PSALMUS XLVI

 

PSALMI TITULUS : IN FINEM PSALMUS DAVID PRO FILIIS CORE.

 

Omnes gentes. [Aug., Gl. int., Hier., Cassiod., Hier.] Titulus. In finem, psalmus David pro filiis Core. Gentes quas in praecedenti psalmo vocavit ad fidem iam conversas, in hoc psalmo invitat ad laudem. Vel hae sunt filii Core, id est filii passionis. Et est sensus. Psalmus iste, est David prophetae, qui hic loquitur in voce apostolorum, habitus pro filiis Core, id est pro conversis gentibus dirigendis, in finem, id est in Christi laudem. Intentio. Monet ad laudem. Modus. Bipartitus est psalmus.

Primo gentes ad quas gratias transivit, invitat ad laudem Dei.

Secundo ascensio et regnum Dei describitur. Unde monet instanter psallere, ibi, ascendit Deus in iubilo. In voce ergo apostolorum gentes ad laudem monens ait :

 

1. Omnes gentes, plaudite manibus ; iubilate Deo in voce exsultationis.

Omnes gentes. [Aug.] Quasi dicat : Et si insultent pueri, scilicet Iudaei, dicentes : Ascende, calve. Vos, omnes gentes, ad quas transivit gratia, non modo Iudaei, plaudite manibus, id est gaudete bonis operibus, iubilate Deo in vote exsultationis. Quasi dicat : Concordet manus, et lingua illa operetur. Haec confiteatur. Unde in Levitico, caput turturis iubetur retorqueri ad ascellas. Nostra editio habet ad pennulas.

 

2. Quoniam Dominus excelsus terribilis ; rex magnus super oiuuem terram.

Quoniam. [Cassiod., Aug., Alcuin., Aug., Cassiod., Alcuin.] Hae sunt causae iubilandi et plaudenda : quoniam Dominus quem irriserunt pueri, est excelsus, id est potens, quos vult, et terribilis ascendendo caelum, qui prius despicabilis apparuit. Vel, terribilis quia iudicaturus in potestate, et rex magnus, quia suos regit, super omnem terram, non tantum super Iudaeos. Quod ostensum est in titulo erucis superposito, tribus linguis inscripto.

 

3. Subiecit populos nobis ; et gentes sub pedibus nostris.

Subiecit populos nobis. [Cassiod., Aug., Cassiod., Rem.] Loquitur in persona Ecclesiae. Quasi dicat : Et ideo etiam plaudite, quia subiecit populos nobis, id est universali Ecclesiae. Hoc enim dicere communiter omnibus fidelibus convenit, quibus omnes extrinseci sunt. Quanti enim modo currunt ad Ecclesiam nondum Christiani rogantes auxilium Ecclesiae ? Subveniri sibi temporaliter volunt, et si in aeternum nobiscum regnare adhuc nolunt. Et gentes sub peditus nostris. Sic enim exaltata est Ecclesia, ut omnes nondum credentes sub pedibus habeat, quia Ecclesiae auxilium quaerunt, atque temporaliter ei serviunt. Vel in persona apostolorum dicentium sic : Subiecit nobis, apostolis qui de Iudaea sumus, populos gentium. Passi enim a suis, honorantur a gentibus. Et gentes sub pedibus nostris, id est sub praedicatione nostra. Per pedes praedicatores accipe, quibus populi subiecti sunt. Vel ita in persona eorumdem apostolorum ; Deus subiecit sibi populos, id est Iudaeos, nobis, associandos, et gentes, id est gentiles credentes, sub pedibus nostris, id est sub praedicatione nostra, cui obediunt, et

 

4. Elegit nobis haeredi talem suam ; speciem Iacob, quem dilexit.

Elegit, [Cassiod., Alcuin., Aug.] non merito nostro, sed sua gratia, dicit Ecclesia, scilicet dare nobis ; et si ad Iudaeos venerit haereditalem suam, id est vitam aeternam, quam haereditatem speciem, id est pulchritudinem Iacob, id est posterioris populi, quam pulchritudinem. Vel quem Iacob dilexit. Caelestis haereditas pulchritudo Christiani populi, in qua speciosus erit, fulgens sicut soi, qui nunc est abiectus. Vel in persona apostolorum sic, elegit dare nobis haereditatem suam, multorum populorum, ut colamus eam, gladio praedicationis corda eorum ferientes, et malitiam destruentes. Quam speciem Iacob, id est similes Iacob, vel significatos a Iacob, scilicet qui terrena dant pro caelestibus, ut Iacob fecit, qui dedit edulium lentis pro primogenitis Esau, quod fuit ex gratia, quia eum dilexit, Esau reprobato. Unde hic sequitur, quem dilexit.

 

Pars II, Διαψαλμα.

5. Ascendit Deus in iubilo ; et Dominus in voce tubae.

Ascendit. [Cassiod., Alcuin., Aug., Cassiod.] Secunda pars, ubi ascensio, et regnum Dei describitur, unde instanter monet psallere, quasi dicat : Nobis subiecit, et potuit, quia ascendit Deus, id est Christus in iubilo, quin gaudium admirantium apostolorum non poterat exponi. Est enim iubilus ineffabile gaudium, quod nec taceri potest, nec exprimi valet, quod Ecclesia praesentat in praecipuis solemnitatibus, circa eamdem vocem varias formando melodias, ut in natali Domini cantatur. Tanquam sponsus, quasi non valens exprimere meritis hilaritatem sentiens de se. Sicut Ieremias qui ait A, a, e. Domine Deus, puer sum, nescio loqui. Et Moyses postquam coepit loqui cum Domina, dicit se esse factum tardioris et impe itioris linguae ; qui omni Aegyptiorum sapientia eruditus fuerat. Nam cum quis accedit ad intelligendum et loquendum de Verbo, quod erat in principio apud Patrem, mens deficit, vox silet. Et Dominus in voce tubae. Ibi enim audita est vox tubae, id est vox manifesta angelorum clamantium : Viri Galilaei, quid hic statis aspicientes in caelum, etc. Quod ideo factum est ut mundus firmius crederet. Quod tales praecones, scilicet apostoli et angeli confirmanet. Ergo

 

6. Psallite Deo nostro, psallite : psallite regi nostro, psallite.

Psallite Deo nostro, [Cassiod., Aug., Cassiod.] id est operibus laudate eum, quem ut hominem irriserunt alieni, sed est et Deus. Psallite assidue regi nostro, id est Christo, psallite. Valde est salutare quod iam tam crebro repetitur. Ideo psallite.

 

7. Quoniam rex omnis terne Deus ; psallite sapienter,

Quoniam, [Cassiod., Aug., Cassiod., Aug.] ipse est Deus, qui creat, et rex creata gubernans. Rex dico iam omnis terrae, quia ab omni terra agnoscitur. Non est rex tantum partis terrae, ut Iupiter Cretae, et Mars Thraciae ; psallite dico, sapienter. Docet hic quomodo sit psallendum, scilicet sapienter, olim sine sensu psallebant, dum collebant lapides. Nemo sapienter facit, quod non intelligit. Et debetis psallere, quia

 

8. Regnabit Deus super gentes ; Deos sedet super sedem sanctam suam.

Regnabit, vel regnavit, Deus, [Cassiod., Aug., Hier.] quasi dirat : Qui humilem contemnunt, saltem potestati eius succumbant. Regnabit dico, super gentes, omnes qui olim super unam gentem Iudaeorum ; modo impleta est haec prophetia : Deus sedet super sedem sanctam unam, id est, super caelos ad dexteram Patris regnans per saecula. Vel sedes sancta, sunt throni virtutes et sancti. Et est super sedem sanctam suam, id est super angelos et iustas animas. Quomodo regnabit ? quia etiam

 

9. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham ; quoniam dii fortes terrae vehemenler elevali sunt.

Principes omnium populorum [Aug., Hier., Alcuin.] non unius proprii tantum, id est primitivi omnium gentium, congregati sunt, id est, convenerunt credendo cum Deo Abraham, id est in Christo, qui est Deus Abrahae, qui habet filios de lapidibus. Quasi dicat : Expulsis Iudaeis gentes ab oriente et ab occidente venientes, in filios Abrahae succedunt habentes promissionem. Unde sequitur, quoniam dii ; quasi dicat ideo congregati sunt : Quoniam dii fortes terrae, id est Iudaei praesumentes de se terra, vehementer elevati sunt, id est valde superbierunt. Quasi dicat : Fracti sunt rami, ut humilis oleaster inseratur. Vel ita : ideo congregati, quoniam dii terrae, id est apostoli, fortes, quos neque mors neque vita separabit a charitate Christi, vehementer elevati sunt doctrina et miraculis.

 

 

PSALMUS XLVII

 

PSALMI TITULUS : PSALMUS sive LAUS CANTICI FILIORUM vel FILIIS CORE, SECUNDA SABBATI.

 

Magnus Dominus et laudabilis nimis. [Aug., Alcuin., Cassiod.] Titulus : Psalmus, vel laus cantici filiorum vel filiis Core, secunda Sabbati. Sicut legitor in Genesi : Primo die fecit Deus lucem, et discrevit a tenebris, rebus confusis atque informibus formas accipientibus : sic Dominico die qui primus fuit in prima rerum conditione Christum a mortuis suscitavit, et lucem immortalitatis discrevit a tenebris mortalitatis. Secunda Sabbati, id est secundo die, fecit Deus firmamentum. Ita tempore post Christi resurrectionem Ecclesiam fecit, scilicet corpus capiti, quae est firmata post Christi resurrectionem supra firmam petram, a qua dimoveri non potest. Unde Apostolus : Quae est columna et firmamentum veritatis, de qua hic cantator filiis Core. Et est sensus tituli : Psalmus iste, vel laus cantici est. Et est filiorum Core vel cantatur filiis Core. Psalmus dico habitus secunda Sabbati, qua factum est firmamentum, id est caelum, id est agens de Ecclesia, quae post Christi resurrectionem est confirmata, quam vocat civitatem. Et commendat hanc civitatem et dominum civitatis. Quinque autem modis commendat civitatem, scilicet a dignitate conditoris, a situ, ab amplitudine, a benignitate regis, a stabilitate aeterna. Intentio. Monet ut omnes eam amplificent. Modus. Bipartitus est psalmus.

Primo, agit de fundatione civitatis quam commendative describit.

Secundo agit gratias de adventu Christi ; monet de gradibus Ecclesiae distribuendis, per quos Salvator possit agnosci, ibi, suscepimus, Deus. Propheta ergo primo commendans civitatem a dignitate conditoris dicit :

 

1. Magnus Dominus et laudabilis nimis ; in civitate Dei nostri in monte sancto eius.

Magnus Dominus [Aug., Cassiod., Alcuin.] qui prius humilis fuit, est magnus, quia omnia potenter fecit. Et laudabilis, quia pulchre et mire fecit nimis, sine termino et fine. Ubi laudabilis ? In civitate Dei nostri, non in Babylonia, quae est civitas malorum. In malis enim blasphematur Deus, quae civitas est sita in monte sancto eius. Non potest abscondi haec civitas, omnibus diffamati est. Hic est mons ille qui, ut ait Daniel, fuit parvus lapis praecisus de monte sine manibus, qui crevii in montem magnum postea, et implevit omnem terram, id est Christus de gente Iudaeorum sine virili semine natus, super quem fundata est Ecclesia. Ne autem putes hanc civitatem non ubique esse, addit :

 

2. Fundatur exsultatione universae terrae ; mons Sion, latera aquilonis, civitas regis magni.

Fundatur exsultatioue. [Hier., Alcuin., Cassiod., Aug.] Quasi dicat : Quae civitas fundatur exsultatione universa terra. Quae enim prius maledictionibus subiecta, sterilitatis opprobrio dolebat, nunc prole fecunda ubique exsultat. Et commendatur hic ab amplitudine. Vel secundum aliam litteram, scilicet : Fundatur exsultatione universae terrae. Quasi dicat : Dominus est magnus. Dominus dico, Fundatur exsultatione universae terrae, cui sensui concordat alia translatio ; alii enim transferunt sic : Dilatans exsultationes universae terrae. Ipse est Christus qui per universam Ecclesiam gaudia dilatat. Mone Sion, etc., per partes ostendit quod dixerat, per montem Sion, Iudaeos significat ; per latera aquilonis, gentes quae adhaerent diabolo, qui per ventum frigidum et durum aquilonem significatur. Ipse namque ait : Ascendam in caelum et ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissime. Unde in canticis : Surge, aquilo, et veni, auster. Unde Ieremias : Ab aquilone pandetur omne malum super faciem terrae.

