sic.

1. Aut est ad manifestandam personae alicuius emanationem aut in habitationem. Non inhabitationem, quia nemo scit, utrum odio an amore dignus sit, et ita nemo, utrum Deus in eo habitet, cognoscit. Et iterum, quae utilitas est ? Esto quod sciat Deum advenisse, tamen cum ignoret permansurum, nulla videtur. Si ad manifestandam alicuius personae emanationem : ergo cum illa notitia omni tempore sit necessaria, scilicet tempore Legis scriptae et nunc, videtur quod et tunc et nunc deberet esse missio visibilis. Quaeritur ergo, quare solum tempore Ecclesiae primitivae ?
2. Item, quantumcumque appareat in creatura, non innotescit, nisi revelatio adsit ; sed cum adest revelatio, ventum est ad cognitionem veriorem et certiorem, quam quae est a sensu : si igitur habens cognitionem certam non indiget occupari circa cognitionem imiperfectam, ergo videtur quod exterior apparitio omnino superfluat.
3. Item, probatur etiam quod impediat, sic : affectus circa bona visibilia occupatus, minus surgit ad bona invisibilia, ergo similiter intellectus : ergo si debet ad perceptionem invisibilium elevari, non debet ei fieri ostensio visibilium ; quod si fiat, videtur potius impediri quam iuvari.
4. Item, si missio est ad innotescendum, cum triplex sit in nobis vis cognitiva, scilicet sensus exterior, imaginatio et intellectus, et secundum hanc triplicem vim triplex assignetur visio prophetalis, pari ratione videtur, quod triplex missio deberet distingui.

Praeterea, cum missio sit ad manifestationem inhabitationis, et Filius inhabitet sicut Spiritus sanctus, quare non est missio visibilis ad manifestandum illam ?

 

Sed contra :

1. Quod sit utilis ad innotescendum, videtur, quia cognitio nostra incipit a sensu : ergo si debemus elevari ad perceptionem intelligibilium, congruum et perutile est, quod aliquo modo praevia sit excitatio in sensu per signum. Et hoc est quod dicit Gregorius : « Dum visibiliter Deum cognosci mus, per hunc in invisibilium etc.
2. Item, sicut miracula ostendunt divinam potentiam, ita signa divinam praesentiam ; sed utile fuit et pernecessarium fidem nostram manuduci per miracula ad cognitionem divinae potentiae : ergo pari ratione per aliqua signa visibilia ad cognitionem divinae praesentiae.
3. Item, missio est ad redimendum hominem perditum ; sed homo est perditus secundum naturam visibilem et invisibilem : ergo missio secundum utramque est ei utilis.
4. Item, familiarius offert suam praesentiam qui se offert secundum utrum odio an amore dignus sit, sensum et intellectum, quam secundum alterum tantum ; sed hoc maxime expediebat homini averso, ut converteretur ad Deum : ergo etc.

 

Respondeo :

Dicendum quod missio Filii visibilis propriam et maximam habuit utilitatem, sicut patebit in tertio. Sed nunc de Spiritu sancto dicendum quod eius missio visibilis utilis est ad manifestandam et emanationem et inhabitationem, sed non qualemcumque inhabitationem nec in omni genere personae.

Propter hoc intelligendum, quod est inhabitatio duplex, scilicet secundum sanctificationis sufficientiam, et secundum plenitudinis redundantiam. Illa quae est secundum sanctificationis sufficientiam interius invisibiliter latet ; quae vero est secundum redundantiam, exterius apparet ; et ideo talis inhabitatio in signo visibili et exteriori manifestari debet, sicut factum est in Apostolis.

Similiter intelligendum, quod duplex est genus credentium. Quidam enim volunt signa, ut puta sensibiles ; quidam intelligentiam quaerunt, ut puta iam provecti. Quaerentes signa per haec manuducuntur ad intelligibilia ; et propter tales utilis est missio visibilis. Utilis ergo est missio visibilis ad manifestandam inhabitationem plenitudinis redundantis, et hoc personis manuducendis per sensum.

1. Ex hoc patet primum, quare scilicet non fuit missio visibilis tempore Legis scriptae ; quia non erat missio in plenitudine, quoadusque venit plenitudo temporis. Patet etiam, quare modo non datur sive mittitur visibiliter ; quia iam manuducti sumus ad fidem, unde sicut cessaverunt miracula, ita exteriora signa.

