DISTINCTIO III

Post haec videndum est quid sit Baptismus etc.

 

 

PARS I

De Baptismo quantum ad ipsum sacramentum per se.

 

DIVISIO TEXTUS.

Determinatis praeambulis ad sacramenta, in hac parte determinat Magister de sacramentis singillatim, et habet haec pars septem partes secundum septem sacramenta.

In prima determinat de Baptismo.

In secunda de Confirmatione, infra, distinctione septima : Nunc de sacramento Confirmationis.

In tertia determinat de Eucharistia sive de sacramento altaris, infra, distinctione octava : Post Baptismi sacramentum et Confirmationis.

In quarta de Poenitentia, infra, distinctione decima quarta : Post haec de Poenitentia agendum est.

In quinta de Extrema Unctione, infra, distinctione vigesima tertia : Praeter praemissa est aliud sacra mentum.

In sexta de Ordine, infra, distinctione vigesima quarta : Nunc ad consideratiqnem sacrae ordinationis.

In septima de Matrimonio, infra, distinctione vigesima sexta : Cum alia sacramenta post peccatum etc.

 

Prima pars, in qua determinat de Baptismo, habet duas partes.

In prima determinat de Baptismo quantum ad ipsum sacramentum.

In secunda quantum ad sacramentalia ; et incipit pars illa infra, distinctione sexta, circa medium, ibi : Porro cuncti ad Baptismum venientes. Et quoniam sacramentum Baptismi potest considerari in se et per comparationem ad dantes et recipientes, ideo pars ista habet tres partes.

In prima agit de Baptismo per se.

In secunda per comparationem ad recipientes, infra, distinctione quarta : Hic dicendum est aliquos suscipere etc.

In tertia per comparationem ad dantes ; infra, distinctione quinta : Post haec sciendum est sacramentum Baptismi.

 

Prima pars continet praesentem distinctionem et dividitur in duas partes.

In prima agit de Baptismo quantum ad eius quidditatem sive integritatem.

In secunda quantum ad eius institutionem, ibi : De institutione Baptismi, quando coeperit etc.

 

Prima pars habet duas.

In prima ostendit quod ad esse Baptismi concurrit verbum et elementum.

In secunda vero determinat quid sit illud verbum, secundo capitulo : Sed quod est illud verbum.

Et illa pars habet duas.

In prima determinat veritatem.

In secunda vero solvit dubitationem, ibi : Hic quaeritur an Baptismus esset verus.

 

 

TRACTATIO QUAESTIONUM

Ad intelligentiam huius partis quaeritur de quidditate Baptismi.

Et circa hoc duo principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de his quae pertinent ad integritatem sacramenti.

Secundo de his quae pertinent ad formam verbi.

 

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, quid sit Baptismus a parte elementi.

Secundo quaeritur, utrum de integritate eius sit expressio vocalis verbi.

Tertio, utrum necessaria sit ad integritatem Baptismi fides alicuius articuli.

 

 

ARTICULUS I

De his quae pertinent ad integritatem sacramenti Baptismi.

 

QUAESTIO I.

Quid sit Baptismus a parte elementi, utrum aqua vel intinctio in aqua.

 

Primo ergo quaeritur, quid sit Baptismus secundum suam essentiam, utrum aqua vel tinctio in aqua. Et quod aqua sit, videtur :

1. Per definitionem Hugonis : Baptismus est aqua abluendis criminibus sanctificata. Similiter per definitionem sui generis : Sacramentum est elementum ex similitudine repraesentans etc. Ergo si aqua -est elementum, sacramentum Baptismi est aqua.

Si dicas quod utramque definitionem assignat per causam materialem, non per essentiam ; contra : haec est per essentiam : Baptismus est sacramentum ; et haec : sacramentum est signum ; et haec : Signum est species sensibilis, aliud faciens in cognitionem venire. Ergo haec est vera secund um substantiam : Baptismus est species vel forma visibilis rei invisibilis ; sed haec forma vel species non est nisi aqua : ergo etc.

2. Item, species panis est sacramentum in Eucharistia, non ipsa panis manducatio, sed magis usus ; et hoc, quia similitudinem habet ad significatum ibi contentum : ergo, si in Baptismo gratia abluens significatur per aqilam abluentem, ergo aqua abluens est sacramentum ; sed non aliud quam Baptismus : ergo etc.

 

Quod autem aqua non sit Baptismus, sed tinctio, videtur :

1. Per illud quod dicit Magister in littera, definiens Baptismum : Baptismus est ablutio corporis exterior facta sub forma verborum praescripta ; et subdit : Accedente verbo ad elementum, fit sacramentum ; non ipsum elementum fit sacramentum, sed ablutio facta in elemento. Ergo patet quod Baptismus non est aqua, sed ablutio in aqua.
2. Item, hoc ipsum patet ratione, quia, si Baptismus esset aqua, cum aqua sit semper aqua, semper esset Baptismus ; quod falsum est, quia non est, nisi dum aliquis baptizatur. Et iterum, cum aliquis baptizaretur in mari, tunc mare esset Baptismus et flumen ; quod non est rationabile.
3. Item, ad sacramentum Baptismi concurrit verbum et elementum : ergo, si verbum est necessariunt, utpote quod significat, illud proprie est Baptismus ad quod refertur verbum ; sed verbum refertur ad actum abluendi, cum dicitur abluo te, non ad aquam : ergo Baptismus non est aqua.
4. Quod autem nec aqua sit nec tinctio in aqua, videtur, quia Baptismus manet, recedente aqua et ablutione, in. baptizato : ergo etc. Quod maneat, videtur, quia semper denominat et nunquam iteratur.

 

Respondeo : Ad intelligentiain praedictorum est notandum quod baptizare in Graeco tantum valet quantum lavare in Latino ; unde Iudith 12, 7 : Descendebat in vallem Bethuliae et baptizabat se. Ab eo autem quod est lavare oritur lavacrum et lotio. Lavacrum est aqua deputata ad lavandum, sicut balneum est aqua deputata ad balneandum humano artificio. Lotio vero est usus vel effectus aquae.

Baptismus igitur accipitur pro lavacro, ut Canticorum 4, 2 : Dentes lui sicut greges tonsarum, quae ascenderunt de lavacro, Glossa : Loti in baptismo. Et e converso, ad Titum 3, 5 : Per lavacrum regenerationis et renovationis.

Accipitur etiam pro lotione, Marci 7, 3 : Tenentes traditionem hominum, baptismata calicum et urceorum, id est lotiones ; similiter ablutio pro baptismo, Ioannis 13, 10 : Qui lotus est non indiget etc. : lotus, id est baptizatus.

 

Cum igitur nomen baptismi aequivaleat lavacro et etiam lotioni, dixerunt aliqui quod Baptismus·, secundum quod est nomen sacramenti, idem est quod lavacrum ; alii, quod est idem quod tinctio. Primae opinionis videtur fuisse magister Hugo, sed secundae Magister.

 

Credo tamen quod utroque modo dictum est sacramentum, quia secundum quod lavacrum, est sacrae rei signum ; aqua enim abluens signum est gratiae intus mundantis, et ablutio signum interioris mundationis ; et ita utrumgue sacramentum, nec tamen duo sacramenta, quia unum est propter alterum. Aqua enim non est sacramentum, nisi in quantum abluens ; et lotio non est sacramentum, nisi quia lotio aquae vel in aqua ; et ideo unum tantum sacramentum.

 

Si tamen quaeras quod per prius et proprius dicitur sacramentum, utrum Baptismus pro lavacro an pro lotione, est distinguendum quod Baptismus dicitur sacramentum sanctificans, et sic principalius dicitur de lotione, quia immediatius respicit interiorem effectum et verbum ; dicitur etiam sacramentum significans, et sic principaliter dicitur de lavacro, quia significatur interius proprie et per prius est gratia mundans, et per consequens ipsa lotio.

Et est exemplum : circulus expositus ante tabernam signum est vini vendendi et expositio circuli est signum venditionis ; tamen magis proprie est signum circulus quam expositio ; sic aqua magis quam ablutio.

Et concedendae sunt rationes hoc probantes.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud autem quod obicitur in contrarium de Magistro, dicendum quod ipse fuit alterius opinionis ; nihilominus tamen concedendum, est quod Baptismus sit ablutio ; nec ex hoc sequitur quod non sit aqua abluens. Quod autem dicit quod elementum non fit sacramentum, intelligendum, non secundum id quod est, sed secundum actum, qui est lavare.

2-3. Per hoc etiam patet sequens, quia aqua non est sacramentum secundum quod aqua solum, sed secundum actum lavandi, sicut gratia medetur secundum actum pugandi ; et ideo non squitur quod semper aqua sit sacramentum, nec quod omnis aqua, sed aqua quae lavat et quae deputatur ad hoc ; et hoc non est totum mare vel fluvius, sed illud aquae quod de proximo coniungitur corpori lavando.

Ex hoc etiam patet sequens, quia verbum refertur ad aquam.secund,um quod sacramentum in actu, et sic est in quantum lavans.

4. Ad illud quod obicitur, quod manet, dicend um quod Baptismus proprie, secundum quod dicit sacramentum exterius, non manet in se, sed in suo effectu, et ratione illius dicitur manere. Effectus enim Baptismi aliquando dicitur Baptismus.

Unde notandum quod, cum in Baptismo sint tria quoddam, quod est sacramentum tantmn, ut elementum visibile ; quoddam, quod est res tantum, sicut gratia curans ; quoddam, quod est sacramentum et res sacramenti, ut character de re sacramenti dicitur communiter ; de re et sacramento dicitur proprie ; de sacramento autem dicitur magis proprie ; sed de lotione adhuc magis proprie ; de elemento autem sub tali actu maxime proprie.

Et secundum has quatuor acceptiones quadrupliciter definitur. Secundum quod Baptisrnus est nomen elementi significantis et sanctificantis virtute verbi, definitur ab Hugone : Baptismus est aqua diluendis criminibus sanctificata.

Secundum quod pro actu vel usu elementi, a Magistro : Baptismus est tinctio corporis exterior facta sub forma verborum praescripta.

Secundum. quod accipitur pro sacramento et re sacramenti, quod est character, sic a Damasceno : Baptismus est vitae spiritualis principium, sigillum et custodia et illuminatio mentis. Et tangitur quadruplex conditio characteris : quia enim praeparat ad gratiam, ideo principium vitae ; quia distinguit gregem Domini, sic sigillum ; quia indelebiliter perseverat, sic custodia ; quia specialiter disponit ad fidem, dicitur illuminatio mentis.

Secundum quod accipitur pro re sacramenti ; definitur a Dionysio : Baptismus est regenerationis sacramentum, secundum quod primitus subsistit in anima, spiritualiter formans animales motus ad opportunitatem divinorum eloquiorum et actionum, et ad caelestis quietis anagogen iter faciens. In hac definitione tangitur res huius sacramenti, quae est gratia animam vivificans, cum dicit : secundum quod primitus subsistit in anima ; tangitur etiam habilitatio potentiae per virtutem, primo ad activam, cum dicit : formans animales motus ; secundo ad contemplativam, cum dicit : ad caelestis quietis anagogen.

 

 

QUAESTIO II.

Utrum expressio verbi vocalis sit de integritate Baptismi.

 

Secundo quaeritur, utrum expressio verbi vocalis sit de integritate Baptismi.

Et quod sic, patet :

1. Ex ipsa Domini institutione, Matthaei ultimo, 19 : Baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti : ergo necesse est, ibi Trinitatem nominari.

Si dicas quod debet nominari in corde, et non oportet quod voce ; contra : in Baptismo, quod est sacramentum fidei, necesse est esse professionem fidei : ergo, cum sit perfectum sacramentum, debet habere perfectam professionem ; sed haec est in verbo, quia dicitur ad Romanos 10, 10 : Corde creditur ad iustitiam, ore autem etc. : ergo necesse est verbum exprimi.