[Hier., Cassiod., Aug.] Quasi dicat : Vere universa terra fundatur, quia mons Sion, id est Iudaei, et latera aquilonis, id est gentes. Quicunque enim alicui haerent latera eius dicuntur. Unde solemus ita loqui, bonus homo est, sed prava latera habet, scilicet maligni sunt, qui ei iuncti sunt. Ita gentes erant diaboli latera. Haec, inquam, sunt civitas regis magni, id est Dei. Alii reges non sunt magni. Et est sensus : Duo parietes convenerunt in lapidem angularem, qui fecit utraque unum, ut esset unum ovile et unus pastor. Et

 

3. Deus in domibus eius cognoscetur, cum suscipiet eam.

Deus etiam cognoscetur in domibus eius, civitatis, [Gl. int., Hier., Aug., Cassiod. Gl. int.] domibus dicit pluraliter, quia iam sunt plures domos in ea civitate. Multi enim sunt Ecclesiarum ordines, una tamen Ecclesia. Dico cognoscetur, sed hoc per gratiam suscipientis. Et hoc est, cum suscipiet ut medicus eam curandam. Vel de futuro potest legi, secundum aliam litteram, sic : Deus cognoscetur, in futuro. In gradibus eius, id est secundum gradus meritorum, quia in singulis distinctim dabit cognitionem sui. Cum suscipiet eam, in aeterna beatiludine. Hic commendatur a benignitate regis.

 

4. Quoniam ecce reges terrae congregegati sunt ; convenerunt in unum.

Quoniam ecce reges. [Aug.]. Haec sunt latera Aquilonis. Quasi dicat : Vere latera aquilonis sunt civitas Dei, quoniam ecce teges terras congregati sunt cum caeteris fidelibus in unitate fidei. Convenerunt in lapidem angularem et hoc in unum, id est in unitatem fidei et morum. In hac unitate non est locus haereticis per partes pravi dogmatis concisis, qui dicunt : Ecce hic est Christus, ecce illic. Et sic,

 

5. Ipsi videntes sic admirati sunt : conturbati sunt, commoti sunt, tremor apprehendit eos.

Ipsi facti sunt videntes, [Aug., Cassiod., Hier., Aug.] et sic, scilicet videntes, admirati sunt de gloria et miraculis Christi ; et post admirationem gloriae et miraculorum Christi, conturbati sunt pro peccatis, et commoti sunt, id est ad bona mutati, tremor apprehendit eos pro conscientia delictorum. Tantus erat illis pavor, quod etiam corpore tremebant.

 

6. Ibi dolores ut parturientis ; in spiritu vehementi conteres naves Tharsis.

Ibi, [Aug., Alcuin., Aug., Cassiod., Alcuin., Cassiod.] id est in illa conturbatione fuerunt dolores poenitentiae. Dolores dico, ut parturientis, id est graves, sed utiles, quia inde fructus provenit. Unde Isaias : A timore tuo, Domine, concepimus et parturivimus spiritum salutis. Quomodo totum fiet ? quia in spiritu vehementi, id est per Spiritum sanctum, vel in forti timore tui iudicaturi. Conteres im Tharsis, id est evertes superbiam gentium. Cilicia namque regio a Tharso metropoli sua Tharsis dicitur : per hanc gentes accipiuntur ; a parte totum. Vel Tharsis est Carthago, quae navis olim floruit ad mercandum, quibus superbia gentium signatur, quae in incertis divitiarum, velut in flatibus vasi confidit. Sed iam firma sedes est in Sion, non in mari. Ibi enim stabiliri debemus, non perflari omni vento doctrina. Et nota quod ait conteres ; hoc enim dicit a simili naufragantium. Vel iuxta interpretationem nominis. Interpretator enim Tharsis exploratio gaudii. Naves ergo Tharsis sunt discursores, in diversis mundi gaudia plorantes. Hos conteret Dominus, ut ab his desistant Aliter ab illo loco, cum suscipiet eam, quasi dicat : Deus cognoscetur in domibus, et hoc, cum suscipiet eam civitatem tutandam, et quid opus est, ut tueatur eam ? Valde opus est, quoniam ecce reges terrae, gentium, ad litteram, congregati sunt et convenerunt in unum, contra hanc civitatem, ut tollerent eam ; sed postea, ipsi videntes, per fidem, sic, scilicet quod tam digna est haec civitas, admirati sunt ; et post admirationem, conturbati sunt. Hoc et reliqua quae sequuntur non mutantur a lectione priori. Aliter, et agitur ad litteram de Herode, et historia Dominicae nativitatis exponitur. Quasi dicat : Vere suscipiet, quia per incarnationem quae vere fiet, quoniam ecce reges, id est principes Iudaeorum, congregati sunt, ab Herode suscitante ab eis locum Dominicae nativitatis. Et ipsi convenerunt in unum, concorditer dicendo in Bethlehem Iudae, secundum Scripturas. Ipsi videntes sic ut in prophetia legerant fieri, admirati sunt de tanta gloria, et non leviter vel otiose ; sed conturbati sunt pro peccatis, et commoti, ad fidem, et tantus fuit pavor, ut corpus tremeret ; unde sequitur : Tremor apprehendit eos ; ibi dolores ut parturientis, id est poenitentia, quia ipsi videntes ita conturbati sunt ad poenitentiam, sed in spiritu vehementi, Herodis, conteres naves Tharsis, qui naves in Tharso Ciliciae, quae magos per aliam viam revertentes, transposuisse in patriam suam credebantur, confractae sunt ab Herode.

 

7. Sicut audivimus sic vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri : Deus fundavit eam in aeternum.

Sicut audivimus. [Cassiod., Aug., Alcuin., Aug.] Decursis omnibus quae tempore incarnationis acta sunt, concludit, quasi dicat : Et quia ita est, ergo sicut audivimus, in promissionibus propheticis, sicut est illud : Adorabunt eum omnes gentes, et omnes reges servient ei ; et illud : In semine tuo benedicemur omnes gentes. Sic vidimus in exhibitione. Omnes enim reges, omnes gentes adorant Christum, Christus regnat ad dexteram Patris in deitate, in Ecclesia, Domini virtutum, quia ibi custodes angelos deputat. Repetit idem dicens : In civitate, id est in catholica Ecclesia Dei nostri dicit, ne sibi hoc nomen conventus haereticorum usurpet. Quicunque est in hac civitate, audit et videt ; qui vero extra est, caecus est. Ne autem putetur haec civitas temporalis, addit. Dens ipse fundavit stabiliter eam civitatem. Ne ergo timeas nequando cadat firmamentum. Fundavit eam, dico in aeternum, non ad horam, ut prius tabernaculum Moysi.

 

8. Suscepimus Deus misericordiam tuam, in medio templi tui.

Suscepimus. [Cassiod., Alcuin., Aug.] Secunda pars, ubi agens gratias de adventu Christi, monet de gradibus Ecclesiae distribuendis, per quos Salvator possit agnosci. Sic continua quo ordine fundata est haec civitas ? Ecce suscepimus, etc., vel ita : quid audivimus et vidimus ? Ecce suscepimus, etc., vel ita : Fundavit, et vere, quia, o Deus, suscepimus nos boni qui sumus grana inter paleas, lilium inter spinas, amica inter filias, quid suscepimus ? misericordiam tuam. Non solum sacramenta, sed et rem sacramentorum. Nam sacramentis grana et paleae communicant, rem vero sacramentorum, soli boni percipiunt. Ubi suscepimus ? in medio templi tui, id est populi non suscipientis misericordiam, id est in medio palearum, quae per sacramenta quibus communicant, populus Dei sunt et templum. De quibus Apostolus dicit : Habentes formam pietatis ; virtutem vero eius abnegantes, qui populus palearum multus est, ita ut nulla videantur esse grana ; sed tamen,nonnulla suut, quia

 

9. Secundum nomen tuum, Deus, sic et laus tua in fines terrae ; iustitia plena est dextera tua.

Secundum quod est nomen tuum, o Deus, sic est, et laus tua in fines terra. [Aug., Cassiod., Alcuin., Cassiod., Gl. int.] Per hoc ostenditur, non in arcto fundata civitas. Vel ita, et agit de actuali susceptione Christi, qua susceptus fuit a Simeone et aliis, quando in templo est praesentatus. Et est, suscepimus, Deus, misericordiam tuam, id est Filium tuum, in medio templi tui, quod erat in Hierusalem, per hoc gravius accusantur, qui contemnunt eum, qui in medio eorum est conspectus, et per hoc notator incarnatio Christi, qui secundum quod homo hi templo est praesentabis. Vel ita : Et agit de susceptione Christi per fidem, qua ab omnibus credentibus suscipitur. Suscepimus, fide, o Deus, misericordiam tuam, id est Filium tuum, in medio  templi tui, id est in communi populi tui [Cassiod., Aug., Cassiod., Aug.] Et quia hoc est secundum nomen tuum, o Deus, quod ubique diffusum est, quia nullus est qui huic nomini se non subiiciat, et si nesciat cultum. Secundum ergo nomen tuum, id est sic ut reverentia tui nominis dilatetur. Sic et laus tua, quae non est nisi in sanctis vera, dilatata est, in fines terrae, id est in Ecclesia quae toto orbe diffusa est, laus tibi datur. Non enim desunt qui te laudent per omnes terras, quia dextera tua, id est propitiatio plena est iustitia, id est iustificavit multos, qui omnes laudant. Vel dextera tua, id est aeterna beatitudo, in qua parte iusti locantur, est plena iustitia, id est iustis, quia multi sunt iusti qui stabunt in dexteram. Unde,

 

10. Laetetur mons Sion et exsultent filiae Iudae, propter iudicia tua, Domine.

Laetetur mons Sion, [Gl. int., Aug., Hier.] id est Iudaea, quae primos radios fidei accepit ; et exsultent filiae Iudae, scilicet confessionis, id est gentes a Iuda, id est ab apostolis genitae per confessionem. Et hoc propter iudicia tua, Domine, quibus caecitas contigit in Israel, ut plenitudo gentium subintraret. Et o vos, gentes,

 

11. Circumdate Sion, et complectimini eam ; narrate in turribus eius.

Circumdate Sion, [Aug., Cassiod., Aug., Cassiod., Aug., Hier., Cassiod.] electos de Iudaeis. Circumdato dico, non scandalis, sed complectimini eam brachiis charitatis. Vel ita ab illo loco, laitetur mons, et intelligitur mons Sion Ecclesia generalis. Sion enim interpretatur speculatio. Et hoc est, laetetur mons Sion, scilicet quae est in speculatione populi. Et exsultent filiae Iudae, id est Christi, scilicet sanctae feminae ; per Iudam, genus earum ostenditur, propter Christum qui fuit de Iuda, et hae exsultant, ut in utroque sexu Ecclesia sit. Causa vero laetitiae sunt iudicia Dei : unde sequitur : Propter iudicia tua, Domine. Quasi dicat : Laetetur mons Sion et exsultet. Et hoc, propter iudicia tua, Domine, futura, ubi se sciunt ad beatitudinem futuram. Quasi dicat : Et si laborent modo iusti inter spinas, tamen exsultent propter hoc, quia non errat Deus in iudicando, sed discernet omnia grana a paleis. Concrete ergo nati, discrete vivant, non tenere modo iudicent : eorum est modo colligere, Dei vero est sperare, nunc merito, in futuro praemio. Illi qui intus sunt laetentur et exsultent ; vos autem reprobi, in quorum medio suscipitur misericordia, qui extra estis, rem sacramentorum non habentes, circumdate Sion, non scandalis, sed honores exhibendo ; et complectimini charitate eam, Sion, id est bonos, et vos praedicatores, narrate, id est praedicate aliis laudes eius. Et hoc in turribus eius, id est in altitudine munitionum eius, id est in concordia apostolorum qui sunt turres huius civitatis. Sicut enim in actuali civitate, turres sunt ad munitionem, et ad providendos hostium incursus, et ad loquendum exteris : ita in hac civitate bene sunt turres apostolicae, quaesunt munitiones contra haereticos : et altitudines, de quibus exteris est loquendum, ut possint exteri audire. Ne vero per laetitiam remissi lentescant, in virtute Ecclesiae monet corda ponere. Unde subdit :

 

12. Ponite corda vestra in virtute eius ; et distribuite domos eius, ut enarretis in progenie altera.

Ponite corda vestra. [Aug., Gl. int., Aug., Cassiod.] Quasi dicat : Narrate, non ut habeatis pietatis formam, et virtutem eius negetis : sed, ponite corda vestra, non modo ora in virtute eius, id est in charitate. Virtus enim civitatis est charitas, quam nihil vincit. Unde Salomon : dilectio fortis est ut mors. Et, habita charilale, distribuite, id est distinguite, domos eius, domum, scilicet a domo, quae habet formam tantum ; et quae cum forma habet pietatem, et nolite confundere, quasi unum sint. Quasi dicat : Si charitatem habueritis, non temere iudicabitis, et videbitis malos non obesse bonis. Vel ita : Distribuite domos eius, scilicet domos circumcisionis et praeputii, ut Paulus eat in gentes, alii in circumcisionem, dispensationem quidem diviserunt, sed charitatem iunxerunt. Hoc magis convenit, id est haec sententia melius litterae congruit. Unde subdit, ut sic, o praedicatores, enarratis in progenie altera, id est usque ad posteros. Vel ita secundum aliam litteram : Et distribuite gradus eius, id est officia distincta ordinatione disponite, scilicet presbyteros, diaconos, et huiusmodi. Ut per eos enarretis magnalia Dei in progenie altera, scilicet Christiano populo, qui est secundus ab Hebraeo, quem primum elegit Deus.

