APPENDIX XIX

(cap. 1, q.1)

 

De creatione hominis.

 

Post predicta tertio capitulo dicendum est specialiter de creatione hominis, quem fecit Dominus ad imaginem et similitudinem suam.

In hac questione tria principaliter intendimus de homine :

Primo et principaliter quomodo factus est ad imaginem Dei et in quibus.

Secundo de primo statu Ade.

Tertio quomodo transgrediendo preceptum discipline cecidit in peccatum miserie, de causa peccati et de generibus peccatorum in que cecidit homo.

Et longe post de liberatione generis humani et de hiis per que liberat Deus hominem.

 

Circa primum capitulum queritur quare homo dicitur factus ad imaginem et similitudinem Dei et non angelus.

Secundo utrum sit alia in veritate similitudo hominis et angeli ad Deum.

Tertio utrum femina facta sit ad imaginem Dei et quare Filius Dei non dicitur factus ad imaginem Dei.

Quarto quare in factione hominis non ponitur ter verbum fiendi, sicut in factione aliarum creaturarum.

Quinto de intelligentia huius auctoritatis : Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem etc.

 Sexto quomodo assimiletur homo Trinitati in hac trinitate creata : memoria, intellectus, voluntas.

Ultimo qualiter assimiletur Trinitati in hiis tribus : mens, amor, notitia. Primo queritur, cum angelus magis assimiletur Deo quam homo, quare potius dicitur de homine quam de angelo quod factus est ad imaginem et similitudinem Dei.

 

Ad hoc dicimus quod Dominus nominat res secundum quod nominande sunt. Quelibet enim res denominanda est ab eo quod dignius est in ea. Cum enim conveniant homo et angelus in hoc quod facti sunt ad imaginem et similitudinem Dei, tamen angelus excellit in intelligentia, quoniam angelus naturaliter habet ampliorem intelligentiam quam homo, quoniam homo de natura non habet intelligere in prima veritate, nisi tantum ea que sunt de iure naturali. Angelus autem naturaliter in prima veritate sive in Verbo a principio vidit omnes res naturales, etiam futuras, preter illas que sunt liberi arbitrii. Et ab hac cognitione debuit nominari angelus, et ideo dictus est lux ibi : Fiat lux etc. Unde videtur quod intelligentia angeli melior sit quam intelligentia hominis, quia naturaliter est amplior, cum sit naturaliter a sensibilibus abstractior. Unde in hoc videntur differre specie angelus et anima humana. Aliam enim differentiam substantialem difficillimum esse[t] assignare.

Sed credimus quod non propter hoc sint diversarum specierum angelus et anima rationalis, propter duas causas : prima, quia eadem est perfectio ultima intellectus angeli et intellectus anime rationalis, scilicet cognitio Dei sive virtus, scilicet intellectus, sapientia et prudentia.

Secunda ratio est, quia intellectus anime rationalis amplificabitur secundum mensuram intellectus angeli, secundum quod dicitur in Apocalypsi : Mensura hominis que est angeli. Equabimur enim angelis Dei in futuro, sicut habetur in Evangelio. Et per hoc patet quod propter amplitudinem intelligentie non differunt substantialiter angelus et anima rationalis sive intellectus eorum.

Substantialiter autem differt anima ab angelo eo quod apta est nata vivificare corpus et ei misceri. Angeli autem differentia ab anima rationali est impermissibilitas sive abstractio absoluta a corporea substantia, qua aptus est angelus stare in se et per se sine aliqua dependentia ab aliqua inferiori substantia. Homo vero dicitur factus ad imaginem et similitudinem Dei, quia hec est eius dignitas extrema sùper omnia bruta animalia.

 

 

APPENDIX XX

(cap. 1, q.2)

 

Item queritur in quo factus est homo ad imaginem et similitudinem Dei ; Super hoc obicitur sic :

1. Aristoteles dicit : Proprium qualitatis est secundum eam dici simile et dissimile. Sed nulla qualitas est in Deo communis cum homine ; ergo Deus non est similis homini, nec homo Deo.
2. Item dicitur in Evangelio : Nullus bonus nisi Deus. Sed participantis ad non participans non est collatio ; ergo Deus non est similis homini in quantum bonus. Eadem ratione nec in quantum iustus, et ita in nullo similis est ei.
3. Preterea Isaias dicit : Omnes iusticie nostre quasi pannus menstruate in conspectu eius, et ita iusticia nostra in nullo convenit cum iusticia Dei ; ergo non sumus similes ei in iusticia ; eadem ratione in nullo alio. Propter hoc dicunt quidam quod nulla est similitudo hominis ad Deum, sed topice dictum est quod homo factus est ad imaginem et similitudinem Dei.