2. Item, Augustinus dicit, et habetur in littera : Verbo Baptisma consecratur ; detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua ? Aut, ergo intelligit de verbo creato aut increato. Si de increato, sed illud non potest detrahi, qùia semper adest : ergo, cum intelligat de verbo quod potest accedere et recedere, et hoc est verbum vocale, videtur quod sit de integritate Baptismi.

 

Contra :

1. Hugo : Decuit per Verbum, per quod omnia sunt creata, omnia recreari , ideo verbum consonat Sacramento ; sed illud fuit Verbum increatum tantum : ergo non requiritur ad essentiam sacramenti verbum vocale sive creatum.
2. Item, et si creatum, non videtur quod vocale, quia Augustinus dicit, et habetur in littera, quod virtus aquae est a verbo, non quia dicitur, sed quia creditur. Ergo sufficit verbum mentale.
3. Item, si verbum vocale est necessarium, cum Patris et Filii et Spiritus Sancti sint tria nomina vocalia, debet ergo baptizari non in nomine, sed in nominibus.
4. Item, quod non verbum vocale, videtur, quia verba vocalia non sunt eadem apud omnes, ergo nec sacramentum ; et hoc falsum est, quia una fides et unum baptisma, ad Ephesios 4, 5.

 

Respondeo : Dicendum quod necesse est exprimi verbum vocale, quia Deus contulit vim verbo ; unde sine verbo nullius est efficaciae.

Ratio autem quare voluit exprimi est perfecta fidei professio, ut sit in facto et verbo. Est etiam perfecta signatio ; quia enim facta est regeneratio per Verbum incarnatum, et Verbum incarnatum optime signatur per verbum voce indutum : ideo voluit et instituit quod esset ibi verbum vocale.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod obicitur primo, quod omnia sunt creata per Verbum increatum, dicendum quod per illud, secundum quod incarnatum est, omnia sunt recreata sufficienter, sed efficienter per fidem et professionem huius ; et quia in sacramento est efficientia, ideo est ibi expressio in verbo vocali.
2. Ad illud quod obicitur : non quia dicitur, sed quia creditur, intelligendum est cum praecisione, non quia dicitur tantum, sed etiam quia creditur.
3. Ad illud quod obicitur, quod deberet dici in nominibus, dicendum quod nomen dicitur tripliciter : uno modo vox imposita ad significandum aliquem, ut Petrus. Alio modo nomen dicitur notitia, ut cum dicitur : Deus, in nomine tuo salvum me fac, quia, si esset vox tantum, iam non esset salus muto. Tertio modo nomen dicitur notitia voce expressa ut in Psalmo [75, 2] : Notus in Iudaea Deus, in Israel magnum nomen eius ; ille enim dicitur magni nominis, cuius nominis fama percrebuit ; et sic accipitur in proposito. Et quoniam una est notitia Patris et Filii et Spiritus Sancti, quia una fides, ideo dicitur in nomine, non ·in nominibus.
4. Ad illud quod obicitur, quod voc.es sunt diversae, dicendum quod, etsi diversae sint linguae, tamen conveniunt in intellectu et modo intelligendi, id est significatione et modo significandi ; et quia non requiritur nomen secundum quod vox tantum, sed secundum quod vox sit significans et taleni intellectum generans et tali modo ; et hoc est idem apud omnes : ideo sacramentum est idem, sicut homo et anthropos.

 

 

QUAESTIO III.

Utrum ad completum et integrum esse Baptismi sit necessaria fides alicuius articuli.

 

Tertio quaeritur, utrum ad completum et integrum esse Baptismi sit necessaria fides alicuius articuli.

Et quod sic, videtur :

1. Quoniam Ambrosius dicit, et habetur in littera, quod Baptismus est fidei sacramentum. Ergo, si desit fides, deest illud quod principaliter et specialiter respicit Baptismus : ergo non est integrum sacramentum.
2. Item, Augustinus dicit, et habetur in littera : Unde haec tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo, non quia dicitur, sed quia creditur. Ergo, si necesse est dici, necesse est et credi.
3. Item, ad Romanos 6, 3 : Quicumque baptizati sumus in Christo Iesu, in morte ipsius baptizati sumus, Glossa : In morte ipsius dicit nos baptizari, quia mors Christi causa est nostrae purificationis.

Sed mors Christi non est : ergo, si aliquid facit, necesse est quod faciat per illud quod aliquo modo est. Sed fides est illud secundum quod manet adhuc passio, quia creditur : ergo ad integritatem Baptismi necessaria est fides articuli passionis.

4. Item, in actu baptizandi et in verbo est professio fidei ; sed professio fidei, quando non est fides, falsa est et inefficax : ergo ad hoc quod Baptismus sit sacramentum completum et efficax necessaria est fides.

 

Contra :

1. Baptismus est praevius ad virtutes tamquam primum sacramentorum, quod imprimendo characterem disponit ad fidem ; sed prius potest esse sine posteriori : ergo sacramentum Baptismi est integrum cum defectu fidei.
2. Item, cum nobilior sit caritas quam fides et efficacior. ad merendum, si Baptismus habet efficaciam ab aliqua virtute, potius videtur quod debeat habere a caritate quam a fide.
3. Item, si fides est de necessitate Baptismi ad hoc quod sit perfectum et efficax sacramentum, cum et sacramenta Veteris Legis efficaciam haberent, cum fides erat adiuncta : videtur quod non differat Baptismus a sacramentis Veteris Legis.
4. Item, videtur quod non sit necessaria fides articuli passionis, sed magis Trinitatis, quia in Baptismo exprimitur verbum, in quo est professio fidei Trinitatis. Ergo, si maxime est necessarium credere quod fides exprimit in illo sacramento, videtur tunc quod non fides articuli passionis, sed Trinitatis sit de necessitate Baptismi.

Propter hoc igitur est quaestio quomodo sacramenta dicantur habere virtutem a fide. Et si alia sacramenta habent sicut et Baptismus, quare magis ipse Baptismus dicitur sacramentum fidei quam alia sacramenta ?

 

Respondeo : Dicendum quod fides non tantum necessaria est sacramento Baptismi, sed etiam omnibus sacramentis, specialiter tamen sacramento Baptismi, quia omnia sacramenta virtutem habent a fide, ut dicit Hugo.

 

Huius autem ratio sumitur generaliter respectu omnium sacramentorum, scilicet necessitatis et congruentiae. Ratio autem necessitatis est, quoniam in fide est prima ratio uniendi et prima ratio elevandi supra naturam. Propter primam rationem uniendi necessaria est in sacramentis, quoniam gratia sacramentalis comparatur ad virtutem passionis ut ad meritum, sed ad virtutem Trinitatis sicut ad princicipium effectivum. Ad hoc autem quod virtus passionis magis operetur et disponat in sacramentis quam alibi, necesse est quod aliquo modo copuletur huiusmodi signis. Hoc autem non potest esse sine eo in quo est prima unio ; et haec est fides, per quam meritum capitis fit membrorum. Cum enim credimus quod pro nabis passus est, meritum Christi fit Ecelesiae.

Similiter ad hoc quod virtus divina specialiter et mirabiliter influat supra naturam, necessaria est fidei virtus, in qua est prima ratio elevandi potentiam supra naturam ; et haec est fides, propter quod etiam maxime attribuitur ei virtus faciendi miracula.

 

Ratio autem congruntiae est, quia, sicut sacramenta dicunt quoddam velamen gratiae interioris, quod tamen aliquo modo illuminat ad cognoscendum, sic fides velamen dicit futurae contemplationis et visionis, et tamen hoc velamen potius.est illuminans quam obscurans. Et rursus, sicut in sacramentis est aliquid mysticum et aliquid gratuium, sic aliquid in fide respicit non tantum intellectum, sed etiam affectum.

Haec igitur est ratio generalis quare fides necessaria est omnibus sacramentis.

 

Sed specialiter appropriatur Baptismo ; quoniam Baptismus est primum. inter sacramenta et ianua sacramentorum, sicut fides ianua virtutum ; et. rursus, quia in. hoc sacramento magis explicite est professio fidei quam in aliquo alio sacramento, tum in actu, tum in verbo, et in actu est professio fidei passionis, scilicet per immersionem, sed in verbo professio fidei Trinitatis : unde et maior efficacia est in hoc sacramento quam in aliquo alio. Et ex hoc patet cuius articuli fidei sit necessaria, scilicet passionis, a qua est meritum, et Trinitatis, quae est principium effectivum.

Concedendae ergo sunt rationes quae ostendunt quod ad Baptismum necessaria est fides alicuius articuli. Attamen sicut Baptismus est sacramentum, non singularis hominis, sed Ecclesiae, sic efficaciam habet a fide Ecclesiae, et hoc per unitatem sponsae et columbae.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod obicitur, quod Baptismus est praevius ad virtutes, dicendum quod, quamvis sit praevius respectu suscipientis, non tamen respectu Ecclesiae, in qua suscipitur sacramentum.
2. Ad illud quod obicitur de caritate, iam patet responsio, quia non ita congruit sicut fides, rationibus praedictis ; et tamen fides Ecclesiae verae non est sine caritate.
3. Ad illud quod obicitur, quod non differt a sacramentis Legis Veteris, dicendum quod immo, quia illa habebant efficaciam a fide specialis personae ; unde parvulus iustificabatur in fide parentum ; haec autem habent a fide Ecclesiae.

Alia etiam differentia est, quia illa totam efficaciam habebant a fide, haec autem non tantum habent a fide, sed etiam a pactione divina, quae ipsum opus operatum ordinavit ad gratiam percipiendam ; illa vero solum per accidens iustificabant, sola, circumcisione excepta, quae virtutem habuit a fide Ecclesiae et ex pactione Dei. Dominus enim pactum fecit, cum dixit Marci ultimo, 16 : Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit ; et similiter Genesis 17, 2 : Ponam pactum meum etc.

4. Ad illud quod obicitur, quod fides Trinitatis magis videtur necessaria, dicendum quod necessaria est utraque, sicut tactum est, sicut etiam utriusque fit professio ; magis tamen appropriatur virtus et efficacia fidei passionis Christi, quoniam ob meritum passionis Christi tota Trinitas est liberalior ad dandam specialem gratiam in Baptismo : et hinc est quod, fides passionis exprimitur facto, sed fides Trinitatis exprimitur verbo. Et sic patet quae sint necessaria ad integritatem Baptismi.

 

 

ARTICULUS II

De his quae, pertinent ad formam verbi.

 

Consequenter est quaestio de forma verbi, quae attendenda est in Baptismo, et circa hoc quaeruntur tria.

 Primo quaeritur, utrum verbum exprimens actum baptizandi sit de necessitate formae baptizandi.

Secundo quaeritur, utrum expressio totius Trinitatis sit de necessitate Baptismi.

Tertio quaeritur de variatione formae.

 

 

QUAESTIO I.

Utrum verbum exprimens actum baptizandi sit de necessitate iormae baptizandi.

 

Et quod verbum exprimens actum sit necessarium, videtur :

1. Quia banc formam servat tota Ecclesia : Ego te baptizo in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Amen.

2.. Item, Alexander III dicit : Si quis puerum ter in aqua merserit dicendo : In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, nisi dicat : ego baptizo te, talis mersio non potest esse Baptismus.

3. Item, ratione videtur ; quia nihil est magis necessarium ad Baptismum quam intentio baptizantis ; aeque enim est necessaria intentio ut fides : ergo, nihil est magis de necessitate formae quam verbum exprimens intentionem ; sed tale est hoc verbum baptizo : ergo, si aliquid est de necessitate formae baptizandi, verbum baptizandi est de necessitate.

