DISTINCTIO XLVI

 

 

DIVISIO TEXTUS

 

Haec est secunda pars huius totalis tractatus de voluntate,

in qua Magister agit de divinae voluntatis impletione.

 

Et habet haec pars duas partes.

In prima,

supposito ex praecedentibus quod Dei voluntas beneplaciti semper impletur,

removet dubitationes.

In secunda explicat veritatem,

infra distinctione proxima :

 

Prima pars habet duas partes.

In prima Magister removet dubitationem per comparationem ad bona ;

in secunda per comparationem ad mala,

ibi :

 

Prima pars habet duas partes.

In prima Magister obicit.

In secunda solvit,

ibi :

 

Haec est secunda pars,

in qua Magister inquirit,

utrum voluntas Dei impleatur respectu malorum ;

et ratione huius inquirit,

utrum Deus velit mala fieri.

 

Et quoniam fuerunt hic duae opiniones,

quarum una fuit,

quod Deus vult mala fieri

- et haec opinio est falsa -

alia opinio est,

quod Deus non vult mala fieri

- et haec opinio est vera -

ideo haec pars habet duas partes.

 

In prima Magister opponit ad partem falsam.

In secunda opponit ad partem veram,

ibi :

 

Prima pars habet duas.

In prima adducit rationes et defensionem falsae opinionis.

In secunda parte ponit solutiones, quas assignant illi, qui sunt contrariae positionis

et hoc ibi :

 

Et utraque partium duas habet.

Nam in opponendo duas inducit rationes,

quarum una rationi innititur, alia auctoritati ;

et secundum hoc pars, in qua solvit, dividitur,

quia ponuntur ibi duae responsiones iuxta duas obiectiones.

 

Haec est pars illa, in qua conatur Magister ad veram partem astruendam ;

et haec pars habet duas.

In prima inducit rationes veras ;

in secunda dissolvit quamdam rationem sophisticam,

et hoc facit ibi :

 

Prima pars habet tres partes secundum tres rationes, quas inducit.

Prima sumta est ab hoc,

quod idem est Deo fieri auctore et Deo volente,

et ponitur ibi :

 

Secunda sumta est ab hoc,

quod eadem est causa, qua malum fit et qua homo fit deterior,

et ponitur ibi :

 

Tertia sumta est ab hoc,

quod malum facit tendere ad non-esse,

et ponitur ibi :

 

Similiter secunda pars, in qua dissolvit rationem sophisticam, tres habet.

In prima illam ponit,

ibi :

 

In secunda dissolvit,

ibi :

 

In tertia redit ad veritatis assertionem dicens, hanc partem esse veram,

quod Deus non vult mala fieri,

ibi :

 

 

TRACTATIO QUAESTIONUM

 

Ad evidentiam eorum quae determinat Magister in praesenti distinctione, sex quaeruntur.

Primo quaeritur,

utrum Deus velit omnes homines salvos fieri voluntate beneplaciti.

Secundo quaeritur,

utrum Deus velit mala fieri.

Tertio,

utrum mala fieri sit bonum.

Quarto,

utrum mala fieri sit verum.

Quinto,

utrum mala ordinentur a Deo.

Sexto et ultimo,

utrum mala augeant decorem in universo.

 

 

ARTICULUS UNICUS

De voluntate Dei respectu salutis omnium, et respectu mali.

 

 

QUAESTIO I

Utrum Deus velit omnes homines salvos fieri voluntate beneplaciti.

 

Quod autem Deus velit omnes homines salvos fieri voluntate beneplaciti,

ostenditur sic.

1. I ad Timotheum 2, 4 :
   Vult omnes homines salvos fieri ;

sed constat

quod hoc non est dictum de voluntate signi,

quia nec praecepti nec impletionis nec alicuius alterius

- hoc enim non cadit sub praecepto -

ergo constat

esse dictum de voluntate beneplaciti.

 

2. Item,

Damascenus :

ergo cum voluntas antecedens sit voluntas beneplaciti,

quae est bonorum quae sunt bona irrefragabiliter,

voluntate beneplaciti vult omnes homines salvos fieri sive salvari.

 

3. Item,

omnis habens caritatem vult omnes homines salvos fieri,

quantumcumque modicam habeat dilectionem.

Cum ergo Deus summam habeat dilectionem et caritatem,

videtur quod ipse velit omnes homines salvos fieri.

 

4. Item,

sicut vult Philosophus,

primum uno modo se habet ad omnia sive ad omnes,

ergo, quantum est de se, omnes uniformiter diligit :

ergo si vult aliquos salvari, et omnes ;

vel si de aliquibus non vult, pari ratione de nullis.

 

Contra hoc

 

1. Primo est instantia,

quam adducit Magister in littera :

si vult omnes homines salvos fieri,

et de omnibus plures damnantur quam salvantur,

ergo voluntas eius frustratur et cassatur :

quod est contra veritatem aperte.

 

2. Item,

omnes quos vult Deus salvari, eligit ad salutem

- electio enim Dei non dicit aliud quam dilectionem ad salvandum -

ergo si omnes vult salvos fieri, omnes sunt electi.

Contra, Matthaei 22, 14 :

 

3. Item,

in praedestinatione non sunt nisi haec duo,

scilicet praecognitio et voluntas salvandi,

ratione cuius Deus dicitur praedestinare.

Dum enim proponit dare gratiam,

et gloriam praeparare praedestinare dicitur :

ergo cum praecognitio Dei omnibus sit communis,

si voluntas salutis est respectu omnium,

ergo omnes sunt praedestinati.

Sed omnes praedestinati salvabuntur :

ergo omnes salvabuntur ;

quod est contra fidem.

Si tu dicas mihi,

quod duplex est voluntas, absoluta et conditionalis,

et Deus absoluta voluntate solum vult salvare quos

et istos praedestinavit,

voluntate vero conditionali vult omnes, si ipsi velint ;

tunc obicitur,

quod voluntas conditionalis non videtur convenire Deo,

quia haec est voluntas semiplena,

Deus autem quidquid vult plene vult.

Et iterum, quidquid facit plene facit.

Et iterum,

haec conditionata voluntas aut est voluntas beneplaciti aut voluntas signi.

Si signi,

tunc nihil ad propositum,

quia voluntate signi non vult omnes homines salvos fieri.

Si voluntas beneplaciti ;

sed haec uno modo tantum est et dicitur et semper impletur :

ergo omnes homines salvantur.

Et praeterea,

haec voluntas conditionata, qua dicitur, quod vult si ipsi velint,

locum non potest habere in parvulis, qui moriuntur :

ergo adhuc non solvit ista distinctio.

 

4. Item,

cum sic dicitur : vult hunc salvari, aliquo demonstrato,

aut hoc quod est velle aliquid connotat aut nihil.

Si nihil :

ergo pari ratione potest dici de lapide,

quod Deus vult hunc salvari.

