DISTINCTIO XXVIII

De caritate quantum ad diligibilium numerum et distinctionem ?

 

 

A. Si illo praecepto iubemur diligere totum proximum, et nos totos ?

 

DIVISIO TEXTUS.

Hic quaeri potest : Utrum in illo mandato, etc.

 

In hac parte agit de dilectione in comparatione ad diligibile.

Et dividitur in partes tres secundum tres distinctiones quae hic continentur : in quarum prima agit de numero diligendorum.

In secunda, de ordine, quae incipit, ibi, Distinct. XXIX, A : Post praedicta de ordine caritatis agendum est.

In tertia parte, agit de quibusdam dubitabilibus quae sequuntur ordinem diligendorum : et haec incipit in distinct. XXX, ibi, A : Hic quaeri solet : Quid potius sit plurisque meriti, etc.

 

Prima harum quae est praesentis lectionis, dividitur in quatuor partes :

in quarum prima determinat Magister numerum diligendorum ex caritate.

In secunda quaerit : Qualiter in hunc numerum incidunt angeli ?

In tertia : Qualiter in illum numerum incidit Christus ?

In quarta : Quot modis dicitur proximus ?

Secunda, ibi, B, § 1 : Oritur autem hic quaestio de angelis, etc.

Tertia, ibi, B, § 2 : Ex quo et Dominus proximum se nostrum, etc.,

Quarta, ibi, C : Hic notandum est proximum dici diversis modis, etc.

 

 

ARTICULUS I.

An plures substantiae, quam Magister enumerat, sint diligendae ?

 

Quaeritur autem hic ante Litteram de numero diligendorum ex caritate.

Et quaeritur primo : Utrum plures substantiae sint diligendae, quam hic determinatur.

Secundo : Utrum virtutes vel aliae gratiae sint diligendae ex caritate ?

Tertio : Utrum irrationales creaturae sint de numero diligendorum ex caritate ?

 

Ad primum sic obicitur :

1. In Littera dicitur, quod hoc est diligendum ex caritate, quod nobiscum refertur ad eamdem beatitudinem participandam : ergo corpus proximi diligendum est ex caritate.
2. Si autem dicas, quod pars non facit numerum cum toto : et ideo corpus proximi diligetur in proximo : hoc nihil est : quia eadem ratione non facit numerum in teipso : tamen in te loco duorum diligibilium ponuntur corpus et anima.
3. Item, in sequenti distinctione ponit sex diligibilia ex caritate : ergo videtur, quod plura sunt, quam quatuor hic posita.
4. Item, in quibuscumque non est una ratio boni moventis caritatem, in illis non est una ratio diligibilis : sed in corpore et anima non est una ratio boni : ergo non est ibi una ratio diligibilitatis : ergo videtur, quod aliud diligibile constituat corpus proximi.
5. Item, videtur quod corpus proprium non sit diligendum ex caritate, quia dicit Dominus in Evangelio : Qui amat animam suam, perdet eam. Et Sancti odiunt corpora sua, sicut dicit Paulus : Castigo corpus meum, et in servitutem redigo. Quod autem odio habetur, non diligitur. Ergo corpus proprium ex caritate non est diligendum.
6. Item, corruptibile est corpus : caritas autem numquam excidet : ergo caritas et corpus non sunt proportionalia : ergo videtur, quod ex caritate corpus corruptibile non sit diligendum.