 

13. Quoniam hic est Deus, Deus noster in aeternum, et in saeculum saeculi ; ipse reget nos in saecula.

Quoniam hic est. [Cassiod., Aug., Cassiod., Aug.] Hic ostendit quid narrandum est, brevis est sententia, sed quae omnia concludit. Quasi dicat : Enarretis hoc, scilicet quoniam hic, scilicet Christus praesens, in terris visus, et cum hominibus conversatus est ; Deus, Deus noster et si in homine latet, et hoc in aeternum non ad tempus, ut falsi dii. Hoc dicit contra eos qui temporales homines deos faciebant. Et pro, id est in saeculum saeculi, et ipse reget nos ne cadamus, quia rex est Christus ; est enim Deus et rex noster, quia Deus est, protegit ne moriamur ; quia rex est, regit ne cadamus. Et hoc in saecula, id est sine fine.

 

 

PSALMUS XLVIII

 

PSALMI TITULUS : IN FINEM FILIIS CORE, PSALMUS DAVID.

 

Audite hac, omnes gentes, [Alcuin., Aug., Hier., Cassiod., Aug.] Titulus : In finem filiis Core psalmus David. Agit hic Propheta de amatoribus huius mundi, ostendens eos cum gloria sua perituros ; et de Christo redemptore, non illorum, sed contemptorum mundi, redarguens eos, illos qui colunt Deum, ut hic eis bene sit : qui murmurant vel blasphemant Deum, quia mali florent, et ipsi premuntur, quasi Deus haec ignoret, vel non curet, ne ipse laboret videndo, vel corrigendo. Contra hos loquitur hic Propheta filiis Core. Et est sensus : Psalmus iste, David tendens in finem, id est in Christum, cantatur filiis Core. Intentio. Monet, ut deiectus in mundo, non appretietur elatos. Modus. Quatuor sunt partitiones.

Primo attentos facit ad nova, et ad ingentia quae dicturus est.

Secundo incipit prosequi illa, dicens quod Christus non redimet improbos, ibi, cur timebo.

Tertio quae impiis et iustis reddenda sunt, ibi, sicut ores.

Quarto admonet ne timeantur potentes, qui omnia cum luce relinquunt, ibi, ne timueris. Primo ergo reddens attentos, ait :

 

1. Audite haec, omnes gentes ; auribus percipite, omnes qui habitatis orbem.

Audite haec quae dicturus sum.

[Aug.] Hic attentos facit omnes gentes, id est omnes iniqui. Haec iam hodie quae hic dicuntur, per recitatores audiuntur. Videmus enim hunc psalmum, qui ante non recitabatur nisi in una gente Iudaeorum, nunc recitari per totum orbem terrarum, scilicet per omnes Ecclesias, et auribus audiendi percipite. Quasi dicat : Non transeuntes audiatis omnes qui habitatis orbem, id est, omnes iusti, qui sunt domini, non servi rerum : habitant enim orbem, qui non tenentur ab orbe, nec eius erroribus implicantur. Postea quod dixerat exponit, dicens :

 

2. Quique terrigenae et filii hominum ; simul in unum dives et pauper.

Quique terrigenae. [Cassiod., Aug.] accipientes per terrigenas, iniquos, et per filios hominum, iustos. Vel ita, ut per gentes et inhabitantes communiter omnes homines accipiat, sic : Audite haecc omnes gentes, nullum excipio, quia non accipit Deus personas, omnibus praesto est ipse, et generale beneficium est incarnatio, et ut manifestius fiat quod dixit, addit, auribus audiendi, percipite, omnes qui habitatis orbem. Quique, etc. Exponit hic per panes quos ante vocaverat terrigenae, id est, iniqui : terrigenae sunt qui vitia terrena sequuntur, quasi geniti a terra : hi sunt in parte Adae, qui fuit homo, non filius hominis. Et filii hominum, audite, id est iusti, qui sunt in sorte Christi, qui fuit filius hominis, cuius gestavit imaginem. Postea addit. Quique, scilicet terrigenae, et filii hominum, ad utrumque enim refertur. Ac si dicat : Nulli sermonem subtraho, audiat haeres terrae propter iudicium, id est unde iudicetur ut sic timeat, et iustus propter regnum, id est unde regnet, ut sic diligat. Postea sequitur brevis explicatio iustorum, cum subditur, dives et pauper, dives refertur ad terrigenas, pauper ad filios hominum, etc. Dives, id est terrigena et pauper, id est Filius hominis, audite, qui estis simul in unum, id est non separati usque ad messem, quandoquidem non simul eritis, quando separabuntur zizania a tritico, oves ab haedis. Audiant ergo nunc, simul in unum, id est non separatim, et pascantur simul agni et haedi donec veniat, qui segreget alios ad sinistram, alios ad dextram.

 

3. Os meum loquetur sapientiam ; et meditatio cordis mei prudentiam.

Os meum. [Cassiod., Aug., Cassiod.] Commendat dicenda, quasi dicat : Ideo audite, quia os meum loquetur sapientiam, id est Christum. Sapientia ad divinas res pertinet. Et ne putes eum solo ore, et non ex corde loqui, addit, et meditatio cordis mei loquetur prudentiam, scilicet de moribus, quod est in futuro providere. Prudentia enim ad instruendos mores pertinet. In his duobus omnis sermo divinus indicatur, nec hoc a me, sed

 

4. Inclinabo in parabolam aurem meam ; aperiam in psalterio propositionem meam.

Inclinabo aurem meam in parabolam, [Hier., Alcuin., Hier., Aug., Hier., Aug.] id est humiliabo me veritati intus loquenti, quae docet me loqui per parabolas, ne omnibus pateat. Vel, inclinabo aurem meam in parabolam, id est humiliabo me veritati, quae per parabolas et aenigmata me docet. Videmus enim nunc per speculum in aenigmate. Quidquid enim modo videmus per aenigma est. Et aperiam in psalterio, id est factis ostendam propositionem meam, id est quid mihi prae omnibus propono, id est aeternam beatitudinem. Et est sensus, Factis ostendam quod dico.

 

Pars II,

5. Cur timebo in die mala ? iniquitas calcanei mei circumdabit me.

Cur timebo [Cassiod., Alcuin., Aug.] Secunda pars, ubi incipit narrare quae supra promisit, dicens quod Christus non redimet impios. Hic Propheta in sua persona generalem agens causam, quaerit causam damnationis et timoris malorum, quae est iniquitas. Et hoc est, cur timebo in die mala, id est in die iudicii ? quae dicitur dies, quia tunc omnia aperta erunt ; et mala, quantum ad iniustos, qui tunc damnabuntur. Ecce cur timebo, quia, iniquitas, etc., id est, pro iniquitate timebo, quam vitare possum. Mors quam timent homines, separatio est animae a carne. Mors autem vera quam non timent, separatio est animae a Deo. Utraque vero, diaboli persuasione propinata esi homini. Quasi dicat : Non est quod timeam, id est quod timere me oporteat, si volo, cum iniquitatem, quae est causa timoris, vitare in mea sit potestate : pro qua tantum timebitur in die novissima, quae erit damnatis mala, non iustis. Iuste ergo punietur quicunque non vitat, cum possit ; et hoc est, ideo timebo quia iniquitas calcanei mei circumdabit me. Alludit verbis quae in Genesi Dominus serpenti dixit : Inimicitias ponam inter te et mulierem : ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo eius. In singulis nostrum est haec mulier, et vir eius, Eva enim caro nostra est, quae seducit virum, id est rationem, per quam carnem labitur homo, qui lapsus per calcaneum hic significatur, quem observat diabolus, ut deiiciat. Vel per calcaneum, finis vitae intelligitur, cui diabolus maxime insidiatur ; per caput serpentis initium diabolicae suggestionis. Hinc dicitur : Illa obtervabit caput tuum, o serpens.

[Aug.] id est initium suggestionis, ne veniat delectatio, Et tu eius calcaneum observabis, id est lapsum carnis, vel finem vitae, ut insidieris. Et hoc est, iniquitas calcanei, id est quae mihi est ex lapsu carnis, quem observat diabolus. Observat enim diabolus quando labaris, ut deiiciat te ; tu observa caput eius, id est initium suggestionis. Vel, iniquitas calcanei mei, quae mihi erit in fine, circumdabit me, id est opprimet me, et faciet me timere.

 

6. Qui confidunt in virtute sua, et in multitudine divitiarum suarum gloriantur.

Qui confidunt. [Aug., Alcuin., Cassiod., Aug.] Hi sunt quos circumdabit iniquitas calcanei, scilicet, qui confidunt in virtute corporis vel animi, in divitiis vel amicis, in quibus summa omnium terrenorum concluditur. Quasi dicat : Timor est de iniquitate ; iniquitas vero de terrenis, in quibus adeo stulti sunt, quia alii sunt. Qui confidunt in virtute sua, id est praesumunt in virtute sua corporali, vel ingenii, et alii, quia gloriantur in multitudine divitiarum suarum, id est qui gloriantur in divitiis multis, unde superbiunt. Unde enim inflatur homo magis, quam de divitiis ? Et nota quia post intrinseca quae nomine virtutis significatur, ponit exteriora quae intelligit per divitias. Et alii sunt qui confidunt in amicis, hoc subintelligendum est ; sed frustra, quia

 

7. Frater non redimit, redimet homo ; et non dabit Deo placationem suam,

Frater, [Aug., Aug., Alcuin,, Cassiod., Hier., Aug,] ad litteram, non redimit eum. Et vere non, quia, an redimet em homo purus ? Quasi dicat : Non, quia non dabit frater, vel alius bomo, deo placationem tuam, id est unde Deus placetur. Vel ita ab illo loco, qui confidunt. Quasi dicat : Ideo timendum est iniquitate circumdato, quod per partes iniquitatis exponit, scilicet quem circumdet iniquitas, cum ait, qui confidunt et gloriantur, etc., quia eos scilicet Qui confidunt in virtute tua, et in multitudine divitiarum tuarum gloriantur, hoc non mutatur. Frater, id est Christus, sub admiratione pronuntiandum, qui est primogenitus in multis fratribus, et qui post resurrectionem dixit : Vade, et dic fratribus meis. Ille, inquam, tantus frater, non redimit : et si ille frater, id est Christus non redimit, redimet homo, qui sauciavit ? Quasi dicat, nullos homo redempturus est. Qui ergo in hoc fratre confidit, non timebit in die mala, ut alii. Ideo non redimet bomo, quia non dabit homo Deo placationem suam, id est unde placetur.

 

8. Et pretium redemptionis animae suae ; et laboravit in aeternum, et vivet adhuc finem.

Et non dabit pretium redemptionis animae suae, [Cassiod., Aug., Hier., Alcuin.] id est unde redimatur anima hominis, quia nulla oblatio potest compensari pretio Christi. Vel ideo, frater, id est Christus, non redimet talem, quia iste talis, qui confidit in virtute, vel divitiis, vel amicis, non dabit Deo placationem suam, id est qua flectat Deum pro peccatis ; et non dabit Deo, pretium redemptionis animae suae, id est eleemosynas, quibus redimat animam ; et ideo hic talis laborabit in aeternum. Labor non finietur, vita finietur. Vivet tamen adhuc in finem, id est, post finem vitae ; vivet secundum animam, quia non peribit anima cum corpore, sed dolori reservabitur, usquequo accepto corpore utrumque crucietur. Ideo laborabit, quia

 

9. Non videbit interitum cum viderit sapientes morientes ; simul insipiens et stultus peribunt,

Non videbit interitum, [Aug., Alcuin.] id est nos intelliget quod sit verus interitus. Et hoc, cum riderit sapientes morientes, id est quia vident aeque mori bonos et malos. Dicit enim : Si sapiens qui pie coluit Deum mortuus est, et non potest evadere, cur sequerer eum ? Faciam mihi bene dum vivo, et ita nescit iste, quid sit venis interitus qui ei eminet aeternus, tamen sapiens transit ad vitam, sed insipiens, id est qui sibi non prospicit in futuro ; stultus, scilicet qui nescit in quo malo nunc sit. Vel, insipiens, qui non attendit mala praesentis vel futura, et stultus, qui, si attendit, nun cavet, simul peribunt.

