DISTINCTIO XXIV

 

Sententia huius distinctionis in generali et speciali

 

[1] Hic diligenter inquiri oportet.

Superius determinavit Magister de divisione et multiplicitate divinorum nominum ; hic vero intendit quaerere de nominibus significantibus unitatem et pluralitatem in Deo qualiter accipiantur.

Et dividitur in duas :

primo determinat de istis nominibus secundum se ;

secundo determinat de his in comparatione ad hoc nomen persona.

 

Secunda incipit ibi in principio 25 distinctionis : Praeterea considerandum est.

 

Prima pars est praesentis lectionis.

Et dividitur in tres :

primo movet suam dubitationem ;

secundo solvit et solutionem suam declarat in omnibus huiusmodi nominibus ;

tertio excludit quandam obiectionem circa determinata.

 

Secunda ibi : Si diligenter.

Tertia ibi : Set non est praetermittendum.

 

Haec est sententia lectionis in generali.

 

[2] In speciali vero sic procedit Magister et quaerit primo, cum in divinis nulla sit diversitas vel multiplicitas vel singularitas, quid nomina importantia multitudinem et pluralitatem vel distinctionem in divinis significent. Si enim vere de Deo dicuntur, videntur sua significata in divinis ponere.

Postea respondet et dicit quod significata istorum nominum in divinis non sunt ad ponendum aliquid, sed potius ad removendum aliquid sunt introducta, et hoc declarat. Cum enim dicitur « unus Deus » vel « unus Pater », nulla quantitas vel numerus in Deo ponitur, sed pluralitas, vel multitudo excluditur. Similiter cum dicitur pluralitas personarum, non multitudo ponitur, sed singularitas et solitudo tollitur. Item cum dicimus « tres personas », negamus unam solam vel duas. Ibi simpliciter in nomine Trinitatis et distinctionis non diversitatem in Deo ponimus, sed commixtio et confusio removetur.

Ultimo opponit per Isidorum quod Trinitas potest dici multipliciter. Et solvit dicens quod Isidorus nomine multiplicitatis non diversitatem, sed numerum personarum vult intelligi.

 

Et in hoc terminatur sententia in speciali.

 

 

Quaestio prima

 

Utrum termini numerales ponant aliquid in divinis

 

[1] Circa distinctionem istam quaeritur utrum numerales termini ponant aliquid in divinis.

Et videtur quod non, quia si ponerent aliquid, non ponerent nisi rem sui generis ; sed illam non ponunt cum quantitas non sit in divinis secundum suum genus ; ergo etc. Ad idem est quod dicunt Hilarius et Magister in littera.

 

[2] Sed contra. Si termini numerales nihil ponant in divinis, sed solum inducantur ad removendum et per unitatem removeatur pluralitas et per pluralitatem unitas, tunc est remotio remotionis et quaedam circulatio ; quod est inconveniens ; quare etc.

 

[3] Responsio.

Hic videnda sunt tria : primum est utrum tales termini ponant aliquid in divinis : secundum est, dato quod sic modo quo exponetur, utrum substantiam dicant an relationem ; tertium est quae et qualia dictorum nominum debeant recipi in divinis.

 

[4] Quantum ad primum sciendum est quod non est intentionis quaerere utrum tales termini ponant aliquid in divinis quod sit realiter diversum ab essentia divina, quia certum est quod non alias in divinis esset compositio, maxime si illud additum esset absolutum. Nec est sensus quaestionis quaerere utrum tales termini includant aliquid positivum, quia certum est quod sic, saltem denominative ; includunt enim denominative entitates rerum super quas fundantur : unum enim dicit ens indivisum, multa vero entia divisa vel distincta. Sed quaestio est utrum formalis ratio illorum nominum sit positiva an privativa. Et quantum ad hoc aliquid est dicendum de uno et aliquid de multo.

