DISTINCTIO XXXII

De caritate quantum ad divinam dilectionem.

 

 

A. De caritate Dei.

B. Ex qua intelligentia dicitur magis vel minus diligere haec vel illa.

C. Quod duobus modis inspicienda est dilectio Dei.

D. Si quis magis vel minus diligatur a Deo uno tempore quam alio ?

E. Si Deus ab aeterno dilexit reprobos ?

 

DIVISIO TEXTUS

Praemissis adiciendum est de dilectione Dei, etc.

In hac ultima parte agit Magister de dilectione Dei in comparatione ad nos.

Et circa eam determinat duo, quorum primum est : Utrum ipsa sit immutabilis essentia divina ?

Secundum autem est ex hoc resultans, scilicet qualiter Deus secundum eam alium plus alium minus diligere dicatur ? et haec incipit, ibi, B : Cum autem dilectio Dei, etc.

Quaeremus ad faciliorem intellectum circa primum quatuor,

quorum primum est : An hoc verum sit quod dicit Magister, quod caritas est essentia divina ?

Secundum : Quare hoc magis convenit caritati, quam fidei, vel spei ?

Tertium : Quare Apostolus attribuit caritati opera aliarum virtutum, et non fidei, vel spei.

Quartum erit : Utrum Dei dilectio recipit magis et minus ? de quo Magister quaerit in secunda parte lectionis illius.

 

 

ARTICULUS I.

An verum sit quod dicit Magister, quod caritas est essentia divina ?

 

Ad primum obicitur sic :

1. Quaecumque sunt omnino eadem, quidquid convenit per substantiam uni eorum, convenit et alii : caritas et essentia divina sunt eadem, ut dicit Magister, et loquimur de caritate qua nos diligit : ergo quidquid convenit caritati, convenit essentiae : substantialiter autem caritas ordinat ad actum dilectionis : ergo essentia ordinat ad actum dilectionis : ergo Deus diligit nos sua essentia, ita quod ly sua essentia construatur formaliter cum verbo, quod falsum est : ergo caritas et essentia divina non sunt idem.
2. Item, nihil diligitur nisi cognitum nihil cognoscitur nisi verum : ergo nihil diligitur nisi verum : sed unumquodque sicut se habet ad esse, ita se habet ad verum, ut dicit Philosophus : ergo nihil est verum, nisi quod in veritate est suo modo existendi, ut complexum existit ut complexum, et simplex ut simplex.

Item ulterius, non ab aeterno habuimus esse : ergo nec veritatem : ergo nec potuit nos diligere ab aeterno : ergo nec dilectio qua nos dilexit, est aeterna : sed essentia divina est aeterna : ergo dilectio non est essentia.

3. Item, cum dicitur, Creator Deus, verbum notat effectum in creatura : et non ponitur creatio in Deo propter hoc, sed potius circa rem quae fit : ergo similiter, cum dicit, Deus diligit nos, notatur effectus, et non ponitur aliquid in Deo per diligere.
4. Praeterea, aut dilectio connotat affectum, aut effectum : quia non potest pluribus modis considerari. Non affectum : quia sic Deus esset passibilis ab affectionibus, quod absit : ergo dicit effectum ergo non dicit essentiam divinam.
5. Item, Hugo de sancto Victore : Dilectionis vis esse dignoscitur, quod amantem transferat in amatum. Ergo dilectio exigit amatum esse : sed non ab aeterno fuimus : ergo non ab aeterno amavit : ergo dilectio non est essentia : quia Dei essentia aeterna est.
6. Item, hoc accipitur ab Augustino qui dicit, quod caritas nihil aliud est quam copula amantis et amati.

 

1. Sed contrarium habetur in libro primo Sententiarum, ubi multae auctoritates inducuntur, quod ab aeterno dilexit. Quod autem caritas sit essentia divina, habetur in primo libro Sententiarum.
2. Item, quidquid est in Deo, Deus est : caritas est in Deo : ergo caritas est Deus. Prima patet ex suppositis in primo libro Sententiarum. Secunda patet per hoc quod si deesset ei caritas, cum ipsa sit bonum optimum, et cum ipsa iucunda faciat omnia bona, ipse non posset esse optimus, nec Deus.

 

Solutio. Dicendum, quod non est dubium quin caritas sit in Deo, et sit Deus, et substantia divina.

 

Ad primum ergo contra hoc obiectum, dicendum quod illud argumentum non tenet in divinis propter attributa, quae in divinis variant modum significandi et non rem. Et hoc etiam secundum Philosophos verum est, ut patet : quia ipsi probant, quod sua voluntas et sua actio et sua substantia sunt idem quod esse, et tamen secundum Philosophos non quidquid convenit uni, convenit alteri.