Quod dicitur, quod nemo scit, utrum odio, an amore dignus sit : verum est, nisi Deus dignetur ostendere ; et tunc ostendebat, et hoc perutile erat ad fidem roborandam et devotionem excitandam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod necessaria est aliqua revelatio ; dicendum, quod verum est, nec tamen superfluit apparitio, quia excitat intellectum ad inquisitionem et sic excitando praeparat ad revelationem et post revelationera excitat ad dilectionem. Revelatio enim, etsi sit interior cognitio, tamen adhuc est viatoris, et ideo non evacuat cognitionem apparitionis.
3. Ad illud quod obiicitur, quod visibilia impediunt affectum dicendum quod visibilia possunt dupliciter considerari : vel ut res absolutae, vel ut signa et nutus ducentia in aliud. Primo modo si amentur et considerentur, retardant intellectum et affectum ; secundo modo iuvant ; et sic est in apparitione visibili, quia ibi consideratur creatura ut signum faciens aliud in intellectum venire.
4. Ad illud quod obicitur : quare non est triplex genus missionis secundum triplex genus cognitionis ? dicendum, quod etsi cognitio sit de ratione missionis, non tamen quaecumque vel cuiuslibet, sed inhabitantis. Et quia duplex est modus inhabitandi, ut praehabitum est, ideo tantum est duplex modus mittendi, licet plures sint modi cognoscendi. — Vel

Vel aliter dicendum, quod Deus in via non cognoscitur nisi aut in effectu, aut in signo. Si in effectu, cum effectus ille sit gratia gratum faciens, quae in sola cadit mente, sic est missio invisibilis ; si in signo, cum signum sit quod offert se sensui, sic est visibilis. Quia vero imaginaria est earum rerum, quarum imagines in interiori sensu exprimuntur, Deus autem non est talis, ideo de eo non est ponere huiusmodi cognitionem.

Ad illud quod ultimo quaeritur, quare non fuit missio visibilis ad manifestandam inhabitationem Filii, dicendum, quod Filium inhabitare est dupliciter : aut per gratiam unionis, aut per gratiam sanctificationis. Primo modo non fuit necessaria manifestatio sive visibilis missio, quia plenissime erat in homine sibi unito, in quo operabatur opera visibilia, in quibus manifestabatur ; et ideo non oportebat, alia signa visibilia adhiberi. Secundo vero modo non habuit missionem manifestantem inhabitationem talem, quia sanctificatio appropriatur Spiritui sancto ; unde sufficiebat esse missionem visibiiem ad manifestandam ipsius inhabitationem, cui sanctificatio appropriatur, cum inhabitatio Filii et Spiritus sancti sint indivisae. Manifestato, quod in homine inhabitet Spiritus sanctus, suflicienter ostenditur, quod et Filius.

 

 

QUAESTIO III.

Quibus modis facta sit missio visibilis.

 

Tertio quaeritur, quibus modis fit missio visibilis. Et accipiuntur diversi modi ex Scripturis. Filius enim visibiliter apparuit in creatura rationali, ut in homine ; Spiritus vero sanctus in irrationali, ut puta in columba, igne et flatu.

Quaeritur ergo de diversitate horum modorum apparendi : et videtur, quod non fuerint modi convenientes, hoc modo.

1. Spiritus sanctus est aeque nobilis persona, ut Filius : ergo in aeque nobili creatura debet manifestari, ut Filius.
2. Item, si Filius propter assumtionem humanitatis sive apparitionem in forma servi est minor Patre, immo factus minor Angelis : ergo multo fortius Spiritus sanctus ex apparitione in igne non tantum minor Deo, sed etiam homine ; sed hoc nullo modo congruit : ergo non congruit Spiritui sancto apparere in creatura irrationali. Si tu dicas, quod Filius apparuit in homine assumto et unito, Spiritus autem sanctus non est columbae unitus vel igni ; contra : Unio nihil aufert divinitati : ergo propter unionem non debet dici minor. Si ergo dicitur minor, hoc est propter apparitionem : ergo etc.
3. Item, videtur quod Spiritus sanctus fuit unitus, quia Spiritus sanctus apparebat in illa columba, et non in alia ; et rursus apparebat ipse ibi, non alia persona : ergo alio modo erat in illa quam Pater et Filius, et aliter in illa quam in alia ; sed aliter non potuit esse in illa quam alia persona quantum ad substantiam nec quantum ad operationem, quia eadem est substantia et operatio in Trinitate, ergo quantum ad unionem : ergo etc.

