PSALMUS LXVI

 

PSALMI TITULUS : IN FINEM IN HYMNIS, PSALMUS CANTICI DAVID.

 

Deus misereatur nostri. Titulus : In finem in hymnis, psalmus cantici David.

[Cassiod., Gl. int., Cassiod.] Post canticum resurrectionis, suam Propheta subdit deprecationem, orans ut benedicti ad Dei cognitionem ducantur et prophetans benedictionem omnium gentium per adventum Christi, unde monet eum laudare. Et est sensus tituli : Psalmus iste, qui monet ad bene operandum, est cantici, quia hic est exsultatio de benedictione, et mittens nos in finem, id est in Christum. Et est in hymnis, id est in laudibus exhibendis, David, id est Christo.

Intentio : Monet ad laudem.

Modus : Tripartitus est psalmus.

Primo precatur benedici, ut habeatur notitia Salvatoris.

Secundo hortatur confiteri pro directione et iudicio, ibi, confiteantur.

Tertio eadem admonitio ponitur, sed ad aliud tendens, ibi, confiteantur.

Et quia in praecedenti psalmo monuerat nos benedicere Deum, quod non possumus, nisi ipse prior benedicat nos. Ideo hic precatur benedici dicens :

 

1. Deus misereatur nostri et benedicat nobis, illuminet vultum suum super nos, et misereatur nostri.

Deus misereatur nostri et benedicat nobis. [Aug., Cassiod., Alcuin., Aug.] Prior enim in nobis est benedictio Dei, quae est quasi pluvia, terram nostrae mentis irrigans. Inde nos benedicimus eum, quod est quasi fructus, et in utroque nos crescimus, non ipse. Dicat ergo desiderans pluviam Dominicae benedictionis : Deus misereatur nostri prius, et post benedicat nobis. Prius enim miseretur Deus erranti, reducendo ad viam. Postea benedicit, bonis augendo ; benedicit enim Creator creaturae, multiplicando numero et merito. Benedicit creatura Creatori, corde, voce et opere laudando, et omne bonum quod habet ei ascribendo. Sed quia multi volunt benedici copia rerum temporalium, scilicet prole et aliis huiusmodi, quae quidem omnia sunt a Deo, sed communia sunt bonis et malis, addit quod proprium est iustis, illuminet vultum suum, etc. Haec est benedictio dexterae, quae tantum bonorum est. Illa est benedictio sinistrae, quae communis est bonis et malis. Si enim solis bonis Deus daret bona saeculi, putaret malus propter haec colendum esse Deum. Quod si solis malis daret, timeret infirmus ad Deum converti, ne haec deessent sibi, quem nutrit prius agricola, non subtrahendo ista. Dat ergo bonis, ut consolentur intrantes ; dat et malis, ut discant boni quaerere alia non communia malis. Tollit ea bonis, ut probent se fortes sicut Iob ; tollit ea malis, ut infirmus non timeat perdere quae perdit, et malus cui nihil remanet intus. Hic vero si persistat, habet intus quo se consoletur. Aliter enim erit utrobique vacuus. Ecce cur ista dantur.

[Cassiod., Aug., Cassiod.] Vel tolluntur communiter bonis et malis. Iste ergo benedictionem dexterae desiderans, ait : Illuminet. Quasi dicat : Ita benedicat, ut illuminet vultum suum super nos, id est ostendat Deus Pater vultum suum nobis, scilicet claritatem Filii sui, qui est vultus Patris. Illuminet nos, ut ab eo capiamus lucem, quia nemo potest eum videre, nisi qui claritate vel charitate eius perfusus est. Non ideo dicitur illuminet vultum suum, quod vultus eius, qui est lumen de lumine, sit sine lumine, sed ideo ut id quod est reveletur super nos. Et ideo dicit non simpliciter, illuminet vultum suum, sed addit, super nos. Vel ita, ut per vultum accipiatur imago Dei quam nobis impressit, id est ratio. Et est, vultum suum impressum super nos, id est imaginem suam, scilicet rationem animae nostrae impressam. Illuminet sapientia, ne ipsa sit in tenebris, ut sciamus nos factos ad imaginem Dei, et si a nobis deformata est, ab ipso reformetur. Et misereatur nostri, ecce unde incepit. Misericordia enim incipit, misericordia nos conservat. Illuminet ad hoc,

