DISTINCTIO VIII

Qualiter per unionem diversarum naturarum in Christo fiat communicatio idiomatum et proprietatum respicientium naturam ?

 

 

A. An divina natura debeat dici nata de Virgine ?

 

DIVISIO TEXTUS

Post haec inquiri debet, etc.

Hic incipit pars illa quae est de convenientibus coniuncto ex unitate et unibili.

Sunt autem tria secundum Dionysium in omni perfecto uno consideranda, scilicet substantia, virtus, et operatio : et vocatur substantia compositum sive persona, virtus autem potentia naturalis ad actum vel passionem, operatio autem opus quod est hypostasis constitutae et perfectae secundum virtutem quae inest ei. Et ideo etiam proprietates Christi uniti sunt triplices.

Aut enim sunt uniti secundum quod unitum est : et de illis agitur in prima parte.

Aut sunt Christi secundum potentiam vel virtutem sumptam ex parte animae vel corporis : et de illis agitur in parte secunda, quae incipit, distinct. XIII, ibi, A : Praeterea sciendum est, Christum secundum hominem ab ipsa conceptione, etc. Et quod hoc verum sit, patet : quia ibi agit de sapientia et gratia Christi, quae insunt secundum potentiam sumptam in anima : et in distinct. XV agit de defectibus nostris assumptis, qui insunt secundum impotentiam sumptam ex parte corporis.

Aut sunt etiam proprietates secundum opera sumptae : et de his agit in distinct. XVIII quae incipit ibi, A : De merito etiam Christi praetermittendum non est, etc. Et quod hoc etiam verum sit, patet : quia omnia quae ponuntur ibi, sunt de merito, de mediatione, et redemptione, et de morte quae fuit opus praecellentissimae fortitudinis : et ideo in illa finitur tractatus de incarnatione.

 

De proprietatibus igitur Christi hominis in quantum est Deus et homo, habetur in prima parte : et dividitur in duas partes. Quaedam enim proprietates insunt ei in esse : quaedam autem non insunt ei, nisi secundum posse per intellectum, sicut est posse assumere alium, posse assumere in sexu muliebri.

De his ergo quae primo modo insunt, agit in primis quatuor distinctionibus, et etiam in primo capite quintae distinctionis quae est duodecima.

De his vero quae secundo modo insunt, agit in alia parte duodecimae distinctionis, ibi, B : Solet autem quaeri, utrum alium hominem, etc.

 

Proprietates quae insunt in esse, causantur a principiis essentialibus Christi. Illa autem aut sunt extrinseca, sicut pater et mater : aut intrinseca, ut utraque natura. Et ideo prior dividitur in tres partes :

in quarum prima agitur de proprietatibus consequentibus Christum unitum secundum comparationem ad principium a quo sicut per generationem, sicut est nasci, vel bis nasci : et de istis agitur in ista distinctione octava.

Aut causantur a divina natura, sicut est honor, et adoratio, et huiusmodi : et de istis agit in distinct. IX, ibi, A : Praeterea investigare oportet, etc.

Aut consequuntur ipsum et humana natura : et de illis est dicendum decima et undecima distinctione, et in primo capite duodecimae. Haec autem pars incipit ibi, dist. X, A : Solet etiam a quibusdam inquiri, etc.

In ista autem distinctione quae praesentis est lectionis, sunt duo capitula, scilicet utrum debeat dici divinitas nata et concepta ? Et, utrum debeat dici Christus bis natus, ibi, B : Quaeri etiam solet, etc.

 

 

ARTICULUS I.

An divina natura sit nata et concepta ? et : Utrum natura humana sit nata ? et : An possit dici, quod divina natura vel humana sit nata per consequens ?

 

Incidit autem hic dubium circa principium primi capituli, ubi dicit : Videtur utique non debere dici, scilicet de divina natura, quod nata sit de Virgine.

Et multiplicatur quaestio, ut primo quaeratur : Si divina natura est nata et concepta ?

Secundo, si humana natura est in ipso nata ?