Si tu dicas, quod apparuit sicut in signo, tunc quaero : aut illud signum fuit a natura aut ab institutione. Si a natura, tunc pari ratione et omnis alia columba ; si ab institutione, quaeritur : quis instituit ?

4. Item, Filius apparuit visibiliter uno modo tantum et in una creatura ; quaeritur, quare non similiter Spiritus sanctus ? et videtur, quod ita deberet esse, quia sicut in Filio nulla cadit varietas, immo omnimoda uniformitas, ita et in Spiritu sancto : ergo debuit apparere tantum in una specie, ut Filius.
5. Item, Filius tantum semel apparuit visibiliter, quia tantum semel est incarnatus, non amplius. Quaeritur ergo, unde hoc est, quod Spiritus sanctus pluries ; apparuit, ut puta non tantum semel in igne, sed etiam quousque dabatur Spiritus sanctis ?

Si dicas, quod illa, in quibus Spiritus sanctus apparuit, statim esse desierunt post apparitionem, et ideo oportuit rursum alia fieri ; tunc ergo videtur, quod nec illa columba fuerit vera, nec ignis, cum tam columba quam ignis habeant virtutem permanendi ; et si hoc in illa apparitione non fuit, tunc ergo non fuerunt vera sed falsa, et non fuerunt apparitiones, sed praestigia et illusiones, sicut sunt phantasmata daemonum et aliorum magorum.

6. Ultimo quaeritur, quare tot modis apparuit Spiritus sanctus, et quare in alia specie in capite quam in membris, ut in Christo et Apostolis ?

 

Respondeo :

Dicendum quod finis imponit necessitatem his quae sunt ad finem ; ideo modus apparendi sumendus est iuxta finem apparitionis. Apparuit autem Filius in carne, ut esset mediator, Spiritus vero sanctus, ut doctor, Ioannis 16, 13 : Cum venerit, docebit vos omnem veritatem. Ad mediationem autem necessaria est extremorum separatorum concursio et in unum unio, sicut patet ; et ideo Filius in creatura apparuit ut unitus. Ad eruditionem autem ignorantium intervenit signum ; ideo Spiritus sanctus apparuit in creatura ut signatum in signo.

Quoniam ergo nihil est Deo perfecte unibile nisi beatificabile, et hoc solum est substantia rationalis ; ideo Filius in sola substantia rationali apparuit.

Quia vero usui significationis purae convenit creatura irrationalis magis quam rationalis, ne forte crederetur unita, non tantum significans ; ideo Spiritus sanctus apparuit in creatura irrationali, quae aliquo modo haberet qttionem significandi et exprimendi, sicut flatus significat spirationem ; ignis vero dilectionem.

Rursus, quoniam ad perfectam mediationem requiritur, quod mediator sit unus, et quod unio sit inseparabilis ; ideo Filii apparitio singularis fuit et indivisibilis. Sed contra, quia non potest Spiritus sanctus perfecte significari in uno signo, ideo oportuit significari per plura : et ideo Filius uno modo apparuit, sed Spiritus sanctus pluribus.

His visis, facile est respondere ad obiecta :

1. Nam ad illud quod primo obicitur, quod aeque nobilis est persona Spiritus sancti, dicendum quod nihil facit ibi nobilitas apparentis, sed finis apparitionis ; quia ille ut mediator, iste ut eruditor sive doctor, ideo Filius ut in homine assumto, Spiritus sanctus ut in creatura et signo.
2. Ad illud quod obicitur, quod Spiritus sanctus debet dici minor, sicut et Filius, dicendum quod minoritas illa non dicitur de Filio ratione divinitatis, sed ratione unio nis et communicationis idiomatum ; quia Filius factus est homo passibilis, sed Spiritus sanctus non est factus columba.
3. Ad illud quod obicitur, quod est unitus columbae, dicendum quod est unio secundum veritatem, et est unio secundum intentionem. Primo modo uniuntur illa quae uniuntur in natura vel persona ; secundo modo uniuntur significatum et signum ; et hoc modo unita est persona Spiritus sancti illis formis, in quibus apparuit.