 

Contra :

1. Verba non sunt de necessitate sacramenti nisi illa quibus Dominus contulit virtutem in instituendo ; sed cum instituit formam, non dedit virtutem huic verbo baptizo : ergo non est de necessitate. Quod non dederit, patet, quia Matthaei ultimo, 19 traditur forma : Docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Si ergo daretur virtus huis verbo baptizantes , non liceret mutare participium, ergo nulla virtus tradita est ei.
2. Item, quod non sit necessarium propter intentionem, videtur, quia actus baptizandi aeque bene vel magis exprimit intentionem ut verbum : ergo videtur quod superfluat vel saltem non sit verbum necessarium. Quod autem actus exprimat, pate per simile, quia, cum quis signat se signo sanctae crucis, sufficit dicere : In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti , nec oportet addere signo.
3. Item, si est necessarium exprimere actum in sacramentis propter intentionem, ergo, cum intntio sit necessaria in sacramento Eucharistiae, similiter deberet exprimi in forma, et si non exprimitur, non est sacramentum ; sed hoc est falsum : ergo et primum.

 

Respondeo : Dicendum quod, sicut dicit auctoritas Alexandri, verbum « baptizandi » est de necessitate formae. Ratio autem quare est de necessitate, est institutio. Ratio autem institutionis est, quia intentio necessaria est sacramento, et hoc est sacramentum necessitatis et est ad alterum. Ideo propter pericuium defectus intentionis proprio verbo expressa est ibi in forma.

Ex his patent obiecta.

 

[Ad obiecta] :

1. Quod enim obicitur, quod Dominus non tradidit in forma, dicendum quod Dominus, antequam illud diceret, formam instituerat quam modo servat Ecclesia et accepit ab Apostolis. Illud autem quod dicitur Matthaei ultimo, 19, fuit commemoratio iam institutae ; aut si Christus ipse non instituit, instituit Ecclesia instinctu Spiritus Sancti, et hoc tantuin est ac si ipse proprio ore dixisset. Tota enim Trinitas approbat quod ipse Spiritus Sanctus inspirat fieri, sicut iilud quod Christus instituit.
2. Ad illud quod obicitur, quod non oportet, quia actus intentionem exprimit, dicendum quod immo oportet, quia actus potest fieri mùltiplici intentione ; potest enim quis immergere, ut ludat, ut corpus abluat, ut baptizet. Et quia actus multiplici intentione fieri poterat, ideo non determiriate intentionem baptizandi exprimebat ; sed actus signandi una intentione principali consuevit fieri : ideo non est simile.
3. Ad illud quod obicitur de Eucharistia, dicendum quod non est sacramentum necessitatis : et praeterea non est ad alterum ; et iterum, cum maiori fit solemnitate, et ideo intentio ibi colligitur, non evagatur tunc, propterea non est necesse exprimi verbo, et ideo non oportuit institui nec per consequens observari.

Alia ratio est huius, sed infra dicetur, cum agetur de forma Eucharistiae.

 

 

QUAESTIO II.

Utrum expressio totius Trinitatis sit de necessitate Baptismi.

 

Secundo quaeritur, utrum expressio totius Trinitatis sit de necessitate Baptismi.

Et quod sic, videtur :

1. Per formam a Domino traditam, Matthaei ultimo, 19.
2. Item, Fulgentius : Mysterium redemptionis nullo modo habetur, si Patris vel Filii vel Spiritus Sancti nomen subtrahatur.
3. Item, Pelagius, Gaudentio episcopo : Revera, si hi de haereticis, qui in locis dilectionis tuae et vicinis commorari dicuntur, solum in nomine Domini se baptizatos fuisse fortasse confitentur, sine cuiusquam dubitationis ambiguo eos ad catholicam fidem venientes in. sartctae Trinitatis nomine baptizabis. Ergo non fuerunt baptizati.
4. Item, ratione videtur, quia necessarium est verbum vocale ad professiotiem fidei ; sed sicut non sufficit credere tantum alteram personarum, sic nec sufficit profiteri : ergo, si professio sufficiens est necessaria, necesse est totam Trinitatem exprimere in Baptismo.

 

Sed contra :

1. Ambrosius dicit, in libro De Trinitate, et habetur in littera : Si unum in sermone comprehendas, vel Patrem vel Filium vel Spiritum Sanctum, fide autem nec Patrem nec Filium nec Spiritum Sanctum abneges, plenum est fidei sacramentum. Ergo videtur quod non est necesse exprimere totam Trinitatem, sed credere.
2. Item, ratione videtur, quia una est potestas et operatio Trinitatis : ergo quod operatur Pater, et tota Trinitas : ergo, si dicatur : baptizo te in nomine Patris, tantumdem valet ac si tota Trinitas exprimatur.
3. Item, Apostoli in primitiva Ecclesia baptizaverunt in nomine Christi : ergo, si nullo modo licuit eis mutare formam a Domino institutam, ergo ista forma non discordabit ab illa : ergo videtur quod sufficiat alteram personarum exprimere.

Si dicas quod non mutatur propria, sed divina auctoritate, tunc ergo divina auctoritas contulit vim illi nomini : ergo, si quod Deus contulit, illud homo auferre non potest, adhuc potest baptizari in nomine Christi.

Si dicas quod non fuit collata virtus nisi ad tempus, quaero : quare magis collata est virtus simpliciter nomini totius Trinitatis quam nomini Christi ? Et rursus : quare magis collata est virtus nomini Christi pro illo tempore quam pro nostro ?

Et quod simpliciter habeat, videtur, quia Baptismus virtutem habet a passione, ergo et a fide passionis. Ergo, si Christus, non tota Trinitas fuit passa, potius debet dici : in nomine Christi quam : totius Trinitatis.

 

Respondeo : Dicendum quod notitia Trinitatis sive nominatio potest esse in Baptismo quatuor modis : aut ita quod sit plena in corde et in ore, et tunc secundum omnes plenum est sacramentum ; aut ita quod sit semiplena in corde et in ore, et tunc secundum omnes non est sacramentu plenum ; aut ita quod plena in ore et semiplena in corde ; aut ita quod plena in corde et semiplena in ore. De primo modo et secundo non est controversia, sed de dûobus sequentibus fuit opinio diversa.

 

Quia enim Baptismus est sacramentum fidei et virtutem habet a fide, quae in corde est, ideo voluerunt aliqµi dicere quod plenitudo fidei in corde cum qualicumque Trinitatis expressione, sive duae sive una sive tres personae exprimantur, plenum facit sacramentum, quia fides supplet defectum sermonis ; e converso autem, si non est fides in corde, si exprimantur tres ore, non est plenum sacramentum. Et hoc videtur dicere Ambrosius, et hliius opinionis videtur fuisse Hugo et Magister quantum ad primam partetn opinionis.

Sed quia, ut determinat Augustinus, Baptismus est sacramentum fidei, no singularis personae, sed totius Ecclesiae, ideo fides personae nihil obest, nihil prodest.

 

Et ideo determinat alia positio quod, quidquid sit de fide cordis, iudicandum est de Baptismate secundum expressionem oris sive sermonis ; et ideo, qualitercumque credat, et si totam exprimat Trinitatem, baptizatus. est ; si autem non totam, non est baptizatus et rebaptizandus est. Et hoc communiter et certitudinaliter asserunt magistri.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod obicitur de Ambrosio, dicendum quod verbum Ambrosii est exponendum, ut sacramentum fidei ponatur pro ipsa fide : plenum sacramentum fidei, id est ipsa fides, quae significatur per sacramentum.

Vel si de sacramento intelligitur, habet locum in casu ; ut quando puer deficit in manibus sacerdotis, ubi credendum est quod divina misericordia et summus Sacerdos non dimittat imperfectum quod inchoatum, est.

2. Ad aliud dicendum quod, etsi potestas et operatio Trinitatis uniat, tamen fides distinguit ; et ideo non sufficit unam personarum credere ; sed necesse est credere omnes. Et quia Baptismus est sacramentum plenae professionis, ideo necesse est profiteri omnes personas.
3. Ad illud quod obicitur de nomine Christi, dicendum quod Apostolis licuit baptizare in nomine Christi divinitus inspiratis, sed non licet modo nobis.

Dicunt tamen aliqui quod verbum illud non amisit virtutem propter constitutionem Ecclesiae ordinantis, quod tantum fiat in nomine Trinitatis ; unde, etsi peccaret sic baptizans, tamen baptizatum esse.

Sed communis opinio et certior est quod non esset baptizatum, quia, cum sit unicum Baptisma in Ecclesia, ideo unica debet esse forma ; et ideo tantum in nomine Trinitatis baptizat tota ecclesia.

 

Quod ergo obicitur, quod Apostoli baptizabant in nomine Christi, dicendum quod data fuit virtus illi verbo tempore primitivae Ecclesiae.

Et una ratio fuit quod nomen Christi implicat et insinuat totam Trinitatem ; Christus enim unctus dicitur, et ideo ungentem et unctum et unctionem insinuat, et sic cum praedicta forma concordabat.

Alia ratio fuit, quia nomen Christi erat ignotum et contumeliosum, utpote crucifixi, ut nomen publicaretur et in reverehtia haberetur, tunc temporis tali forma usi sunt. Et quia, cessante causa, cessat effectus, Christi nomine publiato et honorabili facto, amplius nec. debuit nec potuit in eo impleri sacramentum Baptismi, quia ad tempus tantum institutum fuit.

Quod ergo obicitur, quod debuit simpliciter institui propter fidem passionis, dicendum quod recreator dicitur dupliciter : vel sicut auctor, et sic tota Trinitas ; vel sicut mediator ; et sic Christus. Ad hoc ergo quod esset plenum sacramentum, necesse erat fide profiteri mediatorem et auctorem, sed tamen principalius auctorem. Quia ergo per actum immergendi mors Christi intelligitur, et ita mediator, necesse fuit voce exprimi auctorem, et ita totam Trinitatem nominari oportuit.

 

 

QUAESTIO III.

De variatione formae.

 

Tertio quaeritur de variatione formae in nominando totam Trinitatem ; quod potest fieri quinque modis : mutando, addendo, corrumpendo, transmutando, interponendo.

1. Mutatio fit, ut quando ponitur nomen pro nomine, utpote si loco Patris dicatur Genitoris.

Et quod hoc non impediat videtur, quia forma Baptismi non attenditur in vocibus secundum quod voces sunt, quia tunc non esset eadem forma apud nos et Graecos, sed in vocibus secundum quod significativae. Si ergo idem. significat Pater et Genitor, idem faciet in forma. unum quod reliquum.

Et praeterea, plus conveniunt Pater et Genitor quam nomen Patris in Graeco et in Latino, cum sint eiusdem linguae.

2. Additio est quando nomen, quod non est expressum in forma, superadditur, ut si dicatur : in nomine Patris omnipotentis etc.

Et quod hoc non impediat, videtur, quia, cum additur nomen, etsi nihil faciat, manet tamen totum quod faciebat sacramentum : et si totum manet in quo est virtus, ergo est virtus, ergo est plenum et efficax sacramentum.

3. Corruptio est, quando nominis prolatio est modo minus convenienti, utpote si dicatur in nomine patrias et filias etc.

Et quod hoc non impediat, videtur, quia Zacharias ; Bonifacio scribens, dicit : Si contingat aliquem infringendo linguam propter ignorantiam dicere baptizando : in nomine patria et filia, non est rebaptizandus. Et huius ratio reddi potest, quia sanus est sensus.