 

[5] De uno enim, prout recipitur in divinis, videndum est quod ratio eius est privativa ; non enim recipitur in divinis unum quod est principium numeri in quantitate, quia sicut in Deo non est quantitas, prout dicit speciale praedicamentum, sic nec unum in quantitate, quod est principium numeri, sed tantum unum quod converti potest cum ente, cuius ratio est privativa, quia consistit in indivisione, ut patet X Metaphysicae, ubi dicitur quod unum quod convertitur cum ente et multitudo ei correspondens opponuntur privative, sicut indivisibile divisibili vel indivisum diviso.

 

[6] Ad cuius declarationem sciendum est quod unum quod convertitur cum ente nullam naturam potest addere super ens quae sit alia realiter ab ente, quia ens omnia includit. Et ideo quicquid est praeter ens est non ens vel nihil. Item nec potest dicere aliquam specialem naturam sub ente, quia vel esset substantia vel quantitas vel qualitas, et sic de aliis praedicamentis ; hoc autem non est verum, quia unitas convenit omnibus his et non per aliquid eis additum, quod non esset si diceret alterum solum ; quare etc. Nec potest dicere solum idipsum quod ens et sub eadem ratione, quia esset nugatio dicendo « ens unum », quod non est verum. Necesse est ergo quod dicat aliquam rationem circa ens. Et illa est ratio indivisionis, quae est ratio privativa ; unde unum idem est quod indivisum. Quod autem dicitur quod unum non addit super ens nisi rationem, hoc non est intelligendum de ratione quam format intellectus solus, ut sunt secundae intentiones, sed ratione quae est conditio per se concomitans quamlibet naturam entis vel rei ; talis enim ratio est indivisio importata per unum, quia ab eodem res habet esse et esse unum sive indivisum. Et hoc modo unum proprie competit Deo, quia, sicut dictum est, sicut unumquodque se habet ad esse, ita ad esse unum ; sed Deo maxime esse competit ; ergo et esse unum.

 

[7] De multo autem et aliis nominibus, sicut sunt tres, quatuor et huiusmodi, est notandum quod sicut est duplex unitas, una quae est principium numeri, quae non reperitur in divinis, alia quae consequitur ens, quam in divinis reperimus, sic etiam est duplex multitudo, una materialis, quae fit secundum divisionem continui, et haec est numerus qui est de genere quantitatis, sicut et unum quod est principium eius, nec reperitur in divinis propter duo. Primo est, quia omnis talis multitudo maior est qualibet sua parte, etiam in perfectionibus essentialibus, sicut et continuum ex cuius divisione causatur ; secundo, quia unitates talis multitudinis differunt essentialiter sicut partes continui.

 

[8] Alia est multitudo quae est de transcendentibus et reperitur in divinis, sicut et esse unum quod convertitur cum ente. Et de hac dicunt quidam quod eius formalis ratio est privativa ; dicunt enim quod sicut formalis ratio unius completur per indivisionem circa rem quae dicitur una, ita ratio multitudinis completur per rationem indivisionis circa unamquamque naturam rerum quae dicuntur multae, et per rationem negationis per quam una dicitur non esse altera, ita quod ratio indivisionis circa unamquamque partem multitudinis et ratio negationis, ut una non sit alia, compleant rationem multitudinis.

 

[9] Istud autem non videtur bene dictum propter duo. Primum est quia quaecumque opponuntur adinvicem oppositione privativa, necesse est rationem unius esse positivam et alterius privativam ; sed unum quod convertitur cum ente et multitudo ei correspondens opponuntur privative, ut patet ex IV Methaphysicae ; ergo cum ratio unius sit privativa, oportet quod ratio multitudinis sit positiva ; alioquin non opponerentur sicut habitus et privatio.

 

[10] Secundo, quia non est verum quod assumitur, scilicet quod ratio multitudinis consistat in ratione indivisionis circa ea quae dicuntur multa, imo consistat in ratione divisionis vel distinctionis eorum quae dicuntur multa ; oppositorum enim oppositae sunt rationes. Si ergo ratio unius est ratio indivisibilis et indistincti, oportet quod ratio multi sibi oppositi sit ratio divisibilis vel distincti ; unde non per hoc sunt aliqua multa formaliter quod quodlibet eorum est unum vel indivisum, sed per hoc quod habent distinctionem adinvicem ; ad quod sequitur quaedam negatio, scilicet quod unum non est aliud, quae non est formaliter ratio multitudinis, sed quoddam concomitans, et sic patet primum.

