DISTINCTIO XX (AE)

 

1. Si vero quaeritur utrum alio modo Augustinus : Liberatio alia aequalis esset, sed istud maioris est potentiae. Gregorius, in Moralibus : Qui nos fecit exsistere ex nihilo, revocare nos posset sine morte et passione.

Contra, Ambrosius : Non potuit alio modo genus humanum redimi, quam per mortem Christi.

Dicendum quod liberari potuit aho modo, sed redimi non. Vel dicendum quod per mortem alterius non potuit redimi. Anselmus : Redimere est rem suam pro iusto et condigno pretio recuperare. Secundum Magistrum, redemptio est destructa potestate diaboli facultas liberationis. Secundum primam rationem impossibile alio modo redimere quam per passionem Christi.

 

2. Utrum antiqui Patres maiorem haberent gloriam aut aequalem si liberati essent alio modo. Super 11 Hebr., 40, Glossa : Ut nostram naturam assumeret et gloriosius eos nobiscum exaltaret. Unde aequalis esset gloria in visione Dei, sed non in visione humanae naturae coniunctae divinae.

 

3. [Convenientiorem modum non fuisse].

a. Super Psalmum : Deus, Deus meus, respice, ostenditur quod nullus modus erat convenientior ; Glossa : Ut sapienter meo sanguine genus humanum liberetur. Nullus fuit convenientior modus nostrae liberationis, quam ut homo, qui per superbiam cecidit, per humihtatem resurgat.

Super illud : Apparuit gratia, 2 Tit., 11 : Non essemus participes divinitatis eius, nisi ipse particeps esset nostrae mortalitatis.

b. Contrarium tamen habetur hic in littera. Et Augustinus, XIII De Trinitate : Posset Deus abunde suscipere, in quo esset mediator Dei et hominis, non de genere illius Adae, qui peccato suo genus humanum obligavit.

Leo papa, in legenda in Ramis Palmarum : Omnipotentia Filii Dei, qui per eamdem essentiam est aequalis Patri, potuisset genus humanum a dominatu diaboli solo imperio suae voluntatis vel dignitatis eruere, nisi divinis operibus maxime congruisset ut nequitiae hostilis adversitas de eo quod vicerat vinceretur.

c. Anselmus, Cur Deus homo, solvit ista dicens : Sicut per hominis inobedientiam mors in humanum genus intraverat, ita oportebat ut per hominis obedientiam vita restitueretur ; et quemadmodum peccatum, quod fuit causa nostrae damnationis, initium habuit a femina, sic nostrae iustitiae auctor nasceretur de femina ; et sicut diabolus qui, per gustum ligni quem persuasit, hominem decepit et vicerat, sic per passionem ligni quam intulit ab homine vinceretur.

Ad praedicta dicendum quod particeps divinitatis non esset homo ex parte sua, id est ex humana natura.

 

4. [Per sanguinem Christi a diabolo eruit]. Augustinus : In pretium datus est [pro] nobis sanguis Christi, quo non est diabolus ditatus, sed ligatus ; qui adversari permittitur quantum Deus novit.

 

5. Si enim tres illi in causam venirent etc. Anselmus, Cur Deus homo : Quamvis homo iuste a diabolo torqueretur et Deus iuste permitteret, non tamen diabolus iuste eum, sed iniuste torquebat. Uterque namque fur erat, cum alter altero persuadente se ipsum domino suo furabatur.

Anselmus, in eodem : Putat aliquis quod diabolus, sub cuiusdam pacti chirographo, ab homine iuste, ante Christi passionem, peccatum ad usuram primi peccati quod persuasit primo homini exigeret poenam peccati, ut per hoc suam iustitiam super hominem probaret. Respondet Anselmus : Decretum illud non erat diaboli, sed Dei : ut homo, qui sponte peccaverat, nec peccatum nec poenam peccati per se vitare possit.

 

6. De comparatione peccati Adae ad pretium redemptionis nostrae : utrum tantum esset peccatum Adae quantum pretium pro eo datum. Ambrosius : Oportuit ut tanta esset humilitas in Redemptore, quanta fuit superbia in perditore. Sed tanta [superbia] non potuit esse in aliquo homine puro, quanta fuit [humilitas] in Christo humiliante se usque ad mortem , cum ei esset mors indebita. Et sic videtur quod peccatum Adae pretium pro eo datum erat excellens et omnia peccata.