 

Sed contra. Iusticia creata et iusticia increata conveniunt in hoc, quod sicut Deus iusticia sua increata reddit unicuique quod suum est, ita homo iusticia sua creata ; ergo homo iustus, in quantum iustus, communicat cum Deo ; ergo similis est ei in hoc.

Item peccatum dissimilat hominem Deo ; ergo virtus assimilat.

Item Augustinus dicit quod ad Deum appropinquamus pedibus mentis, non corporis. Appropinquatio illa non est nisi aliqua assimilatio ; ergo  aliqua est similitudo hominis ad Deum.

4. Item queritur, cum omnes creature sint ad imaginem mundi archetipi, sicut beatus Augustinus ait, quare igitur solus homo factus est ad imaginem et similitudinem Dei, cum mundus archetipus nichil aliud sit quam Deus, secundum quod est exemplar omnium rerum.

 

Solutio. Magistri distinguunt triplicem similitudinem. Est enim similitudo conformitatis proprietatum ; est et similitudo representationis ; est iterum similitudo imitationis in operibus discretis, et hoc tertio modo tantum factus est homo ad imaginem et similitudinem Dei.

 

1. Ad primo obiectum dicimus quod Aristoteles hoc intendit de prima similitudine, scilicet conformitatis proprietatum.
2. Ad aliud dicimus quod solus Deus est bonus essentialiter ; et secundum hoc non communicat cum homine, tamen in effectu bonitatis communicat cum homine, ut in effectu iusticie et misericordie. Unde communicat cum homine, in quantum bonus, iustus, misericors, propter effectum.
3. Sed licet sit aliqua convenientia hominis ad Deum, maxima tamen est differentia propter quam dicit Isaias : Iusticie nostre quasi etc.
4. Ad quarto obiectum dicimus quod mundus factus est ad similitudinem Dei similitudine representationis, solus homo ad similitudinem imitationis, non cuiuscumque, sed imitationis in operibus discrete factis.

 

 

APPENDIX XXI

(cap. 1, q.3)

 

[Utrum femina sit facta ad imaginem Dei].

 

Item tertio queritur utrum femina facta sit ad imaginem Dei sicut homo. Dicit enim Apostolus quod vir factus est tantum ad imaginem et similitudinem Dei, et non femina.

 Sed videtur hoc esse falsum, quoniam vir non est factus ad imaginem Dei nisi secundum rationem ; mulier autem habet rationem sicut vir ; ergo facta est ad imaginem Dei sicut vir.

 

Solutio. Ideo dicit Apostolus quod vir factus est ad imaginem Dei, et non mulier, quia vir immediate factus est ad imaginem Dei, roulier vero mediante viro, quoniam facta est ad similitudinem viri, sicut dicitur in Genesi : Non est bonum hominem esse solum. Faciamus ei adiutorium simile sibi.

Secunda ratio est, quoniam vir perspicaciorem habet rationem quam mulier, et naturaliter debet ei subici.

Tertia ratio est, quia sicut Deus est principium omnium, ita vir principium est omnium virorum et omnium mulierum.

Augustinus tamen dicit quod illa verba Apostoli potius trahenda sunt ad figuram. Debet enim illud figurative intelligi virum et mulierem esse in homine interiori, quoniam vir ibi superior pars rationis, femina vero pars inferior rationis, que disponere habet terrena. Superior autem pars rationis regere debet inferiorem tanquam feminam, quoniam secundum contemplationem eternorum [debemus] per imitationem disponere terrena, scilicet iuste et misericorditer. Cum ergo anima quodam modo duas habet partes, unam qua contemplatur celestia, aliam qua disponit terrena, secundum illam qua contemplatur celestia facta est tantum ad imaginem et similitudinem Dei, et non secundum aliam.

Sed hoc videtur falsum, quoniam secundum illam imitatur Deum in operibus discrete factis ; ergo secundum illam facta est ad imaginem et similitudinem Dei.