Si aliquid, non nisi salutem :

ergo sequitur,

si vult hunc salvari,

quod iste salvabitur, qualitercumque accipiatur velle.

Si dicas,

quod connotat possibilitatem et ordinabilitatem ad salutem ;

obicitur tunc,

quod de quolibet ordinabili ad aliquid potest dici quod Deus velit ;

sed quilibet clericus est ordinabilis ad episcopatum, et quilibet miles ad dignitatem regiam :

ergo Deus vult, omnes clericos esse episcopos, et omnes milites esse reges ;

quod non conceditur.

 

Respondeo

 

Dicendum quod,

cum Apostolus dicat quod Deus hoc vult,

scilicet

quod necesse habemus concedere quod Deus velit.

Et cum non possit exponi de voluntate signi,

necesse habemus exponere de voluntate beneplaciti.

Sed, cum non omnes salventur et voluntas Dei nunquam frustretur,

ideo necesse est quod fiat vis in modo distribuendi vel in modo volendi.

 

Et egregius doctor Augustinus duplicem facit vim in modo distribuendi, in Enchiridio :

Uno modo, quod distributio sit accommoda,

sicut et haec :

omnis homo timet in mari,

secundum communem modum loquendi intelligitur :

qui est in mari.

Similiter Augustinus exemplificat,

si dicatur :

magister iste docet omnes pueros de ista civitate,

quia scilicet docet omnes qui addiscunt.

Nullus enim docetur nisi per ipsum.

Similiter,

 

Facit etiam alio modo vim in distributione secundum communem modum distinguendi,

quod potest fieri pro singulis generum,

et sic est falsa,

et non intelligit Apostolus sic ;

vel pro generibus singulorum,

et sic vera,

quia Deus de omni gente voluit et vult aliquos salvari,

et de Graecis et Latinis, et de praelatis et subditis, et de omni gente ;

et ideo dicit Apostolus,

pro omnibus esse orandum.

Haec est responsio Augustini,

cui Magister innititur ;

et necesse est sic vel sic solvere,

supposito quod « velle » dicat ibi velle Dei,

secundum quod dicitur velle placito quietato sive voluntate absoluta,

de qua verum est dicere :

 

Sed Damascenus facit vim in modo volendi.

Distinguit enim in Deo voluntatem antecedentem et voluntatem consequentem.

Et voluntas antecedens est voluntas respectu eius,

propter quod Deus hominem facit,

et est irrefragabiliter bonorum.

Voluntas autem consequens est voluntas,

non quae sequitur merita,

sed quae vult aliqua secundum praescientiam meritorum.

Prima, scilicet antecedens,

dicitur a magistris voluntas conditionalis sive voluntas,

qua Deus vult quantum in se est.

Secunda autem, scilicet consequens,

dicitur absoluta.

Differentia autem inter hanc voluntatem et illam

non est secundum diversitatem affectionis sive modi volendi, qui sit in Deo,

sed secundum rationem connotandi et intelligendi.

 

Prout enim Deus dicitur velle omnium salutem, quantum in se est et antecedenter,

connotatur in omnibus hominibus ordinabilitas ad salutem,

tum ex parte naturae datae, tum ex parte gratiae oblatae.

Dedit enim Deus naturam,

secundum quam possent ipsum cognoscere et cognitum quaerere

et quaesitum invenire et invento inhaerere ac per hoc salutem obtinere.

Gratiam similiter obtulit,

dum Filium misit et obtulit,

cuius pretium omnium saluti suffecit.

Leges etiam et mandata tribuit salutis et ostendit.

Ipse etiam praesto est omnibus inquirentibus et

Velle ergo hominem antecedenter salvare est ordinatum ad salutem facere et volenti pervenire non deesse.

Unde velle antecedenter salvare non connotat salutem,

sed ordinabilitatem ad salutem.

Velle autem consequenter sive absolute salvare est velle dare salutem ei,

quem praescit ad salutem perventurum per suum auxilium et gratiam,

et connotat salutis eventum.

Et sic non est dicere

quod Deus velit omnes homines salvos fieri.

 

Huic responsioni magis consonant magistri,

quamvis utraque bona sit.

Secundum hanc igitur respondendum

quod Deus vult omnes homines salvos fieri,

quantum in se est sive voluntate antecedente,

non autem voluntate absoluta sive consequente.

 

[Ad obiecta]

 

1-4c. Et quia illa non connotat effectus eventum,

ideo non impeditur in hoc, quod non omnes salvantur.

 

Patet etiam responsio ad illud quod obicit de praedestinatione sive electione,

quia in illis clauditur voluntas absoluta, non solum antecedens.

 

Patet etiam responsio ad ultimum de connotato.

Ad illud tamen quod obicitur,

quod voluntas conditionata non cadit in Deum,

dicendum quod non ponitur in Deo velleitas

quantum ad defectum plenitudinis voluntatis nec propter diversos modos volendi,

sed propter aliam comparationem in connotando,

et sic patet illud.

 

1-2. Ad rationes vero ad oppositum,

quod Deus vult omnes homines salvos fieri,

responderi potest ad duas primas, quod verum concludunt et vere.

 

3. Ad illud autem quod obicitur de caritate hominum,

dicendum quod non est simile,

quia nos nescimus merita hominum futura finaliter ;

et si quis sciret, aliquos esse praescitos,

quamvis, quantum in se est, deberet eos velle salvari,

non tamen voluntate absoluta.

Sed haec melius infra patebunt.

 

4. Ad illud quod obicitur,

quod Deus uno modo se habet ad omnes,

dicendum quod illud verbum Philosophi habet locum quantum ad rerum gubernationem,

non quantum ad earum productionem ;

vel quantum ad naturalia, non quantum ad gratuita.

 

 

QUAESTIO II

Utrum Deus velit mala fieri.

 

Secundo quaeritur,

utrum Deus velit mala fieri.

 

Et quod sic, ostenditur.

1. Per Anselmum :

Deus non vult, inquit, quod impossibile est fieri :

ergo per consequentiam e converso,

quod possibile est fieri, Deus vult illud ;

sed malum possibile est fieri :

ergo malum fieri est Deo volibile.

 

2. Item,

omnis iustus vult omne quod iustitiae est :

sed

ut dicit Augustinus,

et omne malum poena :

ergo omne malum, quod fit,

a Deo est volitum fieri.

Quod omne malum sit poena,

patet per Augustinum, I Confessionum :

 

3. Item,

duobus oppositis propositis, inter quae non est medium,

necesse est alterum esse a Deo scitum :

ergo pari ratione necesse est alterum esse volitum.

Sed demonstrato peccante, istum peccare, istum non peccare sunt opposita :

ergo Deus vult alterum.

Sed quidquid vult Deus, illud fit :

ergo si vult istum non peccare, iste non peccat,

quod est contra hypothesim :

vult ergo istum peccare.