Ad aliud dicendum, quod cogniti sumus ab aeterno, et habuimus veritatem causae ab aeterno in rationibus idealibus, licet non in esse naturae propriae : et hoc sufficit ad dilectionem et cognitionem proprie, sicut in primo libro Sententiarum probatum est.

Ad aliud dicendum, quod non est simile : quia creatio cum est res huius verbi, creat, dicit quid novum : et ideo formaliter non est fieri nisi in creatura sicut in subiecto et materia, efficienter autem est in Deo : sed caritas dicit perfectissimum quid in ratione boni, et ideo convenit Deo cui omne bonum et optimum est reponendum : et ideo non tantum notat effectum, sed etiam essentiam divinam, sub alio tamen modo significandi.

Ad aliud dicendum, quod non dicit effectum sed essentiam divinam, ut principium actus dilectionis, quia habitus et affectus et huiusmodi propter summam simplicitatem non cadunt in Deo.

Ad aliud dicendum, quod caritas semper iungit, sed non oportet ut iuncta sint uno modo, sed Deus est simpliciter : homo autem in ratione verbi ex quo cuncta procedunt ad ortum.

Per hoc patet solutio ad sequens.

 

 

ARTICULUS II.

Quare caritas est magis essentia divina, quam fides et spes ?

 

Secundo quaeritur : Quare hoc magis convenit caritati, quam alii ?

Et dicitur ab omnibus : quod haec est ratio : quia

1. Ipsa est perfectissima virtus et forma virtutum, quae numquam excidet : et ideo in Deo est principaliter, in nobis autem per imitationem.
2. Sed contra hoc est quod dicit Apostolus, ad Galat. V, 6 : Fides per caritatem operatur. Ergo, ut videtur, caritas est efficiens operum aliarum virtutum, et non forma.
3. Item, super illud : Iustus autem in fide sua vivet, dicit Glossa : Caritas est forma virtutum, sine qua fides informis est. Ergo est efficiens et forma.
4. Item, Apostolus, I ad Timoth. I, 5 : Finis praecepti est caritas. Ergo est finis.

 

Quaero ergo, ratione harum quatuor, quare caritas essentialiter est in Deo et non fides ? et : Quare dicatur efficiens et mater et radix ? et : Quare sit forma, et quare finis ?

Et quia de hoc supra disputatum est multum, sufficiat hic tetigisse.

 

Solutio. Dicendum, quod caritas exemplaris virtus est in Deo : et hoc contingit ei propter perfectionem suam, scilicet quia ipsa perfectissimum habet actum qui numquam excidet : et quia obiectum eius est summa bonitas, quae desideratur ab omnibus : et quia iterum est maximum bonum inter bona spiritualia : quod patet ex hoc, quia dividit inter filios regni et perditionis.

 

Ad aliud dici potest, quod caritas est efficiens, sicut calor universalis organorum : sicut enim dicit Philosophus, quilibet sensus habet actum suum et obiectum, quo non communicat cum alio, et habent omnes sensus unum gravans ab actu, sicut frigus descendens a cerebro, et claudens sensus : ita etiam habent aliquod unum movens ad actum, quod est calor ad exterius expansus in vigilia cum spiritu animali ad organa sensuum moto in vigilia. Unde etiam dicit quidam Philosophus, quod vigiliam facit expansio caloris et spiritum ad exterius.

Per istum modum possumus dicere, quod caritas dicitur efficiens et movens in virtutes : quod tamen a nulla virtute tollit proprium obiectum et actum proprium, sicut nec calor naturalis a sensu. Et quod hoc verum sit, videtur ex hoc quod dicitur : Caritas Dei diffusa est cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Spiritus enim omnia movet. Et videtur caritas esse sicut instrumentum motus eius.

Per hoc etiam quod ipsa est calor voluntatis relatus generaliter in omne illud quod est bonum : sicut etiam in corpore animato ponimus spiritum facere motum et sensum, et quod calor est suum instrumentum per quod facit. Et per hoc patet ratio primi quaesiti.

Qualiter autem sit mater et radix, supra dictum est. Et per hoc patet solutio secundi quaesiti.

