[Distinctio XXXV.]

 

[1.] Hoc etiam notandum est, quod cum Dominus concedit dimittere uxorem causa fornicationis viro, eadem licentia non tollitur feminis…

 

Ista est distinctio 36, tractans de impedimentis contractum matrimonii sequentibus et incidentaliter concurrentibus.

Et primo continet, quod Dominus concessit viro uxorem dimittere, cum fornicata fuerit, et hoc si ipse non fuerit fornicatus, et sic separatus ipsa vivente non poterit alteram ducere, et quod potest eam sibi reconciliare et cum ea iterum manere ; et eadem regula conceditur mulieri.

2°, quod vir non potest ducere in uxorem, quam prius polluit per adulterium, si in mortem viri fuerint machinati, vel si ipse viro vivente fidem dedit adultere, quod eam duceret, si superviveret.

 

[2.] Unde versus :

Ire potest coniunx a coniuge, vir muliere,

Atque viro mulier, quando moechabitur alter.

Ambo si peccent, neuter discedere debet.

Discedens rite redeat vel contineat se

Dimissam recipere, si poeniteat caveatque.

Peccat, qui retinet et recipit, nisi cesset.

Nubere moecha nequit mecho, si coniuge vivo

Voverit aut mortem promoverit ipsa mariti,

Si neutrum fecit, sed penituit, bene nubit.

 

[3.] Utrum liceat viro uxorem dimittere causa fornicationis ?

Dicendum, quod sic, scilicet quoad thorum per se et quoad habitationem, et hoc cum iudicio ecclesiae. Fit autem dimissio huiusmodi in poenam fornicariae et in favorem illius, qui fidem servat ; et in signum, quod anima peccans a sponso legitimo, Christo, per crimen quoad cohabitationem gratiae separatur et quod non est digna reaccipi, nisi per poenitentiam humilietur et satisfaciat sponso suo.

Sunt autem plures casus, in quibus non licet uxorem adulteram viro dimittere vel accusare, qui per ordinem tanguntur in Summa de casibus libro cap. De divortiis propter fornicationem et ponit S. Thomas quaestione prima articulo primo :

Primus, si uterque fuerit fornicatus et convinctus ; illum tangit Magister in littera per Augustinum ;

2^US, si vir uxorem prostituit [id est exponit voluntarie ad fornicandum] ;

3^US, si ipsa credidit probabiliter virum mortuum et nupsit alii, quia maritus rediens tenetur eam recipere non obstante tali adulterio, nisi fuerit cum secundo marito scienter ; postquam venit primus ;

4^US, si cognita fuit latenter ab alio, quem credebat esse suum ;

5^US, si fuerit vi oppressa ; hoc tamen intelligendum est de vi absoluta, nam si metu, vel praecepto parentum, instantia consanguineorum, vel alia consimili causa fornicaretur cum aliquo ; contrahendo cum illo, de facto non excusaretur ;

6^US, quando reconciliavit sibi eam post commissum adulterium, vel publice adulterantem retinet in consortio maritali.

7^US est, si in infidelitate matrimonio contracto vir repudiaverit uxorem et uxor alteri nupserit, tunc enim, si uterque convertatur, tenetur eam vir recipere non obstante, quod sit ab alio cognita, cui se coniunxit, nisi aliter fuerit fornicata.

 

[4.(2)] Versus :

Fraus [id est violentia supple pro simpliciter dicta adulterio], vis, consensus, par crimen [fornicatio utriusque si credidit eum mortuum], mors opinata,

Pax [id est reconciliatio] et baptisma cogunt moecham retineri.

 

[5.(3)] Et sciendum secundum Thomam quaest. prima articulo primo, quod si vir dimittit uxorem propter vindictam, peccat ; si autem ad infamiam cavendam, ne particeps criminis videatur, vel ad corrigendum vitium uxoris, vel evitandum incertitudinem prolis, non peccat. Item propter vitium contra naturam potest procedi ad divortium, quamvis non sit mentio de ipso.

Saepe enim viri, et praesertim impotentes, turpiter abutuntur mulieribus, quorum turpitudo est multo gravior, quam foret adulterum vel adulteram tolerare.

 

[6.(4)] Utrum vir iuditio proprio possit dimittere uxorem fornicariam ?

Dicendum, secundum Parisiensem quaest. 2 quod in matrimonio sunt tria : scilicet obligatio ad vinculum, ad thorum et ad cohabitationem. Quantum ad vinculum non potest dimittere uxorem, nec per se, nec per ecclesiam. Quoad thorum, bene potest sine praeiudicio ecclesiae negare debitum. Et hinc quoad primum dicit S. Thomas quaest. 3, quod post divortium manet inter viventes coniugale vinculum, quod nec separatio, nec cum alio coniunctio potest auferre ; ideo uxor post divortium non potest ad aliam copulam transire viro vivente ; potest tamen continentiam vovere viro invito. Unde 1 Corinth. 7 : Praecipio non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere ; quodsi discesserit, manere innuptam. Ratio vero huius est, quia alias divortium esset causa adulterandi, si posset ad aliam transire copulam, et sic divortium, quod factum est ad compescendum adulteria, multiplicaret ea. Patet etiam ex eo, quod matrimonium est indissolubile vinculum, quod homo non potest solvere.

 

Patet ergo, quod vir proprio iudicio potest dimittere uxorem fornicariam, quantum ad conmixtionem carnalem, ut dicit Bonaventura, Thomas et Parisiensis, sed non quoad habitationem, et quoad hoc dicit Nicolaus papa 33 quaest. prima : Non liceat alicui sua auctoritate uxorem suam dimittere, scilicet quantum ad cohabitationem.