 

[11] Quantum ad secundum sciendum est quod vel quaeritur de significato vel de his quibus significatum convenit et de quibus dicitur. Si de significato, sic patet quod nomina haec non significant nec significare videntur essentiam nec relationes, sed solum important distinctionem vel indistinctionem circa totam naturam entis, substantiae et accidentis, ut statim dictum est. Si vero quaeratur de his de quibus nomina praedicantur, dicendum sic quod in divinis unum praedicatur tam de substantia quam de relationibus, multum autem et omne nomen ad multitudinem pertinens non dicitur realiter nisi de relationibus et de his quae relationem includunt.

 

[12] De uno patet sic, quia cuicumque convenit esse indivisum, eidem convenit esse unum ; sed tam essentiae quam relationi convenit esse indivisum (sicut enim essentia divina est indivisa in se, ita paternitas) ; ergo tam essentiae quam relationibus convenit esse unam. De multo autem et de aliis nominibus ad multitudinem pertinentibus, sicut tres, quatuor et huiusmodi, quod solum dicantur de relationibus et relationem importantibus, similiter patet, quia omnia talia distinctionem important ; sed in divinis non est distinctio quo ad essentiam, sed solum quo ad relationes vel ea quae relationem important ; quare etc.

Et sic patet secundum.

 

[13] Quantum ad tertium sciendum quod cum in divinis sit unitas essentiae et pluralitas personarum, ideo illa nomina cavenda sunt in divinis quae distingunt essentiam vel confundunt personarum distinctionem ; illa autem nomina quae important diversitatem vel pluralilatem non sequntur ens ; ens autem dicitur de omnibus entibus per attributionem ad primum ens, quod est substantia ; et ideo vel de virtute vocabuli, ut quidam dicunt, vel saltem ex accommodatione usus, ut verius credo, ens per se sumptum dicitur de substantia solum, de aliis autem dicitur cum determinatione ad hoc pertinente. Eodem modo dicendum est de illis quae consequntur ens, sicut multum et nomina ad multitudinem pertinentia, sive in speciali, ut tres, quatuor, sive in generali, ut divisum et distinctum et similia. Haec enim per se sumpta dicunt ex accommodatione usus multitudinem in substantia, tamen sub determinatione dicunt multitudinem pertinentem ad illud genus ad quod determinatio erit ; propter quod haec nomina per se sumpta non debent recipi in divinis cum dicant multitudinem in substantia, cum determinatione autem possunt recipi, ut dicendo multa supposita vel tres personae, aliud suppositum vel alia persona, et sic de aliis.

 

[14] Ad primum argumentum dicendum est quod termini numerales pertinentes ad genus quantitatis non recipiuntur in divinis, quia nulla res est ibi de genere quantitatis ; sed termini importantes multitudinem quae est de transcendentibus, quae non addit aliquam rem super ens, bene recipiuntur in divinis, nec ponunt aliquid super divinam essentiam et divinas personas et relationes nisi rationem distinctionis talis vel talis, quae est ratio positiva, licet non sit alia res. Per idem patet ad autoritatem Hilarii et Magistri in littera ; propter hoc enim dicuntur negative, quia non ponunt rem aliquam super id de quo dicuntur, ratio tamen significandi eorum est posita.

 

[15] Ad argumentum in oppositum bene concludit, quia secundum Philosophum IV Metaphysicae unum et multa privative opponuntur ; et ideo si quodlibet diceretur privative quodlibet privaret suum oppositum et per consequens seipsum et esset circulatio.

 

 

Quaestio secunda

 

Utrum unum de genere quantitatis addat aliquid ultra unum quod convertitur cum ente, et quid sit illud

 

[1] Secundo quaeritur de uno quod est principium numeri, quod est de genere quantitatis, utrum addat aliquid super ens et unum quod convertitur cum ente, et quid sit illud. Et videtur quod illud sit ratio mensurae : primo per Aristotilem X Methaphysicae, qui dicit quod unum quod est principium numeri et numerus opponuntur sicut mensura et mensuratum ; ergo in ratione unius quod est principium numeri includitur ratio mensurae.