Si autem quaeratur, unde veniebat talis unio ; dicendum quod dispositive a proprietatibus creaturae, in quibus nata erat personam Spiritus sancti declarare, sicut flatus spiritum, ignis amorem, columba donum propter fecunditatem. Sed completive veniebat hoc a divina ordinatione, quae ordinavit creaturas ad hoc, non instituendo, sed simul formando et instituendo, quia ad hoc solum formabat : et ideo tam columba quam ignis simul cum apparitione etiam incepit et desiit.

5. Ex hoc patet, quare Spiritus sanctus non tantum semel apparuit, sed pluries, Filius autem non, quia columba et ignis statim post apparitionem esse desierunt, non autem homo.

Ex hoc patet etiam, quod etsi columba illa et ignis essent verum corpus, tamen nec columba fuit vera columba, quia statim desiit, sed similitudo columbae ; similiter nec ignis verus ignis, quia non comburebat. Nec tamen ibi erat aliqua illusio, quia non erat ibi aliqua falsitas in significando. Offerebatur enim sensui ad significandum, quod vere ibi erat ; et quia magis attendebatur ratio significandi quam existendi, ideo tamdiu duravit, quamdiu significare potuit vel officium signi implevit. Et quia eadem vi formata est columba, mota et conservata, statim ut vis illa desiit movere, columba et ignis desiit esse.

6. Ad illud quod ultimo quaeritur, quare tot modis apparuit Spiritus sanctus, dicendum quod apparitio Spiritus sancti fuit ad manifestandam plenitudinem redundantiae, ut prius habitum est ; et quoniam redundantia potest esse tripliciter, ideo tribus modis apparuit. Potest enim esse haec plenitudo per redemptionem ; et ita fuit in Christo, et haec est perfecta gratia per omnem modum. Ideo in Christo apparuit in columba, quia erat pretium redemptionis primogenitorum et erat animal integrum et perfectum. Potest etiam esse per vitae influentiam quantum ad sensum et motum, et hoc mediantibus Sacramentis ; et haec plenitudo est in sacerdotibus, et ideo datus est eis Spiritus sanctus in specie flatus, Ioannis 20, 22-23 : Insufflavit in eos dicens : Accipite Spiritum sanctum : quorum remiseritis peccata etc. Potest etiam tertio modo esse per cognitionis administrationem sive doctrinam ; et haec plenitudo est in Apostolis et Doctoribus, et ideo Spiritus sanctus apparuit eis in linguis igneis.

Ex his patet responsio et sufficientia modorum apparendi et obiectorum.

 

 

DUBIA ClRCA LITTERAM MAGISTRI.

Dub. I.

ln parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo dubitatur de hoc quod dicit, quod « Filius in quantum missus, id est factus, minor est Patre ». Contra quod sic obicitur : omnis actus, secundum quem aliquem contingit fieri minorem, est indignitatis. Si ergo Filius ratione missionis est minoratus, ergo missio pertinet ad indignitatem. Item, quandocumque aliquis de aequali fit minor, mutatur ; sed Filius ante missionem erat aequalis, et modo est minor : ergo etc.

Respondeo :

Dicendum quod quaedam dicuntur de Filio Dei per essentiam, quaedam per unionem, quae tanta fuit, ut faceret hominem Deum et Deum hominem. Essentia iter loquendo, nullo modo Filius Dei est minor ; sed hoc dictum est per unionem, quia omnia quae dicuntur de homine, possunt dici de Filio Dei ; et ita patet, quod nulla ex hoc est indignitas, nulla mutabilitas in eius persona ; et sic solvitur utrumque obiectum, quia utraque ratio procedit, intellecto quod secundum eamdem naturam fieret minor, secundum quam erat aequalis, et ita desineret esse aequalis. Nunc autem simul est minor aequalis.

 

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod « se ipso etiam minor est Filius ». Videtur enim male dicere, quia maior diversitas importatur per hoc quod est « maior » et « minor », quam per hoc quod est « alius » et « alius » , quia prima non cadit in divina natura, secunda sic. Si ergo haec est vera : Filius est minor se, ergo et haec : Filius est alius et alius, et ita duae personae, quod non conceditur.

