DISTINCTIO XVII

Capitulum 1 (47)

Si omnis Christi oratio vel voluntas impleta sit.

Post praedicta considerari oportet utrum Christus aliquid voluerit vel oraverit, quod factum non sit. Hoc enim aestimari potest per id quod ipse ait :

Pater, si possibile est, transeat a ma calix iste ; verumtamen non quod ego volo, sed quod tu vis.

Hic namque voluntatem suam a Patris voluntate discernere videtur.

Capitulum 2 (48)

De voluntatibus Christi secundum duas naturas.

Quocirca ambigendum non est diversas in Christo fuisse voluntates iuxta duas naturas, divinam scilicet voluntatem et humanam. Et humana voluntas est affectus rationis, vel affectus sensualitatis ; et alius est affectus animae secundum rationem, alius secundum sensualitatem ; uterque tamen dicitur humana voluntas. Affectu autem rationis id volebat quod voluntate divina, scilicet pati et mori ; sed affectu sensualitatis non volebat, immo refugiebat.

2. Non tamen in eo caro contra spiritum vel contra Deum concupiscebat, quia ut ait Augustinus,

non nullum est vitium cum caro concupiscit adversus spiritum.

Caro autem dicta est concupiscere, quia hoc secundum ipsam agit anima ; sicut anima per aurem audit et per oculum videt.

Caro enim nihil nisi per animam concupiscit ; sed concupiscere dicitur, cum anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur,

habens

carnalem delectationem de carne et a carne adversus delectationem quam spiritus habet.

Ipsius autem carnalis concupiscentiae causa non est in anima sola, nec in carne sola : ex utroque enim fit, quia sine utroque delectatio talis non sentitur.

Talis igitur rixa talisque concertatio in anima Christi nullatenus esse potuit, quia carnalis concupiscentia ibi esse nequit. Dei etiam voluntas erat, et rationi placebat, ut id secundum carnem vellet, quatenus veritas humanitatis in eo probaretur. Nam qui hominis naturam suscepit, quae ipsius sunt subire debuit.

3. Ideoque, sicut in nobis duplex est affectus, mentis scilicet et sensualitatis, ita et in eo debuit esse geminus : affectus, ut mentis affectu vellet mori, et sensualitatis affectu nollet, sicut in viris sanctis fit. Petro enim ipsa veritas dicit :

Cum senueris, extendes manus tuas, et alius praecinget te et ducet te quo tu non vis,

scilicet ad mortem.

Quod exponens Augustinus, dicit quod Petrus

ad illam molestiam nolens est ductus : nolens ad eam venit, sed volens eam vicit ; et reliquit affectum infirmitatis quo nemo vult mori, qui adeo est naturalis, ut eum Petro nec senectus abstulerit. Unde etiam Dominus ait : Transeat a me calix iste, sed vicit eum vis amoris.

Ergo et in Christo secundum humanitatem, et in membris eius geminus est affectus : unus rationis, caritate informatus, quo propter Deum quis mori vult ; alter sensualitatis, carnis infirmitati propinquus et ideo coniunctus, quo mors refugitur.

Ut enim ait Augustinus,

pius mentis ratione cupit dissolvi et esse cum Christo, sensu autem carnis refugit et recusat.

Hoc habet humanus affectus : quoniam diligit vitam, odit mortem.

Secundum istum affectum Christus mori noluit ; nec obtinuit quod secundum istum affectum petiit.

Auctoritatibus probat diversas in Christo voluntates.

Ex affectu igitur humano, quem de Virgine traxit, volebat non mori et calicem transire orabat.

Beda*.

Unde Beda :

Orat transire calicem, quia homo est, dicens : Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Ecce habes voluntatem humanam expressam. Vide iam rectum cor : Sed non quod ego volo, sed quod tu vis. Unde alibi : Non veni facere voluntatem meam, quam scilicet temporaliter sumpsi de Virgine, sed voluntatem eius qui misit me, quam scilicet aeternus habui cum Patre.

Hic aperte dicit duas in Christo fuisse voluntates, secundum quas diversa voluit.

Hieronymus*.

Hieronymus quoque super illum locum :

Spiritus promptus est, caro autem infirma,

dans intelligi hic duas voluntates exprimi, ait ita :

Hoc contra Eutychianos, qui dicunt in Christo unam tantum voluntatem. Hic autem ostendit humanam, quae propter infirmitatem carnis recusat passionem ; et divinam, quae prompta est perficere dispensationem.

6. Augustinus, Super Psalmum XXXI*. Augustinus etiam duas in Christo asserit voluntates, dicens :

Quantum distat Deus ab homine, tantum voluntas Dei a voluntate hominis. Unde hominem gerens, Christus ostendit privatam quandam hominis voluntatem, in qua et suam et nostram figuravit, qui caput nostrum est, et ad eum sicut membra pertinemus. Pater, inquit, si fieri potest, transeat a me calix iste. Haec humana voluntas erat, proprium aliquid et tamquam privatum volens. Sed quia rectum vult esse hominem et ad Deum dirigi, subdit : Non quod ego volo, sed quod tu vis ; ac si diceret : Vide te in me, quia potes aliquid proprium velle, ut Deus aliud velit ; conceditur hoc humanae fragilitati.

Idem, super Psalmum LXXXVIII*.

Idem alibi :

Christus in passione duas expressit in se voluntates secundum duas naturas. Ait enim : Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste : ecce habes hominis voluntatem. Quam ad divinam continuo dirigens, ait : Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu.