 

2. Ut cognoscamus in terra viam tuam, in omnibus gentibus salutare tuum.

Ut cognoscamus, [Aug.] o Deus, viam tuam, id est quae ad te ducit, id est quo et qua eamus, quod in tenebris fieri non potest, id est Christum, in terra, id est in hac vita, sicut in caelo est. In qua terra ? scilicet in omnibus gentibus. Quam viam ? salutare tuum, id est Christum.

 

Pars II.

3. Confiteantur tibi populi, Deus : confiteantur tibi populi omnes.

Confiteantur. [Cassiod., Aug.] Secunda pars, ubi post notitiam hortatur confiteri Deo, pro directione et iudicio. Quasi dicat : Et quia cognoscitur Christus in gentibus, quae viam invenerunt, confiteantur tibi, etc. Vel ita continua : Dico cognoscamus, et cum cognoverint, o Deus, confiteantur tibi populi, id est se accusent et te laudent. Et non tantum populi terrae unius, sed omnes populi confiteantur tibi, ne dicatur Ecclesia non ubique diffusa, et si confitentur,

 

4. Laetentur et exsultent gentes, quoniam iudicas populos in aequitate, et gentes in terra dirigis.

Laetentur, [Aug., Cassiod., Aug.] quia haec confessio non ducit ad poenam, quia qui iam confessi sunt, non timent futura iudicia, tanquam ibi damnandi, quibus Christus est advocatus, indultor, non vindex, non ultor ; et exsultent gentes, quia bonus est, cui confessio fit. Nam et confessos liberat, et superbos damnat. Unde consequenter subdit, convertens sermonem ad ipsum ; quoniam iudicas, id est iudicabis in iudicio futuro, populos in aequitate. Et aequitas illa non est timenda bonis, quia modo dirigit illos. Unde subdit : Et gentes in terra dirigis ad bona.

 

Pars III.

5. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes : terra dedit fructum suum.

Confiteantur. [Cassiod., Aug., Cassiod., Hier.] Tertia pars, ubi eadem admonitio ponitur, sed ad aliud tendens, ad hoc scilicet, quod terra dedit fructum, ut etsi idem initium sit, sensus tamen ad diversa tendat. Gaudens igitur ait : Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Repetit eadem quae supra dixerat in exhortando, adiiciens aliam rem, scilicet de fructu terrae, et frequentato verbo postulat nos benedici. Unde sequitur, terra dedit. Quasi dicat : Ideo confiteantur, quia terra dedit fructum suum, id est Maria genuit Christum, haec terra de nostro limo, de nostro luto, de Adam dedit florem primum, qui ait : Ego flos campi et lilium convallium. Iste ergo flos fructus factus est, ut illum ederemus, ut carnem eius manducaremus. Iste ergo fructus est virgo de Virgine, Dominus de ancilla, Deus ex homine, filius ex matre, fructus de terra. Et in hoc fructu, et in hoc semine

 