Forma autem potest dici caritas, secundum quod ipsa est amor boni simpliciter, ita quod simpliciter dicatur quod nulla differentia contractum est et specificatum. Illud enim erit salvatum in omni bono contracto et specificato per rationem specialem, sicut videtur dicere beatus Augustinus : Bonum hoc, bonum illud : tolle hoc et illud, et videbis bonum omnis boni bonum. Verum autem volitum in fide est bonum quoddam habens aliquid de simpliciter bono et arduum in spe. Et similiter pulchrum in temperantia, et forte in fortitudine, et iustum in iustitia, et eligibile ad opus in prudentia. Sed unumquodque istorum aliquid addit bono. Caritas autem est boni absolute et simpliciter, quod est primum bonum. Cum igitur hoc ut ratio quaedam omnis boni salvetur in omnibus bonis contractis, ipsum erit forma ad quam nituntur omnia bona quantum possunt, et a quo habent boni rationem, quoniam si non sit per se bonum, nullum erit particulare bonum et contractum. Secundum hunc igitur modum amor boni per se est in omni virtute, sicut ratio boni quod optat virtus illa, et sic est forma non dans esse simpliciter, sed ratio quaedam a qua et sub qua sumitur ratio boni quod virtus particularis desiderat acquirere per actum proprium : et sic iterum non excludit formam dantem esse, licet sit aliqua ratio eius : sicut illud quod est per se, est ratio eius quod accipit ab ipso : unde ipsum pro possibilitate imitatur in aliquo, et non simpliciter : et hoc modo dico eam esse formam virtutum. Et per hoc patet ratio tertii quaesiti.

Finis autem dicitur fere eodem modo : quia etiam forma et finis parum differunt : est tamen aliqua differentia. Dicit enim Philosophus, quod omnis operatio et prohaeresis boni alicuius operatrix esse videtur : et ideo diffiniens bonum dicit, quod bonum est quod omnia exoptant vel appetunt vel desiderant. Consideremus ergo duo, bonum quoddam ut verum vel arduum vel pulchrum quod est terminus actus virtutis huius vel illius, et quo habito cessat a motu. Et quaeramus : Utrum desideret illud acquirere per actum, quia est hoc bonum, vel quia est bonum simpliciter ? Si quia est hoc bonum : tunc oportet, quod ratio boni huius est causa appetitus generaliter in omnibus appetentibus bonum, quod patet esse falsum : ergo id quod movet efficientem virtutem vel quodcumque aliud, erit bonum : et hoc prolixe probat Boetius in libro de Consolatione philosophiae : ergo amatum bonum simpliciter et amor boni movent efficientem : sed hoc quod movet efficientem, est finis : ergo amatum bonum simpliciter, et non hoc vel illud, est simpliciter finis. Caritas igitur non ex parte amantis, sed ex parte amati boni simpliciter, est finis praecepti et omnis operis boni. Istud autem hic volui ponere : quia quamdam viam intelligibiliorem dat, quam quae supra est determinata.

Et ex hoc patet solutio ad totum.

 

 

ARTICULUS III.

Quare Apostolus attribuit caritati opera aliarum virtutum ?

 

Tertio quaeritur : Quare Apostolus attribuit caritati opera aliarum virtutum ? Est enim iustitia generalis virtus, ut dicunt Sancti : ergo videtur, quod magis iustitiae quam caritatis sint huiusmodi opera.

Praeterea quaeritur : Penes quid accipiuntur ?

 

Solutio. Dicendum, quod in veritate, sicut prius dictum est, caritas est quaedam similitudo divinae bonitatis in nobis, et calor omnia movens, sicut calor solis : et ideo ei non tantum illa, meo iudicio, sed omnia opera attribui possunt. Iustitia autem non est generalis motor, sed generalis virtus, et generalis status virtutis. Philosophus enim dicit, quod iustitia generalis est idem quod virtus : et hoc ego intelligo, id est, idem quod quidam status generaliter virtutem continens : et hic status est ordo rectus hominis vel animae in substantia animae et in viribus ad se et ad proximum et ad Deum : et ideo cum non sit ordinans in actum ut generalis motor, non possunt ei attribui opera virtutum aliarum.