Sed hoc est malum :

ergo malum fieri est a Deo volitum.

 

4. Item,

omne volens aliquid voluntate consiliata et deliberata vult illud,

sine quo illud non potest esse

- quamvis enim aliquis velit esse abbas, sed non monachus,

tamen, si deliberative velit esse abbas, vult pariter esse monachus -

sed Deus vult aliquod bonum,

quod nunquam potest esse sine malo,

sicut Sanctos suos probari et pati Filium suum :

ergo etc.

 

Contra

 

1. Nihil est ab aliquo volitum vel volibile,

quod omnino displicet ei et est odiosum ;

sed Ecclesiastici 12, 3 dicitur :

sed non nisi ratione peccati sive mali :

ergo multo magis odit malum :

ergo non vult illud fieri.

 

2. Item,

Augustinus, in libro 83 quaestionum I :

sed malum non fit Deo auctore :

ergo malum non fit Deo volente.

Primum supponit ipse,

secundum probat, quia « nullo homine sapiente fit homo deterior » :

ergo multo fortius nec Deo.

 

3. Item,

ratione videtur :

quia omnis voluntas

aut denominatur a volito aut denominat volitum.

Si ergo Deus vult malum,

aut voluntas est mala aut, si voluntas est bona, volitum est bonum :

ergo aut nihil est malum aut Deus est malus, si vult malum fieri.

Sed utrumque falsum :

ergo etc.

 

4. Item,

omnis volens malum vult sub ratione apparentis boni,

ergo omnis volens malum decipitur :

ergo si Deus vult fieri mala, Deus decipitur ;

quod est impossibile.

 

5. Item,

omnis qui vult aliquid, quod non potest, est miser ;

sed Deus non potest malum,

sicut supra probatum est :

ergo si vult illud, est miser.

Sed hoc est impossibile :

ergo etc.

 

Respondeo

 

Dicendum quod sicut probant ultimae rationes,

malum non est a Deo volibile, malum inquam culpae,

quia omnis voluntas inordinata est, cui placet illud malum ;

et hoc omnes concedunt.

Sed tamen aliqui voluerunt dicere

quod Deus vult malum fieri,

cum ipse non sit causa eius, sed alius, Deo volente.

Et hoc quidem dicebant Deum velle non ratione sui,

sed ratione eius, quod inde elicit.

Sed hoc est contra Augustinum,

sicut ostendit Magister in littera, qui hanc opinionem improbat.

Ideo neutrum est concedendum,

sed si alicubi legitur, exponendum.

 

[Ad obiecta]

 

1. Ad illud ergo quod obicitur in contrarium,

quod Deus non vult quod impossibile est fieri,

dicendum quod « non velle » dicitur dupliciter,

aut negative aut privative.

Si negative,

non est verum illud, nec Anselmus ita intelligit.

Si privative,

tunc « non vult » est una dictio,

et est tertia persona eius, quod est « nolo » ;

et hoc modo dicitur Deus nolle, quod absolute vult non fieri.

Hoc autem modo non est dicere

quod Deus nolit mala fieri ;

et hoc modo non tenet consequentia e contrario,

quia non tenet in contrariis, sed in contradictoriis.

 

2. Ad illud quod obicitur,

quod quilibet iustus vult iustitiam etc.,

dicendum quod aliquid dicitur iustum dupliciter,

in se scilicet et ex ordine.

Quod iustum est in se,

secundum id quod est, a Deo est volitum.

Quod vero est iustum ex ordine est volitum a Deo,

secundum quod ordinatum ;

et malum non est volitum,

secundum quod malum,

sed secundum quod punit,

et ita secundum quod ordinatum,

et ita, secundum id quod est, non est volitum.

 

3. Ad illud quod obicitur,

quod duobus oppositis propositis,

necesse est alterum scire, ergo necesse est alterum velle,

dicendum quod loquendo de voluntate beneplaciti non est simile.

Nam scientia est respectu omnium quae fiunt,

voluntas autem beneplaciti non est nisi respectu eorum quae sunt ab ipso.

 

4. Ad illud quod obicitur,

quod qui vult aliquid, vult omne illi annexum,

dicendum quod « velle aliquid » est dupliciter :

aut voluntate antecedente aut voluntate consequente.

Quod vult aliquis voluntate antecedente,

vult omne annexum illi necessario.

Quod vero vult voluntate consequente,

potest etiam velle sine annexo.

Potest enim ex malo bonum elici,

quod non eliceretur, nisi factum illud malum displiceret,

et bonum elicitum complaceret ei qui novit elicere.

 

Potest tamen responderi per interemptionem,

quod volens voluntate consiliata vult aliquid,

non tamen vult illud quod consequitur ;

sicut aliquis vult aliquem surgere,

sed tamen non vult eum cecidisse.

Tamen potest aliter dici et melius,

quod « velle aliquid sine alio » est dupliciter :

aut velle hoc et non velle aliud,

quia unum placet et aliud displicet ;

et sic possibile est in his quae inseparabiliter sunt coniuncta.

 

Alio modo « velle aliquid sine alio » est dicere velle aliquid sine illo esse ;

et hoc modo velle aliquid sine inseparabiliter annexo est velle impossibile.

Primo modo non sequitur quod velit illud, quamvis non sine illo.

Sensus enim est, non sine illo ente, sed tamen sine illo volito.

Et est exemplum sensibile :

volo enim aliquem, qui cecidit, surgere,

ita quod non volo, eum cecidisse ;

non tamen volo quod surgat,

ita quod non ceciderit.  

 

 

QUAESTIO III

Utrum mala fieri sit bonum.

 

Tertio quaeritur, utrum mala fieri sit bonum.

 

Et quod sic, ostenditur hoc modo.

1. Quod expedit facienti ad salutem, illud est bonum ;

sed malum est huiusmodi

- unde, super illud ad Romanos 8, 28 :

Glossa :

et Augustinus, XIV De civitate, c. 13 :

ergo malum fieri est bonum et utile facienti ad salutem :

ergo etc.

 

2. Item,

quod est bonum Deo et universitati est bonum simpliciter,

quia bonum commune praefertur bono privato ;

sed malum fieri est bonum universitati :

ergo etc.

Boethius, in libro De consolatione :

Et Augustinus, in libro Confessionum :

Ergo si malum fieri est bonum universitati,

patet etc.

 

3. Item,

cuius usus bonus est, ipsum quoque bonum ;

sed usus malorum factorum est bonus :

ergo etc.

Minor patet per Augustinum, XI De civitate :

 

4. Item,

omne quod iustum est, bonum est ;

sed mala fieri iustum est,

quia poena est peccati praecedentis,

sicut vult Gregorius :

ergo malum fieri bonum est.