Si competenter facta est distinctio similitudinis, dicimus quod re vera distinctio illa magistralis est, nec est sic fienda. Sed talis similitudo est distinguenda, scilicet similitudo cognitionis, in qua solus homo factus est ad imaginem et similitudinem Dei inter omnes creaturas visibiles. Factus est ergo homo ad imaginem Dei quantum ad potentiam cognoscendi, ad similitudinem vero quantum ad ipsam cognitionem. Unde Apostolus : Renovamini spiritu mentis vestre et induite novum hominem, qui renovatur in agnitione Dei secundum imaginem eius qui creavit eum. In imagine ergo sive in ratione renovatur homo in agnitione Dei. Fides enim generat caritatem. Unde si renovatur homo in agnitione, renovatur in caritate. Unde potius dicit hominem renovari in agnitione Dei quam in caritate.

Secundum autem quod disponit terrena, non est anima imago Dei, quoniam ex terrenorum apprehensione obtenebratur et obfuscatur. Unde secundum hoc non est imago Dei, sed secundum aliud. In hac autem renovatione et reformatione equiparantur mulieres viris. Habent enim mentem rationalem secundum quam facte sunt ad imaginem Dei, ubi non est masculus vel femina.

 Patet ergo quod in hoc conveniunt masculus et femina, propter quam communionem singulariter dicit de illis duobus Moyses : Fecit Deus hominem ad imaginem et similitudinem suam, postea distinxit per sexus, dicens : Masculum et feminam creavit eos.

Patet igitur quod homo factus est ad imaginem Dei secundum rationem superiorem et vim concupiscibilem superiorem. Ad similitudinem vero secundum gratuita, quibus perficitur anima secundum faciem superiorem. Cum autem dicitur : factus est homo ad imaginem Dei, hec prepositio ad notat imitationem in naturalibus. Cum autem dicitur : factus est homo ad similitudinem Dei, hec prepositio “ad” notat imitationem in gratuitis, non actualem sed potentialem, quoniam homo non quam cito factus est habuit similitudinem Dei.

Item notandum quod Filius Dei, in quantum Deus, est Imago Dei, et non est factus ad imaginem Dei, quia hec prepositio ad notat imitationem exemplaris precedentis.

 

 

APPENDIX XXII

(cap. 1, q.3)

 

[Quare in creatione hominis non ponitur ter verbum fiendi].

 

Item queritur quare in creatione hominis non ponitur ter verbum fiendi sicut in creatione firmamenti. Tribus enim modis factus est homo sicut firmamentum et ecundum Augustinum et secundum Gregorium.

 Hanc questionem ponit Augustinus et solvit dicens quod ideo factum est, ut ostendatur dignitas hominis, ne si diceretur factus in cognitione angelica, videretur esse indignior angelo nec equiparari aliquibus creaturis.

Et ideo in eius creatione non ponitur nisi bis verbum fiendi, sicut in creatione angeli. Constat tamen quod angelus dignior est in natura quam homo.

Sed contra. Optimus homo, scilicet Christus, melior est optimo angelo, quoniam Christus, secundum quod homo, melior est omni angelo, sicut probat Apostolus in epistola ad Hebreos. Unde dicit de Christo : tanto melior angelis effectus quanto pre illis nomen differentius hereditavit. Ergo homo simpliciter melior est, simpliciter secundum doctrinam Aristotelis, qui dicit quod si optimum individuum unius speciei melius est optimo individuo alterius speciei, species simpliciter est melior specie.

Preterea dicit Augustinus quod inter animam humanam et Deum nichil est medium.

 

Solutio. Verum est quod angelus melior est homine de sola natura, que habet intellectum magis abstractum et ideo magis expeditum ad intelligendum. Quantum autem ad substantiam intellectus equiparatur ei. Unde de gratia potest ei equiparari. Et equiparantur aliqui sancti excellentissimis angelus, ut beatus Petrus et beatus Paulus, de quibus recuperabitur ruina angelorum supremi ordinis. Nec valet hec argumentatio : optimus homo est melior optimo angelo ; ergo homo est melior angelo, quoniam Aristoteles non considerat nisi naturas. Quod autem aliquis homo melior est angelo, hoc est ex accidenti, scilicet gratia. Instantia illius argumenti : optimus pauper, scilicet Christus, melior est optimo fideli ; ergo esse pauperem melius est quam esse fidelem.

 

 

APPENDIX XXIII

(cap. 3, q.1)

 

De precepto discipline.