Tertio, si divina vel humana etsi non primo, tamen per consequens debet dici nata vel concepta ?

 

Ad primum horum proceditur sic :

1. Haec conceditur, divina natura est incarnata : sed nihil est incarnatum, nisi quod prius carne in utero Virginis est conceptum : ergo concedi debet divina natura esse concepta : nihil autem concipitur nisi quod nascitur, si natura non patiatur impedimentum : ergo debet concedi, quod divina natura est nata.
2. Item, Hilarius in libro de Trinitate : Nihil nisi natum habet Filius : cum ergo hoc sit verum de aeterna generatione, potest etiam dici de temporali : quia non in parte est natus de Virgine, et in parte non, sed totus.
3. Item, aliter enim theotokos mater eius non diceretur : ergo debet concedi quod nata sit divina essentia in ipso.
4. Item, in Filio Dei secundum intellectum non sunt nisi duo, scilicet essentia, et proprietas, licet illa duo in ipso sunt unum. Aut igitur incarnatus est ratione essentiae, aut ratione proprietatis, aut ratione utriusque. Non ratione proprietatis tantum : quia hoc esset ridiculum, quod proprietas illa esset nata. Similiter non ratione essentiae tantum : quia sic Pater esset natus. Ergo ratione utriusque est natus : ergo divina essentia nata est.
5. Item, in inferioribus videmus, quod cum aliquis nascitur, omne quod in ipso est, nascitur cum ipso : ergo multo magis erit hoc in superioribus, in quibus est maior simplicitas : cum igitur essentia sit in ipso, essentia videtur esse nata.
6. Item, in inferioribus quaecumque in recto praedicantur de nato, dicuntur nata, sicut et natus : ut, hic est natus, et hic est Petrus, et Petrus natus dicitur. Ergo et in superioribus quaecumque in recto praedicantur de Filio Dei, si Filius Dei dicitur natus, et ipsa dicentur nata : sed Filius Dei est divina essentia : ergo ipsa dicitur nata.

 

Ulterius quaeritur de secundo articulo quaestionis, utrum humana natura debeat dici nata ?

Videtur quod sic : quia

1. Natura humana incepit : et omne quod incepit, aut incepit per creationem, vel generationem : sed humana natura non incepit per creationem : ergo per generationem : ergo ipsa est nata vel genita.
2. Praeterea, nihil est genitum temporali generatione, nisi quod coepit in tempore : persona Christi non coepit in tempore, ut iam probatum est saepius : ergo persona Christi non est nata in tempore : cum igitur aliquid natum sit de Beata Virgine, videtur quod oporteat naturam humanam esse natam.
3. Item, hoc est natum de Virgine, quod Spiritus Sancti operatione est factum : sed hoc est natura humana, non enim Spiritus sanctus fecit personam Christi : ergo humana natura est nata.

 

Sed contra utramque partem quaestionis sic obicitur :

1. Nihil generatur nisi ens completum in natura illa : ens autem completum est suppositum : ergo quod generatur, est suppositum.
2. Item, Philosophus in VII primae philosophiae probat, quod non generatur materia, neque forma, sed totum compositum : cum igitur et materia et forma sunt compositum naturae, naturae non erit generari, nec nasci.
3. Item, non generatur nisi in quo generatio terminatur : generatio autem non terminatur nisi ad suppositum : non ergo naturae proprie est generari, vel nasci.

 

Ulterius quaeritur de tertio quaestionis articulo, scilicet, utrum possit concedi de divina natura, quod ipsa sit nata per consequens ?

Videtur, quod sic : quia

1. Si dicam, hic generat hunc per se, et hic est homo : possum ulterius inferre, ergo per consequens generat hominem : et homo est animal, et per consequens generat animal, et sic de aliis. Cum igitur homo et animal dicant naturam hominis, videtur quod natura habeat generari et nasci per consequens : ergo similiter de Filio Dei, hic generat hunc : et hic est natura divina : ergo videtur, quod per consequens generat naturam divinam.
2. Praeterea, licet pes et manus et corpus non nascantur per se, tamen possumus convenienter dicere, quod nascuntur in isto nato, et sic ipsorum aliqua est nativitas : ergo a simili licet natura divina non nascatur, videtur tamen quod possumus dicere, quod nascatur in Christo.