 

Contra

 

1. Malum fieri est malum in esse produci :

si ergo malum fieri est bonum, productio mali est bona.

Sed regula est in arte Topicorum,

ergo si productio mali est bona, malum est bonum.

 

2. Item,

malum fieri est idem quod bonum privari sive corrumpi :

ergo si malum fieri est bonum, corruptio boni est bona.

Sed regula est :

Cuius corruptio bona, ipsum quoque malum :

ergo si corruptio boni est bona, bonum est malum,

quod absurdum est.

 

3. Item,

de duobus convertibilibus,

si unum est bonum, et reliquum ;

sed malum fieri et malum facere sunt convertibilia :

ergo si malum fieri est bonum,

et malum facere est bonum.

Sed pro bono nullus est puniendus :

ergo nullus factens mala est puniendus.

 

4. Item,

si oppositum in opposito, et propositum in proposito ;

si ergo malum fieri est bonum :

ergo bonum fieri est malum.

Sed hoc absurdum est, quod malum sit facere bonum :

ergo et primum.

 

5. Item,

si malum fieri est bonum :

aut ergo in se,

aut quia ex ipso evenit vel consequitur bonum.

Non in se, constat.

Si ergo, quia inde evenit bonum,

qui dicit :

bene dicit :

ergo male Apostolus reprehendit.

 

Respondeo

 

Ad praedictorum intelligentiam notandum

quod in operibus illud est dicere bonum vel utile sive conferens,

quod in finem bonum ducit sive est via ad bonum.

 

Ducere autem ad bonum tripliciter dicitur aliquid,

scilicet per modum causae

vel per modum casus

vel per modum occasionis.

Et differunt haec tria.

 

Nam causa per se ducit ita in illud circa quod ponitur,

quod sit producens et intendens.

 

Sed casus privat intentionem, sed non operationem,

sicut patet in fodiente, qui invenit thesaurum praeter intentionem.

 

Occasio autem privat utrumque.

Non enim dicit principium producens,

sed magis dicit aliquid quod principium afficit, ut efficiat :

sicut aliquis ex verbo audito percutit alium ;

verbum auditum fuit occasio,

non efficiens percussionem nec cooperans efficienti,

sed quodam modo afficiens.

Et haec occasio duobus modis est.

Quaedam enim est, quae quodam modo habet rationem activi,

quia quodam modo excitat efficientem,

sicut malum exemplum ad peccatum.

Vel quae habet rationem passivi,

ut ex quo aliquis sumit rationem,

sicut aliquis ex malo alterius excitat se ad faciendum bonum.

 

Secundum hoc intelligendum quod malum duo dicit,

scilicet privationem et naturam ordinabilem ;

et ratione malitiae comparatur ad bonum quod elicitur,

sicut occasio passiva ;

ratione boni quod substernitur,

sicut occasio aliquo modo activa,

propter quod dicitur malum occasio boni.

 

Cum igitur aliquid ducat in bonum his tribus modis,

habet sic differentiam in ducendo.

Aliquid enim potest ducere aliquid ad alterum

aut ex se vel per aliquid sui ;

et tunc tenet rationem causae per se.

Aut potest ducere per alterum,

ad quod tamen non ordinatur sed illud ordinatur ad tertium,

sumta occasione ex illo ;

et sic tenet rationem occasionis.

Aut ducit cum alio,

ad quod tamen non ordinatur nec illud ad tertium, sed ambo simul ;

et sic tenet rationem casus,

qui est ex concursu causarum.

 

Ex hoc igitur patet

quod illud quod ducit per modum causae,

habet in se rationem ordinationis in finem ;

et ideo in ipso est bonitas,

et ideo recte denominatur bonum.

Quod vero ducit per modum occasionis,

nullam habet intra se rationem ordinationis in finem, ideo nec bonitatem ;

et propter hoc non potest denominari bonum per se

nisi cum additione illius per quod ordinatur,

in quo scilicet consistit ratio ordinationis et bonitatis,

et circa quod ponitur bonitas.

 

Cum igitur malum non ducat ad bonum ex se,

sed per illud quod elicitur ex ipso a sapiente Deo,

absolute loquendo, malum fieri non est bonum :

immo omnes consimiles sunt negandae,

quia bonitas notatur poni circa ipsum malum.

 

Si autem addatur bonum quod elicitur vel ipse eliciens ;

sic concedendae sunt huiusmodi locutiones :

malum fieri est bonum ei qui novit ordinare in bonum ;

similiter :

malum « fieri est bonum », ut electi probentur.

 

[Ad obiecta]

 

1-2. Ex hoc ergo patent duae primae rationes ;

procedunt enim cum determinatione sicut patet in ipsis auctoritatibus.

 

3. Ad illud quod obicitur tertio :

cuius usus bonus etc.,

dicendum quod duplex est usus rei :

unus,

ad quem res de se ordinatur,

et de tali verum est,

sicut patet de equo, qui est ad equitandum,

alius usus,

qui est aliquando et ex « post facto » ;

et iste potest esse bonus ex bonitate utentis, non utilis,

quia bonus utens bene utitur malis.

Et de tali usu non est regula vera ;

de tali autem loquitur Augustinus.

 

4. Ad illud quod obicitur :

quod iustum est, bonum est etc.,

dicendum quod iustum dicitur dupliciter :

uno modo iuste ordinatum per iustitiam, quae est in ipso,

et omne quod sic iustum est, bonum est,

quoniam intra se habet iustitiam ;

vel est declarativum iustitiae,

et sic potest malum ostendere.

Sicut enim malum potest ad retributionem iustitiae disponere,

ita et ostendere.

Et hoc modo dicit ordinationem iustitiae in altero ;

nec sequitur quod sit bonum,

quia iustum plus importat rationem ordinis.

Nihilominus tamen sermo ille non est proprius,

quo dicitur : Iustum est, ut « qui in sordibus est, sordescat »,

immo valde per accidens intelligitur,

quia iustum est, ut relinquatur a Deo,

et ad hoc sequitur, quod adhuc sordescat :

unde per accidens intelligitur.

 

 

QUAESTIO IV

Utrum mala fieri sit verum.

 

Quarto quaeritur, utrum mala fieri sit verum.

 

Et videtur, quod sic.

1. Quia de quolibet affirmatio vel negatio vera ;

sed haec est falsa, nulla mala fiunt :

ergo oppositam est simpliciter verum,

scilicet mala fieri.

 

2. Item,

veritas est adequatio rei et intellectus :

ergo quoties homo intelligit, sicut est in re,

veritatem habet et intellectus et intellectum.

Sed qui intelligit mala fieri, vere intelligit :

ergo si vere intelligit, intellectum est verum :

ergo mala fieri, est verum.

 

3. Item,

veritas propositionis asserit veritatem in dicto

- unde si Socrates currit, Socratem currere est verum -

ergo si malum fit, malum fieri est verum ;

sed malum fit, constat :

ergo etc.