Dicendum quod dupliciter potest considerari quantitas peccati ad quantitatem pretii, scilicet vel secundum genus, vel secundum intensionem peccati. Primo modo fuit tanta, secundo modo non. Mors nostra poena est pro peccato, mors Christi hostia pro peccato.

 

7. Christus ergo est sacerdos Augustinus, IV De Trinitate : Quid tam grate offerri et suscipi possit quam caro sacrificii nostri, corpus effectum sacerdotis nostri ? [Et] quoniam quatuor considerantur in sacrificio, scilicet quid offertur et cui, pro quibus et a quo : idem ipse unus verus mediator, per sacrificium pacis reconcilians nos Deo ; unus ipse qui offerebat et quod offerebat.

 

8. Quaedam quaestiones pertinent ad traditionem Christi, prout illa traditio fuit Iudaeorum et Iudae, et prout fuit operatio mala.

I. Anselmus : Si tam malum sit occidere Christum quam bona est eius vita, quomodo potest eius mors superare et delere omnia peccata illorum qui occiderunt eum ? cum dicat Apostolus : Si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Tantum enim differt scienter factum et quod per ignorantiam fit, ut malum quod nunquam facere possent pro sua nimietate si cognosceretur, veniale sit quoniam ignoranter factum est. Et sic respondet Anselmus secundum auctoritatem Apostoli.

Sed ponatur quod aliqui scienter fecissent hoc : utrum tunc peccatum eorum sit tam malum quam bonum est illud ?

Dicendum quod impossibile est aliquem scienter velle occidere Deum, licet possibile sit interficere hominem sub divinitate exsistentem. Unde dicendum quod tam pretiosum est dare mortem huius hominis, propter unionem divinae naturae, quoniam nullum malum potest esse ita malum ut talis vita erat bona.

II. Quaeratur utrum Iudaei sciebant Christum esse Filium Dei. Augustinus, super illud : Si cognovissent, I ad Cor. 2, 8 : Maiores Iudaei, ut scribae, cognoverunt ipsum esse Messiam et in Lege promissum ; et ita sciebant ipsum esse Christum, quoniam talis fuit Christus.

Anselmus, Cur Deus homo, contrarium : Nullus homo unquam potuit scienter velle occidere vel interficere Deum ; et ideo illi qui eum occiderunt, non in illud infinitum peccatum corruerunt, cui nulla alia peccata comparari possunt.

Dicendum quod nescierunt ipsum esse Deum, sed scierunt ipsum esse Messiam.

III. Utrum qui interficiunt Christum in membris suis magis peccant illis qui interfecerunt Christum ambulantem in terris. Quod non videtur, cum caput sit dignius caeteris membris.

Contrarium, super Psalmum Salvum me fac, [versus] : Dederunt in escam meam fel, Glossa : In hanc escam iniecerunt amaritudinem resistendo veritati et contradicendo Evangelio. Quod adhuc facit contemptor sedentis in caelo, et gravius peccat quam qui crucifixit ambulantem in terra.

Dicendum quod contemptor sedentis in caelo peior est contemptore ambulantis in terra ; unde maius peccatum unum quam alterum. Quantitas peccati mensuratur a quantitate contemptus.

 

9. [Non diabolo sed Deo]. Ioannes Damascenus : Absit tyranno Dominatoris esse oblatum sanguinem. Advenit itaque mors, et transglutiens corporis musci pulam, [transfigitur] cum hamo divinitatis ; et impeccabile et vivificabile gustans corpus, corrumpitur, et omnes reducit quos quondam deglutivit. Quemadmodum tenebrae luminis immissione destruuntur, et ita corruptio vitae introductione expellitur.

 

10. Passio ergo Christi etc. Pater tradidit Christum et tota Trinitas, sed ex caritate ; ipsemet tradidit [se]ipsum ex obedientia, sed Iudas ex cupiditate, et populus iudaicus ex invidia, et Pilatus ne offenderet Caesarem, et diabolus suggestione.

Si Pater tradidit Filium, quaeratur an iustitia, an misericordia eum tradidit. Anselmus : Quae iustitia est, ut iustissimus hominum morti tradatur pro peccatore ? Non enim iustitia, est, ut unus puniatur et alius delinquat. Quis enim, si innocentem damnaret ut nocentem liberaret, non damnandus iudicaretur ?