 

[2] Item sicut se habet numerus qui est de genere quantitatis ad multitudinem quae est de transcendentibus, ita se habet unum in quantitate ad unum quod convertitur cum ente ; sed numerus qui est de genere quantitatis addit supra multitudinem quae est de transcendentibus rationem mensurati (est enim numerus multitudo mensurata per unum, ut patet ex X Metaphysicae) ; ergo unum quod est principium numeri addit supra unum quod convertitur cum ente rationem mensurae.

 

[3] Contra. Mensura est in genere relationis ; sed unum quod est principium numeri non est in genere relationis, sed quantitatis ; ergo unum quod est principium numeri non addit super unum quod convertitur cum ente rationem mensurae. Consequentia probatur, quia unum quod est principium numeri non addit per se super unum quod convertitur cum ente, nisi rem sui generis.

 

[4] Responsio.

Primo dandus est hic intellectus quaestionis et postea procedetur ad eius discussionem. Quantum ad primum sciendum quod intellectus quaestionis non potest esse ille quem verba quaestionis praetendunt, scilicet quid addat unum quod est principium numeri supra ens et unum quod convertitur cum ente, quia nec tale unum nec quodcumque aliud potest aliquam rem addere super ens, ut dictum fuit praecedente quaestione ; sed iste est intellectus, scilicet quid dicat unum quod est principium numeri sub ente. Et istud quandoque vocatur additio, sicut dicimus quod homo addit rationale super animal.

 

[5] Hoc supposito est multiplex modus dicendi circa quaestionem propositam. Unus quidem est quod unum quod est principium numeri non contrahit directe unum quod convertitur cum ente, sed contrahit ipsum ens, sicut album vel homo ; unum enim quod est principium numeri non dicitur privative, sicut unum quod convertitur cum ente (propter quod non directe contrahit ipsum), sed dicitur positive. Est enim speciale quoddam ens sub ente communi et hoc est ipsum quantum. Dicunt enim isti quod quantitas dupliciter perficit suum subiectum, etiam positive : uno modo secundum se et absolute, et sic quantitas dicitur unitas et quantum unum ; alio modo perficit ipsum per comparationem ad partem, et sic dicitur continuum ita quod ratio unius quod est principium numeri non consistit in indivisione, sed in esse tale, scilicet in esse quantum absolute ; propter quod est ratio positiva sub ente, quia ratio quanti directe contrahit ens commune, et non unum quod cum ente convertitur, nisi per accidens et indirecte.

 

[6] Sed haec positio deficit : primo, quia absque ulla probatione assumit quod unum quod est principium numeri sit ipsum quantum secundum absolutam rationem ipsus quanti et econverso ; hoc enim non videtur, tum quia esset nugatio dicendo « unum quantum », quia essent nomina penitus synonyma significantia penitus idem ratione et re, quod non est verum , tum quia quantitas non dat esse multa, nisi quia diversa ; ergo non dat esse unum nisi in quantum indivisa ; ergo quantum secundum se et absolute non habet rationem unius, sed quia indivisum. Secundo deficit in hoc quod dicit quod quantum potest perficere suum subiectum secundum se et absolute vel in ordine ad partes ; impossibile est enim quod quantum sic perficiat suum subiectum absolute quod hoc sit absque ordine ad partes. Quod probatur sic : illud quod non potest intelligi absque ordine ad partes non potest aliud perficere circumscripto hoc ordine ; sed quantum non potest intelligi sine ordine ad partes cum hoc sit de sua formali et definitiva ratione, dicente Philosopho V Metaphysicae quod quantum est quod est divisibile in ea quae insunt, et haec eius sunt partes sine quibus impossibile est quantum intelligi ; quare etc. Unde probabilius diceretur quod quantum secundum quod continuum est unum, quam quod sit unum secundum quod quantum absolute, quia quaecumque sunt sibi invicem continua sunt unum, non autem quaecumque sunt quanta, quia possunt esse inter se divisa et sic plura et non unum. Verumtamen nec illud esset simpliciter bene dictum, quia licet omne continuum sit unum et econverso, prout nunc loquimur de uno, tamen ex alio formaliter dicit continuum, scilicet quia partes eius copulantur ad unum terminum, et haec est ratio positiva ; et ex alio dicitur unum, ex hoc scilicet quod partes eius non sunt divisae vel sunt indivisae, quae est ratio privativa.