 

Solutio. Dicendum, quod essentia divina nullo modo debet dici nata. Sicut enim dicitur in Littera, nihil debet dici natum in tempore, quod non est natum in aeternitate, ne nomen filiationis ad aliud transeat, sicut in superioribus in prima et quarta distinctione est habitum. Et etiam ideo quia in nulla natura ita est, quod natura nascatur : sed nascitur hypostasis, sive substantia composita, sicut probatum est bene in obiectionibus.

 

Ad primum ergo dicendum, quod verum quidem est, quod haec conceditur, quod divina natura est incarnata, sub hoc sensu, quod divina natura est carni sociata in eadem persona, scilicet non sibi et in se secundum quod natura assumpsit carnem, sed assumpsit sibi in persona : unde cum nativitas sit eius quod in se et per se est incarnatum, divina natura non erit propter hoc nata.

Ad idem dicendum, quod nihil est incarnatum, nisi quod prius erat conceptum, sicut iam patet : quia non concipitur, nisi quod per se secundum rationem intelligendi unitur carni : et sic non est incarnata divina natura.

Ad aliud dicendum, quod Hilarius loquitur de aeterna generatione : et sensus est, Nihil nisi natum, scilicet quod nascendo accepit. Sed hoc non potest dici de temporali : quia nascendo temporaliter, non accepit divinam naturam : et ideo etiam haec non est vera, quod sit nata, sic quod temporaliter accepta.

 

Ad hoc quod obicitur, quod secundum hoc non diceretur theotokos sancta Virgo : dicendum, quod non sequitur : quia licet divina natura non sit nata, tamen Filius Dei et Deus est natus de ipsa.

Et si obicitur, quod Deus est nomen substantiae et naturae : et si Deus natus est, divina natura nata est. Responsio, quod licet ly « Deus » sit nomen substantiae, tamen per actum notionalem sicut est nasci temporaliter et aeterne, quia utrumque supposito convenit, trahitur ad supponendum pro persona : et ideo tunc non sequitur, quod natura divina est nata. Si autem quaeritur probatio, quod nasci temporaliter sit notionale, revocetur ad memoriam quod supra dictum est de incarnatione, ubi ostensum est, quod generatio aeterna secundum intellectum clauditur in temporali.

Ad aliud dicendum, quod in Filio Dei est essentia, et est proprietas, et est persona : et haec non habent numerum quia essentia est persona, et proprietas unde sicut dicimus, quod essentiae non est nasci, ita etiam dicimus, quod proprietatis non est nasci, sed personae quae secundum intellectum media est inter essentiam et proprietatem, et dicit hypostasim in se perfectam et subsistentem licet enim in divinis propter omnimodam simplicitatem non differat essentia a persona et proprietate, non tamen supposito uno supponitur alterum, nec quidquid attribuitur uni attribuitur alteri.

Ad aliud dicendum, quod in inferioribus non potest dici, quod omne quod est in aliquo nascatur : proprie enim etiam non dicitur, quod totum nascitur in ipso : sed proprie dicitur, quod ipse nascitur in toto illo quod est in ipso. Unde illa ratio aut ex falsis, aut ex propriis procedit.