 

Tertio capitulo notandum est quod tum de tertio precepto nature - quod est de dilectione Dei et proximi - dictum est in parte, [quando] egimus de primo statu angelorum, et plenius agemus, quando dicetur de caritate. Superest ut de quarto precepto agatur, scilicet de precepto discipline.

Circa quod primo videndum est quare dicatur preceptum discipline et quare Dominus dederit homini tale preceptum.

Secundo quod fuit primum peccatum hominis, utrum scilicet superbia, vel omissio, vel dubitatio, vel aliquid aliud.

 Tertio utrum Adam sicut Eva voluit fieri Deus.

Quarto utrum peccatum Ade fuit peccatum in Spiritum Sanctum an fuerit in Filium sive ex ignorantia.

Quinto utrum Adam primo peccato potuit peccare venialiter.

 

Circa primum igitur notandum est quod preceptum discipline, quod est de ligno scientie boni et mali, dicitur preceptum discipline, quia Dominus illo precepto volebat ut in illo disceret [ideo] quod est malum inobedientie et quod bonum obedientie ; et ideo a re indifferenti voluit eos prohibere hoc precepto, ne, si a re necessaria sibi eos arctasset et postea inobedientes essent, inobedientia excusationem haberent, quoniam rem sibi necessariam tetigissent ; nec a re mala voluit eos prohibere, ne si postea contra preceptum venirent, malum quod inde habuissent, crederent processisse non ex malo inobedientie, sed ex malitia rei prohibite. Cum ergo res illa indifferens fuerit, malum quod inde processit et usque ad nos derivatum est, experti sunt ex solo malo inobedientie descendisse ; ergo ad hoc solum dicta est arbor illa arbor scientie boni et mali, quoniam si preceptum de illa servassent, scivissent quod esset bonum obedientie, et quia illud transgressi sunt, experti sunt quod sit malum inobedientie, et nos in illo.

 

 

Quid fuit hominis primum peccatum.

 

Circa secundum capitulum notandum quod comestio huius ligni peccatum fuit in homine, quoniam contra vetitum. Sed non fuit primum peccatum, immo superbia precessit in Eva, quando persuasit ei diabolus ut ederet, quoniam essent sicut dii. Unde gloriata prius in se, postea accessit ad esum pomi ; et ita cum superbia sit amor proprie excellentie, in Eva fuit superbia primum peccatum. Hoc vult Apostolus et beatus Augustinus et alii sancti.

Sed contra. Eva appetiit fieri sicut Deus, et inde gloriata est. Sicut dicit Aristoteles, cui consentit Augustinus, quod non appetimus nisi bonum vel apparens bonum. Sed bonum vel apparens bonum, non est per se sufficiens causa quod ipsum appetamus, quoniam semper, quamdiu esset tale, appeteremus idem. Oportet igitur quod sit apprehensum, immo etiam quod in estimationem ceciderit, quia bonum, sicut lupus non incutit ovi timorem vel fugam quia lupus, sed quia apprehensus et estimatus quia nocivum. Quia si ovis estimaverit ilium canem vel non horribilem, non tim[er]et. Ergo oportet prius quod in estimationem veniat quia nocivum. Ergo similiter Eva estimavit vel credidit quod posset fieri sicut Deus ; et sic post appetiit fieri Deus. Ergo credere hoc precessit. Sed illud peccatum fuit infidelitatis ; ergo peccatum infidelitatis fuit primum, non ergo superbia fuit primum peccatum.

Item si contulisset et deliberasset quoniam erat creatura, Deus autem creator, nunquam hoc appetiisset, sed tenebatur deliberare, quoniam tunc ratio regnabat et in mente imperabat ; ergo tenebatur tunc deliberare, et non fecit, et inde male superbivit. Postea omisit, et ita peccavit omittendo ; ergo peccaso tum omissionis precessit, et post fuit peccatum superbie.

 

Solutio. Concedimus quod sicut primum peccatum fuit in Eva peccatum infidelitatis et sicut in Maria prima via vite fuit fides, unde : Beata, que credidisti etc. - ita in Eva prima via mortis et infidelitas. Sed quoniam superbia sequens, natura quasi tempore simul utpote connexa illi infidelitati, ita superbia reputatur primum peccatum, immo etiam illa infidelitas fuit quedam superbia intellectus, sicut fides est humilitas intellectus, qua credit homo se nichil boni posse habere nisi a Deo. Et modestiam dicimus intellectus, quando de Deo et de divinis sentit homo secundum limites sanctorum ; ita hec superbia fuit, quando ita se super se indebite levavit.