 

10. Et relinquent alienis divitias suas ; et sepulcra eorum domus illorum in aeternum.

Et relinquent divitias, [Alcuin., Aug., Gl. int. Aug.] propter quas fecerunt mala. Divitias dico, suas, quae non sunt secundum Deum, alienis : et si filiis relinquant, alienis tamen, quia alieni sunt, qui nihil prosunt ; et sepulcra eorum sunt domus illorum, qui palatia aedificaverunt in aeternum huius saeculi. Quasi dicat : In sepulcris manent, non in palatiis quae exstruxerunt. Vel ita : et sepulcra eorum, secundum opinionem suam, sunt domus illorum in aeternum, sunt, id est putant quod sepulcra eorum quae construunt quasi domos aeternas ad memoriam, semper sint domus ibi quamvis in inferno magis maneant.

 

11. Tabernacula eorum in progenie et progenie ; vocaverunt nomina sua in terris suis.

Tabernacula etiam earum, [Aug., Gl. int., Aug.] in quibus ad tempus sunt, id est domos quas haereticis relinquunt, putant esse duraturas in progenie filiorum et progenie nepotum. Et deinceps, et vocaverunt nomina tua, id est hoc quaerunt, ut invocentur nomina eorum a domibus illorum : quod tamen, non est magnum, quia haec invocatio tantum fuit, in terris suis, id est in provinciis suis, non apud exteros fama eorum pervenit. Vel ita secundum aliam litteram, scilicet, invocabant nomen eorum in territ ipsorum. Haec faciunt haeredes, qui ad sepulcra mortuorum inebriant se in memoriam eorum, sed nec gutta pervenit ad linguam in inferno ardentis. Ventri itaque suo serviunt, non spiritibus defunctorum : ad spiritus enim defunctorum nihil pervenit, nisi quod fecerunt dum viverent. Et tam in hoc quam in caeteris,

 

12. Homo cum in honore esset, non intellexit ; comparatus est iumentis insipientibus, et similis factus est illis.

Homo non intellexit, [Aug., Alcuin., Aug., Alcuin., Gl. int.] id est non intelligibiliter egit, dum sepulcra quasi aeterna exstruit, et nomina sua facit invocari, cum potius aeterna deberet quaerere, cum tamen in honore esset, id est ad imaginem Dei factus, nos quidem viribus, sed rationis intellectu. Vel ita : quasi dicat : Ita studet homo vanis, et inde non est accusandus Deus, sed homo, quia, homo cum esset in honore, id est ad imaginem Dei factus, non intellexit suam dignitatem, scilicet quod intellectu praest homo iumentis, non viribus. Quasi dicat : Non intelligibiliter egit, sed comparatus est amissa ratione iumentis insipientibus, id est non in alia re, sed in insipientia. Et merito et, id est quia similis factus est illis vitio suo, non natura ; illis, id est iumentis.

 

13. Haec via illorum scandalum ipsis ; et postea in ore suo complacebunt.

Haec via. [Cassiod., Aug.] Hic iam omnia dicta in unum colligit. Haec via, quasi dicat : Ita agunt illi. Et haec via, id est vita, quae dicitur via, quia ducit ad mortem. Via dico, illorum, non Dei, est scandalum, id est stimulus et dolor, non securitas, quia de suis actibus torquentur ipsis, id est malis. Non ita sit tibi, ut tales putes esset beatos. Vita matorum scandalum est. Unde Habacuc : Pro iniquitate vidi tentoria Aethiopia ; turbabantur pelles terrae Madian.

Aethiopes nigri daemones sunt, animos seductorum nigredine peccatorum et vitiorum caligine offuscantes. Unde : Dedisti eum escam populis Aethiopum. Horum tentoria et tabernacula sunt mali, qui de divitiis vel honoribus laborant, sicut boni aeterna, quaerentes sunt templum Spiritus sancti. Idem etiam sunt pelles terrae, quia terram amant, non caelum ; non dant terrena pro aeternis, sicut ; Iob ait : Pellem propelle, et omnia quae habet homo, dabit pro anima sua. Pellem propelle, et omnia quae habet homo, scilicet terrenitatis et mortalitatis pellem deformem pro pelle gloriosa. Vidi ergo quod turbabuntur tentoria Aethiopiae, scilicet pelles terrae, et hoc pro iniquitate sua. Per quid turbabuntur ?

[Hier., Alcuin., Aug.] Madian, id est ex iudicio cuius metu et nunc et in futuro cruciabuntur. Et postea in ore sua complacebunt aliis, id est, alios secum perdunt ; vel in ore suo, ubi simulatio est, complacebunt ; quia sua mala palliant. Et ideo illis placent non in corde, sed in ore. Vel, benedicent, alia littera quasi dicat : Cum tales sunt ut non quaerant nisi bona temporalia, fiunt etiam hypocritae, et labiis benedicent Deum, non corde, Audientes enim de aeterna vita, de contemptu mundi non curant, sed ne erubescant vel corripiantur, ore benedicunt Deum, et peiores sunt apertis malis, et fiunt posteriora prioribus deteriora. Vel benedicunt Deum, implendo desideria. Hic est mos peccantium Cum enim vota implent, Deo gratias agunt, sed in ore suo hoc faciunt, iuxta illud : Populus hic, labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me.

 

Pars III, Διαψαλμα.

14. Sicut oves in inferno positi sunt ; mors depascet eos.

Sicut oves. [Cassiod., Aug.. Gl. int., Aug., Alcuin., Cassiod., Alcuin.] Tertia pars, ubi dicit quas iustis et impiis reddenda sint. Quasi dicat : Illi ita se iactant, sed potili sunt illi, qui sola praesentia attendunt, iam in inferno mente, ut iusti mente in caelo faciunt. Ipsi dico existentes, sicut oves, scilicet ignavi, et mors, id est diabolus, pastor est eis ; alia littera, ut Christus vita, ita diabolus est mors, qui pastor est illis, ut ovibus quas trahit ad pascua mortis. Vel ita se iactant, sed mihi iam constat quod positi sunt, id est quod ponentur, post hanc vitam, in inferno sicut oves : oves enim amissa lana manent, sic in istis, sine consumptione substantiae, poena invenit quod cruciet. Et mors depascet eos. Hoc dicitur a simili iumentorum, quae non radicitus vellunt herbas, sed summitates carpunt, unde iterum herbae nascuntur ad pastum, sic et illi morte depasti reviviscunt, quia non deficiunt. Vel depascet eos, id est de pascua ad pascuam, id est de poena ad poenam ducet.

 

15. Et dominabuntur eorum iusti in matutino ; et auxilium eorum veterascet in inferno a gloria eorum.

Et iusti dominabuntur eorum. [Cassiod., Hier., Aug., Cassiod., Aug., Cassiod.] id est praeeminebunt eis et iudicabunt eos in matutino, id est in resurrectione, quando omnia erunt aperta, quia modo est nox, dum non apparent merita iustorum, et quasi felicitas nominatur impiorum ; et auxilium eorum, quod hic habebant in gloria saeculi, quod erat a gloria eorum, id est a virtute sua, pecunia, amicis, veterascent a simili panni, in inferno. Vel, auxilium eorum veterascet in inferno : et hoc, a gloria eorum, id est iuxta quantitatem gloriae eorum ; quia quantum aliquis malus visus est habere gloriam inter homines, tantum in inferno corruptionem patietur. Vel ita distingue, secundum aliam litteram, auxilium eorum veterascet in inferno, hic distingue : a gloria eorum, vel sua expulsi sunt, haec est alia littera. Ipsa ita, sed ego non. Et hoc est,

 

16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inferi, cum acceperit me.

Verumtamen Deus redimet animam meam. [Cassiod.] Ut terror praedictorum prosternit malos, ita spes redemptionis relevat bonos. Redimet dico, de manu inferi, id est potestate diaboli, qui ante adventum Christi animas tenebat, eum acceperit me, id est carnem ex me.

 

Pars IV, Διαψαλμα.

17. Ne timueris cum dives factus fuerit homo ; et cum multiplicata fuerit gloria domus eius.

Ne timuerit. [Cassiod., Aug., Cassiod.] Quarta pars, ubi est admonitio ne timeantur potentes in saeculo, qui omnia cum luce relinquunt. Cur enim haec peccatoribus sunt permissa, communis quaerela est. Quasi dicat : Quia sic peribunt mali, et Deus redimet suos. Ergo ne timueris esse bonus, eum ditet factat fuerit homo, in quo videris frustra tibi laborasse, qui iustus es, et tamen pauper. Non est magnum quod dives est ; hoc enim abiecti habent : Postea subiungit quod maius est, dicens : Et eum multiplicato fuerit gloria quae est in honoribus saeculi. Gloria dico, non tantum eius, sed et domus eius, quia non solus ipse, sed etiam omnes qui ad eum pertinent, honorantur ; et hoc etiam dicit pro nihilo esse ducendum. Ideo ne timueris,

 

18. Quoniam cum interierit, non sumet omnia ; neque descendet cum eo gloria eius.

Quoniam eum interierit, non sumet omnia, [Aug., Cassiod.] hic possessa ; neque descendet gloria eius ad inferos cum eo, quia in abyssum cadet, ideo ait, descendet. Et ideo descendet

 

19. Quia anima eius in vita ipsius benedicetur ; confitebitur tibi, cum benefeceris ei.

Quia anima eius [Cassiod., Aug., Cass., Aug.] sensualis, non ratio benedicetur, id est exaltabitur ; in vita ipsius, quia, quandiu vixit, sibi benefecit : in morte torquebitur anima. Vel, benedicetur, non utique de bono actu, sed de deliciis. Benedicetur enim favore luxuriantium, qui inter epulas pastoribus bene optant. Ideo etiam descendet, quia confitebitur tibi, id est laudabit te, o Deus, cum benefeceris ei, id est solummodo in prosperis : blasphemat in adversis ; despecta vero confessio est, quam prosperitas facit ; sed illa est magni meriti, quam non tollit vis doloris. Nec sufficit ei propria iniquitas, imo etiam

 

20. Introibit usque in progenies patrum suorum ; usque in aeternum non videbit lumen.

Introibit usque in progenies patrum tuorum, [Aug., Hier.] id est imitabitur antiquos patres iniquos, et ideo non videbit lumen. Qui enim patres pessimos imitantur, eorum societate damnandi sunt. Non videbit dico usque in aeternum, quia etiam hic in tenebris interioribus est, et postea exteriores patietur. Sed quare hoc ? quia,

 

21. Homo cum in honore esset, non intellexit ; comparatus est iumentis insipientibus, et similis factus est illis.

Homo cum in honore estet non intellexit. [Aug., Cassiod.] Quasi dicat : Non est inde accusandus Deus, sed homo. Et ideo comparatus est iumentis insipientibus, et similis factus est illis. Iterat hic deformitatem hominis, ut malus a malo quiescat.

 

 

 

PSALMUS XLIX

 

PSALMI TITULUS : PSALMUS ASAPH

 

Deus deorum.

[Cassiod.] Titulus : Psalmus Asaph. Sicut supra diximus, Asaph cum aliis multis praefectus fuit cantoribus in tabernaculo Domini, de quo in titulis psalmorum plerumque fit mentio, tum pro officii reverentia, tum pro nominis interpretatione. Asaph enim Hebraice, Latine congregatio, Graece synagoga interpretatur, quae secundum partem fidelem hic loquitur quae Christum exspectavit, per quam magis confutantur increduli Iudaei, cuius voce propter certius testimonium utitur hic Propheta agens de mutatione legalium sacrificiorum, in sacrificium laudis, sicut supra egit de mutatione eorumdem in sacrificium corporis et sanguinis Dominici ; agit etiam de utroque adventu Christi ; per primum blandiens, per secundum terrens. Et est sensus tituli : Psalmus iste attribuitur Asaph, id est synagogae fideli, in cuius persona loquitur hic Propheta. Intentione monet, ne quis ad iam terminata sacrificia redeat. Modus. Tripartitus est psalmus.

Asaph vocem Dei inducturus, in secunda parte de mutatione sacrificiorum, prius, id est in prima parte, agit de utroque adventu eius, per primum invitans, per secundum terrens.

Secundo vox Christi inducitur, monentis ut relictis sacrificiis pecudum fiat sacrificium laudis, ibi, audi, populus meus.