4. Transpositio est, quando forma aliter ordinatur, utpote si dicatur primo in nomine Filii et post in nomine Patris.

Et quod hoc non impediat, videtur, quia nomina transposita idem significant, ut si dicatur : est homo albus ; est albus homo. Si ergo omnino idem est sensus et eadem fidei professio, transpositio non impedit.

5. Interpositio est, cum in medio cadit actus, ut sternutatio vel verbum, ut : in nomine Patris ; et aqua ista est frigida, et Filii etc.

Et quod hoc non impediat, videtur quia totum est salvum, quando aliquid interponitur ; et aliqui homines ita sunt obliviosi quod semper interponunt aliquid, antequam possint complere orationem inceptam.

 

Contra :

1. Quod mutatio impediat, videtur quia virtus est data illis verbis et non aliis : ergo etc.
2. Item, quod additio impediat, videtur quia, si nihil licet addere canoni Scripturae, multo fortius nec formae sacramenti. Prima patet per illud quod dicitur Apocalypsis ultimo, 18 : Si quis apposuerit ad haec etc.
3. Item, quod corruptio impediat, videtur, quia verba corrupta aut nihil significant aut aliud significant, ut patet, cum dicitur patria ; sed necessaria sunt verba significantia : ergo etc.
4. Item, de transmutatione videtur, quia, sicut de integritate fidei est numerus personarum, ita ordo processionis : ergo sicut mutatio numeri impedit, ita et ordinis.
5. Item, de interpositione videtur, quia baptizare est unus actus continuus : ergo, si discontinuatur, necesse est reincipi aut non erit unus, et ita nec Baptismus.

 

Respondeo : Ad hoc voluerunt aliqui dicere quod qualitercumque fiat variatio, dum tamen omnes personae exprimantur, integrum est sacramentum.

Aliorum positio fuit quod necesse est omnimodam identitatem servari ; quantulacumque enim variatio in forma facit non esse sacramentum.

 

Sed utraque istarum positionum respuenda est ; quaelibet enim excedit. Uude dicendum quod aliqua variatio impedit, aliqua non. Variatio enim mutationis impedit, sive fiat ex certa scientia, sive alio modo. Mutatio, inquam, nominis, ut si dicatur : in nomine Genitoris et Geniti, quia alius modus est exprimendi Trinitatem per nomina principalia, alius per nomina non principalia. Mutatio etiam numeri impedit, ut si dicatur : baptizo te in nominibus, quia alia est sententia.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod obicitur, quod idem significant, dicendum quod attendendus est modus significandi, quia data fuit virtus nominibus exprimentibus Trinitatem, et hoc principaliter secundum omnem linguam.

Quod ergo obicit, quod magis conveniunt, quia in eadem lingua, dicendum quod, etsi magis quantum ad modum loquendi, non tamen magis quantum ad mod um significandi. In nomine enim est tria considerare : vocem, notamen sive expressionem et significationem. Quantum ad primum magis conveniunt, sed quantum ad secundum minus, quantum ad tertium aequaliter. Et virtus regenerationis data est ratione notaminis sive quantum ad rationem innotescendi, a qua imponitur nomen ; et haec est eadem apud omnes.

2. De additione dicendum, quod aut est additio vocis distrahens intellectum, et haec impedit, si oppositum addatur, ut si dicatur Patris geniti ; aut salvans, ut Patris ingeniti, et tunc non impedit, nisi velit inducere errorem.

Quod obicitur de comminatione Apocalypsis, intelligitur de additione distrahente.

3. Ad illud quod quaeritur de corruptione, dicendum quod corruptio aut est tanta quod nullo modo tenet sensum, et tunc omnino impedit ; aut non est tanta quin bene maneat, sicut de puero balbutiente, qui intelligitur tamen ; et tunc dicendum quod non impedit.

Quod ergo obicit, quod voces non significant, dicendum quod, etsi non significent ex institutione, significapt tamen ex accommodatione usus, ut « olli » pro « illi ».

4. Ad illud quod quaeritur de transmutatione, dicendum quod, si fiat simpliciter sine erroris dogmatizatione, non impedit. Et ratio huius est quia ordo intelligitur in ipsis verbis, quod Filius a Patre procedit ; et non sic oportet exprimere ordinem sicut nomina personarum ; et ideo patet quod obicit.
5. Ad illud quod obicit de interpositione sive intermissione, dicendum quod aut est tanta intermissio quod discontinuet intentionem et longam faciat moram, utpote si longum facit sermonem vel vadit ad urinam faciendam ; et tunc necesse est quod reincipiat. Sed si intervenit parva morula oblivione vel sternutatione, non discontinuatur actus nec oportet reincipere.

 

 

DUBIA CIRCA LITTERAM MAGISTRI

 Dub. I.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram. Et primo de hoc quod dicit Magister : Baptimus est tinctio, id est ablutio corporis quod facta sub forma verborum praescripta. Videtur enim mala esse ista notificatio, quia notificatio debet convenire notificato praecise ; sed haec non est talis, quia, cum lavatur pannus, est ablutio corporis, et potest fieri sub forma verborum praescripta, et sic esset Baptismus ; quod falsum est.

Respondeo : Dicendum quod ablutio antonomastice determinatur ad standum pro ablutione aquae ; similiter corpus ad standum pro corpore humano, ut sit, sensus quod Baptismus est ablutio corporis humani in aqua facta etc.

 

Dub. II.

Item, quaeritur de hoc quod dicit quod ablutio facta in elemento fit sacramentum. Ex hoc enim videtur quod ablutio passive dicta sit sacramentum. Contra : sacramentum est signum gratiae, quia est invisibilis gratiae visibilis forma ; sed gratia non est lota, sed lavans : ergo signum non est lotio passiva, sed activa.

Respondeo : Dicendum quod in Baptismo concurrit lotio tribus modis dicta. Nam ille qui mergit dicitur lavare et ideo baptizare ; similiter et aqua dicitur lavare et corpus lavari : et sic est lotio hominis lavantis et aquae lavantis et corporis loti.

Quia ergo ad Baptismum haec triplex lotio necessario concurrit, per illam potissimum describitur quae alias claudit et praesupponit ; et haec est lotio corporis passiva ; quae immediatius respicit baptizatum et praesupponit duplicem lotionem praedictam, quia facta et ab homine et ab aqua.

Quod obicitur, quod non est signum gratiae, dicendum quod haec lotio passiva signum est effectus gratiae ; nec habet perfectam significationem nisi prout coniungitur lotioni aquae et ministri ; tunc enim signum est quod anima purificatur a Deo gratiam.

 

Dus. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit : In duobus consistit sacramentum Baptismi. Videtur enim falsum dicere, quia, ut dicit Ambrosius, omne sacramentum est simplex : ergo non consistit in duobus, quia tunc esset compositum.

Respondeo : Aliqui faciunt vim in hoc quod dicitur sacramentum, quia non vocat sacramentum signum exterius, sed effectum gratiae interiorem, qui est gratia simplex. Aliqui vim faciunt in simplicitate, quia non dicitur simplex, quia non habet partes, sed quia non dividitur in plura sacramenta.

Sed neutrum istorum est magnum quid dicere ; ideo credo quod vocat sacramentum simplex, quia eius denominatio fit in instanti. Nam, si sacramentum remaneat imperfectum, nihil est factum nec etiam debet dici inceptum, sed totum est reincipiendum. Et hoc patet ex verbis eius infra : Ubi non est plenum sacramentum Baptismi, nec principium nec species aliqua Baptismi aestimatur ; et ideo dicit esse simplex.

 

Dus. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit : In nomine sanctae Trinitatis et in nomine Christi... unum etidem est.

Notandum quod non vult dicere quod verba eamdem virtutem habeant nec quod omnino idem sonent, sed quod modus baptizandi in Ecclesia primitiva conformis fuit modo quem nunc tenet Ecclesia. Nam in Christo intellectus clauditur Trinitatis, tamen implicite et remote.

Vel, idem est, quia eiusdem virtutis et efficaciae ; sed hoc intelligendum· est pro tempore illo in quo nondum erat nomen Christi promulgatum.

 

Dub. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Ubi non est plenum Baptismi sacramentum nec principium etc.

Notandum quod illud est dictum propter characteris impressionem ; quousque enim character imprimatur, nihil de sacramento factum est stabile. Et quoniam character imprimitur in istanti, quod factum est aliquid, totum perfectum est. Si ergo non est perfectum, nihil omnino factum est, non quantum ad operationem exteriorem, ubi est successio, sed interiorem, ubi est subita impressio.

Item quaeritur super hoc quod dicit Ambrosius, quod sufficit aliquam personarum exprimere.

Nota illud esse intelligendum, non quia ibi sit plena forma : si enim crederet et negligens esset, quod credit exprimere, non sufficeret ; et ideo solum in casu est credendum ipsum locutum esse, scilicet si plena sit fides in corde nec desit aliquid in sermone ex negligentia, sed solum impotentia ; tunc supplet divina misericordia et sapientia.

 

 

PARS II

De institutione Baptismi.

 

DIVISIO TEXTUS

Supra egit Magister de Baptismo quantum ad ea quae spectant ad integritatem sacramenti. Hic agit de institutione.

Et habet haec pars tres partes.

In prima agit de modo et tempore institutionis.

In secunda de administratione iam instituti, ibi : De immersione vero si quaeritur.

In tertia vero de causa et ratione ad quam eius institutio ordinatur, ibi : Causa vero institutionis Baptismi est innovatio.

 

Quaelibet harum partium duas habet.

Nam in illa, in qua determinat de institutione, primo determinat tempus institutionis.

Secundo materiam, in qua, ibi : Celebratur autem hoc sacramentum etc.

 

Similiter pars de usu iam instituti duas habet.

In prima determinat quomodo hoc saeramentum est administrandum.

In secunda vero ostendit quod in huius sacramenti institutione et usu evacuata est circumcisio, ibi : Solet etiam quaeri, si circumcisio amisit etc.

 

Similiter tertia pars de causa institutionis duas habet.

In prima determinat causam per se ipsius institutionis sive illud ad quod Baptismus ordinatur per se.

In secunda vero illud ad quod ordinatur per accidens ; et hoc, ibi : Si quaeritur, utrum Baptismus aperuerit ianuam

 

 

TRACTATIO QUAESTIONUM

Ad intelligentiam huius partis tria principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de Baptismi institutione.

Secundo de instituti administratione ;

Tertio de circumcisionis cessatione sive evacuatione.

 

Circa primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, in quo elemento sit sacramentum Baptismi institutum.

Secundo, utrum in institutione sit virtus collata aquis, sicut dicit Magister.

 

 

ARTICULUS I

De Baptismi institutione.

 

QUAESTIO I.

Utrum sacramentum Baptismi debuerit institui in aqua.

 

A. - Primo ergo quaeritur, utrum sacramentum Baptismi debuerit institui in aqua. Et quod sic, ipsum factum Domini ostendit.

Sed quod non, videtur ratione :

1. Quia Baptismus est signum sepulturae Christi, sicut dicitur ad Romanos 6, 4 : Consepulti enim estis etc. Ergo si sepultura Christi fuit in terra, non in aqua, videtur quod similiter debuerit Baptismus institui in terra.
2. Item, sacramenta Veteris Legis fuerunt signa sacramentorum Novae Legis, et in illis praefigurata sunt ista ; sed sacramenta Veteris Legis fiebant vel in eis quae habebant ortum a terra, ut sacrificia et decimationes, vel in aliquo terreo, ut circumcisio, quae fiebat cultello petrino : ergo, si fuerunt convenientia signa horum, erga sacramenta Novae Legis, maxime Baptismus, debuerunt institui in terra, non in aqua.
3. Item, si dicas quod debet fieri in aqua propter expressam significationem gratiae ; sed contra : liquor olei expressius significat gratiam quam aqua : ergo magis debuit institui in oleo quam in aqua.
4. Item, dicitur Apocalypsis 1, 5 : Lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Ergo, si in Baptismo est lavatio a peccatis et significat illam ablutionem factam per sanguinem Christi, ergo magis debuit institui in sanguine.