Ad aliud dicendum, quod in inferioribus licet omnia dicantur nata, quae praedicantur in recto, non tamen omnia dicuntur per se nata, sed quaedam per accidens, quaedam autem per consequens : de quibusdam autem dicitur, quod ipse natus est in illis, verbi gratia, hypostasis huius per se : id quod subiecto unum est, per accidens, ut albus, longus, et huiusmodi : id autem quod est secunda substantia cui substat suppositum vel proprietas vel speciei vel generis, dicetur natum per consequens : quia dicit Philosophus, quod animal universale aut nihil est, aut posterius est. Unde hic natus, et hic est homo, per consequens natus homo est : et homo est animal, per consequens est natum animal, et per consequens disciplinae susceptibile propter proprietatem speciei, per consequens vivum vel vitale propter generis proprietatem : et sic de aliis. Sed non sic est in Christo duabus rationibus. Una est, quia etsi divina natura praedicetur de Filio Dei, hoc non contingit ex ratione personae, quia persona est : nec ratione naturae quia natura est : sed aliunde, scilicet ex omnimoda simplicitate. Unde natura non est posterius personae, sed idem sub alio modo significandi. Secunda est magis ad propositum : quia scilicet in istis totum accipitur per generationem aliquo modo, sed sic non est in Christo : naturam enim divinam non accepit per generationem temporalem, ut ante diximus.

 

Ad id quod ulterius quaeritur, utrum humana natura debeat dici nata ? Dicendum, quod secundum intellectum naturae qui positus est supra in Littera, scilicet quod humana natura sit corpus et anima, non debet concedi : quia in nulla natura hoc verum est, sicut bene probant obiectiones. Si autem humana natura diceretur universale speciei vel generis, posset dici quod natura occulte operetur in his, et esset nata per consequens, sive per posterius.

Ad id autem quod contra obicitur, dicendum quod haec est falsa, Hoc est natum de Virgine quod Spiritus sancti operatione est factum : quia persona nata est de Virgine, et tamen persona operatione Spiritus sancti non est facta. Unde illa ratio procedit ex falsis propositionibus.

 

3. Ad id quod ulterius quaeritur, utrum possit dici, quod natura divina est nata per consequens ? Dicendum, quod non illis duabus rationibus quae supra sunt positae : et non est simile in generatione inferiori, ut patet ex dictis. Et per hoc patet solutio ad primum.

Ad aliud dicendum, quod non est vera, hic pes nascitur in isto, nisi valde improprie : sed sic dicendum est, Iste nascitur habens pedem et manum : si tamen improprie concedatur, non erit simile de divina natura : quia non per generationem temporalem accipitur, sicut pes, vel manus.

 

 

ARTICULUS II.

An in Christo sit tantum una filiatio ?

 

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi. A, circa principium : Ne res aliqua filiationis nomen habeat in humanitate, quae illud non teneat in divinitate.

Ex hoc enim accipi videtur, quod una sola filiatio sit, quod etiam multis rationibus sic probatur :