 

Solutio. Dicendum, quod non sunt nisi quatuor ex caritate diligenda. Et ad hoc intelligendum adverte, quod ratio divisionis innuitur in Littera : bonum enim quod movet ad diligendum, aut est beatificans : et hoc est supra nos tripliciter, scilicet dignitate : et causa, quia nos sumus ab illo : et fine, quia nos sumus ad illud, et est totum nostrum bonum : et ideo illud habet specialem rationem movendi amorem nostrum. Aut est quod nos sumus : et illud habet duplicem rationem movendi, scilicet secundum principale quod est anima : et secundum illud quod infra nos est, tamen ex coniunctione ad nos, specialiter movet ad diligendum. Aut id quod iuxta nos est, sive sit illud anima proximi, sive corpus eius, et hoc non addit specialem rationem quae nos movet ad diligendum, nisi quia quadam societate nobis ut beatificabile coniungitur. Sic autem non est de corpore quod coniunctum est nobis ut inferius, non ut iuxta nos societate coniunctum nobis. Et quia non sunt plures diversitates in genere boni ordinatae ad beatitudinem, ideo non ponuntur nisi quatuor diligenda.

Dicendum ergo ad primum, quod corpus proximi non est diligendum nisi ut societate coniunctum, sicut id quod iuxta nos est ad societatem beatitudinis relatum : et ideo non habet aliam extra quatuor rationem diligibilitatis.

Ad id quod contra obicitur, dicendum quod non est simile : quia corpus nostrum facit gradum diligibilium respectu animae nostrae, scilicet sicut inferius per illam ad beatitudinem relatum : sed quidquid est in proximo, habet rationem boni quod iuxta nos est, sive in corpore, sive in anima accipiatur

Ad aliud dicendum, quod Ambrosius non assignat ibi numerum diligendorum, sed potius ordinem in numeratis : et ideo quatuor de illis incidunt sub uno membro, ut infra patebit in distinctione sequenti

Ad aliud dicendum, quod una ratio diligendi est in corpore et anima proximi, si ratio in genere accipiatur, scilicet bonum quod iuxta nos est : quia nec in corpore, nec in anima proximus est super nos, nec sub nobis : et sic patet, quod non diligitur, nisi sicut id quod est iuxta nos

Ad aliud dicendum, quod hoc satis solvitur in Littera : quia Sancti non odiunt corpus, sed corporis corruptelas gravantes animam.

Ad aliud dicendum, quod hoc parum valet : quia licet corrumpatur corpus, tamen non perit Deo, sed mutatur in melius, sicut dicitur, Iob, XIX, 26 : Rursum circumdabor pelle mea, et in carne mea videbo Salvatorem meum. Et in Collecta de mortuis, Deus cui omnia vivunt, et cui non pereunt moriendo corpora nostra, sed mutantur in melius.

 

 

ARTICULUS II.

An virtutes et aliae gratiae diligendae sint ex caritate ? et : Utrum beatitudo creata sit diligenda ?

 

Secundo quaeritur : Utrum virtutes et gratiae aliae sint diligendae ex caritate ? Videtur autem, quod sic : quia

1. Dicit Augustinus, quod qui diligit fratrem, diligit ipsam dilectionem : dilectio autem est virtus : ergo diligenda est ex caritate.
2. Item, diligendum est ex caritate, quod ad beatitudinem refertur : sed nihil ita ad beatitudinem refertur, sicut id quod essentialiter manet in beatitudine : virtutes autem essentialiter manent in beatitudine : ergo virtutes sunt ex caritate diligendae.
3. Item, aliquis diligit virtutes, ideo quia eis meretur : constat autem, quod illa dilectione meretur : ergo est gratuita, non naturalis : ergo oportet, quod sit caritatis : ergo videtur, quod virtutes ex caritate diligantur.
4. Item, diligens peccata, demeretur illa dilectione : virtutes ergo diligens ut ad Deum ordinant, meretur per oppositum actum : et non meretur aliquis nisi ex caritate : ergo videtur, quod diligendae sunt ex caritate.
5. Item, Dominus ait : Quaerite primum regnum Dei, et iustitiam eius. Ergo debemus quaerere iustitiam ducentem ad regnum : quidquid autem quaerimus ad regnum ordinans, meritorie quaerimus : ergo ex caritate, ex qua est omne meritum, ut dicit Augustinus.