 

B.- Item, quaeritur : quando Dominus instituit sacramentum Baptismi ?

Respondeo : Dicendum quod sacramentum Baptismi est maxime efficax et maxime necessarium inter alia sacramenta : efficax, quia in eo imprimitur charader, qui disponit animam ad susceptionem luminis gratiae, ut transparentia vitrum ad susceptionem luminis corporalis ; datur etiam gratia mundificans animam ; datur etiam illi gratiae actus temittendi ardorem concupiscentie. Sed quia haec oportuit dari in eo signo quod sua proprietate multiplici haec omnia designaret, tale autem est aqua, quia transparet et est pervia lumini, et ideo characterem significat ; et iterum abluit et mundat inter omnes liquores, et ideo significat gratiam mundantem ; item infrigidat, ideo significat remissionem ardoris concupiscentiae : conveniebat ergo maxime aqua Baptismatis sacramento ob efficaciam.

 

Similiter etiam propter necessitatem. Quia enim sacramentum est a quo nemo absolvitur et in quo omnes communicant, necesse fuit institui in liquore qui est communis apud omnes et in quo abundant pauperes et divites ; talis autem liquor est aqua : ideo etc.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod obicitur, quod signat sepulturam, dicendum quod non tantum signat Domini sepulturam, immo etiam gratiam quam donat ; et quia in immersione in aquam utrumque signatur, in terra autem non signatur gratia mundans, cum sit faex elementorum, ideo etc.
2. Ad illud quod obicitur de Lege Veteri, dicendum quod, sicut dicit Apostolus, omnes qui fuerunt in Lege, fuerunt sub maledicto usque ad adventum Christi, qui factus est pro nobis maledictum, ut a maledictione nos liberaret ; et quia terra fuit maledicta homini, non aqua, Genesis 3, 11, in huius signum sacramenta illa erant ex his quae sunt ex terra ; non sic autem sacramenta nova, quia ista est lex benedictionis. Praeterea, Lex Vetus et maxime Moysi fuit onerosa ad confringendum duros, et ideo in duris, ut in cultello petrino et in effusione sanguinis, remedium habebant ; sed Lex Nova est suavitatis et amoris : ideo datus in aqua, quae cedit facile.

3-4. Ad illud quod obicitur de oleo et sanguine, patet responsio, quia nec conveniunt significationi efficaciae, cum non mundent, nec necessitati, cum non omnes eis abundent.

 

B. - Ad illud quod quaeritur ultimo : quando est institutum ? ex Scriptura potest videri, quae de hoc in multis locis loquitur : Propter quod notandum quod Dominus Baptismi sacramentum primo insinuavit instituendum, secundo instituit, tertio confirmavit institutum. Insinuavit quidem facto et verbo : facto, cum baptizatus esset a Ioanne in aqua, ostendit ceteros credentes in aqua fore baptizandos. Insinuavit verbo, cum praedixit Nicodemo, Ioannis 3, 5 : Nisi quis renatus fuerit ex aqua

Instituit autem, cum ipse baptizare coepit per discipulos, Ioannis 3, 22 : Post haec venit Iesus in terram ludaeam et baptizabat ; et tunc instituit facto et verbo, quia dicitur ibidem : baptizabat, etsi non ipse in propria persona, tamen discipuli in sua praesentia, secundum quod ipse volebat ; et rursus, discipulos misit ad praedicandum et baptizandum binos, Lucae 10, 1, sicut dicit Magister in littera.

Confirmavit autem Baptismum facto et verbo : facto, cum de latere eius non tantum profluxit sanguis, verum etiam aqua in ipsa passionis consummatione. Verbo autem confirmavit, quando post resurrectionem discipulos ad baptizandum omnes et singulos misit, Matthaei ultimo, 19.

Et sic patet quomodo diversimode loquitur Scriptura.

 

 

QUAESTIO II.

Utrum ex institutione Baptismi aliqua vis sil collata aquis.

 

Secundo quaeritur, utrum ex institutione Baptismi in aqua collata sit aliqua vis aquis.

Et quod sic, videtur :

1. Lucae 3, 21 : Baptizato Iesu, Glossa : Dominus baptizatus est, non mundari indigens, sed tactu mundae carnis suae aquas mundans, ut vim abluendi habeant. Ergo, si vis abluendi est aliqua vis, patet quod aquis collata est aliqua vis.
2. Item, habetur De consecratione, distinctione IV : Numquam aquae Baptismi purgare credentium peccata potuissent, nisi contactu Dominici corporis sanctificata fuissent.
3. Item, ratione videtur, quia omnis operatio egreditur a substantia mediante aliqua virtute. Ergo, cum aqua tangendo corpus abluat animam, hoc est ab aqua virtute aliqua mediante ; sed non naturali : ergo data est aquis aliqua virtus in Baptismi.institutione.

 

Contra :

1. Si data est aliqua virtus aquae, quaero quomodo data ; et dicit Glossa quod contactu carnis Domini. Si ergo per contactum carnis Dominicae, ergo habent ipsam, omni alio circumscripto : ergo, si.quis immergeretur in aquam sine, omni verbo, aqua regenerabit eum ; quod falsum est.

Si tu dicas quod simul est in aqua et verbo, obicitur tunc, quia haec differunt substantia et natura, ergo operatione et virtute : ergo non potest una virtus esse in utroque.

2. Item, si munda caro Christi contulit illam vim, sed frequenter tetigit aquas, ut quando puer lavabatur et quando lavabat manus ; et ubi eadem causa, ibi idem effectus : ergo ante contulit quam baptizaretur.
3. Item, si contactu carnis, ergo solum illae aquae virtutem habent quas Christi caro tetigit, non ergo omnis aqua.

Si dicas quod virtus illa derivata est in alias aquas ; ergo, cum derivatio a corpore in corpus non fiat nisi per continuum, nullo modo poterit pervenire ad aquas illis aquis discontinuas : ergo idem inconveniens.

4. Item, si virtus aliqua collata est, quaero quid sit : quia, si bonum, aut de bonis minimis aut maximis aut mediis. Si de minimis, illud est inferius anima, ergo non agit in ipsam. Si de mediis, ergo par est animae nec adhuc influit. Si de maximis, ergo est data aquis virtus aliqua gratuita.

 

Respondeo : Dicunt aliqui quod Dominus contactu mundissimae carnis suae vim contulit aquis, quam non habebant ; et vis ista fuit aliqua proprietas absoluta ; et haec proprietas fuit aquae melioratio et reductio ad statum primum, in quo erat ante hominis lapsum, quia post lapsum omnia elementa sunt deteriorata, ut habitatio congrueret habitatori deteriorato. Sed quia. homo per aquae sacramentum meliorari debebat et resurgere, ideo aqua meliorata.et ad primum statum reducta est ; et hanc vocant illam vim.

Sed ista positio non potest stare. Primo, quia haec vis dicitur vis ad regenerandum ; sed hanc non habebat aqua in statu innocentiae, quia non erat opus regeneratione ; unde illa melioratio nihil facit ad rem. Praeterea, si aqua est meliorata, et non alia elementa, ergo videtur quod ordinatio elementorum sit dissipata, cum necesse sit quod habeant debitam proportionem.

 

Et propterea dicunt alii quod collatio vis regenerativae non est aquae melioratio vel purificatio, sed alicuius virtutis supernaturalis collatio, quae non est data aquae secundum esse perfectum, quoadusque veniat verbum, sicut vis immutandi visum non est in colore perfecta nisi superveniente lumine ; et haec supra naturam data est et supra naturam ibi existit, ut effectum habeat supra naturam per voluntatem divinam.

 

Sed quoniam illud difficile est intelligere quomodo aliquid absolutum, sive secundum naturam sive supra naturam, sit modo in aqua, quod non. erat prius ; et quomodo datum sit contactu carnis etiam aquis remotis : propterea dicendum, sicut tactum fuit supra, quod vis illa non est aliqua : proprietas vel essentia absoluta addita aquae, sed solum ordinatio eius ad hoc quod homo regeneretur.

Prius enim omnes liquores erant indifferentes, et poterat, quantum est de se, in aliquo alio liquore baptizari ut in aqua ; sed, cum Dominus voluit mergi et baptizatus est in aqua, iam sola aqua habuit ordinationem ad hoc : et ideo solum in ea potuit fieri Baptismus. Sed quia non instituit Baptismum fieri tantum per immersionem, immo etiam per verborum prolationem et talium verborum, similiter et verba ad hoc ordinavit. Unde et aqua, in quam mersus est, et verba, quae protulit, ulterius habent vim, nec unum sine altero, quia utrumque insimul ad regenerationem obtinendam ordinavit.

 

[Ad obiecta] :

Et sic patent obiecta ad utramque partem, quia prima procedunt de vi ut est ordinatio ad regenerationem ; secunda autem de vi quae est qualitas absoluta. Haec autem vis. non est per transf usionem, sed per institutionem. Unde sicut Dominus non tantum verba quae protulit ordinavit et instituit ad regenerandum, sed etiam omnia consimilia, sic non tantum aquam, quam tetigit, sed omnem aquam specie consimilem est autem omnis aqua omni aquae specie consimilis, et ideo omni aquae contulit.

Et est simile : si rex ordinaret quod litterae suae tantum haberent virtutem et efficaciam, quae scriberentur in pellibus caprinis et quae essent scriptae aliquibus determinatis verbis ; et hoc quidem faceret manu sua, scribendo in illo genere pellis : diceretur quod rex illa manu sua efficaciam dedit illi pergameno et omni pergameno eiusdem speciei, etiam quod futurum est usque ad multa tempora ; et hoc per solam institutionem et ordinationem, non per alicuius collationem. Sic intelligendum in proposito, quoniam Dominus tactu carnis mundae dedit vim aquis, non quia munditia transiret a carne in aquam, sed quia, cum Dominus esset mundus, voluit ob nihil aliud in aquam mergi nisi ut illa immersione aqua haberet istam ordinationem. Unde, si aqua crearetur de novo consimilis isti in specie, credo quod eamdem haberet ordinationem et eamdem diceretur habere virtutem.

 

Et si tu obicias mihi : omnis relatio fundatur super aliquid absolutum, eo quod advenit : ergo si haec ordinatio, quae est relatio, advenit, oportuit aliquid absolutum dari, dicendum quod illud non habet veritatem in relationibus voluntariis, quia nummus, ut dicit Augustinus, sine sui mutatione fit pignus, et similiter haec vox « buba » sine sui mutatione posset fieri significativa. Similiter et in proposito intelligendum.

Et licet utraque harum opinionum sit catholica et probabilis, haec tamen est magis intelligibilis et consona Sanctorum auctoritatibus. Dicuntur enim aquae mundatae et sanctificatae et virtuosae effectae, quia ad sanctificationem animae et munditiam efficaciter sunt ordinatae, non faciendam ab ipsis, sed suscipiendam et dandam in ipsis a Deo ipsi homini baptizando ; et sic exponenda sunt consimilia. Nec est intelligendum quod aliqua : actio sit ab aquis in animam. Sicut enim aquae non habent proprie virtutem, ita nec operationem ; sed earum virtus et actio est efficax ordinatio vel secundum actum vel secundum habitum. Et sic non habent calumniam quae circa haec dicuntur.

 

 

ARTICULUS II

De Baptismi instituti administratione.

 

Quantum ad secundum articulum quaeritur secundo de Baptismi instituti administratione, quae fit in parvuli immersione ; et circa hoc duo quaeruntur.