Tertio, dicit a quibus sacrificium velit, ubi peccatori suae nequitiae imputantur, ibi, peccatori autem, etc. Ne quis autem mediocriter de incarnatione aestimet, potentia incarnati praedicetur, ut incredulitas omnis tollatur, cum ait :

 

1. Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram.

Deus, [Aug.] scilicet Verbum caro factum, qui est factor deorum, id est qui homines deificat, dedit enim potestatem filios Dei fieri his qui credunt in nomine eius ; qui est etiam Dominus dominantium, locutus est per se, etiam per praecones, qui olim multifaria in prophetis loquebatur. Nota quia tribus modis Deus dicitur substantialiter vel naturaliter, ut Deus, Trinitas, scilicet Pater, Filius, Spiritus sanctus adoptative, sicut dicuntur sancti, qui per gratiam adoptionis dii sunt nuncupative, ut idola et daemones : Et vocavit. Antequam dicat, quid locutus sit, dicit quid loquendo fecit, quasi dicat : Dico : Locutus est. Et loquendo hoc fecit, vocavit terram, non unam tantum, sed eam omnem quae est,

 

2. A solis ortu usque ad occasum ; ex Sion species decoris eius.

A solis ortu usque ad occasum, [Gl. int., Aug.] missis testibus usque ad ultimum terrae. Non ergo solam Africam vocavit, ut ait Donatus, non illam separavit, quia nullas reliquit partes, quas sua vocatione non vocavit ; tantam vocavit, quantam fabricavit. Unde autem coepit ? ex Sion, id est a Ierusalem, quia inde coepit annuntiari species decoris eius, id est speciosus decor eius, quia speciosus fuit prae filiis hominum. Quasi dicat : Qui omnes gentes vocavit, a Ierusalem incoepit, quia inde exeuntes apostoli speciem decoris Christi toto orbe nuntiaverunt. Unde Isaias : De Sion exibit lex, et verbum Domini de Ierusalem. Ex Sion namque Evangelii decus coepit. Inde speciosus forma prae filiis hominum coepit annuntiari, quia ibi datus est Spiritus sanctus apostolis, ut essent testes in Ierusalem et in tota terra. Dico locutus est Deus ; et vocavit, qui etsi tunc occultus foret, pro similitudine carnis peccati ; et est adhuc ad dexteram Patris sedens, tamen

 

3. Deus manifeste veniet ; Deus noster, et non silebit.

Manifeste veniet ad iudicium, [Aug.] quia Deus est. Deus est Deus, inquam, non quilibet, sed noster, qui verus est Deus ; et non silebit in iudicio, ut modo cum et flagella sunt admonitio, modo enim exspectat ad poenitentiam.

 

4. Ignis in conspectu eius exardescet, et in circuitu eius tempestas valida.

Ignis in conspectu. [Cassiod., Aug., Alcuin., Aug., Cassiod.] Hic ostendit qualiter veniet ad iudicium ignis materialis, vel malae conscientiae ; exardescet, timeat ergo palea se arsuram, id est torquebit impios. Exardescet, dico, in conspectu eius, id est, cum conspicient iudicantem. Vel, secundum aliam litteram, ignis ante eum praeibit. Ignis iste materialis erit, quo comburetur facies mundi huius, et mali comburentur ; boni vero purgabuntur. Poena ergo terreat, quos praemia non invitant. Et in circuitu eius tempestas valida, tempestas haec, iudicatio Dei est, quae non ventis fiet, sed potentia Dei, per quam fiet ut eius sententia area ventiletur, et grana a paleis secernantur. Quae iudicatio tempestas dicitur, quia improvisa veniet, et festinanter rapiet quos ignis exuret.

[Aug., Cassiod., Aug., Gl. int.] Et haec erit in circuitu eius, id est in sanctis, et in angelis, qui dicuntur esse circuitus eius, quia cum ipso iusti sedentes iudicabunt, et angeli messores bonos a malis separabunt. Et est, tempestas, id est iudicatio et sententia aequitatis, quae dicitur tempestas. A simili, quia improvisa veniet, et subito rapiet, valida, quia separabit bonos, et a malis erit ; in circuitu eius, id est in sanctis et in angelis. Eius enim in circuitu sunt angeli separatores et sancti. Veniens autem ad iudicium

 

5. Advocavit caelum desursum, et terram, discernere populum suum.

Advocavit, [Hier., Aug., Hier., Gl. int., Cassiod., Aug., Cassiod.] id est advocabit caelum, id est omnes perfectos secum iudicaturos desursum sessuros, scilicet super duodecim sedes, ut iudicent duodecim tribus Israel ; et terram advocabit, id est omnes iudicantes. Ad quid ? Discernere populum suum, ut caelum cum illo discernat, populum suum, ante suo. Caelum enim cum illo terram discernit. In iudicio enim alii tantum iudicabunt, quos hic dicit caelum ; alii iudicabuntur, quos hic dicit terram. Sed de his aliis salvabuntur, quos hic dicit populum suum : de damnandis tacet. Vel ita ut per caelum omnes iustos salvandos accipiamus. Per terram, omnes peccatores damnandos ; et legitur, desursum sic : Dominus veniens desursum, id est a Patre, advocavit, id est advocabit, caelum, id est omnes iustos, et terram, id est, peccatores. Ad quid ? discernere populum suum, id est ut dividat malos a bonis. Nota quod primo omnes mistos communiter vocavit. A solis ortu usque ad occasum. Tunc autem vocabit ut discernat. Simul enim zizania cum tritico crescunt, nec sinit ea eradicari paterfamilias. Petrus quoque missis in mare retibus pisces magnos et parvos conclusit, et usque ad littus traxit, dum pene frangeretur rete. Et in Evangelio : Paterfamilias misit servos ad exitus viarum vocare ad nuptias quoscunque reperirent.

 

6. Congregate illi sanctos eius, qui ordinant testamentum eius super sacrificia.

Congregate. [Aug., Hier., Aug., Alcuin., Cassiod.] Videns Propheta futura quasi praesentia, hortatur angelos congregantes, et applaudit. Quasi dicat : Et quia ita erit, ergo, o angeli messores, congregate illi sanctos eius, qui ordinant testamentum eius, id est novum, super sacrificia, id est super vetus testamentum. Vel qui ordinant testamentum eius, id est qui cogitant de promissis eius. Super sacrificia, id est super illa quae operantur, quae sunt sacrificia Deo. Quasi dicat : Qui dicunt : Non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam. Vel, qui ordinant testamentum eius super sacrificia, id est qui dicunt post laborem sequi denarium. Vel, qui ordinant testamentum eius super sacrificia, id est qui pluris praetii habent opera charitatis, quam sacrificia pecudum.

 

7. Et annuntiabunt caeli iustitiam eius, quoniam Deus iudex est.

Et annuntiabunt. [Gl. int., Aug.] Quasi dicat : Veniet manifestus et iudicabit : et hanc iustitiam eius annuntiabunt caeli, id est apostoli, toti mundo. Hoc iam impletum cernimus. Iam enim caeli annuntiaverunt nobis hanc iustitiam Dei, quod quidam erunt ad dexteram, quidam ad sinistram. Nullum granum erit tunc cum palea, et si nunc permista, quoniam Deus qui non fallitur, iudex est, id est discernens.

 

PARS. II.

8. Audi populus meus, et loquar Israel, et testificabor tibi : Deus Deus tuus ego sum.

Audi, populus meus.

[Cassiod., Hier., Aug., Hier., Gl. int.] Secunda pars ubi et vox Christi monentis ut, relictis sacrificiis, pecudum, fiat sacrificium laudis : hic dicit quid Deus deorum locutus est. Quasi dicat : Deus locutus est. Quae locutus est ? haec, scilicet audi aure, scilicet cordis, tu qui es populus meus. Ostendit in eodem verbo, qui et quare debeat audire. Quasi dicat : Si populus meus es, audi. Et si audis loquar tibi. Aliter, scilicet si non audis et si loquar, non tibi loquar. Repetit sub alio verbo dicens : Audi, Israel, id est sicut Israel, id est vir videns Deum. Quasi dicat : Si es Israel, id est si me vides, audire me non negligis ; et testificabor tibi, id est per scripturas, et per miracula ostendam tibi,

[Cassiod., Hier., Aug., Gl. int., Aug.] hoc scilicet quod ego sum Deus ille generalis, qui est omnium Deus per potentiam, et sum Deus tuus proprie, et familiarius, quia te habeo servum ; et quia in prophetis tibi promissus sum. Ideo dicit sum, quia esse proprium est Deitatis. Unde : Ego sum qui sum, et qui est misit me ad vos. Et nota quod prius dicit simpliciter, sum Deus. Et postea dicit, sum Deus tuus. Quasi dicat : Et si non sum Deus tuus, tamen sum Deus : bono meo sum Deus ; malo tuo non sum Deus tuus. Et ego ipse

 

9. Non in sacrificiis tuis arguam te ; holocausta autem tua in conspectu meo sunt semper.

In sacrificiis tuis,

[Aug., Aug., Alcuin., Aug.] non exhibitis, non arguam te, quia non quaero animalia in sacrificium : haec nolo, sed holocausta tua, id est quae sunt tui iuris semper, non ad tempus, sunt in conspectu meo, id est mihi placent, illa volo. Holocausta dicit, animam igne charitatis inflammatam totam. Unde alibi : Sacrificium Deo spiritus contribulatus. In quo psalmo dicit animalia nolle in sacrificium vel holocaustum. Si anima inflammatur et membra in suum usum rapit, ne serviant cupiditati. Inde in Levitico praecipitur, ut adipem cum renunculis offerant ; quibus interna charitas signatur. Sed ne putes haec holocausta esse de animalibus, subdit :

 

10. Non accipiam de domo tua vitulos ; neque de gregibus tuis hircos.

Non accipiam de domo tua vitulos. Quasi dicat : Non arguam si non feceris ; et si feceris non accipiam vitulos in sacrificium. Vitulos dico qui sunt de domo tua,

[Alcuin., Aug.] quasi significatos vitulos et spirituales acciperem, non illos, de domo tua. Unde propheta : Reddemus Deo vitulos labiorum nostrorum. Hoc dicendo praenuntiat novum testamentum, ubi omnia significativa sacrificia cessant, neque de gregibus tuis hircos. Ideo a te non accipiam,

 

11. Quoniam meae sunt omnes ferae silvarum, iumenta in montibus, et boves.

Quoniam meae sunt. [Aug.] Quasi dicat : Quia non sunt tua, sed mea, cur ergo quaeram a te quod meum est qui creavi ? Et hoc est quoniam meae sunt omnes ferae silvarum, id est mea sunt, quae non possides, scilicet indomita. Et etiam iumenta, quae pascis in montibus et boves. Quasi dicat : Mea sunt etiam domita quae tu nutris et possides. Vel secundum aliam litteram, equi silvestres et boves, etiam volatilia sunt mea, quia.

 

12. Cognovi omnia volatilia caeli, et pulchritudo agri mecum est.

Cognovi, [Aug., Gl. int.] ab aeterno quod nullus homo fecit omnia volatilia caeli quae et quot sunt. Quasi dicat : Et volatilia mea sunt. Et pulchritudo agri, id est ubertas omnium in terra gignentium, mecum est, id est mihi servit. Vel mecum est, quia ego ubique sum. Unde in propheta : Caelum et terram ego impleo. Vel, mecum est, quia apud me nihil praeterit, nihil futurum est, cum illo sunt omnia futura, et ei non detrahuntur iam praeterita ; cum illo sunt omnia cognitione quadam ineffabili sapientiae Dei. Et ideo

 

13. Si esuriero, non dicam tibi ; meus est enim orbis terrae, et plenitudo eius.

Si esuriero. [Aug., Hier.] Quod nunquam fit ; sed dicitur ad convincendum parvulum sensu. Non dicam tibi, ut pascas me. Quasi dicat : Si haec datis, forsitan esurire putatis, quod est insania, meus est enim orbis terrae, ergo ne quaeras quod mihi des, qui sine labore habeo quod volo, et plenitudo eius, id est omnes creaturae, sed

 

14. Nunquid manducabo carnes taurorum ? aut sanguinem hircorum potabo ?

Nunquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo ? [Aug., Cassiod., Aug.] Quasi dicat : Non in sacrificiis, sed in pauperibus haec volo. Mystice his similitudinibus figurat Ecclesiam. Ferae sunt gentes, iumenta in montibus sunt simplices in culmine fidei, boves sunt apostoli et prophetae, volatilia sunt supernae angelorum virtutes, pulchritudo gentes conversae, quae sunt decus terrae, id est Ecclesiae. Esurit Dominus salutem omnium hominum, et de omnibus satiatur. Carnes vero taurorum non vult in sacrificiis, sed in pauperibus.