 

[7] Alius modus dicendi est quod unum quod est principium numeri addit super unum quod convertitur cum ente aliquid realiter diversum. Quod declaratur sic, quia, ut isti dicunt, in rebus materialibus est duplex terminatio, scilicet essentialis, quae est per formam substantialem secundum quam res sic est haec, puta homo vel asinus, quod non sit alia, et accidentalis, quae est per quantitatem, secundum quam determinationem res ostenditur tanta quod nec maior nec minor ; secundum primam terminationem attenditur unitas quae convertitur cum ente, sed secundum aliam attenditur unitas quae est principium numeri. Ex quo arguitur sic : sicut se habet terminus essentialis ad terminum accidentalem, ita se habet unum quod convertitur cum ente ad unum quod est principium numeri ; sed terminus essentialis et accidentalis differunt realiter, puta substantia et quantitas ; ergo unum quod convertitur cum ente et unum quod est principium numeri differunt realiter propter quantitatem, quia addit unum quod est principium numeri super substantia.

 

[8] Sed nec istud est bene dictum, quia impossibile est, ut dictum fuit in principio quaestionis, quod aliquid addat super ens et unum quod convertitur cum ente, quia aliquam addat naturam realiter ab ente et uno diversam. Quod patet sic, quia quandocumque aliqua se habent, sicut superius et inferius, per se et essentialiter ordinata, quicquid importatur per inferius totum clauditur in ambitu superioris ; sed omne quod est in aliqua natura, sive accidens sive substantia, se habet ad ens et ad unum quod convertitur cum eo, sicut inferius ordinatum per se et essentialiter ad suum superius ; ergo quicquid importatur per quamlibet naturam substantiae vel accidentis, totum per se clauditur in ambitu unius et entis. Et ita non addit naturam novam, sed communem determinat.

 

[9] Nec valet ratio quam adducunt ; fundatur enim super falsum, scilicet quod unitas quae convertitur cum ente solum attendatur secundum determinationem et indivisionem quae est secundum formam substantialem. Hoc enim non est verum , quia sicut ens non dicitur solum de substantia, sed etiam de accidentibus, sic indivisio in natura entis importata per unum se extendit ad terminationem et indivisionem in quacumque natura substantiae et accidentis. Quod ergo dicitur quod sicut se habet terminus essentialis ad accidentalem, ita se habet unum etc., dicendum quod si accipiatur essentiale pro essentia substantiae vel forme substantialis, falsum est, quia non sic se habet unum in quantitate quod est principium numeri ad unum quod convertitur cum ente, sicut se habet accidens ad substantiam, ad quam se habet ut quoddam ens ab ea essentialiter distinctum, sed sicut se habet accidens ad ens communiter sumptum. In illo tamen sensu procedit ratio, ut apparet ex suppositione minoris propositionis, propter quod non valet. Si autem sumatur essentiale pro essentia communiter dicta, tunc maior est vera, sed minor falsa, quia terminus accidentalis non differt ab essentiali communiter sumpto, sed includitur in ipso sicut superius in inferiori.