Respondet Anselmus : Non coegit Deus ipsum mori, in quo nullum fuit peccatum ; sed ipse sponte sustinuit mortem ; non per obedientiam deserendi vitam, sed sequendi iustitiam, in qua perseveravit. Unde sicut homo peccavit originali peccato, necesse est ut redimatur per ipsum in quo erat originalis iustitia. Sed huiusmodi non est purus homo, et ideo oportuit quod esset Deus et homo.

 

11. Ponatur quod per aliam personam liberasset hominem : utrum competens esset liberatio ? Anselmus : Quaecumque alia persona hominem a morte aeterna redemisset, eius servus idem homo recte iudicaretur. Quod si esset, nullatenus restitutus esset homo in illam dignitatem quam habiturus erat si non peccasset, cum ipse, qui nonnisi Dei servus et aequalis angelis bonis per omnia futurus erat, servus esset eius qui Deus non esset et cuius angeli servi non essent.

 

12. Operati sunt bonum. Passio Christi fuit bona ; sed Christus fuit dignus omni bono ; ergo fuit dignus passione.

Dicendum quod bene sequeretur si mors in se esset bona ; sed dicit Augustinus quod mors in se non est bona, sed quoniam per mortem sequitur vita aeterna, ideo dicitur bona.

 

13. Utrum ex necessitate, an voluntate tantum redemit nos. Anselmus : [Si] nihil pretiosius fecit Deus quam animam rationalem ad gaudendum se, valde alienum est a sua bonitate, ut ullam rationalem naturam penitus perire sinat. Necesse est ergo ut redimat.

Respondet Anselmus : Est necessitas quae benefacienti gratiam aufert vel minuit. Est etiam necessitas qua maior gratia benefacienti debetur. Cum enim aliquis ex necessitate cui subiacet invitus facit, aut nulla aut minor gratia debetur ; cum vero sponte necessitati benefaciendi se subdit, maiorem beneficii gratiam meretur, ut cum quis vovet sponte conversationis sanctae propositum. Improprie tamen de Deo dicitur necessitas.

 

14. Si homo non esset redemptus, utrum omnia frustra facta essent. Super illud : Consummare per passionem, 2 , 10 : Nisi Christus moreretur, homo non redimeretur, et non redemptus periret. Quod si esset, frustra facta essent omnia. Et ita nullus alius modus liberandi possibilis erat.

Dicendum quod alio modo liberari potuit, sed non redimi. Et non sequitur : si non esset redemptus, periret, quoniam liberari posset, licet non redimi.

 

15. Super illud : Sicut per inobedientiam, 5 Rom., 19 : Illa fides sana est, qua credimus nullum hominem, sive parvulae aetatis sive magnae, liberari a contagione mortis antiquae et obligatione peccati quod a prima nativitate traxit, nisi per mediatorem Dei et hominum, Iesum Christum, cuius saluberrima fide illi salvi facti sunt. Et ita videtur quod, cum fides non sit sine passione, et sine fide non est salus : ergo oportuit passionem Christi esse ad salutem.

Super illud : Si Christus resurrexit, 15 I Cor., 12, Glossa : Resurrectio Christi est causa efficiens nostrae resurrectionis ; et sine nostra resurrectione non est salus ; ergo necessaria fuit sua resurrectio, et ita sua passio.

Dicendum quod fides non est sine passione ; potuit tamen fuisse sine passione Christi.

 

16. Simus in tempore in quo antiqui Patres primo habuerunt fidem de passione Christi. In tempore post necessarium fuit illos credidisse. Sed creditio non est nisi veri ; ergo tunc necessarium fuit Christum esse incarnandum.

Dicendum quod in hoc quod est « habere fidem » duo sunt : unum scilicet quod respicit praeteritum, alterum quod respicit futurum.

Unde habet fides unum respectum ad credentem, prout est habitus vel motus ipsius ; alio modo habet respectum ad creditum, quod est verum futurum, quod tamen est contingens et sic dependet ex eo. Unde haec est falsa : « necessarium est Abraham credidisse », quoniam respicit utrumque. Dicendum etiam est quod secundum necessitatem quae respicit potentiam Dei, non est necessarium Christum incarnari. Secundum vero necessitatem quae est secundum sapientiam, necessarium est Christum incarnari et pati, quoniam secundum sapientiam ordinatissime fiunt res.