Primo quaeritur, quoties oporteat mergi.

Secundo, quantum.

 

 

QUAESTIO I.

Quoties baptizandus debeat immergi.

 

Et quod semel tantum sit immergendum, videtur :

1. De consecratione, distinctione IV, ex Concilio Toletano : Propter vitandi schismatis scandalum vel haeretici dogmatis usum simplam teneamus baptismatis immersionem. Ergo videtur quod haereticum sit ter mergere.
2. Item, ratione videtur, quia haec est vera per essentiam : Baptismus est ablutio vel tinctio in aqua : ergo, si fit triplex tinctio, triplex erit Baptismus : ergo, si nullo modo licet Baptismum iterari, nullo modo licet ter mergi.
3. Item, ista duo sufficiunt, verbum scilicet et elementum ; et si mergatur semel et si proferatur semel, est plenum sacramentum : ergo ; si amplius mergitur, superfluit : ergo non debet nisi semel mergi.

Item, quaeritur quare magis ter quam bis. Si dicas quod binarius est numerus infamis, quia recedit ab unitate, eadem ratione laudabilis, quia accedit maxime.

 

Sed contra :

1. Hieronymus, Super Epistolam ad Ephesios : In Patrem et Filium et Spiritum Sanctum baptizamur et ter mergimur, ut Trinitatis unum appareat sacramentum.
2. Item, Pelagius, Gaudentio episcopo, De consecratione, distinctione IV : Evangelicum praeceptum nos admonet in nomine Trinitatis trina etiam immersione sanctum Baptisma cuique tribuere.
3. Item, De consecratione, distinctione IV, ex canonibus Apostolorum : Si quis presbyter aut episcopus non trinam immersionem unius mysterii celebret, sed semel tantum mergat in Baptismate, quod dari a quibusdam in morte Domini perhibetur, deponatur. Ergo necessaria est trina immersio.

 

Respondeo : Dicendum quod unitas vel multitudo immersionum non est de substantia Baptismi, sed solum de ben esse, quia, quotiescumque immergat, dum tamen debito modo et sine dilatione magna verba proferat, Baptismus est et sacramentum integrum. Etsi non sit ei de necessitate, est tamen de congruitate propter significationem, cui congruit unitas et trinitas : ut patet in fide Trinitatis, quia unitas est in essentia, sed trinitas et personis ; similiter in morte Christi, quia una est in essentia, sed tribus diebus fuit in corde terrae ; similiter gratia, quia una est in se, sed triplex in virtutibus unitas et trinitas convenit - sed tamen magis trinitas propter expressionem maiorem ; ei ideo utrumque morem servat Ecclesia. Sed Romana Ecclesia tamquam praecellens trinat servat immersionem, tum propter significationem Trinitatis, tum etiam triduanae sepulturae, tum etiam triplicis concupiscentiae, a qua anima liberatur, tum etiam propter triplicem virtutem, qua imago in anima reformatur.

Si quaeritur quoties sit immergendum, respondeo : secundum morem Ecclesiae ; qui autem propria auctoritate mutat, peccat. Et ideo dicitur quod deponendus est episcopus, non quia non. baptizaret, sed quia propria auctoritate nova introduceret.

Rationes igitur probantes quod ter mergendum sit intelligendae sunt secundum morem Ecclesiae Romanae.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud quod obicitur ad oppositum primo, dicendum, quod loquitur secundum morem illius Ecclesiae in qua tantum solebat semel mergi ; sed haeretici inceperunt immutare : ideo statuerunt tenere, ne viderentur haeresi consentire.

2-4. Ad illud quod obicitur, quod Baptismus est tinctio, dicendum quod non est per essentiam nisi addatur forma praescripta ; si tamen tinctio fiat cum invocatione Trinitatis, Baptisma est. Et si in una. protulit omnia verba, non debet amplius mergere, quia Baptisma consummatum est. Sed quando fit trina immersio, in prima debet nominari Pater, in secunda Filius, in tertia Spiritus Sanctus ; et tunc nulla superfluit, quia non est completum sacramentum, quousque terminatum sit verbum ; incipitur enim immersio cum verbo et cum illo terminatur.

Sequens patet ; similiter, quare magis ter quam bis, et cetera obiecta.

 

 

QUAESTIO II.

Quantum baptizandus debeat immergi.

 

Secundo quaeritur, quantum oporteat parvulum immergi ad hoc quod sit Baptismus.

Et quod totum corpus videtur :

1. Quia signum est passionis et mortis : ergo, si Christus totus passus et mortuus, totus homo necessario immergitur.
2. Item, Baptismus est remedium contra concupiscentiam ; sed concupiscentia est in toto corpore, quia tota caro est infecta : ergo etc.
3. Item, si sufficeret, aliquam partem mergi, cum pars, per quam transfusum est originale et in qua viget concupiscentia, sint membra genitalia, magis sufficeret illam partem immergi quam aliam ; sed nullus dicit quod sufficiat : ergo debet immergi totum.

 

Contra :

1. Apostoli baptizaverunt tria millia hominum una die ; et constat quod non mergendo, quia non haberent aquam, ergo aspergendo ; sed aspergi non potest totus homo : ergo etc.
2. Item, scribitur in passione beati Laurentii quod Romanus attulit urceum cum aqua ; et tunc non fuit immersus, hoc patet : ergo etc.
3. Item, esto quod puer semivivus esset et in periculo mortis, adhuc est de foro nostro : ergo debet baptizari ; sed non totus propter periculum : ergo etc.
4. Item, esto quod sit ita parum de aqua quod non possit mergi nisi una pars, quaeritur utrum possit baptizari. Quod sic, videtur, quia est ibi verbum et elementum, et elementum habet virtutem regenerativam ut similitudinem, ergo et efficaciam : ergo non est necesse, totum immergi.

 

Respondeo : Dicendum quod praesumitur quod Apostoli baptizaverunt aspergendo, et mos ille servatur adhuc in pluribus Ecclesiis et maxime in Ecclesia Gallicana. Servari autem potest propter hoc quod est ibi integra sacramenti ; et servari debet, cum necessitas imminet, aut propter infirmitatem baptizantis, quia manus sunt debiles vel quia rudis est, et timetur ne laedat , puerum ; vel propter infirmitatem vel impotentiam baptizati, utpote si non esset totus natus ; vel propter penuriam elementi, ut si sit modicum de aqua.

Mos tamen communis Ecclesiae est baptizare immergendo, secundum quod tangit Magister in littera et Sancti dicunt.

Et modus est iste : sacerdos enim debet puerum tenere per latera et versa facie ad aquam debet mergere, ita quod habeat caput primo versus orientem, secundo versus aquilonem, tertio versus meridiem. Haec tamen ad solemnitatem spectant.

Potest igitur utroque modo baptizari, tamen convenientius et aptius et securius est baptizare immergendo. Et si est satis de aqua, totum corpus debet immergi ; si parum, sufficit, si est tantum quod immergi possit pars principalis, ut caput et pectus, vel caput tantum vel facies tantum ; quia ibi sunt omnes sensus, et ibi maxime viget operatio animale, et secundum illam maxime attenditur ratio imaginis secundum corpus, qualecumque sit ; et ratione totalitatis sensum significat totalitatem mortis et curationis ; non si autem est de genitalibus membris. Et sic patet totum.

 

 

ARTICULUS III

De cessatione circumcisionis.

 

Consequenter est quaestio de tertio articulo, scilicet de cessatione circumcisionis ; et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum circumcisio debuerit cessare.

Secundo, utrum cessaverit ante promulgationem Evangelii vel post.

 

 

QUAESTIO I.

Utrum circumcisio debuerit cessare.

 

Et quod non debuerit cessare, ostenditur :

1. Primo auctoritate canonis. Dicitur enim Genesis 17 13 in donatione circumcisionis : Erit pactum meum in carne vestra in foedus aeternum. Ergo videtur quod circumcisio aeternaliter debeat durare ; sed quod aeternaliter durat non habet terminum : ergo etc.
2. Item, ad Romanos 2, 25 : Circumcisio prodest, si Legem observes. Ergo videtur, quod utile sit servantibus Legem servare circumcisionem : non ergo cessavit.

Si dicas Apostolum esse locutum pro tempore ante Evangelium, contra : ad Galatas 5, 3, ubi prohibet circumcisionem, dicit : Testificor omni homini circumcidenti se, quod debitor sit universae Legis faciendae ; sed qui male agit non obligatur ad peius : ergo, si circumcisus tenetur ad Legem, circumcidi non est malum : ergo circumcisio non cessavit.

3. Item, hoc ipsum videtur ratione, quia Christus non tantum verbis instruxit nos, sed etiam factis : unde etiam communis auctoritas dicit quod omnis Christi actio nostra fuit instructio ; sed Christus fuit circumcisus, sicut dicitur Lucae 2, 21 : ergo, si membra debent assimilari capiti, tunc ergo videtur quod necessarium sit et nos circumcidi ; videtur enim quod sicut baptizari voluit, ut formam daret, ita etiam circumcidi.
4. Item, ratio quare aliqua legalia cessaverunt est, quia significatum eorum impletum est ; et ratio quare aliqua durant est, quia significant quod semper faciendum est, ideo remansit thurificatio ; sed significatum circumcisionis non implebitur usque ad octavum resurrectionis ultimae, et iterum significat aliquid quod semper faciendum est, sicut amonitionem superfluitatum : ergo semper deberet durare.
5. Item, sicut sacramenta legis gratiae succedunt sacramentis legis scriptae, sic illa sacramentis legis naturae ; sed decimatio, quae fuit remedium contra originale tempore legis naturae, simul mansit cum circumcisione : ergo pari ratione circumcisio cum Baptismo.

Propter hoc est quaestio : qua necessitate cessavit ? Cum enim non habeant repugnantiam haec duo remedia, et aliqui acceptent unum qui non acceptant reliquum, de bonitate divinae misericordiae esset quod utrumque maneret, ut Deus haberet maiorem populum, et pluribus modis curaretur nostrum vulnus.

 

Contra :

1. Quod cessaverit, ostenditur ad Galatas 5, 2 : Ego Paulus dico vobis, si circumcidamini, Christus nihil vobis proderit.
2. Item, ad Hebraeos 7, 12 : Translato sacerdotio, necesse est ut Legis translatio fiat ; sed oportuit sacerdotium transferri : ergo et Legem ; et si hoc, tunc et sacramenta legalia. Sed inter haec praecipuum et magis notabile est circumcisio tamquam aliorum fundamentum : ergo etc.
3. Item, circumcisio fuit ad distinguendum populum a populo ; sed Christus lapis angularis filios Dei dispersos congregavit in unum et duos parietes iunxit, et unus pastor unum ovile habere debuit : ergo necesse est in Lege Nova illud signum aboleri.
4. Item, aut Baptismus datus est in remedium sufficiens aut non. Si non ergo sacramenta Novae Legis sunt imperfecta : ergo et Lex Nova ; quod est inconveniens. Si est perfectum remedium contra originale peccatum, et ille morbus est simpliciter non iterabilis, ergo, adveniente Baptismo, superflua est circumcisio. Si ergo omne superfluum a lege Dei est resecandum, patet etc.

 

Respondeo : Dicendum quod, sicut dicit canon evangelicae legis, non solum circumcisio, sed etiam omnia sacramenta legalia destiterunt, advenientibus sacramentis Novae Legis, eo quod sacramenta illius tem poris huic tempori non conveniebant : tum quia erant obscura quantum ad significantiam, erant enim velamentum etiam quia parvae virtutis quantum ad efficaciam ; tum etiam quia gravia quantum ad observantiam. Et haec omnia Legi illi competebant, quae erat lex figurae et oneris ad confringendam duritiam et superbiam cervicis Iudaicae.