 

[10] Alius modus dicendi quod unum quod est principium numeri non addit super ens et unum quod convertitur cum ente rem aliquam, sed rationem duplicem, privativam scilicet et positivam : privativam, quia sicut unum communiter dictum dicit privationem divisionis generaliter in quacumque natura, sic unum quod est principium numeri dicit indivisionem in quantitate continua ; et ulterius addit rationem positivam ratione fundamenti huius privationis, scilicet ratione quantitatis, et illa ratio est ratio mensurae. Quod probatur primo per Aristotilem X Methaphysicae, qui dicit quod numerus et unum quod est principium numeri opponuntur sicut mensura et mensuratum ; secundo, quia quando quaeritur quot sunt homines et respondetur quod est unus, non est sensus tantum quod homo qui est ibi sit indivisus, imo ly unus dicit discretam mensuram secundum quam aliqua mensurantur, ut sunt tot sicut quaeritur per quot. Unum ergo quod est principium numeri addit rationem mensurae discretae.

 

[11] Haec autem opinio duo dicit. Unum autem est satis clarum, multum dubium. Clarum est quod unum quod est principium numeri [et] est de genere quantitatis dicit indivisionem in quantitate specialiter, sicut unum quod convertitur cum ente dicit indivisionem in natura entis universaliter. Quod patet, quia ratio superioris salvatur in quolibet inferiori, licet contracta ; sed unum quod convertitur cum ente est superius ad unum quod est solum in quantitate, sicut ens est superius ad quantitatem (ut enim tale ens, scilicet quantitas, se habet ad ens commune, sic unum in quantitate ad unum in ente) ; ergo ratio unius in ente salvatur in ratione unius in quantitate, sed contracta. Eadem ergo indivisio quae sumpta universaliter est formalis ratio unius quod convertitur cum ente ipsa sumpta specialiter in tali natura, scilicet in quantitate, est ratio unius quod est principium numeri.

 

[12] Sed tunc est dubitatio quare indivisio in quantitate facit speciale unum sub ente et secundum speciale nomen quod dicitur unum quod est principium numeri, in aliis autem generibus, puta in substantia vel qualitate, indivisio non facit speciale unum et secundum speciale nomen. Et dicendum est quod indivisio in quolibet genere facit speciale unum sub uno quod convertitur cum ente, sed non sortitur speciale nomen secundum communem usum loquendi, sed solum unum in quantitate. Cuius ratio est quia omnis unitas opponitur multitudini ; propter quod in illo genere in quo invenitur ultra alia genera specialis ratio multitudinis rationabile est quod inveniatur specialis ratio unitatis ; sed in genere quantitatis invenitur specialis ratio multitudinis ultra alia genera ; ergo etc. Maior patet. Sed minor probatur, quia in aliis generibus a quantitate, exclusa quantitate, non esset multitudo differentium nisi secundum species quae est multitudo formalis, saltem in his quae sunt per causas naturales, quicquid sit de his quae immediate possunt fieri a Deo solo, ut angeli, de quibus quaeretur in II libro distinctione 3. In quantitate autem et in materialibus ratione quantitatis invenitur nova multitudo sub eadem specie eorum quae solo numero differunt ; propter quod unum in quantitate sortitur speciale nomen diciturque unum quod est principium numeri.

 