 

 

DISTINCTIO XX (L)

17. Si vero quaeritur.

a. Quod nullus modus convenientior, videtur ostendi Psalmo Deus, Deus meus, super versum Non ad insipientiam : Ut sapienter meo sanguine genus humanum liberetur. Nullus enim fuit convenientior modus nostrae liberationis, quam ut homo, qui per superbiam cecidit, per humilitatem resurgat. Et ad Titum, 2 cap. : Apparuit gratia, Glossa : Non essemus participes divinitatis eius, nisi ipse esset particeps nostrae mortalitatis.

b. Contra, Augustinus, XIII libro De Trinitate : Posset Deus aliunde suscipere in quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adae, qui peccato suo genus humanum obligavit.

Item, Gregorius, in Moralibus, XX : Qui nos exsistere fecit de nihilo, revocare et sine sua morte potuit et passione.

Item, Leo papa, in legenda in Ramis Palmarum : Omnipotentia Filii Dei, quae propter eamdem essentiam est aequalis Patri, potuisset genus humanum a dominio diaboli solo imperio suae voluntatis eruere, nisi divinis operibus maxime congruisset ut nequitiae hostilis adversitas de eo quod vicerat vinceretur.

c. Anselmus, in libro Cur Deus homo, solvit hoc sic : Sicut per hominis inobedientiam mors in humanum genus intraverat, oportebat ita ut per hominis obedientiam vita restitueretur ; et quemadmodum peccatum quod fuit causa nostrae damnationis, initium habuit a femina, sic nostrae iustitiae auctor nasceretur de femina ; et sicut diabolus qui per gustum ligni quem persuasit, hominem vicerat, per passionem ligni quam intulit ab homine vinceretur.

Et ita redimere proprie est rem suam iusto pretio recuperare ; redimere communiter est destructa potestate diaboli facultas liberandi. Et sic dicit quod aliter potuit liberare, non autem redimere.

d. Sed obicitur de Glossa ad Titum, supra : Non essemus participes divinitatis, nisi ipse esset particeps nostrae mortalitatis.

Ponamus quod non assumpsisset aliquam creaturam, numquid liberasset ? Utique. Ergo alio modo participes essemus suae divinitatis, quia, ut dicit auctoritas Gregorii, revocare nos potuit sine sua morte.

Respondeo : dupliciter est participare Deum : vel divinitatem secundum se, vel divinitatem in nostra natura exsistentem. Antequam autem divinitas naturae nostrae imita [esset], nulla ex parte nostra fuit possibilitas liberandi, quamvis ex parte Dei erat ; sed post unionem natura nostra facta est possibilis.

 

18. Item, quaeritur si antiquos Patres liberasset aliter, an maior esset illis gloria quam secundum modum istum. Unde ad Hebr. 11, 40, super Deo aliquid melius providente, Glossa : Ut naturam nostram assumeret, et gloriosius eos nobiscum exaltaret.

Respondeo quod aequalis esset beatitudo, quocumque modo liberasset ; sed gloria accrevit eo quod videmus Deum in nostra natura nobiscum communicare.

 

19. Christus ergo sacerdos. Quaeritur de operatione mala Iudae [et] Iudaeorum.

I. Opponit autem sic Anselmus, libro Cur Deus homo : Si tam malum est occidere Christum quam bona vita eius, quomodo potest mors eius delere et superare omnia peccata eorum qui occiderunt ipsum ? Et respondet idem : Si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Tantum enim differunt scienter factum et quod per ignorantiam fit, ut malum quod nunquam facere possent pro sua nimietate si cognosceretur, veniale sit quia ignoranter factum est. Et in Actibus : Scio, fratres, quia per ignorantiam fecistis.

Sed ponamus quod scienter fecissent : numquid esset solutio sufficiens, et an peccatum eorum esset tam malum quam magnum est pretium ?

Respondeo : impossibile erat sciri, quia interfectio erat respectu humanae naturae, in qua divinitas cognosci non potuit. Huic etiam nobili pretio non potuit aliquod peccatum esse proportionale.

II. Item, quaeritur [utrum] ludas et Iudaei sciverunt ipsum esse Filium Dei. Et videtur quod sic. I Cor. 2, 8 : Si cognovissent, Glossa : Maiores Iudaei, ut scribae, cognoverunt ipsum esse Messiam in Lege promissum. Sed [si] Messias fuit, ergo sciverunt ipsum esse Christum.