 

Ad aliud dicimus quod non sequitur : tenebatur deliberare, et non fecit quando debuit ; ergo omisit, quoniam in eo solo est omissio ad quod tenetur aliquis propter se, sed non tenebatur deliberare propter se sed ut postea eligeret. Eligere autem tunc non tenebatur contrarium illius quod apetiit, quoniam alia via poterat evadere peccatum, ut dictum est de primo peccato Luciferi. Alioquin cogeremur dicere in omni peccato actuali esse peccatum omissionis, immo multa in uno, ut in monacho, qui tenebatur pulsare ad primam, omisit, quoniam non venit ad locum ; item non traxit cordas.

Tamen Anselmus Cantuariensis dicebat quod vere superbia fuit primum peccatum ; et dicit quod, cum dixit : Eritis sicut dii, non sentiebat de equiparentia in scientia et maiestate, sed de similitudine assimilationis, et sic appetere esse sicut dii non fuit malum sed bonum. Sed quoniam volebat hoc fieri propria auctoritate et ingenio, et non expectare a gratia Dei per meritum, ideo voluit usurpare sibi deitatem, non a Deo expectare per humilitatem. Unde Augustinus dicit : Quia Eva et Adam voluerunt rapere deitatem, amiserunt felicitatem.

Probabilior est prima sententia, quoniam Lucifer voluit esse sicut Deus similitudine equiparentie et adhuc sibi usurpat, ut dicit Ieronimus.

 

Item serpens interrogavit : Cur precepit vobis Dominus etc. ? Et mulier respondit : Ne forte moriamur. Et tamen sciebat actu quod Deus dixerat quod morerentur, quia serpens preceptum Domini reduxerat ad memoriam. Sciens ergo preceptum Dei, hesitavit ; ergo peccavit peccato infidelitatis, quoniam, ut dicit Augustinus, infidelitas est dubitare de articulo fidei, quem scit esse articulum fidei, sicut discredere articulum. Et hec dubitatio precessit consensum ; non ergo superbia prior.

Quo dicto, contra. Hec dubitatio non fuit ad suggestionem serpentis, quoniam solum precessit simplex interrogatio serpentis. Sed cum mulier respondit : Forte, tunc primo cepit persuadere, dicens : Nequaquam moriemini. Scit enim Deus etc. Hec fuit persuasio ; sed antea iam peccavit dubitando ; ergo primum peccatum hominis fuit in homine ex se, non ex suggestione alterius ; quod falsum est, quoniam propter hoc dicitur peccatum remediabile et non angeli, quia homo primo peccavit per alterum, sed angelus ex se.

 

Solutio. Illud adverbium « forte » non notat dubitationem sed eventum. Unde da eventus ut forte. Unde is est sensus : Ne forte moriamur, id est ne forte peccemus, et sic moriamur. Forte, id est ex causa necessaria, sicut vulgariter dicitur forte fieri quoct ex causa necessaria fit. Tamen secundum Aristotelem : Casu vel fortuitu dicuntur fieri que non fiunt secundum solitum cursum nature vel ex deliberatione liberi arbitrii, scilicet ex causa per accidens.

 

 

APPENDIX XXIV

(cap. 3, q.2-3 et 7)

 

Utrum Adam voluerit fieri sicut Deus.

 

Tertio capitulo queritur utrum Adam voluit fieri sicut Deus.

Videtur quod non, quoniam dicit Apostolus : Vir non fuit deceptus sed mulier.

Item Augustinus : Non est credendum quod vir spirituali mente preditus voluit fieri sicut Deus.

Item dicit quod, sicut Salomon adoravit idola, non ibi quod crederet aliquid numinis esse, sed ne suas delicias molestaret, id est uxores suas, ita Adam comedit, ne uxor sua odio vel ira vel invidia tabesceret.

Contra. Augustinus dicit in Psalmo ibi : Quod non rapui, tunc exsolvi, Adam et Eva voluerunt rapere deitatem, et amiserunt felicitatem. Ergo Adam voluit rapere deitatem ; ergo voluit esse sicut Deus.

 

Solutio. Adam non voluit esse sicut Deus, sicut dicit Apostolus ad Timotheum II : Adam non fuit seductus, sed mulier. Tamen cum vidit mulierem, cuius erat caput, hoc volentem, et non correxit eam, sed ei assensit, tum consentientes et facientes pari pena constringuntur, peccatum Eve factum est suum. Et ideo dicitur quod voluit rapere deitatem, quia volenti rapere consensit, quam potius debuit corrigere.