Lex autem Nova oppositas habet conditiones, quia est lex veritatis et gratiae et suavitatis. Gratia enim et veritas per Iesum Christum facta est, sicut dicitur Ioannis 1, 17 ; nihilominus est onus eius onus suavitatis : Iugum enim suum suave est, sicut dicitur Matthaei 11, 30. Et ideo debuit habere sacramenta expressiora ad significandum, efficaciora ad curandum et leviora ad portandum. Et ideo omnia illa sacramenta cessaverunt et alia sunt instituta. Unde Augustinus, Contra Faustum : Prima sacramenta, quae observabantur, praenuntiativa erant Christi venturi, quae cum suo adventu Christus implesset, ablata sunt et alia instituta, virtute maiora, utilitate meliora, ut faciliora et numero pauciora.

Ex hoc igitur patet quod, cum sacramentum Baptismi sit institutum loco circumcisionis, quod circumcisio cessare debuit, maxime cum illud sacramentum sit expressius in significando, efficacius in curando et levius in portando. Hoc autem totum patet respicienti conditiones et proprietates utriusque.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod obicitur, quod data sunt in foedus aeternam, dicendum quod illud non oportet intelligi ita aeternam, quod careat fine. In eadem enim littera Dominus dicit quod dabit eis terram in possessionem aeternam ; et constans est quod terram promissionis Iudaei non possident ; et propter hoc distingaendum est in aeterno. Dicitur enim aeternum tripliciter : aut quantum ad durationem aut quantum ad finis indeterminationem aut quantum ad significationem. Primo modo dicitur dupliciter : aut quia caret principio et fine, Ecclesiastici, 18, 1 : Qui vivit in aeternum creavit omnia simul ; aut quantum ad privationem termini, Psalmus [148, 6] : Statuit ea in aeternum etc.

Similiter secundo modo dicitur dupliciter : aut quia non ita sit semel quin oporteat fieri pluries, et sic dicitur :

Serviet aeterno qui parvo nesciet uti ;

aut quia non determinatur terminus, et sic dicitur sacerdotium aeternum Aaron, quia non determinavit Dominus quando cessaret.

Tertio modo similiter dicitur dupliciter : aut quia significat aeternam, et sic est terra promissionis data in possessionem aeternam, Genesis 17, 8 ; aut quia significat et ducit in cognitionem vitae aeternae, et sic dicitur circumcisio aeterna. Et isti tres ultimi modi habentur a Glossa super Genesis 17, 8.

2. Ad illud quod obicitur de hoc quod dicitur ad Romanos 2, 25 : Circumcisio prodest etc., dicendum quod hoc dicit Apostolus secundum statum illum in quo erant Lex et circumcisio observanda. Secundum enim nullum statum profuit circumcisio sine Legis observantia ; idem enim ipse, qui praecepit circumcisionem, mandavit et Legem. Si ergo quis servet circumcisionem et contemnat Legem, etiam in tempore Legis non proderat ; proderat autem, si utramque servabat, non tantum carnaliter, sed spiritualiter.

 

Quod ergo obicitur, quod pro tempore evangelico dicit : Testificor omni homini circumcidenti se etc. ; dicunt aliqui hoc dixisse Apostolum ad terrorem. Sed tamen illud non sufficit ; ideo plus oportet dicere quod est obligatio ex divino praecepto et est obligatio ex conscientiae dictamine. Ex divino praecepto nemo obligatur, quia illud est revocatum ; sed qui habet conscientiam, se teneri ad circumcisionem, quia adhuc stat divinum mandatum, per eadem rationem necesse est quod habeat conscientiam observandi omnia mandata Legis. Unde Apostolus facit argumentum per impossibile a destructione consequentis sic : pseudoapostoli dicebant quod tenebantur circumcidi, sed non debebant alia legalia observare ; et Apostolus dicit quod, si tenentur ad hoc praeceptum, cum ita sint alia praecepta, tenentur ad omnia : si enim anima Socratis est immortalis, et omnis anima ; tamen utrumque est falsum, et uno inconvenienti posito, multa sequuntur. Unde per hoc quod non erat tota Lex servanda, volebat Apostolus arguere quod circumcisio non esset servanda.

3. Ad illud quod obicitur de Christo, quod Christus fuit circumcisus, dicendum quod Christus omnibus operibus suis nos erudivit ; sed tamen non omnia fecit ad imitationem, sicut opera miraculosa et alia plura. Ratio autem quare Christus voluit circumcidi, fuit triplex, scilicet in fidei argumentum, in humilitatis exemplum et in Legis complementum. In fidei argumentum, quia de Iudaeis erat secundum carnem, et propter ipsum specialiter de illo genere nasciturum significandum instituta est circumcisio, ne videretur dissimilis Patribus et non esse ille qui fuit promissus, et per hoc possent Iudaei suum palliare errorem : ideo debuit circumcidi.

Secundo propter humiIitatis exemplum, propter quod subiecit se Legi et omnibus legalibus, cum tamen sub nulla esset.

Tertio fuit circumcisus in Legis complementum, unde sustinendo circumcisionem im plevit Legem, et im plendo cessare fecit, quia Legem non destruxit, sed complevit dum veritatem significatam exhibuit. Et hoc est quod dicit Augustinus, Contra Faustum, quod sacramenta Veteris Legis in adventu Christi impleta sunt, et ideo ablata, quia impleta.

Et haec ratio triplex trahitur de homilia Augustini super Lucae 2, 21, de circumcisione pueri ; et sic patet quod Christus noluit quod alii imitarentur eum in, hoc, sed quod magis ex hoc erudirentur.

4. Ad illud quod obicitur, quod significatum eius nondum est impletum, dicendum quod circumcisio et habebat principale significatum, et hoc erat originalis deletio ; et habebat consequens, scilicet liberationem a miseria per Christum in octava resurrectionis. Et quoniam impletum est quantum ad principale significatum in Baptismo et quantum ad consequens in capite nostro Christo, qui resurrexit die octavo, ideo debuit cessare.

Sed quo adiungit quod debet manere, ut thurificatio, dicendum quod thurificatio non manet solum propter hoc quod significet quod faciendum est, sed etiam quia exterior observantia quodam modo moralis est et etiam quia facilis est ; et praeterea Ecclesia non retinuit de Lege, sed instituit, quia alio modo illi thurificabant.

5. Ad illud quod obicitur, quod circumcisio non aufert decimationem, dicendum quod circumcisio non fuit remedium universale, sed particulare, nec omnes ad illam obligabantur ; et ideo decimatio adhuc habebat locum. Sed ad Baptismum omnes obligantur et est remedium universale et sufficiens ; et ideo, si maneret circumcisio, plus haberet oneris quam utilitatis.

Et sic patet ultimum, quia Dominus noluit, quia non competebat huic tempori tum propter poenalitatem, tum propter particularitatem, tum propter effectus modicitatem.

 

 

QUAESTIO II.

Utrum circumcisio cessaverit ante promulgationem Evangelii.

 

Secundo quaeritur, utrum circumcisio cessaverit ante promulgationem Evangelii.

Et quod sic, videtur :

1. Matthaei 11, 13 : Lex et Prophetae usque ad Ioannem etc. ; aut hoc dictum est inclusive aut exclusive ; sed quocumque modo hoc dictum est, cum defecerit Ioannes et eius baptismus ante passionem, videtur quod Lex defecerit et sacramenta legalia ante promulgationem Evangelii.
2. Item, ratio quare circumcisio cessavit fuit Legis impletio et legalium ; sed haec omnia impleta sunt in passione, cum dictum est : Consummatum est, et velum templi scissum est : ergo, si hoc fuit ante Evangelii promulgationem, ante defecit - et hoc trahitur ex pluribus locis de libro Quaestionum Novi et Veteris Testamenti - ut Magister dicit in littera.
3. Item, specialis ratio cessatioilis circumcisionis fuit institutio nobilioris sacramenti loco eius ; sed Baptismus est institutus ante passionem et Evangelii promulgationem : ergo ante cessavit circumcisio.
4. Item, ad hoc est auctoritas Hieronymi, Ad Augustinum, quae ponitur in Glossa ad Galatas 2, 14. Dicit Hieronymus : Ego pronuntio quod sint utique mortiferae caerimoniae Iudaeorum fidelibus ; finis enim Legis Christus est ad iustitiam etc.

 

Sed contra :

1. Post passionem Paulus circumcidit Timotheum, Actuum 16, 3, et in hoc non reprehenditur ; et servavit votum Nazaraeorum, Actuum 21, 23 : ergo nondum erat malum nec circumcisio cessaverat.

Si dicas quod iecit propter vitandum scandalum, contra : propter vitandum scandalum non est fadendum contra veritatem vitae vel doctrinae : ergo, si hoc erat malum de se, nunquam ex hoc excusatur quod non peccaverit.

2. Item, nullus obligatur ad id quod ignorat et non potest scire ; sed multi erant ad quos non pervenerat institutio Baptismi : ergo illi non tenebantur baptizari : ergo, si Deus non reliquit eos sine remedio, adhuc post passionem circumcisio habuit effectum et statum.
3. Item, Augustinus, Ad Hieronymum : Circumcisio et cetera legalia non erant noxia, licet iam non essent significandis futuris. necessaria ; magis noxium erat ea quasi noxia prohibere.

 

Est igitur hic quaestio, cum videatur hic esse multiplex contradictio, quid tenendum sit.

Nam Petrus videtur sibi contrarius, qui Actuum 15, 10 dictavit quod non erant legalia servanda, et postmodum iudaizabat, sicut dicitur ad Galatas 2, 11.

Item, Paulus videtur sibi contrarius, qui reprehendit Petrum et postmodum circumcidit Timotheum et servavit votum Nazaraeorum. De primo habetur Actuum 16, 3, de secundo Actuum 21, 23.

Item, Petrus videtur confrarius Paulo et e converso, quia ad Galatas 2, 22 dicitur quod Paulus restitit Petro in faciem : ergo dissensio videtur in hoc fuisse inter columnas Ecclesiae.

Item, Hieronymus videtur contrarius Augustino, sicut patet in Glossa ad Galatas 2, 14 ; et quod aperte contradicant, illud apparet in eorum Epistolis quibus sibi respondent. Unde Hieronymus, in Epistola ad Augustinum : Tu dicis legalia observare bonum, ego affirmo malum, non modo eis qui ex gentili, sed etiam qui ex Iudaico populo crediderunt.

 

Respondeo : Ad praedictorum intelligentiam aperienda est via duplex, quia praecipui doctores, scilicet Hieronymus et Augustinus, timuerunt in huius quaestionis determinatione.

 

Et primo ad intelligendam solutionem Hieronymi sciendum est quod beatus Hieronymus duo tempora intellexit in Novae Legis datione et sacramentorum suorum institutione, unum scilicet tempus condendi Evangelium, quod incepit ab adventu Christi usque ad pas consummationem ; aliud fuit promulgationis Evangelii, quod incepit ab adventu Spiritus Sancti usque ad finem mundi. Similiter intellexit quod mandata legalia et caerimonialia dupliciter contingit servare : vel ex praecepto tamquam necessaria ad salutem, vel ex dispensatione, non quia bona sint, sed quia inde elicitur bonum.

Concessit ergo Hieronymus legalia, maxime circumcisionem, servari debere, quousque veritas Evangelii promulgaretur, et institutio Novae Legis aperiretur, et hoc in toto primo tempore. Sed, illis incipientibus aperiri, illa cessabant sicut ista innotescebant, ita ut nulli post acceptam notitiam veritatis liceret servare huiusmodi sacramenta aliquo modo, nisi illis solum ad quos non pervenerat praedicatio Evangelii vel etiam ipsis Apostolis maioribus ex dispensatione et pia quadam simulatione ; ceteri autem erant transgressores, qualitercumque servarent.

