DISTINCTIO XI

Capitulum 1 (32)

Utrum Christus sit creatura sive creatus vel factus.

Solet etiam quaeri utrum debeat simpliciter dici atque concedi Christum esse factum vel creatum vel creaturam.

Ad quod dici potest hoc simpliciter et absque determinatione minus congruenter dici ; et si quandoque, brevitatis causa, simpliciter denuntietur, nunquam tamen simpliciter debet intelligi ; quia ut Augustinus in I libro De Trinitate ait,

cum de Christo loquimur, quid, secundum quid et propter quid dicatur, prudens et diligens ac pius lector intelligere debet.

2. Qui Christum vel Dei Filium non esse factum vel creaturam, in I libro De Trinitate ostendit, ita inquiens :

In principio erat Verbum, et Verbum caro factum est, et omnia per ipsum facta sunt. Neque dicit omnia, nisi quae facta sunt, id est omnem creaturam. Unde liquido apparet ipsum factum non esse, per quem facta sunt omnia. Et si factus non est, creatura non est. Si autem creatura non est, eiusdem cum Patre substantiae est. Omnis enim substantia quae Deus non est, creatura est ; et quae creatura non est, Deus est. Sed si Filius non eiusdem substantiae est cuius Pater, ergo facta substantia est ; et si facta substantia est, non omnia per ipsum facta sunt. At omnia per ipsum jacta sunt.

Facta igitur substantia non est, sed una cum Patre infecta substantia est.

Item in eodem :

Si vel Filium fecit Pater quem non fecit ipse Filius, non omnia per Filium facta sunt. At omnia per Filium facta sunt ; ipse igitur factus non est, ut cum Patre faceret omnia quae facta sunt.

Idem in libro 84 Quaestionum :
Dicitur creatura quidquid fecit Deus Pater per Filium ; qui non potest appellari creatura, quoniam per ipsum facta sunt omnia.

Ambrosius in I libro De Trinitate :

Probemus, inquit, creaturam non esse Dei Filium. Audivimus enim in Evangelio Dominum mandasse discipulis : Praedicate Evangelium universae creaturae. Qui universam creaturam dicit, nullam excipit. Et ubi sunt qui creaturam Christum appellant ? Nam si creatura esset, sibi mandaret Evangelium praedicari ;

et subiectus esset vanitati, quia testante Apostolo, omnis creatura vanitati subiecta est.

Non igitur Christus creatura est, sed Creator, qui docendae creaturae discipulis mandat officium.

Capitulum 2 (33)

De perfidia et poena Arii.

Ambrosius in libro De Trinitate*.

Arii haec fuisse perfidia legitur, ut Christum creaturam fateretur. Ideo

effusa sunt Arii viscera atque crepuit medius, prostratus in faciem, ea quibus Christum negaverat foeda ora pollutus.

Quo sensu Christus dicitur factus*.

His aliisque pluribus testimoniis instruimur non debere fateri simpliciter « Christum esse factum vel creaturam » ; sed addita determinatione recte dici potest, ut si dicatur factus secundum carnem vel secundum hominem, ut factura humanitati, non Deo attribuatur.

Ut enim ait Ambrosius in I libro De Trinitate,

non Deus factus est, sed Deus Dei Filius natus est ; postea vero secundum carnem homo factus ex Maria est. Misit enim Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege. Filium inquit suum, scilicet non unum de multis. Cum dicit suum, generationis aeternae proprietatem signavit. Postea factum ex muliere asseruit, ut factura non divinitati, sed assumptioni corporis adscriberetur. Factum igitur ex muliere dicit propter carnis susceptionem ; sub Lege propter observantiam Legis.

Generatio generationi non praeiudicat, nec caro divinitati.

Deus enim aeternus incarnationis sacramentum suscepit, non dividuus, sed unus, et in utroque unus, scilicet divinitate et corpore. Non enim alter ex Patre, alter ex Virgine, sed idem aliter ex Patre, aliter ex Virgine.

Qui factus est

secundum nostrae susceptionem naturae, non secundum aeternae substantiam vitae.

Quem

legimus primogenitum et unigenitum : primogenitum, quia nemo ante ipsum ; unigenitum, quia nemo post ipsum.

Ex his evidenter traditur qua intelligentia accipiendum sit cum dicitur Christus factus vel simpliciter, vel cum additamento, ut factura scilicet vel creatura non ad assumentem Deum, sed ad assumptum hominem referatur.

In Deo enim creatura esse non potest, ut Ambrosius ait in I libro De Trinitate :
Numquid dicto factus est Christus ? Numquid mandato creatus est Christus ? Quomodo autem creatura in Deo esse potest ? Etenim Deus naturae simplicis est, non coniunctae atque compositae, cui nihil accidat, sed solum quod divinum est in natura habeat sua.

4. Etsi ergo Christus secundum hominem dicitur creatura, non tamen Christus simpliciter praedicandus est creatura. Nec ex eo quod Christus secundum hominem dicitur esse creatura, potest quis progredi sic argumentando : Si secundum quod homo Christus est creatura, vel rationalis vel non, vel quae est Deus vel non, nitens per hoc probare Christum esse aliquid non divinum : quia quod ipse est secundum hominem, ipse est ; et ideo si secundum hominem est aliqua substantia non divina, est utique aliquid non divinum.

Sed ex tropicis locutionibus non est recta argumentationis processio ; illa autem locutio tropica est, qua Christus dicitur creatura, vel simpliciter, vel cum adiunctione.

Distinctio XI — Livre III — Pierre LOMBARD

Pierre LOMBARD - Livre III