 

15. Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua.

Immola Deo. [Cassiod.] Reprobato veteri ritu, de se quasi de alio loquens, quid sibi faciamus, indicat. Quasi dicat : Haec nolo, sed immola Deo, non dicit mihi, sed de se, ut de alio loquitur post cum ait : Peccatori autem dixit Deus, non dixit, ego ; sacrificium laudis quod in te ipse est, scilicet ut gratias agas de omnibus. Ecce quid exigit, et redde item itemque altissimo vota tua quae in te sunt, non extra te.

 

16. Et invoca me in die tribulationis ; eruam te et honorificabis me.

Et tunc invoca me. [Aug., Gl. int.] Non enim debes praesumere de viribus tuis in die tribulationis, id est adversitatis, quae ideo datur ut homo invocet. Vel nostra tribulatio proprie est timore salutis, non carnalium ; et eruam te, ne deficias. Ecce praemium oblationis. Et sic honorificabis me, ut iam non discedas a me. Vel honorificabis me, id est apud alios causa honoris eris mihi.

 

Pars III.

17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras iustitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum ?

Peccatori. [Cassiod.] Tertia pars a quibus sacrificium velit, hic dicit, ubi peccatori suae nequitiae imputantur, quia laudem quaerit Deus, ne putet turpis hanc sibi imperari. Prohibet ne lingua praesumat laudare, cui obviat prava conscientia ; non tamen interdicitur laus conversis ad poenitentiam, sed oblitis Deum, ut inferius ait. Quasi dicat : Immola Deo sacrificium laudis ; sed vide ne cantes bene et vivas male, quia peccatori dixit Deus : Quare tu enarras iustitias meas ? Ne ergo securus sit, quasi hoc solo salvetur, quod bene docuit. Vel ita continua : Haec populo suo dixit, sed non suo, id est peccatori dixit Deus, hoc contra praedicantem dicitur, securus tamen sit ille qui audit, a quocunque audiat bona, secundum illud : Quae dicunt facite, quae autem faciunt nolite facere. Hoc inquam, dixit : Quare tu enarras iustitias meas, cum opere non impleas, id est quare communi sermone, scilicet ad populum profers aliquid de mea maiestate ? Et assumis, id est indevotus praesumis testamentum meum sanctum, per os tuum pollutum, aliis praedicare ?

[Aug., Cassiod., Alcuin.] Quasi dicat : Nec sancta verba os pollutum praesumat docere. Vel os haeretici ; non enim lectio negatur corrigendis. Unde Apostolus ait : Castigo corpus meum et in servitutem redigo illud, ne forte cum aliis praedicaverim, reprobus efficiar. Non igitur scelerati se misceant divinis sermonibus. Ideo in Veteri Testamento erat labrum aeneum, in introitu tabernaculi, ubi sacerdotes lavabant manus, ingressuri tabernaculum, et egressuri. Unde : Mundamini, qui fertis vasa Domini.

 

18. Tu vero odisti disciplinam ; et proiecisti sermones meos retrorsum.

Tu vero. Quasi dicat : Ore bene dicis, sed factis negas. Et hoc est : Tu vero odisti disciplinam, quia si corrigo, murmuras ; laudas, quando parco ; murmuras, quando castigo ; proiecisti sermones meos retrorsum,

[Aug.] id est quae dicis post te ponis. Ne videas, et ne dicas te non fecisse, quia

 

19. Si videbas furem, currebas cum eo ; et cum adulteris portionem tuam ponebas.

Si videbas furem [Aug., Cassiod., Alcuin., Aug.] Ad litteram currebas cum eo, assentiendo, laudando, et cum adulteris portionem tuam ponebas aliquo consensu. In his enim duobus omnia notat crimina, a patre totum. Vel sic : Si videbas furem, sani intellectus Scripturae, currebas cum eo, assentiendo, et cum adulteris, scilicet qui ponunt falsum intellectum in Scripturis, portionem tuam ponebas aliquo consensu, id est astipulator facti eras. Et

 

20. Os tuum abundavit malitia ; et lingua tua concinnabat dolos.

Os tuum abundavit malitia, [Aug., Cassiod.] quia non solum non reprehendit, vel tacet ; sed etiam laudat, et si malum sciat esse ut sit dolus. Unde sequitur : Et lingua tua concinnabat dolos. Accusat conscientiam et linguam. Concinnabat, dicit, quia mos est decipientis sic falsa componere, ut lepore verborum blandiatur. Et hoc facit iste, etiam contra fratrem. Unde sequitur :

 

21. Sedens adversus fratrem tuum loquebaris, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum : haec fecisti, et tacui.

Sedens. [Cassiod., Aug., Cassiod., Aug.] Quasi dicat : Cum otio ita tibi placet. Non enim casu alii derogat, sed studio. Quod enim transiens aut stans facit, non cum voluntate facit. Sed tu sedens loquebaris adversus fratrem tuum, id est omnem hominem, quia omnis homo est frater conditione primae nativitatis ; et adversus filium matris tuae, id est sanctae Ecclesiae, cui charitate iungimur, ponebas insidiose scandalum, id est haereses. Et alia, quibus innocens capiatur. Vel ita : sedens adversus fratrem tuum, detrahebas. Alia littera : Frater hic accipitur, aliquis bene ambulans, et bene docens : cui dum detrahit aliquis doctus, ponit scandalum infirmo, qui dicitur hic filius matris. Et est, sedens, quasi dicat : Cum studio, adversus fratrem tuum, bene docentem, et ambulantem detrahebas. Et dum hoc facis, adversus filium matris tuae, id est aliquem infirmum, qui adhuc indiget lacte, id est minori doctrina, ponebas scandalum. Dum enim detrahit qui doctus videtur fratri forsan bene docenti, vel bene ambulanti, ponit scandalum infirmo, qui nescit iudicare. Et ideo filius matris dicitur, lacte scilicet egens Ecclesiae, nondum patris ad mensam accedens, cuius pane pascatur, id est validioris doctrinae cibo. Et ideo, ignarus est iudicandi. Haec praedicta fecisti, o inique, et tacui, id est distuli poenam, exspectans ad poenitentiam, sed tu vertis ad impunitatem.

 

22. Existimasti inique quod ero tui similis, arguam te, et statuam contra faciem tuam.

Existimasti. [Aug.] Quasi dicat : Tacui, unde existimasti, o inique, quod ero tui similis, consentiendo malis, quia placere mihi putas mala, quem non credis ultorem ; sed ego arguam te, et arguendo statuam te contra faciem tuam, id est ostendam te tibi, et displicebis tibi, quod et modo faceres, si te videres. Mihi vero placeres si te videres. Quasi dicat : Quod post dorsum posuisti ante faciem tuam ponam, ut scias quod male egisti et foeditatem tuam videas, ut erubescas. Et quia ita dixit Dominus, ergo vos

 

23. Intelligite haec, qui obliviscimini Deum, nequando rapiat et non sit qui eripiat.

Qui obliviscimini Deum, [Aug., Gl. int., Alcuin., Cassiod.] cui nemo potest resistere, id est qui me Deum esse non creditis, intelligite quod dixi, scilicet quod laudem volo, sed non a peccatore. Nemo dicat sibi non praedictum. Ideo, intelligite, nequando rapiat Deus, id est ego ad poenam, et non sit qui eripiat. Quando diabolus rapit, Deus eripit. Cum Deus rapit, nemo valet liberare. Hoc scilicet intelligite, quod

 

24. Sacrificium laudis honorificabit me, et illic iter quo ostendam illi salutare Dei.

Sacrificium. [Cassiod, Alcuin., Aug., Alcuin.] Non quod scelerati canunt, sed sacrificium laudis, non animalium, honorificabit me. Nemo offert hoc sacrificium et malus est, quia nemo laudat nisi bonus, quia si laudat, et bene vivit. Nemo enim laudat, si bene dicit et male vivit ; nec qui bene vivit, si sibi dat, vel si super alium se extollit, cui potius irrogare deberet quod habet. Quiescat ergo a malis, et offerat sacrificium laudis, et illic, id est in sacrificio laudis. Est iter, quia hoc sacrificium est via ad Deum. Haec est scala Iacob, qua angeli descendunt et ascendunt, id est fideles ascendunt ad laudem divinitatis, et descendunt ad laudem humanitatis, in Christo, quo itinere ostendam illi, id est laudanti salutare Dei, id est me. Salutare Dei Christus est, qui cum gratia venit, quem non novit, qui alii quam gratiae aliquid tribuit.

 

 

PSALMUS L

 

PSALMI TITULUS : PSALMUS DAVID CUM VENIT AD EUM NATHAN PROPHETA, QUANDO INTRAVIT AD BERSABEE.

 

 

Miserere mei, Deus. Titulus. Psalmus David, cum venit ad eum Nathan propheta, quando vel quoniam intravit ad Bersabee. Legitur in libro Regum, quod David prospere regnans, atque in suo palatio sedens, vidit Bersabee uxorem Uriae, lavantem se, et concupivit eam, et ad se vocatam cognovit. Comperto autem quod per eum esset facta gravida, revocavit ab expeditione Uriam, si forte ad uxorem intraret, ut eius concubitu gravida crederetur. Urias autem noluit dum in castris populus Domini laboraret. Scripsit ergo rex duci exercitus sui Ioab, ut Uriam poneret in illa parte praelii ubi occideretur. Hac epistola suae mortis accepta, Urias dedit Ioab, qui ita fecit sicut praeceperat David, et occubuit Urias. Sic ergo David cum adulterii culpam celasset, Nathan propheta immissus a Deo intravit ad eum, et quaesivit ab eo iudicium de divite, qui, cum haberet centum oves, vicino pauperi solam quam habebat oviculam rapuit. Cum autem iudicaret David hunc esse dignum morte : Respondit Nathan : Sic et tu fecisti, qui cum haberes multas uxores et concubinas, unam quam habebat Urias rapuisti. Ad vocem ergo prophetae David poenituit, et in conspectu omnium contestans peccatum suum, se reum abiecit. Et hoc est quod ait titulus : Psalmus iste attribuitur David prophetae. Psalmus dico, agens de poenitentia et humilitate quam habuit David, cum venit ad eum Nathan propheta, missus a Deo ad arguendum eum, qui similitudinem de ove pauperis proposuit. Venit dico, ut argueret eum de peccato, quod fecit, quando intravit ad Bersabee. Vel, redargueret eum de hoc, quoniam intravit ad Bersabee.

[Aug., Cassiod., Aug.] Vicit pax prosperitatis, quem bella non vicerunt. David autem hic apponitur in exemplum non cadendi, non prosperitatis otia affectandi, sed si cecideris resurgendi. Et ne desperes de peccati immanitate, cum videas David post reatum homicidii et adulterii, per poenitentiae humilitatem, Deo placuisse. Nam arguente eum Nathan propheta, rex non erubuit peccatum publice confiteri. Non se excusavit, ut solet homo, et a se poenas exegit, quas vix ferret aliquis coactus. In conspectu omnium reum se abiecit cuius iudicium ab omnibus timebatur. Unde hic specialiter humilitas ostenditur, quae adeo poenitentibus valet. Inde est quod hic poenitentialis psalmus plus aliis frequentatur in Ecclesia, quia hic magis humilitas ostenditur, et quia hoc est temperatum supplicationis genus, quod etiam implere infirmi possunt quia hic nihil difficile dicitur ut in aliis : Lavabo per singulas noctes lectum ; et Gravata est super me manus tua ; Putruerunt et corruptae cicatrices meae ; et Cinerem tanquam panem manducabam ; De profundis clamavi ; Persecutus est inimicus animam meam. Sed hic a pio petit misericordiam. Alibi ergo districtiora fortioribus ; hic temperata providit infirmis. Forsan ideo dicet, docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur, quia praevidit per hunc psalmum plures petituros veniam. Et est iste psalmus quartus in ordine poenitentialium, et in ordine psalmorum, quinquagesimus est, pro modo iubilei, quia hic est psalmus remissionis. Iubileus quippe annus in lege quinquagesimus erat, in quo omnibus debita remittebantur, et possessiones alienatae restituebantur.

[Alcuin., Cassiod., Alcuin.] Unde iubileus initians, vel remittens dicebatur. Ita per poenitentialem humilitatem, de qua hic agitur, plena his praestatur peccatorum remissio. Intentio : Monet ad poenitentiam. Modus : Quinque sunt partitiones.

Prima pars est deprecatio, ubi captat a persona iudicis per misericordiam et iustitiam qua punire deberet, nisi quia iste satisfacit, quod est a sua persona captare.