 

Sed contra :

1. In Littera dicitur, quod non sunt nisi quatuor in caritate diligenda : ergo virtutes non sunt diligendae ex caritate.
2. Item, non participant eamdem nobiscum beatitudinem, quia non sunt rationales substantiae, quae solae capaces sunt beatitudinis : ergo non sunt diligendae ex caritate.

 

Iuxta hoc ulterius quaeritur : Utrum beatitudo creata sit diligenda supra nos ex caritate ?

Videtur autem, quod sic : quia

1. Id quod beatificat, supra nos est diligendum : beatificat autem beatitudo creata : ergo supra nos est diligenda.
2. Item, Augustinus diffinit suprema, media, et infima bona : et inter suprema ponit virtutes, et multo magis beatitudinem : sed constat, quod bonum movet : ergo magis bonum, magis movet : sed beatitudo est bonum supra nos, quia maius quam potentiae animae, quae sunt media bona : ergo supra nos est diligenda, ut videtur.
3. Item, finis est diligendus plusquam id quod est ad finem : beatitudo autem est finis, et nos ad finem : ergo beatitudo supra nos est diligenda.

 

Sed contra :

1. In numero diligendorum beatitudo non ponitur : ergo non est diligenda ex caritate : ergo nec supra nos diligenda.
2. Item, in Littera dicitur, quod unum solum supra nos est diligendum, quod est Deus : beatitudo autem creata non est Deus : ergo non est supra nos diligenda.

 

Solutio. Sine praeiudicio dico, quod virtutes possunt diligi ex caritate, et possunt non diligi : et ista non repugnant. Diligi enim possunt ex caritate, sicut formae ordinantes ad beatitudinem : non autem diligi possunt ex caritate, sicut viventes in beatitudine beatificando nos effective, et ut obiectum beatitudinis, et sicut participantes beatitudinem nobiscum : et tantum de his datur divisio, quae habetur Littera, et non de primis : et hoc ideo, quia illa diliguntur tamquam rationes diligibilitatis : si enim quaeritur ab aliquo, Quare diligit alium ? respondebit, quod propter virtutem, et ad virtutem : et ideo non est una ratio dilectionis in habitibus talibus et gratiis, et diligibilibus quae hic enumerantur.

Alii tamen aliter dicunt, distinguentes duplicem dilectionem, scilicet amicitiae, et concupiscentiae : et dicunt, quod virtutes et ea bona quae ad vitam pertinent, diligimus dilectione concupiscentiae : sed diligenda quae hic enumerantur, diligimus dilectione amicitiae. Sed hoc plane falsum est : quia nulla dilectio fructus, est dilectio amicitiae in quantum huiusmodi : et tamen diligimus Deum dilectione fructus. Similiter non est bene dictum, quod aliquis se diligat dilectione amicitiae : quia amicitia relatio est, quaerens diversitatem in diligente et dilecto : et ideo ad priorem solutionem est redeundum.

Item, quidam alii dicunt, quod naturali amore diligimus virtutes : et ideo non ponuntur inter diligenda ex caritate : et hoc iterum falsum est, si generaliter intelligatur : quia possumus et proximum et nos et Deum et virtutes naturali amore diligere, et unumquodque istorum etiam possumus diligere amore gratuito meritorio, qui est caritas.

Per hoc etiam patet responsio ad rationes omnes primo inductas : cum enim dicit Augustinus, Qui diligit fratrem, diligit ipsam dilectionem : non intelligit eamdem rationem diligibilitatis esse in utroque, sed aliam, et aliam.
Ad aliud dicendum, quod non referuntur virtutes ad beatitudinem, ut participantes eam, sed ut dispositiones formales adaptantes subiectum ad hoc ut beatificetur.

Ad aliud dicendum, quod meretur diligens virtutes : sed ex hoc non sequitur, quod in alia ratione diligat, in qua diligit alia, ut dictum est.
Et per hoc patet solutio ad alia.