Contra, Anselmus, 15 cap. II libri Cur [Deus homo] : Deum occidere nunquam scienter [aliquis] velle posset ; et ideo illi qui occiderunt [eum], non in illud infinitum peccatum, cui nulla alia peccata comparari possunt, proruerunt.

Respondeo quod in priori argumentatione est fallacia accidentis, sicut : tu. cognoscis istum, et ille est coopertusetc.

III. Item quaeritur de [illis] qui Christum occiderunt in membris, an plus peccaverunt quam illi qui in terris ambulantem occiderunt. Et videtur quod non, quia plus est Christus in se quam in membris. Item, plus est uniri personae in una hypostasi quam inesse per voluntatem sive caritatem, qualiter fuit in membris ; ergo prima.

Contra : Psalmus Salvum me fac, versus : Et dederunt in escam meam fel, Glossa : In hanc escam iniecerunt amaritudinem resistendo veritati et contradicendo Evangelio. Quod adhuc facit contemptor sedentis in caelo, et gravius peccat quam qui crucifixit ambulantem in terra.

Respondeo : peccatum est ex contemptu, et mensuratur quantitas peccati secundum quantitatem contemptus. Maior autem est contemptus sedentis ad dexteram Dei Patris, et ita, quoad hoc, est hoc peccatum maius ; quoad alias tamen circumstantias, est aliud maius. Simpliciter tamen maior dicitur secundum maioritatem plurimarum circumstantiarum.

 

20. Item, Deus Pater obtulit Filium pretium : obtulitne tyranno ? Unde Ioannes Damascenus : Absit tyranno Dominatoris esse oblatum sanguinem. Adveniens itaque mors et transglutiens corporis muscipulam cum hamo divinitatis, et impeccabile et vivificabile gustans corpus, corrumpitur, et omnes reducit quos quondam deglutivit. Quemadmodum tenebrae luminis immissione destruuntur, et ita corruptio vitae introductione expeditur.

 

21. Praeterea, licet pretium erat pro quolibet peccato, principaliter tamen pro eo pro quo humana natura originaliter erat obligata, quaeritur utrum tantum fuit illud peccatum quantum et pretium. Unde Ambrosius : Oportuit quod tanta esset humilitas in Redemptore quanta [superbia] in proditore. Sed tanta non fuit nec potuit esse in aliquo homine [superbia], quanta in Christo humiliante se usque ad mortem pro nobis [humilitas].

Respondeo ; quantitas peccati dupliciter intelligitur : vel secundum genus peccati et genus pretii, vel secundum intensionemboni. Sicut enim Adam per scientiam voluit esse sicut Deus, et sicut ultima creatura voluit per superbiam ascendere ad divinae scientiae gradum, ita Deus per humilitatem ultimae creaturae est unitus. Sed in humilitate est excellentia, quia non solum erat humilitas in incarnatione, sed in passione : Novissimus virorum est factus, ut 53Is., 3. Unde et humiliavit se secundum voluntatem, ut in passione ; et secundum esse, ut in incarnatione. Adam vero solum superbiit affectu et voluntate. Est igitur aequalitas quantitatis secundum distantiam voluntatum utrobique, non secundum proportionem bonitatis et malitiae ; neque proportionalia enim sunt. Quod autem homo sicut Deus esse voluit, Psalmus : Deus, quis similis erit tibi, Glossa : Qui per se vult esse, ut Deus est a nullo, perverse vult esse similis Deo ; ut diabolus qui noluit esse sub eo, et homo qui ut servus noluit teneri eius praecepto.

 

22. Homo iuste tenebatur. Anselmus, libro VII Cur Deus homo : Quamvis homo iuste [a] diabolo torqueretur et Deus iuste permitteret, non eum diabolus iuste, sed iniuste torquebat. Uterque namque fur erat, cum alter altero suadente se ipsum domino suo furabatur.

Diaboli tyrannidem. Anselmus, eodem : Putat aliquis quod diabolus sub cuiusdam pacti chirographo ab homine iuste, ante Christi passionem, peccatum ad usuram primi peccati quod persua sit homini primo, exigeret poenam, ut per hoc suam iustitiam super hominem probaret. Idem : Decretum illud non erat diaboli, sed Dei : ut homo qui sponte peccabat, nec peccatum nec poenam peccati per se vitare posset.