1. In divinis hypostasibus nulla est proprietas distinguens nisi relatio originis : ergo nulla est proprietas personalis nisi illa : sed ab una proprietate personali dicitur persona una : cum igitur proprietas haec in persona Filii sit filiatio tunc una persona unam solam habebit filiationem.
2. Item, ponamus aliquem generari active a patre, sicut multi faciunt, et eumdem generari passive a matre : ex hoc quod iste aliter generatur a patre, et aliter a matre, non fiunt in eo diversae filiationes : sed una filiatione respectum ponit ad patrem ut ad generans active, et eumdem ad matrem ponit respectum secundum generationem passivam : ergo a simili Filius diverso modo genitus a Patre aeternaliter, et a matre temporaliter non habebit diversas filiationes.
3. Item, ponamus unum habere decem filios una paternitate refertur ad omnes secundum diversum respectum comparatos ad hunc : ergo diversus actus generationis non causat diversitatem originis.
4. Praeterea, in omni natura simile non potest inveniri, quod aliquid secundum eamdem partem etiam a diversis causis duas habeat proprietates eiusdem speciei : non enim duae albedines insunt eidem secundum idem, nec duae nigredines etiam a diversis causis inductae, et similiter in anima non insunt duae scientiae eiusdem rationis in eodem, nec duae species hominis ad intelligendum hominem, et sic est in omnibus : ergo etiam impossibile est intelligere, qualiter hoc possit esse verum.
5. Si forte dicatur, quod alterius rationis est filiatio humana, et alterius rationis filiatio divina : et ideo sunt duae in eodem filiationes. Contra : Filiatio est constituens filium : et quidquid alterius rationis est in abstracto, est etiam alterius in concreto. Ista propositio non habet instantiam. Ergo si filiatio est alterius rationis, alterius rationis est filius : sed filius unius rationis, et filius alterius rationis sunt duo filii : ergo Christus est duo filii, quod haeresis est.
6. Item, aut est sic alterius rationis, quod sit aequivocum illi, vel quod sit per prius et posterius dictum. Si aequivocum : sequitur necessario, quod Christus sit alia et alia ratione filius. Si autem per prius et posterius dictum : cum non possit prius et posterius esse pariter aliquid commune, et quod nihil est commune Creatori et creaturae, erit hoc modo filiatio quod ista est filiatio imitando illam : ergo non recedit omnino a ratione eius : igitur duae proprietates hoc modo similes sunt in eodem secundum idem, licet a diversis causis : quia vero non contingit intelligi vel imaginari (ponamus enim sapientiam increatam et sapientiam creatam esse in eodem) adiective : non erit intelligibile, cum non recedant a ratione una communitatis secundum proportionem ad unum actum.
7. Praeterea, ponamus unum magistrum hodie habere unum discipulum et cras alium et ita successive usque ad mille, oportebit secundum hoc, quod mille magistri generarentur in ipso, quod absurdum est.
8. Item, filiatio est proprietas personae secundum quod persona : persona autem est tantum una, et unius personae ut persona, una est proprietas constitutiva tantum : ergo cum filius sit una persona, filius non habebit nisi unam filiationem.

 

Sed contra :

1. Generatio est causa relationis : sed in Christo non est una generatio : ergo nec una filiatio.
2. Praeterea, filiatio est qua Filius refertur ad aliud : sed aeterna filiatione refertur ad Patrem, et non ad matrem : ergo erit alia relatio ad matrem : ergo alia filiatio.

 

Solutio. Sine praeiudicio dico, quod non est nisi una filiatio Christi Filii Dei : quia non est intelligibile, qualiter istae duae proprietates eiusdem rationis determinarent unam hypostasim : unde concedo priores rationes.

 

Ad id quod contra obicitur, quod generatio est causa relationis : dicendum, quod hoc verum est, nisi sit relatio eiusdem rationis quam causare habet : si enim illa insit, non potest induci super illam alia, sed diversos respectus eiusdem inducit, scilicet quod pater vel filius respectu alicuius sit pater, respectu cuius non fuit. Sicut si ponamus aliquem esse album : et adveniunt ei causae inducentes albedinem, non inducent ei albedinem aliam, sed facient quod eadem albedo alia de causa etiam habeatur quam prius habebat.

Ad aliud dicendum, quod filiatio est proprietas causans respectum in relativo, et in eo quod est proprietas non respicit nisi cui inest, et est una : secundum id autem quod causat respectum, non respicit id in quo est sicut in subiecto, sed quaerit determinari extra : et ideo in una proprietate tot multiplicantur respectus, quot habet extra ad quae refertur : et ideo non sequitur, quod si aliquo respectu refertur ad patrem, et alio ad matrem, quod sint diversae proprietates filiationum in ipso. Nec est ista opinio nova, sed etiam scripta in scriptis aliorum Magistrorum.

 

 

B. De gemina Christi nativitate, qua bis natus est.

 

ARTICULUS III.

An Christus possit dici bis genitus, et quomodo debeat ?

 

Deinde quaeritur de hoc quod dicit in capitulo B : Quaeri etiam solet, utrum debeat dici Christus bis genitus, etc.

Videtur, quod non.