 

Ad id quod ulterius quaeritur, dicendum quod beatitudo creata non est supra nos diligenda, sed propter nos : quia non quaerimus eam nisi propter nos, ut ipsa dispositi, increata beatitudine perfruamur.

Ad primum ergo dicendum, quod non beatificat nisi formaliter : cum autem dicitur, quod beatificans est supra nos diligendum, intelligitur de beatificante effective, et sicut est obiectum beatitudinis.

Ad aliud dicendum, quod boni quantitas intenditur dupliciter, scilicet secundum ordinem ad vitam, vel secundum dignitatem naturae quae refertur ad participandum Deum glorificantem. Primo modo intelligitur distinctio Augustini : et ideo magna seu suprema bona vocat, quibus recte vivitur, et sine quibus recte vivi non potest : media autem sine quibus quidem recte vivi non potest, et quibus tamen recte non vivitur, ut potentiae animae. Infima autem bona quibus nec recte vivitur, et sine quibus recte vivi potest, ut species quorumlibet corporum, et bona fortunae, quae iucundam faciunt beatitudinem, ut dicit Philosophus : et ideo distinctio Augustini non valet ad propositum : quia talia diliguntur omnia propter nos, et nos sumus meliora bona eis secundum gradum participandi beatitudinem increatam : solo autem illo modo diligendum est supra nos, quod in illo ordine melius et altius est.
Ad aliud dicendum, quod beatitudo creata non est finis ultimus, nisi sicut terminus operis finis est : sed non est finis ultimus in quo quiescit intentio : et ideo non oportet, quod supra nos diligatur propter opus, quod est propter eam.

 

ARTICULUS III.

An omnes creaturae etiam irrationales diligendae sint ex caritate ?

 

Tertio quaeritur : Si omnes creaturae etiam irrationales diligendae sunt ex caritate ?

Videtur autem, quod sic : quia

1. Sunt vestigium Dei : si ergo ex caritate diligimus proximum, quia imago Dei est, ex eadem ratione debemus diligere cuncta quae sunt vestigium.
2. Item, conformari debemus Deo in diligendo : de ipso autem dicitur, Sapient. XI, 25 : Diligis enim omnia quae sunt, et nihil odisti eorum quae fecisti. Ergo cum ipse non diligat aliqua dilectione nisi ex caritate, nos ex eadem caritate omnia debemus diligere.
3. Item, ponamus, quod aliquis diligat bona temporalia tantum in illa ratione, quia sunt materia merendi per eleemosynas : constat, quod ipse dilectione illa meretur : ergo est dilectio caritatis : ergo bona temporalia diligi possunt ex caritate.

 

Sed contra :

Cum dicitur, hoc diligitur propter aliud, et non diligitur propter se, non signatur dilectionis actus transire in illud nisi per accidens : id autem quod diligitur per accidens, non facit numerum inter diligibilia : ergo irrationales creaturae cum tantum propter aliud diligantur, inter diligibilia non faciunt numerum.

Si dicas, quod nosipsos et etiam proximum diligimus propter aliud, et tamen faciunt numerum in diligibilibus : et ita non videtur valere ratio illa. Contra : Cum nos diligimus propter aliud vel proximum, non refertur dilectio ad usum, sed potius ad fructum Dei, ut Deo fruamur : et ideo capacitas fruibilis facit rationem dilectionis per se, licet non propter se : sed cum diligimus irrationalia, refertur tota dilectio immediate ad usum, et usus in Deum : ergo excluditur ratio dilectionis per se, quia non ponitur in eis aliquid quare per se diligantur : ergo non sunt de numero diligendorum ex caritate.

 

Solutio. Dicendum, quod irrationalia non diliguntur ex caritate in quibus sit ratio diligibilitatis : sed caritas est universalis motor, ut diximus in praecedenti distinctione : et sic fertur motu suo in omne quod est, sive sit proprium obiectum, sive non : sed hoc modo non loquimur hic, sed potius quaeritur proprii ratio obiecti caritatis in numero diligibilium ex caritate.