Secundo ex auctoritate Dei manifestantis confidentia ablutionis ostenditur, ibi, incerta, etc.

Tertio ex confidentia securus petit dilectionem omnium peccatorum et plenam restitutionem, ibi, averte faciem tuam.

Quarto dicit quid restitutus persolvat, ibi, docebo.

Quinto de aedificatione Ierusalem prophetat, ibi, benigne fac Domine. David ergo non excusans peccatum, sed publice confitens, ait :

 

1. Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam.

Miserere mei, Deus. [Cassiod., Hier., Aug., Cassiod.] Hoc dicens locum aufert iudicio, id est discussioni, quia factum conceditur, secundum magnam misericordiam tuam naturalem, cuius misericordia est divina natura. Quasi dicat : Ad tuam misericordiam confugio, ut gravibus vulneribus ciriacam remissionis infundas. Misericordiam dico magnam, quia magna est miseria mea, et ideo magnam exigit medicinam ; de gravi enim peccato desperandum esset, nisi esset magna misericordia, quae non potest diffiniri quanta sit. Bene ergo dicit, magnam, quae de caelo Deum deposuit, corpore induit, ut pateretur et moreretur, per quam credebat iste se facile absolvi, per quam sciebat genus humanum liberari. Quid ergo non poterat dare, cum secundum se rogatur Deus ignoscere ?

 

2. Et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam.

Et miserere mei secundum multitudinem miserationum tuarum,

ab initio saeculi exhibitarum, id est secundum multitudinem factorum tuorum, quae superat magnitudinem quamlibet peccatorum.

[Cassiod., Greg., Cassiod., Gl. int.] Ecce per misericordiam et miserationem petit iste. Et est misericordia in natura, miseratio in effectu. Quomodo vero misereri velit, ostendit, dele ut nullum remaneat peccati vestigium, iniquitatem meam contra proximum commissam : quem modum delendi velit, ostendit : postea subdit :

 

3. Amplius lava me ab iniquitate mea ; et a peccato meo munda me.

Lava me ab iniquitate [Cassiod., Gl. int., Aug., Alcuin., Hier., Cassiod.] qua peccavi contra Uriam. Lava dicit, quia videbat per spiritum ablutionem baptismi, ubi plena ablutio et remissio, et taliter ablui petit. Et lava me a peccatis meis, quod in me fuit carnis voluptate. Lava dico, amplius quam ab actu peccati, quia plus peccavi quam actu, quia scienter, et ex voluntate utrumque feci. Tu ergo, amplius lava, ut non modo culpam operis, sed etiam reatum voluntatis abstergas. Vel, amplius lava, quam petere intelligam ; lava dico, et munda me, scilicet sic lava, ut mundes me ; lavantur enim quaedam, quae tamen non sunt pura.

 

4. Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper.

Quoniam iniquitatem, [Aug., Cassiod., Aug.] cuius misericordiam petit ut ignoscat, quia scit iustum ut peccata puniat, subdit, quoniam iniquitatem. Posset enim ei dici : Petis per misericordiam peccatum deleri, quid ergo erit ? Per misericordiam peribit iustitia ut hoc sit impunitum ? non, quia ego punio ; et hoc est : Tu ideo ne punias, quoniam iniquitatem meam ego cognosco. Quasi dicat : Ignosce, quia ego cognosco, non dissimulo, et peccatum meum contra me est semper. Sibi fecit iste quod Deus in iudicio faciet. Unde supra : Arguam te, et statuam contra faciem tuam. Vel secundum aliam litteram, et peccatum meum contra me est semper, non habet peccatum post tergum, ut prius habuit cum negligeret, post tergum enim peccatum habuit, cum rex sententiam in divitem, qui rapuit ovem pauperis, dedit, oblitus sui.

 

5. Tibi soli peccavi, et malum coram te feci, ut iustificeris in sermonibus tuis, et vincas cum iudicaris.

Tibi soli. [Gl. int., Cassiod.] Dico munda, et merito te oro ut mundes, quia peccavi in me carnis voluptate, sed tibi soli, quia rex est omnibus superior, et ideo a Deo tantum, qui est maior eo, puniendus est. Si quis de populo erraverit ; et Deo peccat et regi. Rex vero non habet hominem qui sua facta diiudicet. Ideo ait : Tibi soli peccavi, et malum, commissum in proximum, coram te feci. Hoc dicit, quia ubique scit Deum esse. Unde se arguit, quia eo praesente non erubuit. Tibi soli peccavi, quia a Deo iustus est, ut iustificeris, id est ut iustus et verax inveniaris, in sermonibus tuis, id est in cibis quae dixisti, cuius verba non transeunt, sed implentur. Unde : Caelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt, et adeo iustus es, ut vincas. id est superes in iustitia, alios, cum iudicaris, id est cum mihi et aliis in iudicio compararis. Deus enim tantae iustitiae est, ut se cum homine velit iudicari. Unde in Isaia : Iudicate inter me et vineam meam, et postea quasi sub iudice causam suam exponens, ait : Popule meus quid feci tibi, aut quid molestus fui tibi ? Responde mihi. Ergo contra eum quem ex pastore regem fecit, talem habet iustitiam, ut vincat, si inter se et eum iudicetur.

[Aug., [Hier., Aug.] Vel ita ab illo loco, tibi soli, Christo nullum peccatum habenti, in praescientiam, id est in spiritu prophetiae dicit David. Tibi soli, quasi dicat, ideo dico tibi munda, quia, peccavi in me, tibi soli, quia tu solus sine peccato es. Et ideo iustus punitor. Ille enim iuste punit, qui non habet in se quod in illo puniatur. Ille est iustus reprehensor, qui non habet in se quod reprehendatur. Hic est inter homines solus Christus, de quo Isaias : Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore eius. Et malum in proximum coram te feci, id est in tui praesentia. Tibi soli peccavi, qui adeo iustus es, ut iustificeris, id est solus verax inveniaris ; in sermonibus tuis, quia solus in omnibus unum potuit dicere homo Deus, unde Deus verax, omnis homo mendax. Vel adeo iustus es, ut vincas omnes iniustitias ; superas enim omnes homines, omnes iudices ; et qui se putat iustum esse, eoram te iniustus est. In cuius conspectu astra non sunt munda ; qui in angelis tuis reperis pravitatem. Tu ergo solus iuste iudicas, cum, id est quamvis iniuste iudicaris, id est iniuste iudicatus sis a Pilato et a Iudaeis.

[Aug., Gl. int., Greg.] Vel ita : et adeo iustus es, ut vincas diabolum, et mortem, et Iudaeos, cum iudicaris in iudicio quo iudicatus es ; videt enim futurum iudicem iustum, a peccatoribus iudicandum, et in eo iudicio vincentem qui ascendit super occasum ; occidendo enim victor factus est. Unde : Ero mors tua, o mors. Vel ita ab illo loco : Ut iustificeris in sermonibus tuis, etc. Ostendit esse veracem Patrem in promissione qua promiserat Christum ex stirpe David nasciturum, quod quidam propter peccata David Deum non implere dicebant ; contra quos David dicit loquens ad Deum Pat[Rem Ideo munda, ut me mundato iustificeris, id est verax reperiaris, in sermonibus tuis, qui sunt de promissione Christi, quam mihi fecisti. Et vincas, id est ostendas illos mendaces, cum iudicaris, ab eis, non facere quod promisisti. Vel ita : Agit contra illos qui dicebant Deum David non indulgere, eo quod tam graviter Deum offenderat. Precatur ergo David ut parcat, ut sic impleat quod promisit de venia ingemiscentis, dicens : Quacunque hora peccator ingemuerit, omnium iniquitatum eius non recordabor. Quasi dicat, ideo munda, ut iustificeris in sermonibus tuis qui sunt de promissione veniae ingemiscentis ut vincas, id est convincas eos, cum iudicaris, ab eis non parcere mihi.

 

6. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea.

Ecce enim. [Aug., Gl. int., Aug., Cassiod., Aug.] Dixit Christum iustum et in iustitia alios vincere ; sed ne putetur eos vincere tantum qui grandia commiserunt, et non eos qui ex quo nati sunt, nihil tale commiserunt. Personam totius humani generis in se ostendens subdit : Ecce enim. Quasi dicat : Vere vincis. Ecce enim. Vel ita continua : Peccavi et non mirum, quia ecce conceptus sum in iniquitatibus originalibus et actualibus, id est ita conceptus sum, quod et macula originalis peccati teneor, et ad actualia pronus existo. In iniquitatibus se conceptum dicit, non quia peccatum sit misceri coniugibus, cum sit causa prolis ; sed ideo quia quod fit, id est concipitur de carne poenali fit ; et quod de corpore mortuo per peccatum seminatur, cum vinculo peccati originalis nascitur ; et mortis temporalis et aeternae, Non igitur se conceptum in iniquitatibus dicit, eo quod de adulterio sit natus, imo de sancto Iesse, et coniuge ipsius sed ideo quia in omnibus trahitur iniquitas ex Adam, et vinculum mortis. Nemo enim nascitur, nisi trahens poenam et trahens meritum poenae, nisi tu qui de Spiritu sancto conceptus es. Ergo etiam in his imputas peccata, qui nullum actuale peccatum commiserunt. In omnibus enim sunt vincula peccati, propago mortis ; tu Deus vincis, qui de Spiritu sancto es conceptus. Advertenda est humilitas poenitentis, qui omnia confitetur a parentibus traducta, unde minuitur invidia peccati : si a radice peccator est, id est quia a radice se peccatorem confitetur, et tam humilis confessio tot peccatorum misericordiam pii commovet iudicis ; de uno arguitur, et omnia confitetur. Et in peccatis libidinis concepit me, vel aluit me in utero mater mea, id est, concupiscentia libidinis quae peccatum est, nisi excusetur per bona coniugii. Nam hoc opus castum in coniuge, non habet culpam, sed origo peccati in prole secum trahit debitam poenam. Ideo ita fateor me pecasse, quia

 

7. Ecce enim veritatem dilexisti : incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi.

Ecce in evidenti veritatem dilexisti. [Gl. int., Aug., Cassiod., Alcuin.] Quasi dicat : Non in te culpam refundo, sed veritatem profiteor, quam diligis. Hic poenitens, quia in confitendo dixit veritatem quam Deus super sacrificia quaerit supplicat sibi subveniri. Vel ita : Ideo ita punio peccatum meum, quia, ecce in manifesto, veritatem dilexisti, qua peccatum punias, licet sis pius indultor. Sic enim misericordiam dat Deus, ut servet veritatem, ut nec peccata eius sint impunita cui ignoscit. Ignoscit enim seipsum punienti. Misericordia ergo est quod homo liberatur, veritas est quod punietur peccatum. Incerta secunda pars secundum quosdam, ubi ex auctoritate Dei manifestantis occulta ostenditur confidentia ablutionis. Quasi dicat : Oro ut mihi parcas, quia iam incerta et occulta sapientiae tuae, id est adventum Filii tui, qui aliis incertus, aliis occultus erat, manifestasti mihi, per spiritum prophetiae.

[Cassiod., Hier., Aug.] Per hoc enim prophetiam notat, qua ei revelatum est, ut sciret quod Deus Filium haberet, et de suo semine nasceretur, unde sibi a peccato magis erat cavendum. Vel ita : Incerta et occulta sapientiae tuae, id est cognitionis tuae, id est quae de cognitione tua aliis sunt occulta manifestasti mihi. Vel incerta et occulta sapientiae tuae, id est remissionis peccatorum mihi per sapientiam revelatae, manifestasti mihi. Per Nathan prophetam, qui dixit mihi poenitenti ; transtulit a te Dominus peccatum tuum. Incerta autem et occulta sunt, quod talibus ignoscit Deus. Sub hac incertudine Ninivitae poenituerunt, dicentes : Quis scit si convertatur et ignoscat Deus ? Sed hoc novit David, dicente sibi confitenti Nathan propheta : Dimisum est tibi peccatum tuum. Ideo confidenter inquit :

 

8. Asperges me hyssopo, et mundabor ; lavabis me et super nivem dealbabor.

Asperges me [Cassiod., Aug., [Hier., Cassiod., Aug., Aug.] Hic secundum quosdam auctores, secunda partitio huius psalmi dicitur esse, quae est confidentia misericordiae Dei, quae multum est utilis ne subrepat desperatio, quae omnibus peccatis est gravior. Quasi dicat : incerta et occulta manifestasti mihi : et ita certus sum quod asperges me, Domine, hyssopo, id est sanguine Christi, et charitatis humilitate, scilicet ut radice charitatis sim fixus in Christo. Hyssopus enim herba est humilis, sed medicinalis, cuius radix petrae haerere dicitur, ita homo hac in mysterio aspersus fit humilis radice charitatis, fixus in humili Christo, et sic mundatur. Dicitur haec herba etiam purgare pulmones, in quibus est inflatio : sic humilitas, superbiam depellit. Et sic mundabor et supponit qualiter. Lavabis me aqua baptismi, id est sicut in baptismo lavabis fideles tempore gratiae. Vel, mundabis me. Alia littera et dealbabor super nivem, id est incomparabiliter. Vel ideo dicit, super nivem, ut notet se esse vestem Domini : et ideo sine macula et ruga, quia vestimenta Christi in transfiguratione Domini facta sunt alba sicut nix, per quae sancti significantur. Unde : Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis. Quorum si fuerint peccata ut vermiculus, velut nix dealbabuntur. Et hoc est, et dealbabor super nivem, id est ut sim vestis Domini sine macula et ruga. Unde et in monte vestis Christi fulsit sicut nix. Et sic ego audiam et,

 

9. Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsultabunt ossa humiliata.