 

23. Item, cum dictum sit supra quod Deus iustitia, et non potentia voluit liberare genus humanum, de hoc Anselmus, libro Cur Deus homo, quaerit sic : Quae iustitia fuit, ut iustissimus homo traderetur pro peccatore ? Quis homo, si innocentem damnaret ut nocentem liberaret, non damnandus esset ? Ergo Deus Pater iniustus fuit Filium suum tradendo morti pro homine peccatore.

Respondet idem in eodem : Non coegit Deus ipsum mori, in quo nullum fuit peccatum ; sed ipse sponte sustinuit mortem ; non per obedientiam deserendi vitam, sed per obedientiam servandi iustitiam, in qua perseveravit. Et sic patet Patrem non fuisse iniustum, quia Christus sponte mortem suscepit ; et iustum fuit, quia homo peccaverat, ut homo pretium solveret. Et oportuit, ut dicit Anselmus, quod homo solvens pretium haberet iustitiam originalem, ut sicut peccatum originaliter descenderat ad posteros, sic e contrario iustitia originalis sanaret. Et hanc iustitiam non poterat habere purus homo, et sic homo non potuit ; Deus potuit, sed non debuit. Ut ergo iustitia et potentia concurrerent, necessarium fuit hunc esse Deum hominem : hominem iuste, Deum misericorditer.

Huius rationem ponit Anselmus in cap. 5 : Quaecumque alia persona hominem a morte redimeret, eiusdem servus idem homo recte iudicaretur. Quod si esset, nullatenus restitutus esset homo in illam dignitatem quam habiturus erat si non peccasset, cum ipse, [qui] nonnisi Dei servus et aequalis bonis angelis per omnia futurus erat, servus esset eius qui Deus non esset et cuius angeli servi non essent.

 

24. Item, quaeritur utrum Filius Dei voluntarie redemerit genus humanum, an necessitate. Et videtur quod necessitate. Dicit enim Anselmus, Cur Deus homo : Si nihil pretiosius cognoscitur Deus creasse quam naturam rationalem ad gaudendum se, alienum est a bonitate sua ut creaturam rationalem omnino perire sinat. Secundum hoc non congrueret bonitati Dei ; sed omne quod congruit bonitati suae facit de necessitate ; ergo necesse fuit quod redimeret.

Ad hoc solvit Anselmus dicens quod duplex est necessitas. Est necessitas benefaciendi quae gratiam aufert aut minuit, et est necessitas qua maior gratia bono debetur. Cum enim quis ex necessitate cui subiacet invitus servit, nulla gratia debetur ; cum vero sponte necessitati benefaciendi se subdit, maiorem beneficii gratiam meretur, sicut cum quis vovet sponte sanctae conversationis propositum. Improprie tamen dicitur de Deo necessitas. Et sic, licet quodam modo necessarium, tamen simpliciter voluntarium.

 

25. Item, 2 ad Hebr., 10 : Passiones consummare, Glossa : Nisi Christus moreretur, homo non redimeretur, et non redemptus periret. Quod si esset, frustra facta sunt omnia. Sed omnia facta esse frustra impossibile ; ergo oppositum eius. Ad quod sequitur quod Christum mori erat necessarium. Ergo necesse fuit quod per mortem redimeret.

Solutio : dicimus quod non fuit necesse. Et sensus dictae auctoritatis talis est, ut haec clausula « frustra essent » etc. determinet hoc quod dico : « si periret homo » etc. Et sic non sequitur quod necesse fuit ipsum mori, quia dicit Augustinus : Licet iste modus salvandi fuit convenientior, tamen alius possibilis fuit.

 

26. Item, videtur quod necesse fuerit ipsum pati, quoniam super illud ad Rom. 5, 19 : Per unius obedientiam, Glossa : Illa fides sana est, qua credimus nullum hominem, sive maioris, sive minoris aetatis, liberari a contagio mortis antiquae et obligatione peccati quod prima nativitate contraxit, nisi per unum mediatorem Dei et hominum. Ergo vera fides est credere passionem et esse Christum mediatorem. Sed sine fide impossibile est aliquem placere Deo, ut dicit Apostolus ; ergo quae de fide sunt, vera sunt et necesse est esse. Sed passio est de fide, ut dictum est ; igitur de necessitate est.