[13] Secundum autem quod ponitur in hac opinione, scilicet quod unum quod est principium numeri addit super unum quod convertitur cum ente [per] rationem mensurae, potest intelligi dupliciter : uno modo quod ratio mensurae essentialiter et intrinsece pertineat ad rationem unius quod est principium numeri ; alio modo quod sit proprietas vel habitudo consequens tale unum, fundata in ipso. Si primo modo, sicut isti videntur intelligere, sic non potest esse verum. Quod probatur sic : illud quod est relativum secundum esse, et non solum secundum dici, non potest esse constitutiuum alicuius absoluti ; sed mensura vel ratio mensure est relativum secundum esse, et non solum secundum dici ; ergo non potest esse constitutiva unius quod est principium numeri, quod est quoddam realiter absolutum in genere quantitatis. Maior patet, quia relativum secundum esse est ipsemet respectus vel ratio quae pertinet ad genus relationis, et ideo non potest intrinsece et essentialiter pertinere ad rem alterius praedicamenti ; sed relativum secundum dici non est ipse respectus, sed est fundamentum eius, et ideo potest pertinere ad aliud genus, ut patet de scientia, quae refertur ad scibile, et tamen est in genere qualitatis. Minor similiter patet, scilicet quod mensura dicit relativum secundum esse et non secundum dici, quia illa nomina ad quae ultimo fit status et resolutio in inquirendo de relationibus sunt nomina relationum vel relativorum secundum esse et non secundum dici ; verbi gratia si quaeratur quomodo refertur album ad albedinem, respondebitur quod sicut simile simili, sed si quaeratur ulterius quomodo refertur simile simili, respondebitur quia est simile et ratione similitudinis, et hic est status, quia similitudo est essentialiter relatio et simile relativum secundum esse ; si enim nomina essent relativorum secundum dici, adhuc ulterius posset quaeri de rationibus referendi, sed ad mensuram et mensurabile fit resolutio et status inquirendo de relationibus. Si enim quaeratur quare scientia referatur ad scibile, respondebitur quod pro eo quod scientia mensuratur scibili et scibile est mensura scientiae ; si quaeratur ulterius quare mensura et mensurabile adinvicem referantur, nulla alia ratio est qua formaliter referantur nisi illa quae per nomina importatur et in ipsa est status. Similiter in proposito, si queratur quare unum quod est principium numeri referatur ad multa, respondebitur quonian unum est mensura et reliquum mensurabile ; sed si ulterius quaeratur quare mensura et mensurabile referuntur, non est dare aliam formalem rationem nisi illam quae importatur per nomina, quae est essentialiter quedam habitudo vel relatio ; quare etc.

 

[14] Si autem intelligatur secundo modo quod esse mensuram est quaedam habitudo vel proprietas consequens unum et fundata in ipso, sic habet veritatem, quia multitudo quantitatis discretae habet mensurari per unum, inquantum unum aliquotiens sumptum reddit multitudinem totam, et haec est proprietas consequens unum non constituens ipsum ; et ad hunc sensum loquitur Philosophus X Methaphysicae quod unum et multa in genere quantitatis opponuntur sicut mensura et mensurabile, et non quod esse mensuram et mensurabile sint de ratione intrinseca unius et multitudinis.

 

[15] Et per hoc patet solutio ad illud per quod isti primo probant suum propositum. Ad aliud quod dicunt secundo, scilicet quando quaeritur quot homines sunt in domo et respondetur quod unus, non est sensus tantum quod homo qui est ibi indivisus sit, imo ly unus dicit discretam mensuram secundum quam aliqui mensurantur ut sunt tot, dicendum quod ly unus de principali significato non dicit mensuram, sed solum connotat tanquam rationem concomitantem. Quod patet, quia si respondeatur quod sint tres, ly tres dicit aliquid cui competit esse mensuratum vel esse mensurabile, sed tamen neutrum horum includitur in significato huius quod est tres ; solum enim significatur quot sunt ; quot enim per se et essentialiter inest numero qui est quantitas discreta, sicut quantum continuo quod est quantitas prima ; tamen ex consequenti datur intelligi quod sunt mensurabiles vel mensurati ; non enim sunt idem quorum et mensurabile nisi sicut fundamentum et relatio consequens. Et eodem modo ly unus cum respondetur ad quaestionem factam de numero importat quod sit aliquid multitudinis, et in hoc dicit aliquid positivum cui competit ratio mensurae respectu multitudinis, sed tamen non est de significato eius ; non enim sunt idem esse aliquid numeri et esse mensuram eius, nisi sicut fundamentum et relatio sequens.

 

[16] Patet ergo quid dicit unum quod est principium numeri sub uno quod convertitur cum ente, quia dicit specialem indivisionem in natura quantitatis, et ultra hoc dicit aliquid numeri et in hoc dicit aliquid positivum, quod competit ei ratione fundamenti sui, rationem autem mensurae non importat nisi extrinsece.

 

[17] Ad primum argumentum dicendum quod licet unum quod est principium numeri sit mensura, tamen in hoc non consistit ratio unius, sed est proprietas consequens ipsam, ut dictum est.

 

[18] Ad secundum dicendum quod esse mensuratum non dicit differentiam essentialem numeri, sed eam circumloquitur cum sit quaedam proprietas consequens, etc.