 

4. Item,

veritas dicentis ponit veritatem in dicto ;

sed Deus, qui non est mendax,

dicit mala fieri, Matthaei 9, 4 :

ergo verum est, mala cogitari ;

pari ratione verum est fieri.

 

Contra

 

1. Verum et bonum convertuntur ;

sed mala fieri, non est bonum,

ut supra probatum est :

ergo mala fieri, non est verum.

Si forte dicas,

quod verum est de veritate incomplexi ;

ostenditur de omni veritate,

quia omnis veritas entitas quaedam est ;

et omne quod participat rationem entis, participat rationem boni :

ergo etc.

 

2. Item,

omnis veritas est a veritate prima,

ergo et omne verum a primo vero :

si ergo malum fieri est verum, malum fieri est a Deo ;

sed hoc est supra improbatum :

ergo etc.

Si tu dicas,

quod illud est verum de veritate rei, non signi ;

hoc nihil est,

quia, sicut a Deo sunt res, ita et signa ;

et Ambrosius dicit,

quod

loquitur ergo de veritate in sermone,

et ita de veritate complexionis sive signi.

 

3. Item,

omnis veritas signi sive complexionis causam et ortum habet a veritate incomplexionis,

ergo veritas huius :

istum furari, ortum habet a veritate furti ;

sed furtum non dicit actionem veram, immo defectivam :

ergo pari ratione, istum furari non est simpliciter verum.

Si tu dicas,

quod veritas complexionis triplex est,

scilicet positionis, privationis et negationis,

et prima causatur a veritate rei,

secunda vero et tertia non causatur ;

contra :

Philosophus generaliter dicit,

ergo hoc ubique verum est.

 

4. Item,

omne quod modo verum est de praesenti, ab aeterno verum fuit de futuro :

ergo si malum hoc est modo verum, ab aeterno fuit verum.

Sed nihil aeternaliter fuit verum,

nisi esset Deus vel in Deo ut in causa :

ergo si malum fore fuit verum et non fuit Deus,

fuit in Deo tamquam in causa,

ergo a Deo ;

sed hoc falsum :

ergo etc.

 

Respondeo

 

Dicendum quod sine distinctione concedendum est,

quod mala fieri est verum : vere enim enuntiatur et vere intelligitur.

Verum enim dictum de complexo respicit compositionem,

sicut dicit Philosophus,

quia veritas et falsitas circa compositionem consistit ;

et ideo dicit veritatem signi.

Signum autem est verum,

quando significat rem se habere, sicut se habet ;

tunc enim dicitur adaequari.

Et ideo,

cum ita se habeat in re, sicut signum exprimit,

simpliciter loquendo verum est mala fieri.

 

[Ad obiecta]

 

1. Ad illud quod obicitur,

quod verum et bonum convertuntur,

dicendum quod circa idem verum est.

Unde si res est vera, est bona, et si signum est verum, est bonum ;

sed tamen non sequitur,

quod si signum sit verum,

quod signatum sive res sit bona.

Et ideo hic est fallacia accidentis :

omne verum est bonum ;

sed istum furari est verum :

ergo istum furari est bonum, ex variatione minoris extremitatis.

Verum enim praedicatur de illo dicto ratione compositionis,

cum sit dictio modalis,

bonum vero ratione attributionis ;

et hanc instantiam facit Magister in littera.

Similis modus arguendi est hic :

Audio Angelos cantare ;

sed cantare Angelos est verum :

ergo audio verum.

Consimilis modus arguendi est in illa ratione :

omne verum est a Deo ;

istum furari est verum :

ergo etc. ;

et ideo similiter solvendum.

 

3. Ad illud quod obicitur,

quod veritas signi est a veritate rei,

dicendum quod falsum est.

Tunc enim signum verum est,

quando significat rem non esse quae non est ;

et non habere veritatem cum illa non habet.

Nam sicut aliquid imperfectum perfecte aequatur alii imperfecto,

ita res defectiva plene potest significari.

Unde Philosophus non dixit : « Ab eo, quod res est » tantum,

sed : « est vel non est ».

Et est sensus :

ab eo quod res est, est oratio vera

quae significat ipsam esse,

et ab eo quod non est, est falsa

quae significat esse ;

e contrario intelligendum in re, quae non est.

Unde quamvis furtum sit ens secundum quid,

tamen oratio, quae significat aliquem furari, est vera simpliciter.

Verum est tamen,

quod omnis veritas complexa super aliquid fundatur ;

sed non oportet, quod super rem intellectam,

sed super intelligentem, in quo oratio habet esse.

Et sic patet illud.

 

Posset tamen dici,

quod fundatur super ens secundum quid ratione deformitatis ;

et tamen verum est simpliciter propter adaequationem, quae est simpliciter.

 

Nota tamen,

quod de fundamento veritatis propositionis diversimode sentiunt diversi.

 

Aliqui enim distinguunt, sicut tactum est, tripliciter veritatem orationis,

scilicet positionis, ut cum dicitur : Caesar est homo ;

privationis, ut cum dicitur : Caesar est homo mortuus ;

negationis, ut cum dicitur : Caesar non est.

Primam dicunt fundari supra ens simpliciter,

secundam supra ens secundum quid,

et tertiam non dicunt fundari super aliquid, quia talis oratio nihil ponit.

 

Sed tamen illud non videtur sufficere, quia,

cum dicitur : haec oratio est vera,

verum praedicat aliquam conditionem entis :

ergo necesse est super aliquid fundari, quod sit.

Et ideo dicunt alii,

quod fundatur super principia Caesaris.

 

Sed hoc non sufficit, quia,

esto quod Caesar omnino sit corruptus et secundum materiam et secundum formam,

adhuc tamen vera est ista :

Caesar fuit sive Caesar non est.

 

Et ideo dicunt alii,

quod fundatur super intelligentem.

Sed adhuc illud non videtur sufficiens :

quia, esto quod nullus intelligat actu,

adhuc oratio ista est vera, scripta in pariete :

Caesar fuit.

 

Ideo dicendum quod,

cum veritas orationis sit veritas signi,

et veritas signi non dicat qualitatem absolutam

- sicut nec necessitas consequentiae -

sed respectivam, sicut signum ;

cum omne quod contingit significare,

contingat vere significare, et etiam falso :

sicut ad rationem significandi non oportet rem esse entem, sed cognoscibilem,

sic nec ad rationem verae significationis.

Et quoniam omne quod intellectus capit,

vel est ens vel capit sive imaginatur per comparationem ad ens,

ideo omnis significatio et veritas orationis significantis

vel fundatur simpliciter super ens,

ut si dicatur :

Petrus est, vel in ordine ad ens.