Auditui meo dabis gaudium. [Aug., Cassiod., Hier., Aug.] Nota istum humilem esse, quasi dicat : Audiam te humilis, non loquar contra te superbus defendendo culpam. Et huic auditui meo dabis gaudium de absolutione peccati, dicendo : Dimissum est tibi peccatum tuum. Et laetitiam de aeternis, quae promittis mihi. Qui enim humilis audit et discit, intus gaudet de veritate. Unde amicus sponsistat et audit : stat, non cadit loquendo ; et gaudet gaudio, propter vocem sponsi. Et quia iam humilis sum exsultabunt ossa, id est interiora mea, humiliata, quia sunt sine fastu, non habent tumorem ; tumor enim infusa repellit.

 

Pars III.

10. Averte faciem tuam a peccatis meis ; et omnes iniquitates meas dele.

Adverte. [Cassiod., Aug., Hier., Aug.] Tertia pars, ubi confidentia securus petit deletionem omnium peccatorum, et plenam restitutionem. Quasi dicat : Ossa sunt humiliata. Et ideo, averte a peccatis meis non a me, faciem tuam, quia ea ante faciem meam habeo. Si enim homo advertit peccatum, Deus avertit faciem ne puniat. Adverte ergo peccatum, ut avertat Deus : ne advertendo, ipse animadvertat, qui est virga vigiliarum. Unde ad Ierem. dicitur : Quid tu vides Ieremia ? virgam vigiliarum ego video. Virga vigiliarum Deus est, qui vigilat super populum suum ad puniendum, si ille dormit ad confitendum ; dormit vero, si ille vigilat. Dico averte et avertendo dele de notitia tua omnes iniquitates meas, plus praesumit iste, quam de illo grandi peccato homicidii et adulterii, et hoc per magnam misericordiam Dei. De duobus culpatus, prudenter pro omnibus orat. Dico dele, et deletis malis.

 

11. Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis.

Crea in me, Deus, cor mundum, quasi novum aliquid. [Aug., Cassiod.] Sed quia et ante peccatum innocens fuerat, addit et innova spiritum meum faciendo rectum, quia curva erat spiritus mei rectitudo : ad terrena. Rectus est spiritus, cum ei Deus est bonus per omnia, ut et David postea fuit, etiam in adversis. Et non tantum in spiritu me innova : sed etiam in visceribus meis, unde adulterium exiit. In renibus enim sedes est voluptatis. Unde de diabolo dicitur : Cuius virtus est in lumbis, et in umbilico ventris. Ideo in utriusque partibus, anima scilicet et carne, remedium curationis petit, quia in eis peccavit. Sic desiderat expiari, ut videatur nil tale ultra velle committere.

 

12. Ne proiicias me a facie tua ; et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me.

Ne proiicias me. [Cassiod., Aug.] Quasi dicat : A peccatis faciem averte, sed ne proiicias me a facie tua unde lumen et sanitas venit, euius faciem amittere timet, eius faciem invocat, et Spiritum sanctum tuum, id est gratiam Spiritus sancti ne auferas a me. Auferas dicit, quia iam habet donum Spiritus : qui confitetur et poenitet, quia non potest esse confessio peccati, et punitio in homine, ex seipso. Cum enim quisque sibi irascitur, et displicet, sine dono Spiritus sancti non est. Vel spiritum prophetiae, qui sibi omnibus pretiosior est rebus, solum peto non auferri tacens de caeteris, ne auferas Spiritum, et per eum,

 

13. Redde mihi laetitiam salutaris tui ; et spiritu principali confirma me.

Redde mihi, [Aug., Hier.] quia peccando amisi laetitiam salutaris tui, id est Christi, per cuius venturi fidem, priores salvati sunt, ut nos per fidem factae rei salvamur ; tempora variata sunt, non fides, et spiritu principali, id est Spiritu sancto, id est per gratiam Spiritus sancti, qua ignovisti mihi confirma me. Non solum non auferas, sed etiam confirma. Vel ita : Per hoc quod ter dicit spiritum, notant quidam Trinitatem hic in Deo, qui est spiritus, non corpus ; spiritum rectum Filium dicunt ; Spiritum sanctum suo nomine intelligunt ; per spiritum principalem, Patrem accipiunt

 

Pars IV.

14. Docebo iniquos vias tuas et impii ad te convertentur.

Docebo. [Alcuin., Aug., Cassiod., Gl. int., Cassiod.] Quarta pars, ubi dicit quid restitutus persolvat ; prius plorans, iam fit doctor. Dico confirma me in gratia qua ignovisti, et confirmatus non ero ingratus, sed docebo vel exemplo, quia dum sibi parcitur, aliis spes datur : vel verbo, postea magnalia Dei praedicavit ; iniquos qui in fide manentes peccant ; vias tuas, id est misericordiam et veritatem. Quos dixerat iniquos, postea eosdem dicit impios subdens, et impii, ut ego sum. Vel, impii sunt, qui penitus sine Deo sunt, id est infideles et impii, inquam, ad te convertentur. Ecce quaestuosus de praedicatione fructus, scilicet quod impii ad te convertuntur : hoc dicere non est elatio, sed providentia, quia per ista verba multi orantes soluti sunt. Docebo, quod ut possim.

 

15. Libera me de sanguinibus, Deus Deus salutis meae ; et exsultabit lingua mea iustitiam tuam.

Libera me de sanguinibus, Deus, Deus. [Aug., Cassiod.] Omnes novimus Latine non dici sanguines, sed sanguinem, sed etsi minus Latine dicatur pluraliter quam singulariter, tamen magis proprie pluraliter dixit, innuens multa peccata ex origine carnis peccati trahi, id est ex carne per originale peccatum corrupta. Unde : Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt, id est peccata quae de carnis et sanguinis corruptione veniunt. Et hoc est, libera me de sanguinibus, o Deus, id est de carnalibus peccatis quae multa sunt, ut iam ab his desinam. Vel ita : Libera me de sanguinibus, id est ab omni corruptione poenae et culpae, et da incorruptionem, quod implebitur in futuro. Unde sequitur : Deus, Deus, dator salutis meae, quae salus erit in incorruptione, cum hoc mortale induet immortalitatem : modo iam est in specie. Et sic exsultabit lingua mea, id est cum exsultatione annuntiabit iustitiam tuam. Alioquin nisi prius mundatus fuero, timeo quod supradictum est : Quare tu enarras iustitias meas. Nota quod iustitiam laudat, cum pietati vel misericordiae potius debet gratias agere, sed iustitiae fuit confitentem suscipere. Et hae duae res semper iudicio Domini adiunctae sunt, nec in te dubito, quia, o

 

16. Domine, labia mea aperies ; et os meum annuntiabit laudem tuam.

Domine, labia mea aperies, [Cassiod., Aug., Cassiod.] propter peccata clausa, et os meum etiam cordis arcanum, annuntiabit laudem tuam, scilicet quod me creasti, quod peccantem non reliquisti, quod confiteri monuisti, quod mandasti. Hoc obtendo, quia non vis sacrificia pecudum.

 

17. Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique, holocaustis non delectaberis.

Quoniam si voluisses sacrificium, [Aug., Cassiod., Hier.] quod illo tempore pro expiatione pendebatur, dedissem utique. Videbat propheta tempus gratiae, quo haec figurativa cessarent. Si voluisses, dedissem, sed non delectaberis sacrificiis nec etiam holocaustis quae sunt digniora, quae adventu Christi respuuntur. Quid ergo offerendum ? non pecudes, non hircum, sed

 

18. Sacrificium Deo spiritus contribulatus ; cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies.

Sacrificium peccatorum, [Gl. int., Aug., Cassiod.] quod placet Deo est spiritus contribulatus, in quo datur spes veniae convertendis, si poenitere velint. Laetus lascivus spiritus obligat hominem peccato, sed spiritus contritus est sacrificium, quo peccata solvuntur. Sequitur huius sacrificii promissio, o Deus, non despicies cor contritum poenitentia. Spernit Deus taurum et hircum, etc. Quae tempus habuerunt, dum aliquid promitterent futurum ; et humiliatum Deo confitendo, non elatum peccatum excusando. Prius dicit contritum, et post humiliatum : quia non potest humiliari, nisi prius contritum sit.

 

Pars V.

19. Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua, Sion, ut aedificentur muri Ierusalem,

Benigne fac. [Cassiod., Alcuin., Aug., Gl. int., Aug., Greg.] Quinta pars, iam gaudens de aedificatione Ierusalem, id est Ecclesiae : propheta in qua sacrificium iustitiae fiat. Quasi dicat : Sacrificium est tibi spiritus contritus, quod sacrificium ut tibi fiat, o Domine, benigne fac Sion, id est Ecclesiae. Supra unus precabatur, scilicet prophetia, pro seipso. Ecce iam est hic typus et imago Ecclesiae, quae figuratur per Sion, pro qua precatur hic Propheta in sua vel Ecclesiae persona, dicens huic Sion, id est spirituali Sion, scilicet Ecclesiae, quae aliquid speculatur quod sperat. Benigne fac, id est, mitte Filium, et dimitte peccata. Et hoc, in bona voluntate tua, non sibi tribuat aliqua merita, ut aedificentur muri Ierusalem, per primum hominem destructi, id est munimenta immortalitatis nostrae quae dabitur in futuro, constituantur in fide, spe et charitate. Haec sunt bona merita per quae nobis defendetur immortalitas in futuro, quo modo consummari precatur, et

 

20. Tunc acceptabis sacrificium iustitiae oblationes et holocausta ; tunc imponent super altare tuum vitulos.

Tunc, [Aug., Gl. int., Aug., Alcuin., Cassiod., Hier., Cassiod.] scilicet cum aedificati fuerint multi, scilicet in futuro acceptabis, id est, acceptum tibi erit sacrificium iustitiae, laudis : modo offertur tibi sacrificium pro iniquitate, cor contritum. Sed tunc solius laudis, quod est sacrificium iustitiae. Et tunc acceptabis oblationes et holocausta, id est sanctos, qui erunt holocausta, ita ut divinus ignis eos totos absumat, id est fervor charitatis, et sic levetur holocaustum, ut fiant spirituales, ut absorbeatur mors in victoria. Tunc imponent angeli messores vitulos, id est novos populos innocentia, scilicet novae aetatis, colla libera a iugo legis, et peccati super altare tuum, id est caelestem Ierusalem. Vel ita, et legitur de praesenti : Dico aedificetur Ierusalem, et cum Ecclesiam construxeris, tunc acceptabis sacrificium iustitiae, id est iustitia erit tibi sacrificium, et tunc acceptabis oblationes et holocausta, id est minores sancti, qui per oblationes intelliguntur ; et perfecti, qui per holocausta tibi offerentur, tunc imponent, sacerdotes, vitulos, id est innocentes, et adultos, sine iugo peccati. Super altare tuum, id est fidem. Vel, vituli sunt praedicatores, qui orbem mugitibus praedicationis implent, qui a maioribus, ut ab apostolis imponuntur super altare Ecclesiae. Et est ; tunc imponent, scilicet maiores praelati, vitulos, id est praedicatores. Super altare tuum, id est Ecclesiam. Vel vituli sunt qui se Deo offerunt in sacrificium, id est martyres. Et est imponent, seipsos vitulos, super altare tuum, id est seipsos offerent tibi. Vel ita ut accipiatur sacrificium iustitiae. Passio Filii, id est Christi, oblationes et holocausta, ad fideles pertinent. Et est, tunc acceptabis sacrificium iustitiae, id est tibi erit accepta passio Christi et acceptabis, oblationes et holocausta, id est fideles, pro tuo nomine patientes, tibi erunt grati. Reliqua non mutantur.