 

Ad primum ergo dicendum, quod ratio vestigii non est ratio diligendi vestigium, sed eum cuius est vestigium : et idem esset in ratione imaginis, si non esset capacitas beatitudinis in ipsa, qua Deum per beatitudinem capere potest, et permanere in aeternitate.

Ad aliud dicendum, quod Deus diligit omnia quae sunt, aequaliter et una caritate quoad ipsum : non tamen imprimit omnibus rationem unam diligibilitatis, sed sunt multae : et ideo quaedam diligibilia sunt ad usum : et quaedam ad beatitudinem participandam, et illa sunt proprie obiecta caritatis. Alia autem diliguntur ex caritate ad aliud, et non habent rationem proprii obiecti caritatis.

Ad aliud dicendum, quod ipse meretur qui sic diligit temporalia : sed ideo meretur, quia non temporalia diligit, ut in quibus reficiatur caritas sua, sed potius quia non diligendo ea dispergit propter illum quem diligit : et hoc est quod quidam dicunt aliis verbis in eadem sententia, quod multa possunt diligi caritate eliciente motum dilectionis, sed non nisi quatuor per rationem boni moventis caritatem.

 

 

ARTICULUS IV.

An inter quatuor diligenda, de secundo et quarto nulla praecepta danda erant ?

 

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, A, circa initium : De secundo et quarto nulla praecepta danda erant, etc.

Hoc enim videtur falsum :

1. Praeceptum enim ordinans actum alicuius virtutis, debet ipsum universaliter ordinare : si ergo praeceptum dilectionis ordinat actum dilectionis, universaliter eum debet ordinare : ergo debet dare praeceptum de dilectione sui, et corporis.
2. Item, nihil videtur esse quod dicit in Littera, quod nemo odit se vel carnem suam : quia multa odiunt utrumque, ut videtur : quia qui diligit iniquitatem, odit animam suam.
3. Item, posito quod verum sit quod dicit, adhuc non est verum, nisi de naturali amore : et ille non refertur ad numerum diligendorum ex caritate : ergo non debuit dari in praecepto ut diligeremus nos ex caritate.

 

Solutio. Facile est respondere ad hoc per antedicta.

 

Ad primum ergo dicendum, quod praeceptum aliter ordinat actum, cum dicitur, Diliges proximum tuum sicut teipsum : quia in hoc includitur dilectio tui, et datur tibi principalitas.

Ad aliud dicendum, ut supra in praecedenti distinctione.

Ad ultimum dicendum, quod per hoc intelligitur, quod non oportuit speciale praeceptum dari distinctum a praecepto dilectionis proximi : et hoc ideo, quia natura iuvat in gratiam, quia ad idem inclinant ambo. Cum igitur praeceptum sit vinculum quoddam ligans per obligationem, non oportuit ibi multiplicari vincula, ubi non est necesse.

 

 

B. Si in illo praecepto contineatur dilectio angelorum ?

C. Quibus modis dicitur proximus ?

 

ARTICULUS V.

An angeli diligendi sint supra nos ?

 

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B : Oritur autem hic de angelis quaestio, etc.

Videtur enim, quod angeli diligendi sint supra nos : quia

1. Christus diligendus est supra nos, qui paulominus ab angelis minoratus est : ergo multo magis angeli.
2. Item, Sancti sunt supra nos : quod probatur per actus : quia faciunt illuminationes, purgationes, et perfectiones : ergo diligendi sunt supra nos.
3. Item, in diligendo conformari debemus Deo : sed Deus magis bonum, magis diligit : ergo et nos supra nos bonum, magis debemus diligere quam nos.

 

Sed contra : Non ponitur in Littera nisi quod diligamus ut proximum : ergo nobis conceditur principalitas dilectionis, ut dicit Augustinus : ergo nos possumus diligere, plus quam eos.