Unde propositio de praeterito fundatur super ordinem eius ad praesens ;

similiter propositio de futuro, sicut propositio negativa, ut si dicatur :

Caesar non est ;

aliquod enim ens est, quod non est Caesar, et sic de aliis ;

similiter si dicatur : chimaera non est hircocervus.

 

4. Ad illud quod obicitur ultimo,

quod malitiam fore sit verum ab aeterno,

dicendum quod ad hoc quod aliquid sit verum,

non oportet quod sit in Deo tamquam in causa,

sed sufficit quod sit in Dei praescientia, quae non est nisi veri.

Ad hoc autem quod aliquid sit in Dei praescientia,

sufficit,

quod ipsum vel eius causa vel eius oppositum sit in Deo tamquam in causa,

sicut supra dictum est de cognitione Dei.

 

 

QUAESTIO V

Utrum malum sit ordinabile a voluntate Dei.

 

Quinto quaeritur, utrum malum sit ordinabile a Dei voluntate.

 

Et quod sic, videtur.

1. Quia super illud Psalmi :
   Domine Deus meus in te speravi,

Glossa :

distinguens Deum aliud fecisse et ordinasse,

ut universum bonum, aliud non fecisse, sed ordinasse, ut malum.

 

2. Item,

Augustinus, in Enchiridio :

 

3. Item,

ratione videtur,

quia omne meritum ordinatur ad praemium sive retributionem ;

sed malum meretur poenam, sicut bonum gloriam :

ergo, cum bonum gratiae sit ordinabile, pari ratione malum culpae.

 

4. Item,

peccantes in suppliciis ordinantur ;

sed propter quod unumquodque, et illud magis ;

sed mali non ordinantur in poenis nisi propter mala :

ergo malum multo magis est ordinabile.

 

5. Item,

omne quod auget decorem in re ordinata, est ordinatum ;

sed malum auget decorem in universo, quod est ordinatum :

ergo etc.

Probatio minoris :

Augustinus, in XI De civitate Dei :

 

Contra

 

1. Augustinus :
   Malum est privatio modi, speciei et ordinis ;

sed nulla privatio participat id cuius est privatio :

ergo si malum, eo quod malum, privat ordinem,

malum non contingit ordinari.

 

2. Item,

quod non est non est ordinabile, nam ordo praesupponit esse ;

sed malum, in eo quod malum, nihil est :

ergo non est ordinabile.

 

3. Item,

omne ordinabile est ordinanti possibile ;

sed malum non est possibile Deo,

quia Deus non potest facere malum :

ergo non est a Deo ordinabile.

 

4. Item,

si malum est ordinabile,

aut ordine partium in totum aut in finem.

Non primo modo,

quia malum nullius est pars ;

si secundo modo :

ergo cum bonum sit aliquid ex ordine in finem, tunc malum fieret bonum.

 

Respondeo

 

Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod

- quemadmodum aliquid dicitur esse sanum tripliciter :

aut subiective, ut animal dicitur sanum ;

aut dispositive, ut potio dicitur sana ;

aut ostensive, ut urina sana -

sic aliquid ordinatum dicitur tripliciter :

aut sicut ordinis susceptivum aut sicut dispositivum aut sicut ostensivum.

 

Sicut susceptivum,

non est aliquid ordinabile, nisi quod est ens et natura aliqua ;

et ita malum non est ordinabile nisi per accidens,

scilicet per bonum substratum.

 

Sicut dispositivum,

malum est ordinabile,

sed non sicut dispositio ponens, sed privans.

Duplex enim est ordo, scilicet naturae et iustitiae.

Ordo naturae est institutus,

ordo iustitiae est acquisitus.

Malum autem privat ordinem specialis naturae

et illum privando incurrit in ordinem iustitiae, quia offendit ;

unde ratio ordinandi sicut dispositio in ordine iustitiae est meritum, vel derneritum.

 

Sicut ostensivum,

malum est ordinabile et ordinatum,

quia manifestat ordinem bonorum per oppositum ;

opposita enim iuxta se posita magis elucescunt.

 

Rationes igitur probantes, quod malum sit ordinatum,

procedunt secundum ordinem iustitiae et secundum dispositionem et ostensionem.

 

[Ad obiecta]

 

1. Ad illud autem quod obicitur,

quod malum est privatio ordinis,

dicendum quod verum est, particularis naturae,

sed non est verum,

prout ordo dicit dispositionem universalis providentiae,

de quo dicit Boethius :

Exemplum ponitur in circumferentia circumplectente centrum.

 

2. Ad illud quod obicitur :

esse ordinatum praesupponit esse,

dicendum quod verum est in eo quod per se et in se ordinatur ;

malum autem non ordinatum per se nec in se,

et ideo non oportet quod ipsum sit,

sed sufficit quod aliud sit, in quo substantificatur malum :

et hoc est bonum, ut dicit Dionysius.

 

3. Ad illud quod obicitur,

quod ordinabile est possibile ordinanti,

dicendum quod esse possibile sive subesse potentiae divinae est dupliciter :

aut potentiae producenti aut providenti ;

et quamvis malum non subsit divinae productioni, subest tamen provisioni.

 

4. Ad illud quod obicitur,

qua ordinatione sit ordinabile,

dicendum quod ordinatione ad finem ;

sed hoc est solum ex « post facto ».

Et ideo non sequitur quod malum sit bonum,

sed quod ex ipso sequitur bonum.

Posset tamen dici

quod quamvis malum non sit pars,

tamen illud in quo est, pars est et locum et ordinem partis tenet.  

 

 

QUAESTIO VI

Utrum malum sit de complemento universi.

 

Sexto et ultimo quaeritur, utrum malum sit de complemento universi.

 

Et quod sic, videtur.

1. Ecclesiastici 33, 15 :
   Contra malam bonum est, et contra mortem vita, et sic intuere in omnia opera Altissimi.

Si ergo huiusmodi oppositio spectat ad decorem et complementum universi :

ergo et malum.

 

2. Item,

Augustinus, De civitate Dei,

loquens de malis, quare sinantur a Deo,

dicit quod Deus universum quasi quibusdam antithetis honestavit ;

et exemplificat in sermone et in picturis.

In sermone,

sicut Apostolus utitur, II ad Corinthios 6, 7 :

Et in picturis similiter :

sicut enim pictura alba cum colore nigro suo loco posito pulcra est ;

sic universum cum malis :

ergo malum secundum hoc decorat universum.

Sed omne tale est de complemento universi :

ergo etc.

 

3. Item,

ratione videtur,

quia sicut malum est privatio boni,

ita silentium est privatio vocis,

et somnus vigiliae ;

sed ad perfectionem et decorem sermonis necesse est interponi silentium,

et ad perfectionem et decorem animalis necesse est aliquando vigiliis interponi somnum :

ergo ad perfectum decorem universi necesse est bonis interponi mala.