Ambrosius*.

Ambrosius etiam in libro III De Trinitate :

Scriptum est : Pater, si possibile est, transfer a me calicem hunc. Verba Christi sunt ; sed quo modo et in qua forma dicatur adverte. Hominis substantiam gerit, hominis assumpsit affectum ; non ergo quasi Deus, sed quasi homo loquitur.

Suscepit quidem voluntatem meam. Mea est voluntas quam suam dixit cum ait: Non sicut ego volo, sed sicut tu vis.

Cum autem dixit : Omnia quae habet Pater, mea sunt, quia nihil excipitur, sine dubio quam Pater habet, eandem et Filius habet voluntatem. Eadem est Christi voluntas quae paterna.

Una ergo voluntas est Patris et Filii. Sed alia voluntas hominis, alia Dei : ut scias vitam in voluntate esse hominis, passionem autem Christi in voluntate divina, ut pateretur pro nobis.

8. His testimoniis evidenter docetur in Christo duas fuisse vol untates : quod quia negavit Macarius archiepiscopus, in Metropolitana Synodo condemnatus est.

Et ex affectu humano, sensualitatis quidem, non rationis, illud voluit et petiit, quod non impetravit. Nec ideo petiit, ut impetraret, quia sciebat Deum non esse facturum illud ; nec illud fieri volebat affectu rationis vel vol untate divinitatis.

Quare oravit illud*.

Ad quid ergo petiit ? Ut membris formam praeberet, imminente turbatione, clamandi ad Dominum et subiciendi voluntatem suam divinae voluntati ; ut si pulsante molestia tristantur, pro eiusdem amotione orent ; sed si nequeunt vitare, dicant quod ipse Christus.

Cassiodorus* :

Non ergo ad insipientiam fuit, quod Christus clamans non auditur ad salutem corporalem :

bonum quidem petiit, scilicet ut non moreretur ; sed melius erat ut moreretur, quod et factum est.

Capitulum 3 (49)

De eo quod Ambrosius dicit, Christum dubitasse affectu humano.

Ceterum non parum nos movent verba Ambrosii, quibus significare videtur Christum secundum humanum affectum de potentia Patris dubitasse, sic dicens in III libro De Trinitate :

De quo dubitat ? de se an de Patre ? De eo utique cui dicit : Transfer, dubitat hominis affectu. Nam Deus de Patre non dubitat, nec de morte formidat. Propheta etiam non dubitat, qui nihil Deo esse impossibile asserit. Nam intra homines constitues Deum ? Propheta non dubitat, et Filium dubitare tu credis ? Ut homo ergo dubitat, ut homo locutus est.

His verbis innui videtur quod Christus, non in quantum Deus est vel Dei Filius, sed in quantum homo, dubitaverit affectu humano.

Ex quo sensu illud accipiendum sit*.

Quod ea ratione dictum accipi potest : non quia ipse dubitaverit, sed quia modum gessit dubitantis, et hominibus dubitare videbatur.

Verba Hilarii longe diversam exprimentia sententiam a praemissa.

Illud etiam ignorandum non est, quod Hilarius asserere videtur Christum non sibi, sed suis orasse, cum dixit :

Transeat a me etc.,

sicut nec sibi, sed suis timuit ; nec eum voluisse ut sibi non esset passio, sed ut a suis transiret calix passionis, ita inquiens :

Si passio honorificatura eum erat, sicut Iuda exeunte ait : Nunc honorificatus est Filius hominis, quomodo tristem eum metus passionis effecerat ? Nisi forte tam irrationabilis fuerit, ut pati mortem timuerit, quae patientem se glorificatura esset ? Sed forte timuisse usque eo aestimabitur, ut transferri a se calicem deprecatus sit dicens : Pater, transfer calicem hunc a me ? Quomodo enim per patiendi metum transferri deprecaretur a se, quod per dispensationis studium festinaret implere ? Non enim convenit ut pati nolit, quod pati velit ; et cum pati eum velle cognosceres, religiosius fuerat hoc confiteri, quam ad id impiae stultitiae prorumpere, ut eum assereres ne pateretur orasse, quem pati velle cognosceres.

Non ergo sibi tristis neque sibi orat transire calicem, sed discipulis, ne in eos calix passionis incumbat, quem a se transire orat, ne in his scilicet maneat.

Non enim rogat ne secum sit, sed ut a se transeat. Deinde ait : Non sicut ego volo, sed sicut tu vis : humanae in se sollicitudinis significans consortium, sed non discernens sententiam sibi communis cum Patre voluntatis.

Pro hominibus ergo vult transire calicem, per quem omnes tentandi erant discipuli ; et ideo pro Petro rogatur ne deficiat fides eius.

Sciens igitur haec omnia post mortem suam desitura, usque ad mortem tristis est. Et scit hunc calicem non posse transire nisi biberit ; ideo ait : Pater mi, si non potest transire calix iste nisi bibam illum, fiat voluntas tua : sciens in se consummata passione, metum calicis transiturum ; qui nisi eum bibisset, transire non posset, nec finis terroris nisi consummata passione terrori succederet, quia post mortem eius per virtutum gloriam apostolicae infirmitatis scandalum pelleretur.

Intende, lector, his verbis pia diligentia, ne sint tibi

vasa mortis.

Distinctio XVII — Livre III — Pierre LOMBARD

Pierre LOMBARD - Livre III