Respondeo :

Dicendum quod verum est, quod maiorem diversitatem dicunt « maior » et « minor », quia diversitatem virtutis et naturarum ; sed ad hanc diversitatem, quamvis sit maior, non sequitur diversitas in persona, quia plures naturae possunt esse in una persona. Quoniam ergo in Christo cadit diversitas naturarum et ita virtutum, non autem personarum : ideo dicitur maior et minor ratione diversarum virtutum, non autem alius et alius, cum non habeat diversas personas.

 

Dub. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod « minoratus est paulo minus ab Angelis ». Videtur enim falsum, quia super illud ad Hebraeos 2, 9 : Eum qui modico quam Angeli minoratus est, dicit Glossa : « Natura humanae mentis, qualem Christus assumsit, quae nullo peccato potuit depravari, solus Deus maior est ». Item, beata Virgo, quae est pure creatura, est super omnes Angelos exaltata : ergo etc.

Respondeo :

Dicendum quod est loqui de Christo in comparatione ad Angelos quantum ad quatuor, scilicet quantum ad gratiam et quantum ad naturam mentis et quantum ad naturam corporis et quantum ad statum passibilitatis. Quantum ad gratiam est simpliciter maior ; quantum ad naturam mentis saltem non fuit minor, quia, sicut dicit Glossa : « Minor Angelis fuit corpore, non mente » ; quantum ad naturam corporis minor fuit ; quantum autem ad statum passibilitatis fuit minor et modico minoratus, quia status passibilitatis in statum gloriae et honoris paulo post convertendus erat.

 

Dub. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius, quod « Pater est maior Filio », quia si verum est quod dicit, cum idem sit in Deo sapientia, potentia, bonitas et magnitudo : ergo si maior est, et est potentior et sapientior et melior. Praeterea, in Deo non est magnitudo molis, sed virtutis : ergo si Pater est maior, est potentior : quod stare non potest. Item, maior aut dicit essentiam aut notionem. Non essentiam, quia essentia sunt aequales ; si notionem, quaero : quam ? Si tu dicas, quod paternitatem ; contra : Comparatio secundum maius et minus non attenditur nisi in comparticipantibus, unde non dicitur : cygnus est albior corvo ; sed Filius non est comparticipans paternitatem : ergo etc.

Item quaeritur : quare non dicitur maior Spiritu sancto ?

Respondeo :

Dicendum quod in Patre est auctoritas respectu Filii et Spiritus saricti, in Filio respectu Spiritus sancti, et ideo in Patre maior auctoritas et maior fecunditas ; et quia nullum nomen ita competit ad exprimendam auctoritatem, sicut hoc nomen « magnus » : ideo dicit Hilarius, quod Pater est maior Filio. Ex hoc patent obiecta, quia « maior » non dicit essentiam, sicut potentia et sapientia, sed dicit notionem. Si quaeras : quam ? dico quod dicit notionem communiter, sed tamen in ratione principii, sicut subauctoritas in ratione emanantis ; et hinc est quod Pater dicitur maior Filio, quia etsi uterque habeat notionem in ratione principii, Pater tamen in ratione principii tantum ; et ideo plus habet de ratione auctoritatis ; Spiritus autem sanctus nullius personae est principium, et ideo non comparatur eis secundum maioritatem.

 

Dub. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit : « Maior itaque donans est, sed minor » etc. Videtur enim falsum, quia quocumque modo accipiatur « maior », dicitur relative ad minorem : ergo si est ponere Patrem majorem ; est ponere Filium minorem. Item, Pater dicitur maior, quia habet auctoritatem supra filium : ergo cum Filius habeat subauctoritatem respectu Patris, debet dici minor.

Respondeo :

Dicendum quod, nihil impedit, quare Filius non dicatur minor Patre ratione subauctoritatis sicut Pater maior, nisi quia nomina indignitatis in Deo non debent ad usum trahi ; vel quia sancti Doctores, quantum possunt, se elongant ab haereticorum fallacia. Ideo cum Hilarius dixisset Patrem maiorem ; noluit, quod Filius diceretur minor, ne videretur illa maioritas non tantum auctoritatis, sed etiam inaequalitatis. Et quamvis Hilarius diceret in Patre auctoritatem, non tamen legitur dixisse in Filio subauctoritatem ; sed illud verbum a magistris est additum in consuetudinem disputantium.