 

4. Item,

universum est conditum ad Dei manifestationem ;

sed in operibus Dei maxime manifestantur misericordia et veritas ;

sed si malum non fuisset,

nec misericordia nec veritas ita perfecte manifestaretur,

sicut manifestatur in aeterna punitione et peccatorum remissione et redemptione :

ergo non esset universum completum.

 

Contra

 

1. Genesis 1, 31 :
   Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ;

et non fecerat mala, constat :

ergo absque malis erant omnia valde bona in universo.

Sed universum non esset valde bonum,

si deesset ei perfectio :

cum ergo deesset ei malum,

videtur quod malum non sit de eius perfectione.

 

2. Item,

Augustinus, in III De libero arbitrio,

loquens de perfectione universi,

dicit :

Si ergo non fecit mundum cum malis, sed sine malis,

ergo mundus sine malis erat perfectior quam cum malis :

ergo malum non est de perfectione universi.

 

3. Item,

ratione videtur,

quia albius est quod est nigro impermixtius,

ergo pulcrius et melius quod est malo impermixtius ;

sed si in mundo nullum esset malum,

tunc universum esset malis impermixtius,

ergo melius, ergo perfectius :

ergo ordinatio mali non est de complemento universi.

 

4. Item,

sicut dicit Dionysius,

ergo quod est privatio boni est privatio pulcri ;

sed malum est privatio boni :

ergo est privatio pulcri,

ergo malum deturpat.

Sed quod deturpat et foedat non spectat ad pulcritudinem sive decorem :

ergo nec malum sive mali ordinatio.

 

Respondeo

 

Ad hoc notandum quod circa hoc diversi diversa senserunt.

 

Dixerunt enim aliqui quod est loqui de malo,

ut est in potentia facientis,

et ut est in opere sive in facto.

Si loquamur, ut est in potentia facientis,

sic voluerunt dicere,

quod posse malum facere erat de perfectione universitatis,

quia creatura debebat fieri, quae posset peccare et posset abstinere,

ad hoc quod universum perfectum esset,

sicut in III De libero arbitrio dicitur.

Si loquamur de malo, ut est in facto esse,

sic dicunt quod nullo modo spectat ad complementum universi, nec per se nec per accidens.

Sed cum auctoritates dicant contrarium,

quod ex ordinatione mali ad bonum quidam decor resultat,

sicut dicit Augustinus expresse, oportet aliter dicere.

 

Ideo dicunt alii quod decor universitatis

quidam est substantialis sive quantum ad esse,

quidam accidentalis sive quantum ad bene esse.

Quantum ad primum decorem mala non sunt facientia nec per se nec per accidens ;

sed quantum ad aliquem decorem accidentalem mala bene ordinata faciunt,

non quia mala sed quia ordinata,

et ita per accidens, sicut per accidens ordinantur.

Et illo decore circumscripto, adhuc esset universum decorum et perfectum,

quamvis hunc decorem non haberet.

 

Ad hunc decorem faciunt mala, non ratione sui, sed ratione subiecti,

quod ordinatur in poena ad divinae iustitiae manifestationem ;

vel ratione oppositi,

cuius decor magis clarescit ex praesentia mali,

sicut opposita iuxta se posita magis elucescunt,

sicut communiter dicitur ;

vel ratione boni eliciti.

Multa enim bona Deus fecit et facta sunt, quae non essent facta,

nisi peccatum praestitisset occasionem,

sicut illa quae gesta sunt in nostra reparatione.

Tamen sine his omnibus esset universum completum.

 

Si vero quaeritur,

utrum tunc esset pulcrius quam nunc sit,

responderi potest quod se habent sicut excedentia et excessa :

sicut duae facies,

in quarum una nulla est macula,

in altera est cicatrix aliqua bene sita, quae videtur faciem venustare.

Et si ultra procedas : quis decor magis excedit ?

potest dici, sine praeiudicio, quod decor qui nunc est.

Et ratio huius est,

quia vis divina, eliciens bonum ex malo, praepotens est malo ;

et ideo bonum quod inde elicit, praevalet bono quod malum corrumpit.

Et ideo plus valet universum nunc, quam valuisset tunc ;

in quo nunc modo commendatur sapientia Creatoris.

Unde Gregorius in benedictione caerei Paschalis :

Et exemplum est de scypho sano,

qui frangitur et religatur filo argenteo vel aureo,

quia melior est post quam ante, non ratione fractionis, sed ratione religationis.

 

Et si tu quaeras a me :

Nonne melius valeret, si omnes essent beati, quam si quidam beati et quidam miseri ?

Dicendum quod,

sicut credo,

si homo stetisset, non pervenissent plures ad Ierusalem supernam, quam sic perventuri sunt.

Unde mali quasi ex abundanti sunt nec sunt in computatione.

 

Et sic concedendum

quod ordinatio mali facit ad complementum accidentale,

sicut probant rationes ad primam partem inductae ;

sed ad complementum sive ad decorem substantialem nec per se nec per accidens ;

per se vero ad nullum,

sicut illae rationes ostendunt.

 

[Ad obiecta]

 

3. Verumtamen quod obicitur ad primam partem per simile in privationibus,

dicendum quod non est simile,

quia illae privationes non sunt aliquid adimentes nec auferentes aliquid de bono vel pulcro ;

malum tamen aufert.

Ideo patet illud.

 

4. Ad illud quod obicitur,

quod non manifestarentur misericordia et iustitia,

dicendum quod,

quamvis non manifestarentur in actu,

manifestarentur tamen in sua origine.

Qui enim Deum in se cognoscit videt in illo aeterno exemplari,

quid Deum deceat facere et possit - licet non omnino - et ita misericordiam et iustitiam pariter.

Nihilominus tamen misericordia ostenderetur in supererogatione,

et iustitia in retributione,

licet non ita clare, ut nunc in opere.

 

 

DUBIA CIRCA LITTERAM MAGISTRI

 

 Dubium I

In parte ista sunt dubitationes circa litteram

et primo de illo verbo Augustini :

Videtur enim indebito modo loqui,

quia malitia est privatio :

ergo non est materia boni.

Si dicas,

quod accipitur ratione substrati, scilicet de malo,

id est, de illo qui est malus, facit bonum ;

contra :

Hoc nihil est aliud quam malum destruere :

ex hoc ergo non habetur,

quod Deus debeat mala sinere, cum eius sit facta destruere.

Respondeo

Dicendum quod « de » non est ibi causale nec materiale sed occasionale,

quasi dicat :

de malo facit bonum,

quia post malum facit bonum, occasione sumta a malo.

Ipse autem obicit,

ac si hoc quod est « de » teneretur causaliter sive materialiter.

 

Dubium II

Item,

quaeritur de hoc quod dicit :

Videtur enim male loqui,

quia quod non est non est locari.

Si tu dicas,

quod habet locum ratione substrati ;

contra :

Locus debitus et conveniens naturae rationali est gloria :

ergo malum locatur in gloria.