 

Sed queritur quare Augustinus dicit : Non est credendum etc. Nonne mulier voluit fieri sicut Deus, que mentem habuit spiritualem. Item Lucifer hoc idem voluit, qui clarius vidit et perspicacius legit in speculo eternitatis.

Solutio. Hec questio est difficilis illis qui dicunt quod homo et angelus simul creati sunt et bonis naturalibus et gratuitis. Sed non dicimus ita, immo dicimus quod in angelo malo fuit tantum duplex status : nature tantum et culpe. In angelo bono duplex tantum, scilicet nature primus, gratie secundus, glorie scilicet, sed in homine triplex : primus nature tantum, secundtis gratie, quando Deus posuit hominem in paradiso et dedit ei precepta, quando etiam raptus fuit Adam in extasim et vidit misterium Trinitatis et coniunctionem Christi et Ecclesie et alia archana fidei ; tertius culpe. Sic ergo preditus fuit mente spirituali respectu mulieris, et etiam angeli uno respectu, quoniam habuit gratiam quam non habuit angelus et vidit quedam archana que non vidit angelus. Tamen angelus habuit alio modo perspicaciorem lucem quam homo. Sic ergo non est credendum etc., maxime cum non invenitur dictum.

 

Item queritur utrum Eva magis peccavit comedendo quam Adam. Videtur quod Adam, quoniam peccavit ex certa scientia, ut patet ex predictis, Eva autem ex ignorantia, quoniam per peccatum infidelitatis iam excecata comedit, ergo minus peccavit quam Adam sciens.

Contra. Illa peccavit ex superbia, iste ex pietate ; ergo Eva plus peccavit. Item Eva peccavit sciens, quoniam serpens reduxit ei ad memoriam preceptum Dei, dicens : Cur precepit vobis Dominus etc. ? Ergo non tantum ignorans peccavit, immo ex certa scientia et superbia ; ergo magis.

Quod concedimus. Nec valet hec argumentatio : Eva peccavit ex ignorantia, Adam ex certa scientia ; ergo minus peccavit simpliciter. Tamen quoad hoc verum est. Sed in muliere fuit alia circumstantia preponderans, secundum quam simpliciter est dicendum Evam plus peccasse.

 

 

APPENDIX XXV

(cap. 3, q.10-11)

 

Utrum peccatum Ade fuerit in Spiritum Sanctum.

 

Quarto capitula queritur utrum primum peccatum Ade fuerit in Spiritum Sanctum. Quod videtur, quoniam non peccavit in Patrem, quod est peccare per infirmitatem, quam adhuc non habebat, nec per ignorantiam, quoniam ex certa scientia peccavit, ut dictum est. Ergo peccavit in Spiritum Sanctum ; quod peccatum gravissimum reputatur ; unde dicitur irremissibile ; ergo gravius peccavit quam Eva ; quod est contra predicta.

 

Solutio. Iste appellationes peccare, in Patrem etc., prout proprie sumuntur, non dividunt peccatum ex opposito, quoniam ad hoc quod aliquod dicatur peccatum in Spiritum Sanctum, duo ad minus exiguntur : genus peccati scilicet et obstinatio vel impugnatio veritatts vel cordis obduratio vel pertinacitas. Unde si aliquis impugnet gratiam in animo leviter, non pertinaciter, non peccat in Spiritum Sanctum ; sed si obduraverit in hoc cor suum, quasi clausit illud Spiritui Sancto pulsanti. Hinc patet quod Adam non peccavit in Spiritum Sanctum, nec in Filium. Large tamen potest dici quod quicumque peccavit, peccat in Patrem, quoniam offendit Patrem.

 

Item videtur quod Adam peccavit ex ignorantia, quoniam dicit Augustinus : Adam inexpertus divine severitatis, credidit veniale quod erat mortale. Ergo credidit quod comedere de ligno vite esset veniale ; ergo ignoravit illud esse mortale ; et ideo comedit ; ergo peccavit ex ignorantia comedendo.

Contra. Quis est ita stultus quod non sciret esse mortale facere contra illud quod Deus sibi precepisset, dum preceptum recoleret. Sed Adam sciebat hoc esse preceptum sibi a Deo. Ergo sciebat quod facerè contra illud esset mortale, cum esset sapientior omni homine qui modo est.