Solutio : dicimus quod fides de se non considerat nisi quod praesens est vel praeteritum vel futurum. Non enim possibile vel impossibile cadit sub fide. Fides enim de aliquo articulo [est] credens quod sic est, non attendens possibile vel necessarium. Nec valet argumentum hoc, quoniam ex maiori de inesse et minori de necessario, non sequitur conclusio de necessario, ut docet Philosophas in mixtionibus.

 

27. Item, simus ante tempus passionis, et loquamur de fide quam habuit Abraham. Vere dici potest ipsum habuisse fidem de passione ; ergo necessarium fuit Abraham credidisse hoc, quoniam est dictum de praeterito, non dependens ad futurum ; ergo necessarium est fore passionem Christi.

Solutio : dicendum [quod], cum dicitur Abraham habuisse fidem de passione, duo dicuntur : unum praeteritum, alterum futurum. Fides enim dicit habitum quemdam qui est in anima illius, et rem creditam, id est articulos. Ut autem comparatur habitus fidei ad credentem, sicut est praedictum, est necessarium fuisse in ipso credente. Secundum autem quod comparatur ad creditum, dependet de futuro, nec est necessarium fore, nec transit in praeteritum nisi transacta passione.

Dicitur autem necessitas Dei duobus modis : vel secundum Dei sapientiam, vel secundum Dei potentiam. De necessitate quae [est] secundum Dei sapientiam, dici potest quod fuit necesse Christum pati, quoniam hic convenientior modus liberationis nostrae. Fuit enim necesse secundum sapientiam suam, qua omnia ordinatissime disponit. Non tamen necesse fuit secundum suam potentiam, et propter hoc dicit Augustinus quod alius modus fuit possibilis.

 

 

ADDITIONES CODICIS E

28. Et sic videtur quod oportuit Christum mori ut redemptio fieret. Praeterea, qualiter hoc est verum, cum gratia humilitatis Christi multo maior esset quam superbia Adae ?

Respondeo : verum est, ad redemptionem quod fuit necessarium Christum mori, sed non ad liberationem. Si enim ostendisset principaliter potentiam in opere liberationis, sic non esset ; ostendit autem actum totius Trinitatis : potentiae, sapientiae et misericordiae.

Ad aliud dicendum quod comparatio illa fit secundum genus illius rei in qua est humiliatio aut superbitio. Sicut enim Adam voluit superbiendo esse sicut Deus in esse per se, sicut habetur in Psalmo : Deus, quis similis erit tibi : Qui per se vult esse, ut Deus qui est a nullo, perverse vult esse similis Deo, ut diabolus qui noluit esse sub eo, et homo qui ut servus noluit teneri praecepto. Sic Filius Dei factus est novissirfius virorum in poena, ut habetur 53 Is., 2-3 : Vidimus eum novissimum virorum. Et non est facta comparatio secundum quantitatem humilitatis et peccati. Nota. Mors nostra poena est pro peccato, mors Christi hostia pro peccato.

 

29. Quaeritur de diabolo similiter, si scivit. De quo Isidorus in libro De Trinitate : Quamvis ordinem nostrae liberationis nescierit diabolus, scivit tamen quod pro salvatione hominum Christus advenit. Sed quod sua morte nos liberaret, ignoravit ; nam si scisset, non peremisset eum. Quod autem noverit, testimonio Evangelii perhibetur : Quid nobis et tibi, Fili Dei ? Venisti ante tempus

Augustinus, IV De Trinitate : Venit ad hoc in mundum, qui iam in mundo erat, quia mundus per ipsum factus est, ut esset exemplum sursum videntibus Deum, exemplum deorsum mirantibus hominem, exemplum sanis ad permanendum, infirmis ad convalescendum, morituris ad non timendum, mortuis ad resurrectionem.

Dicendum, quidquid dicatur, quod Iudaei nescierunt ipsum esse Deum, sed scierunt ipsum esse Messiam.

 

30. Super illud : In eodem laeto invenimus Deum. Contra : Iudas voluit interficere Christum. Hoc fuit mortale peccatum, et hoc noluit Deus ; ergo non fuit idem factum.

Respondeo : aliud est factum, aliud actio qua fit. Factum fuit ipsa passio Christi ; actio, ipsa interfectio actio. Praeterea, aliquid est volitum simpliciter, aliquid ex ordine ad alterum.