Respondeo

Dicendum quod,

cum dico infernum sive locum poenalem, duo dico :

et partem universi, et vilitatem.

In quantum locus est, debetur naturae substratae ;

sed in quantum vilis est, debetur deformitati culpae :

et ita malum locum habet et vilem,

sed locum ratione substrati, vilem vero ratione deformitatis.

 

Dubium III

Item,

quaeritur de hoc quod dicit :

ergo videtur quod mala proficiant sive cooperentur.

Contra :

Mali est bonum corrumpere :

ergo nullo modo est in bonum cooperari sive proficere.

Respondeo

Dicendum quod proficere sive cooperari in bonum aliquid alicui potest tripliciter,

scilicet adiuvando,

ut gratia cooperatur libero arbitrio vel e converso ;

vel excitando,

ut paupertas et miseria, quae excitant ad amorem Dei sive pungunt et impellunt,

sicut dicit Gregorius ;

vel etiam obsistendo,

sicut aqua calida fortius congelatur, quia, dum resistit, vigoratur actio contrarii.

Et sic malum dicitur cooperari,

vel quia facit hominem ad bonum magis excitari,

vel magis quia, dum obsistit et homo praevalet, vigoratur virtus gratiae et fervescit.

 

Dubium IV

Item,

quaeritur de hoc quod dicit,

quod

Videtur enim falsum dicere,

quia locus a minori non est destructivus, sed positivus ;

sed illud argumentum est destructivum :

sapiens non potest facere hominem deteriorem,

ergo nec Deus :

ergo non est a minori.

Respondeo

Dicendum quod revera locus iste non est a minori, proprie loquendo, sed a maiori ;

quia non dicitur ibi « minus » res minor,

sed illud quod minus videtur inesse.

Magis autem videtur,

quod homo possit facere malum quam Deus ;

sed sapiens homo non potest :

ergo nec Deus ;

et ita est a maiori locus.

 

Nihilominus autem potest dici quod est a minori ;

sed reducitur ad rationem affirmativam sic :

minus videtur,

quod impossibilitas faciendi malum insit homini quam Deo ;

sed sapiens, manens sapiens, est impotens in minus a faciendo aliquem deteriorem :

ergo multo fortius Deus.

 

Dubium V

Item,

quaeritur de hoc quod dicit,

quod

Videtur enim hoc falsum,

quia sicut se habet sapientia ad ignorantiam, ita virtus ad culpam :

ergo permutatim,

sicut virtus ad ignorantiam, ita sapientia ad culpam.

Sed virtus simul stat cum ignorantia :

ergo sapientia simul stat cum culpa.

Respondeo

Dicendum quod sapientia

uno modo dicit cognitionem veram ;

alio modo dicit cognitionem veram et nobilissimam, quia per causas altissimas ;

tertio modo dicit cognitionem veram, nobilem et sapidam ;

quarto modo sapientia non dicit aliam cognitionem quam religionem divinam sive cultum,

secundum quod dicitur,

quod pietas ipsa est sapientia sive theosebia ;

et haec consistit,

ut dicit Augustinus,

in fide, spe et caritate,

et hoc modo claudit in se virtutem,

et ita opponitur culpae.

Et sic patet responsio.

 

Dubium VI

Item,

quaeritur de hoc quod dicit,

quod

Videtur enim falsum dicere,

quia in Cantico Deuteronomii [32,39] dicitur :

ergo videtur,

cum mors sit corruptio tendendi ad non-esse,

quod Deus sit huius causa.

Respondeo

Dicendum quod non-esse non appellatur hic per privationem qualiscumque esse,

sed illius quod definit Boethius dicens :

Et ad illud Deus non deducit ;

ipse autem obicit de esse naturali.

 

Vel potest dici

quod loquitur hic secundum naturae institutionem,

secundum quam dicitur :

Deus mortem non fecit.

Quod autem dicitur quod ipse occidit,

hoc est secundum punitionem iustitiae ;

hoc tamen in secundo melius dicetur.

 

Dubium VII

Item,

quaeritur de hoc quod dicit,

quod

Videtur enim male dicere,

quia si tendit ad non-esse,

aut hoc dicitur quantum ad esse naturae aut gratiae.

Si naturae :

ergo malum corrumpit naturam,

quod est contra Dionysium,

qui dicit quod

Si autem intelligatur quantum ad esse gratiae,

hoc similiter falsum videtur,

quia post primam culpam non remanet esse gratuitum secundum aliquid sui,

quia totaliter per mortale expellitur :

culpa ergo non tendit ad non-esse,

sed iam est in termino.

Respondeo

Dicendum quod in homine iusto et bono est tria considerare.

Cum enim habeat naturam per gratiam ordinatam,

est considerare esse naturae,

et ordinabilitatem ad gratiam, quae communi nomine dicitur habilitas,

et ordinem gratiae sive gratiae ordinationem.

Malum igitur, per se loquendo, corrumpit ipsam ordinabilitatem,

et ex hoc elongat a gratia

et facit tendere ad non-esse.

Et quia habilitas nunquam omnino tollitur, salva natura,

et natura non corrumpitur ;

semper malum facit tendere ad non-esse,

ita quod nunquam est in termino.

 

Dubium VIII

Item,

quaeritur de hoc quod dicit Ambrosius :

Videtur enim male dicere,

quia si hoc est verum,

ergo cum detractor detrahendo frequenter dicat verum,

videtur quod dicat a Spiritu sancto.

Similiter,

diabolus multa vera dicit.

Similiter,

de verbo illo obicitur :

Multi enim peccatores hoc dicunt tota die.

 

Item,

veritas appropriatur Filio :

ergo magis deberet dicere Ambrosius,

quod omne verum est a Filio.

Respondeo

Dicendum quod aliquid dicitur a Spiritu sancto illustrante intellectum et movente affectum ;

et illud est verum et bonum,

quia dicitur verum aliquid ex caritate.

 

Item,

est aliquid a Spiritu sancto movente affectum,

sed non illustrante intellectum ;

sicut dixit Apostolus, se iturum ad Hispanos.

Falsum dixit,

sed tamen in dicendo meruit,

quia caritas movebat eum hoc dicere.

Aliquid est dictum a Spiritu sancto illustrante intellectum,

sed non rectificante affectum ;

et illud potest esse malum,

et tamen verum est dicere.

Ergo perfectum utrumque includit ;

et sic dicitur a Spiritu sancto et in Spiritu sancto,

et ita intelligit Apostolus ;

Ambrosius autem largius dicit.

Et sic patet illud quod obicitur,

quod veritas appropriatur Fillo :

respondetur enim quod Spiritui sancto appropriatur interpretatio.

 

Vel dicendum quod hoc non dicitur tamquam appropriatum,

vel si appropriatum, hoc est ratione doni.