 Item videtur quod non fuit ex ignorantia primum peccatum, quoniam si ex ignorantia precedente fuit, illa autem fuit culpa aut pena. Sed non culpa, quia de primo peccato agitur. Item non pena, quoniam Deus non infert penam nisi pro culpa. At hoc non precessit, et ita non fuit culpa ; et ita primum peccatum non fuit ex ignorantia.

 Quod concedimus, quoniam ignorantia, prout ponit, est duplex : quandoque enim ignorat aliquis quod tenetur scire ; et hoc est culpa. Item quandoque ignorat quod utile est scire ; quod est pena peccati. Neutra fuit in Adam ante peccatum. Quid est ergo quod dicit Augustinus ? Respondemus : credidit veniale, id est cito remissibile. Tamen sciebat esse mortale, sicut quandoque dicimus peccatum carnis secundum naturam veniale, id est cito potens habere veniam. Attendens ergo ad Dei misericordiam, solum quod pro peccato temporali tam graviter non puniret credidit. Sed si contulisset quod est summe bonus, attendisset quod peccatum quod summe odit, graviter punit. Huius autem scientiam habuit in habitu, quia erat expediens ; sed non contulit forsan amore uxoris impeditus.

 

 

Utrum Adam potuit peccare in primo statu venialiter.

 

Quinto capitulo queritur utrum Adam potuit peccare venialiter in primo statu. Videtur quod sic, quoniam primus motus carnis est peccatum veniale, et ille potuit esse cum Adam.

 Item primus motus in voluntate consistit, quoniam peccatum adeo est voluntarium, ut dicit Augustinus, quod si non est voluntarium, non est peccatum. Et voluntas maxime est in nostra voluntate vel in potestate, quoniam nichil est ita ut voluntas. Unde beatus Bernardus : Voluntas est motus animi liber sui. Ergo hec voluntas fuit in potestate Ade. Et ita prius potuit peccare venialiter.

Contra. Fomes vel corruptio carnis est causa efficiens in nobis huius primi motus, nec erat in Adam ante peccatum ; ergo nec effectus specialis.

Item iste motus est in nobis veniale peccatum, id est venia dignum, quoniam infirmitas innata nos excusat ; ergo in Adam non esset veniale peccatum, quoniam nullam habuit infirmitatem.

Quod concedunt multi dicentes quod generaliter nullum peccatum potuit primo esse veniale in Adam.

Sed contra. Dicit Augustinus quod, si aliquis diligit uxorem aut filios nimis, tamen citra Deum, scilicet quod Deum omnibus hiis preponit, aut etiam temporalia, venialiter peccat. Adam ergo potuit uxorem suam aut filios nimis aut parum diligere citra Deum, et in caritate qua Deum ante omnia diligeret, diligendo etiam uxorem citra, nimis tamen, et ita potuit hoc peccatum veniale fuisse in eo.

 

Solutio. Concedimus quod primi motus concupiscentie non potuerunt esse in Adam, quoniam ante peccatum omnia erant ordinata in Deo. Unde ratio omnino imperabat concupiscibili et irascibili humane. Et concupiscibilis omnino obediebat, nec movebatur nisi ad eius imperium, nec brutalis concupiscibilis aliquo modo trahebat ad illicitum humanam concupiscibilem. Unde tunc, si moveretur in eo brutalitas, non sequebatur sentiret humana concupiscenta. Motus autem brutalitatis non debet dici liber, neque voluntas, quia non est liber sui. Sed tunc solum, cum ratio imperaret, moveretur concupiscibilis. Ex hoc patet quod primus motus, qui dicitur peccatum, non potuit esse in eo, sed post peccatum versum est stratum eius in infirmitate eius, quoniam concupiscibilis non fuit ultra subiecta rationi, sed tracta est ad brutalitatem. Unde brutalitate movente illico vult concupiscibilis humana, et sic statim adest voluntas, que est peccatum sed veniale propter illam infirmitatem. Si autem ratio consentiat, peccatum est mortale.

Concedimus igitur quod peccatum veniale potuit esse in Adam, ut monstravimus. Sed raro accidisset et vix, quoniam cum voluntas non moveretur nisi ad imperium rationis, que diceret in solo Deo iocundandum esse simpliciter, a contemplatione et dilectione Dei descenderet ad inferiora, ratio raro suaderet, scilicet nisi tantum necesse est, fieri tamen posset.