Ad aliud dicendum, quod opera illa aut sunt a malo, aut sunt in bonum ordinantia diligentem. Si in bonum : aut in bonum quod est finis, aut in bonum quod est ad finem. Si in finem : aut respectu boni, aut respectu modi se habendi ad utrumque in statu meriti. Si respectu veri : tunc omnia credit. Si respectu boni tunc omnia quae credit, sperat. Si respectu modi habendi se ad utrumque in statu meriti in quo promissa differuntur tunc omnia sustinet dilata et promissa. Si autem respectu eius quod est finem tunc aut hoc est respectu boni existentis in se, aut respectu eius quod est in proximo, aut utroque modo, aut respectu habiti, aut respectu non habiti. Si respectu habiti in se : tunc non inflatur in se de bono accepto. Si autem respectu non habiti quod non accipit : tunc non est ambitiosa, quia non quaerit ea quae sunt supra se, quae non vult Deus dare. Si autem respectu habiti in proximo, aut secundum ordinem in verum, aut secundum ordinem in bonum. Si secundum ordinem in verum : tunc congaudet veritati. Si autem secundum ordinem in bonum tunc non aemulatur. Si autem est respectu habendi non habiti a proximo : tunc non impedit, eo quod non quaerit quae sua sunt, sed potius quae aliorum. Si autem secundum ordinem a malo a quo avertit, aut a malo poenae, aut a malo culpae. Si a malo culpae, aut illud est intus, aut extra. Si intus natum est esse, aut est natum inesse secundum rationalem, et sic non cogitat malum : aut secundum concupiscibilem, et sic non gaudet super iniquitate : aut secundum irascibilem, et sic non irritatur. Si autem natum est malum esse extra, sic non agit perperam. Si autem est a malo poenae : aut illud malum est in alio, et sic benigna est in poenis aliarum quasi boni igne liquefacta fluens ad auxilium tribulatorum : aut est in se, et tunc aut est contractum, et tunc illud suffert, id est, portat propter amorem iustitiae influentis : aut est illati ab alio, et sic patiens est iniuriis sibi illatis.

Et ex hoc patet solutio quaesiti : et haec etiam est una causa, quare ista est maxime divina virtus.

 

 

ARTICULUS IV.

An dilectio Dei suscipiat magis et minus ? et : Utrum plus diligat praescitum iustum, vel praedestinatum iniustum ?

 

Quarto et ultimo quaeritur : Utrum dilectio Dei recipiat magis et minus ?

Et hoc videtur ex his quae dicuntur in Littera, ibi, A, in fine : Omnia diligit quae fecit : et inter ea magis diligit rationales creaturas, et de illis eas amplius quae sunt membra Unigeniti sui, et multo magis ipsum Unigenitum.

Item, cum dilectio ponat effectum in creatura, ut dicunt Sancti, et ille effectus inveniatur maior et minor, videtur, quod dilectio Dei recipiat intensionem. Vel si dicat, quod quantum ad se omnes aequaliter diligit, sicut videtur dicere sapiens, quod aequaliter cura est illi de omnibus : tunc videtur, quod te tantum diligit, quantum se et quantum Unigenitum suum, quod absurdum est : ergo videtur, quod suscipiat intensionem et remissionem.

 

Ulterius quaeritur : Utrum plus diligat praescitum iustum, vel praedestinatum iniustum ?

Videtur, quod praescitum : quia

1. In illo apparet maior effectus dilectionis : ergo plus diligit illum.
2. Item, ipse dicit : Ego diligentes me diligo : sed ille praescitus modo plus diligit : ergo plus diligitur.

 

Contra :

Malach. I, 2 et 3 : Dilexi Iacob, Esau autem odio habui. Ergo dilectio simpliciter refertur ad praedestinatum, et secundum quid tantum ad praescitum.

De Petro autem et Ioanne qui plus dilexit et diligebatur, hic posset esse quaestio, sed supra determinata est.

 

Solutio. Dicendum, quod dilectio Dei dicitur tribus modis, scilicet aeterna tantum, et illa non recipit intensionem et remissionem : quia ipsa non cadit nisi super aeterna, scilicet Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum : et quia illi sunt bonitas una et summa, ideo una dilectio essentialis est eorum. Alio modo dicitur dilectio praedestinationis, et illa dicit essentiam divinam et ordinem praeparationis ad effectum gratiae in vita, et gloriae post mortem : et gratia illius boni quod praeparatur, recipit magis et minus, ut dicit Magister in Littera. Tertio modo dilectio Dei dicitur, quae dicit essentiam divinam, et ponit effectum in praesenti.

Et per hoc patet, quod Unigenitum diligit prima dilectione, et non membra. Secunda autem et tertia Christum hominem diligit plus quam membra. Et per hoc patet solutio ad primum.

Quando enim infert, quod in se diligit tantum membra quantum Unigenitum, nihil est : quia in se considerata caritas, non refertur ad membra : et ideo nulla est comparatio.

Ad aliud dicendum, quod simpliciter plus diligit praedestinatum : quia ad plus, id est, ad vitam aeternam. Secundum quid autem praescitum, quia quoad praesentis iustitiae statum, et in quantum actualiter plus diligitur, et non simpliciter.

Et per hoc patet solutio ad totum quod est dubitabile in ista lectione.