 

Et ad hoc ponendum movit eum auctoritas sacrae Scripturae et auctoritas Ecclesiae Auctoritas sacrae Scripturae : nam omnes Apostoli consenserunt, Actuum 15, 23, legalia non esse servanda. Rursus, videbat Apostolos alicubi post illam sententiam servasse, et di cebat primam sententiam datam esse secundum rigorem veritatis, sed observationem factam esse secundum simulationem pietatis, secundum quam dicit Apostolus, I ad Corinthios 9, 22 : Omnibus omnia factus sum, Iudaeis tamquam Iudaeus etc. ; et hoc pia quadam simulatione.

Auctoritas Ecclesiae movit, quia sancti Patres communiter damnaverunt haeresim Ebionis et Cerinthi, qui dixerunt legalia cum Evangelio esse servanda ; et propter hoc dicebant pia quadam et dispensatoria simulatione esse servata propter infirmitatem Iudaeorum. Sic dixit Hieronymus quod Petrus servabat legalia quadam simulatione, secundum quod Apostolus dicit ad Galatas 2, 13, ita ut et Barnabas duceretur in hanc simulationem. Et dixit etiam quod Paulus pia quadam simulatione reprehendit Petrum, qui non peccabat ; sicut Petrus condecendebat Iudaeis in legalium observatione, ita Paulus in illius observantiae reprehensione gentilibus. Et ita nec Petrus peccavit in male observando nec Paulus in procaciter reprehendendo, sicut Porphyrius haereticus Paulum arguebat quod Apostolorum principi procaciter insultasset.

Ecce haec est positio Hieronymi et ratio positionis.

 

Augustinus autem alio modo solvit. Ad cuius solutionem intelligendam notandum est quod Augustinus triplex tempus intellexit, scilicet tempus condendi Evangelium et promulgandi conditum et custodiendi iam promulgatum. Primum tempus fuit ab adventu Christi usque ad passionis consummationem, et in hoc tempore sunt legalia infirmata et in morte Christi mortua. Secundum tempus fuit a passione Christi usque ad divulgationem Evangelii in omnes gentes, quando potuit dici : In omnem terram exivit etc. ; et hoc tempore sunt legalia ad tumulum deducta. Tertium tempus fuit ab illo tempore usque ad finem, in quo legalia sunt quasi in tumulo clausa.

 

Ulterius notandum quod triplici de causa possunt aliqua observari, scilicet propter salutis necessitatem, propter honestatem, propter proximi infirmitatem.

Dixit ergo Augustinus quod primo tempore legalia servari potuerunt tamquam viva propter salutis utilitatem. Secundo tempore servari potuerunt etiam ab his qui audierunt Evangelium, propter honestatem, quia cum honore adducenda erat Synagoga ad tumulum, non quasi idololatra statim abicienda. Et hoc etiam tempore servari poterant propter proximi utilitatem, ne Iudaei a fide revocarentur. Tertio tempore nullo modo sunt servanda, quia qui iam servat non est materni corpusculi honorator, sed sepulturae impudens revelator.

 

Et ita posuit quod Petrus et Paulus uterque servaverunt, non tantum propter vitandum scandalum proximi, sed etiam ad honorem debitum matri impendendum ; et quod non tantum simulatone, sed etiam veraciter observaverunt, non propter salutis necessitatem, quia sciebant ea non esse ad salutem necessaria.

Similiter posuit quod Petrus veradter, non simulatorie, reprehensus fuit a Paulo, non quia legalia servabat, sed quia exemplo suo gentiles iudaizare cogebat.

Ratio autem sua haec fuit : nam si fuit ibi tantum simulatio in observatione, ergo propter scandalum proximi vitandum liceret relinquere veritatem. Et iterum, quare modo non similiter liceret ? Quod nullus diceret. Rursus, de reprehensione Pauli, si simulate tantum reprehendit Petrum, falsum ergo dixit et mentitus est, ad Galatas 2, 14, et quod non ambulabat ad veritatem Evangelii, et quod reprehensibilis erat. Sed quis. audeat dicere quod Paulus in doctrina veritatis dispensatorie sit mentitus ? Quod si aliquis det, patebit via haereticis ut alia dicant simulate dicta.

 

Et quia ipse Augustinus, doctor egregius, verbis Hieronymi addit - nec mirum, quia non est inconveniens quod posteriores prioribus addant - ideo modo solvendi Augustini tamquam sufficientiori ad haerent qui melius sentiunt. Unde Hugo de Sancto Victore dicit quod circumcisio et alia legalia quantum ad efficaciam cessaverunt post passionem, sed quantum ad observantiam cessaverunt post Evangelii promulgationem. Et praeter rationem Augustini aliam rationem assignat, quia nec natura nec ratio sustinet repentlnas immutationes ; et ne videretur Lex Nova praecipitanter data, cum maturitate subintravit, et vetera transierunt.

 

Ex hi patet responsio ad primum quod quaeritur. Concedo enim, sicut rationes ostendunt, quod legalia quantum ad observantiam non cessaverunt ante promulgationem ; nec etiam quantum ad efficaciam universaliter, quia creditur, sicut dicit Bernardus, quod habuerunt efficaciam in his qui distabant et praeceptis adhuc restringi non poterant ; in his autem qui scire poterant nullam efficaciam habebant.

 

[Ad obiecta] :

1. Ad illud ergo quod obicitur, quod Lex et Prophetae usque ad Ioannem etc., dicendum quod illud intelligitur inclusive, non quia tunc statim defecerit, sed quia ex tunc legalis observantia infirmari coepit.
2. Ad illud quod obicitur de impletione, dicendum quod impletio fuit causa cessationis ; sed causa ista non ponebat hunc effectum nisi claresceret : veritas enim excludit umbram tantum dum clarificatur, quia nullus tenetur ad incognitum.
3. Ad illud quod obicitur de institutione Baptismi, dicendum, sicut tactum est, quod institutio erat causa evacuationis ; sed actu non faciebat cessare, nisi prius pateret sacramenti utilitas et necessitas. Sed haec non fuit indicta in aperto usque post passionem. Dominus enim dicit Nicodemo : Nisi quis renatus fuerit etc. ; sed hoc dixit quasi consilium in occulto.
4. Ad illud quod obicitur de Hieronymo, dicendum quod Augustinus dictis Hieronymi addictit et clarius hoc vidit, et ideo eius dictis standum est. Nam et ipse Hieronymus addendum et corrigendum sibi commisit.

Ex his patent repugnantiae. Nam Petrus primo dictavit legalia non esse observanda, et ideo non esse gentibus imponenda. Sed tamen postmodum ipse servavit, ostendens, propter statum in quo aliquando fuerant, esse honoranda.

Idem ipsum de Paulo est dicendum.

 

De controversia Petri et Pauli dicendum quod idem senserunt omnino, et tamen Petrus iuste reprehensus est, quia reprehensibilis erat, non quia male faceret, sed aliquantulum incaute ; et ille defectus circumspectionis credo quod fuit in eo aliqua culpa, licet non esset mortalis. Et divina dispensatione hoc permissum est, ut, dum Petrus reprehensus non resisteret, clarius veritas pateret ; et quod Petrus exemplum imitandi in actu suo nollet dare. Unde erat reprehensibilis, id est utilis reprehendi et dignus, quia ad veritatem Evangelii non ambulabat, id est non usquequaque, quia ex hoc veritas conculcabatur ; et ideo Paulus bene fecit ei utiliter, qui coram omnibus eum reprehendit. Nec est excusandus Petrus ab una levi negligentia, ne Paulus accusetur gravius culpa.

Ad ultimam contrarietatem patet responsio ex praedictis.

 

 

DUBIA CIRCA LITTERAM MAGISTRI

Dub. I

In parte ista sunt dubitationes circa litteram. Et primo quaeritur de hoc quod dicit Magister : Iam ergo institutus erat Baptismus. Videtur enim ex hoc quod, cum institutio Baptismi cadat sub praecepto, quod ante passionem tenebantur omnes baptizari : ergo omnes erant transgressores ; quod videtur iniquum.

Ad hoc respondet Hugo de Sancto : Non est culpandus aliquis nisi ex culpa sua sit ingratus consilii aut praecepti ; fuit autem Nicodemo revelatum tamquam consilium amico. Cum autem dictum est : Ite, docete omnes gentes baptizantes etc. ; omnibus informandis expositum est praecepto. Unusquisque autem ex eo tempore debitor esse coepit, quo ad ipsum per praedicationem institutio pervenit.

 

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit quod Baptismus non potest consecrari in alio liquore nisi in aqua. Quaeritur ergo utrum in omni aqua. Et quod sic, videtur, quia omnis aqua omni aquae est eadem specie. Ergo, si data est virtus speciei aquae, non huic vel illi speciali, videtur quod in omni possit fieri Baptismus.

Respondeo : Dicendum quod Baptismus institutus est in elemento aquae, quia aqua per suam qualitatem repraesentat gratiam baptismalem. Ad hoc ergo quod sit Baptismus requiritur quod salvetur proprietas et species aquae, ut sit aqua naturalis et habens aliquo modo proprietatem lavandi ; et hanc etiam habet aqua turbida. Si vero aqua hoc perdat vel quod miscetur cum praedominante et alterante et ducente in alias proprietates, non est dicendum tunc in illo liquore tradi Baptismatis sacramentum. Et sic patet quod obicitur.

 

Dub. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit quod nec Baptismus nec circumcisio aditum nobis regni aperuit. Videtur enim male dicere, quia ianuae clausio non fuit nisi per peccatum et maxime per originale ; sed Baptismus et circumcisio delebant originale : ergo aperiebant ianuam.

Item, de Baptismo videtur dicere falsum, quia super illud Lucae 3, 21 : Apertum est caelum, Glossa Bedae : Dum ille Iordanis aquas subiit, nobis caeli ianuam pandit ; et dum caro innoxia frigentibus aquis tangitur, opposita quondam noxiis romphaea ignea exstinguitur ; nec Christus caelum tunc aperire coepit, sed his verbis ostenditur virtus Baptismi.

Quaeritur ergo quae sit illa ianua et quomodo sit aperta et quando. Videtur enim aperta in passione, quia super illud ad Colossenses 1, 20 : Pacificans per sanguinem etc., Glossa : Patet modo introitus in caelum.

Item, videtur quod in resurrectione, per orationem quam cantat Ecclesia : Deus, qui aeternitatis nobis aditum etc.

Respondeo : Dicendum quod clausio ianuae spiritualis intelligitur prohibentia illa ob quam nullus poterat ingredi ad Domini aspectum ; illa autem prohibentia erat a divina iustitia iuste puniente et a peccato primi hominis promerente. Merebatur originalis culpa ut homo non compareret coram Deo propter foeditatem culpae, propter offensam Maiestatis divinae et propter mortalitatem in carne, quia vestitus sacco non debebat ingredi in palatium regis Assueri, sicut dicitur Esther 4, 2.

Istam enim ianuam aperire dicitur illud quod removet ista obstacula. Obstaculum culpae amovebat Baptismus ; obstaculum debiti ratione offensae amovit passio, ubi fuit facta satisfactio ; obstaculum mortis, Christi resurrectio.

Et ita ianuae apertio inchoari dicitur in Baptismo et profectum habere in passione, sed complementum in resurrectione et manifestationem in ascensione. Et quoniam haec iam facta sunt, ideo virtus Baptismi est ianuam aperire, non per se tantum, sed etiam propter hoc quod iam facta est oblatio hostiae verae. Ideo magis effectus apertionis ianuae attribuitur Baptismo quam circumcisioni, licet utrumque sacramentum deleat culpam. Et sic patet illud.