1. Nihil enim sic in actu existens, quod ipsum numquam est interruptum, facit numerum cum aliquo actu eiusdem rationis : sicut si uno cursu curram aeternaliter, numquam dicar bis cucurrisse, etiamsi alio cum illo cursu possum currere : bis sonat interruptionem : sed una generatio Filii est aeterna : ergo non interrupta : ergo cum alia generatione numerum non facit.
2. Item, quicumque actus non sunt eiusdem rationis, de eis non potest dici bis : ut si semel curram, et semel scribam, non potest dici, bis cucurri, vel bis scripsi : ergo cum similiter generatio aeterna et temporalis, non sint eiusdem rationis, non potest dici bis genitus.

 

Solutio. Isidorus expresse dicit Christum esse bis natum, et Magister dicit hoc etiam : unde hoc conceditur improprie, ut sit sensus, bis natus, id est, duas habeat nativitates.

 

Ad primum ergo dicendum, quod cum dicitur generatio Filii aeterna, non dicitur ideo aeterna quod numquam consequitur finem, sed quia est tota simul stans et perfecta, numquam in fieri, numquam in factum esse : sed semper completa et perfecta, non interrupta, quia nihil interrumpitur nisi tempus et temporale : et generatio aeterna licet non sit eiusdem rationis omnino cum temporali, non tamen est nullo modo communis, quia est ibi communitas proportionis : et sic in quantum completa et perfecta, connumeratur improprie temporali perfectae perfectione temporis : licet enim aeternitas et tempus non univocentur in uno, tamen ordinantur ita, quod unum sub alio, et tempus imitatur aeternitatem in quantum potest.

Ad aliud dicendum, quod generatio aeterna et temporalis sunt eiusdem rationis per prius et posterius per analogiam, ut saepe dictum est.

 

 

ARTICULUS IV.

Utrum Christus est unus Filius ?

 

Deinde quaeritur de hoc quod dicit, ibi, B, circa medium : Unus ergo atque idem Dei Filius natus est, etc.

Hoc enim videtur esse falsum : quia

1. Diversarum naturarum genere et specie diversa sunt individua : sed divina natura et humana sunt diversae naturae specie et genere : ergo eorum diversa sunt individua, ut videtur.
2. Item, diversorum actuum in natura et esse, diversi sunt termini : generatio divina et humana sunt diversi actus, et uterque in natura et esse, quia generatio secundum Philosophum est via in naturam : ergo habent diversos terminos : sed terminus est ille qui nascitur : ergo diversi sunt qui nascuntur : sed qui nascuntur, filii sunt : ergo diversi sunt filii.
3. Item, diversarum specierum et generum, diversa sunt individua : ergo etiam diversarum naturarum rationalium specie et genere, diversae sunt personae : quia persona est hypostasis individua rationalis naturae.

 

Solutio. Ex praedictis leve est illud solvere : quia probatum est supra quod Christus non est nisi unum : et ideo non est nisi unus filius.

 

Dicendum ergo ad primum et ad ultimum, quae fere idem sunt, quod hoc verum est de naturis quarum neutra alteri communicabilis est, vel communicat. Si autem una communicat, et altera non : illa quae communicat, non erit individuum habens : quia non est in se indivisum et divisum ab alio : sicut anima est substantia spiritualis rationalis, et corpus substantia corporalis : et tamen nec corpus habet individuum, nec anima personam : quia communicant invicem : communicare enim alii per unionem tollit potentiam habendi personalitatem vel personam.

Ad aliud dicendum, quod generatio in divinis non dicit actum aliquem, qui ut fieri terminetur ad filium productum : quia secundum hoc esset successiva, et filius ante fuisset in potentia et postea in actu, et non esset aeternus : et ideo illa non tenet nisi inhumanis. Si autem in hoc non fit vis, dicendum quod tunc generatio humana est eiusdem cuius est divina, ut patet per supra dicta : sed non secundum idem : quia generatio aeterna eius est secundum naturam divinam, temporalis autem secundum humanam.

Si autem obicitur, quod ex hoc humana natura multum videtur perdere quod communicabilis est, quia perdit potentiam constituendi personam. Dicendum, quod nihil amittit : quinimo nobilitatur ex hoc quod nobiliori modo habet suppositum et personam Filii Dei.