 

Solutio. Dicendum meo iudicio, quod non sunt diligendi supra nos : quia caritas perficit naturam : et ideo caritas cum natura semper plus movetur diligendo proprium bonum, quam alterius : unde solus Deus diligendus est supra nos : quia ipse supra nos est totum bonum nostrum.

 

Ad aliud dicendum, quod ipsi sunt supra nos : ita quod ly supra nos dicat gradum eius quod diligitur, et non intensionem actus dilectionis : sed non sequitur, quod propter hoc diligendi sunt supra nos, ratione quae dicta est.

Ad aliud dicendum, quod conformamur quantum possumus, servato ordine naturae, quem Deus nobis inseruit, et servari vult : et hoc est quod nobis magis bonum velimus, quam aliis.

 

 

ARTICULUS VI.

An mali diligendi sint ex caritate ? et : An daemones et damnati ?

 

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, C, § 1, circa medium : Diligite inimicos vestros, etc. Ex hoc enim videtur, quod mali sint diligendi ex caritate : quod etiam videtur alia ratione, scilicet quia

1. Referuntur per imaginem ad beatitudinis capacitatem nobiscum : ergo diligendi sunt sicut et nos.
2. Item, Isidorus et Augustinus : Mali ita diligendi sunt, ut eorum vitia non diligantur : ergo sunt diligendi mali.

 

Sed tunc quaeritur : Utrum daemones et damnati sint diligendi ex caritate ? Videtur, quod sic : quia

1. Super illud Levit. XIX, 18 : Diliges proximum tuum, dicit Glossa : Proximus est non proximitate sanguinis, sed societate rationis. Constat autem, quod et ipsi rationales sunt sicut et nos : ergo ut nos diligendi.
2. Item, in eis est imago Dei : haec autem est ratio diligendi nos et proximum : ergo diligendi sunt ex caritate.

 

Sed contra est, quod deformati sunt in tantum, quod beatitudinem numquam nobiscum participabunt : ergo non sunt diligendi ad quod nos diligimus : sed hoc est diligere proximum sicut nos : ergo non diligendi sunt ut proximus.

 

Solutio. Dicendum, quod mali diligendi sunt ut proximi : non quia mali, sed ad bonum ad quod sunt possibiles : damnati autem et daemones non.

 

Ad primam autem et secundam rationem, dicendum quod non sufficit societas rationis vel imaginis, nisi sit ordinata ad percipiendum beatitudinem.

 

 

ARTICULUS VII.

An Christus in quantum homo sit diligendus supra nos ?

 

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, § 2 : Ex quo et Dominus proximum se nostrum dici volvit, etc.

Et quaeritur hic : Utrum Dominus noster Iesus Christus in quantum homo, sit diligendus supra nos ? Et videtur, quod sic : quia

1. Caput diligendum est supra membrum : ipse autem in quantum homo, est caput : ergo supra nos diligendus.
2. Item, ipse est noster redemptor : redemptor autem est supra redemptos : ergo est supra eos diligendus. Et alia multa possunt induci.

 

Sed contra :

1. Natura cum gratia plus afficitur circa bonum proprium : ergo plus diligit illud : ergo nihil quod non est totum bonum eius, diligit plus quam se : Christus autem in quantum homo non est totum bonum eius : ergo non diligit eum plus quam se.
2. Item, in Littera dicitur proximus : ergo diligendus sicut nos : ergo conceditur nobis principalitas : ergo plus diligimus nos, quam eum.

 

Solutio. Dicendum, quod prima est duplex, cum dicitur, Christus in quantum homo, etc. Ex quo ly in quantum potest dicere unionem personae, et sic supra nos est diligendus : vel conditionem naturae, et hoc dupliciter, scilicet naturae ut non unitae, et tunc nec caput nec redemptor est : vel naturae ut unitae et sic caput et redemptor. Primo modo non est diligendus supra nos : secundo autem modo diligendus est supra nos.

Et sic patet solutio ad totum.