6. Benedicat nos Deus, Deus noster ; benedicat nos Deus ; et metuant eum omnes fines terrae.

Benedicat nos Deus. [Hier., Aug., Gl. int., Aug., Hier., Aug., Cassiod.] Vel ita : Terra, id est homo, Christus dedit fructum suum, id est reparationem, benedictionem. Unde : Benedicat nos Deus. Vel ita, ut pro terra accipiatur Ecclesia, quae prius spinis plena erat, sed accessit vocatio divinae maiestatis, et sic protulit fructum bonum, scilicet tricesimum, sexagesimum et centesimum. Et hoc est terra, quae prius spinas germinabat, id est Ecclesia ; dedit confitendo, fructum suum, id est bona opera : in Ierusalem dedit primo, iam fructum, quia primo ibi compluta dato Spiritu, ibi facta sunt miracula, linguis omnium sunt locuti, conversi omnia sua distribuebant pauperibus, sed non illa sola, quae est in Ierusalem hoc debet, imo, benedicat nos Deus, etiam, etc. Vel ita continua : Terra dedit fructum, sed non nisi per benedicentem Deum, ideo ut fructum demus, benedicat etiam nos Deus Pater, Deus Filius, noster, non gentium, benedicat nos etiam atque etiam multiplicet Deus Spiritus sanctus ; per hoc enim quod ter dicitur Deus, notatur trinitas personarum ; per hoc quod dicit eum, et non eos notatur unitas. Unde sequitur : Et metuant eum. Quasi dicat : Ad quid valet benedictio ? ad metum. Et ideo omnes fines terrae metuant eum, quia veniet iudex, qui prius humilis. Agnoscamus humilem, ut non expavescamus excelsum. Ecce metus Dei inter alia beneficia postulatur, ut credita caute custodiantur, timor Dei incipit et consummat. Qui timere novit, amare non desinit.

Psalmus iste in matutinis laudibus illi psalmo adiungitur, qui tertio loco cantatur, quia in hoc psalmo benedictio Trinitatis imploratur, cuius una eademque est sine diversitate essentia. In psalmo quoque illo, scilicet Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo, sitis atque ariditas exponitur. In isto vero Dominicae benedictionis pluvia ad reficiendam sitim postulatur, ideoque coniunctim cantatur.

 

 

PSALMUS LXVII

 

PSALMI TITULUS : IN FINEM PSALMUS CANTICI DAVID.

 

Exsurgat Deus etc. Titulus : In finem psalmus cantici David.

[Alcuin., Cassiod.] Agit hic propheta de exaltatione Christi et Ecclesiae. Hic et in futuro, et inimicorum deiectione atque ruina, ut malos terreat, bonos laetificet. Unde monet et titulo et psalmo psallere Deo et exsultare. Et est sensus : Iste psalmus cantici dirigens nos in finem, id est in Christum, est David prophetae, qui hic agit de exaltatione Christi et suorum, et adversariorum ruina, modum suae locutionis formans ab eo quod Mosi et filiis Israel contra hostes dimicantibus olim contingebat. Elevata quippe arca Domini, hostes suos superabant, atque in elevatione arcae verbis his similibus Moses usus fuisse dicitur : Exsurgat Deus, etc. Arca vero Christum significat, in quo omnes sunt thesauri sapientiae et scientiae Dei absconditi, cuius resurrectionem per quam disperguntur inimici, hic orat Propheta.

Intentio : Monet ut omnes Deo cantent.

Modus : Sex sunt partitiones.

Primo, resurgente Christo quasi elevata arca, quid bonis malisque futurum sit, hic et in futuro dicit, ut illos terreat, hos laetificet.

Secundo agit de verbo Evangelii, ibi, Deus, cum egredereris.

Tertio agit de donationibus Christi ascendentis, ibi, dum discernit.

Quarto exponit Dei operationes, ibi, Deus noster.

Quinto precatur et affirmat ut Ecclesia dilatetur et confirmetur, ibi, in ecclesiis.

Sexto dicit quod veniet Christus ad iudicium, qui ascendit, ibi, psallite.

Propheta ergo precans Christum per resurrectionem exaltari, ait :

 

1. Exsurgat Deus et dissipentur inimici eius : et fugiant qui oderunt eum a facie eius.

Exsurgat Deus, [Cassiod., Gl. int., Aug., Cassiod.] id est resurgat Christus a morte. Confidenter optat Propheta quod scit futurum ; et dissipentur inimici eius, hic in resurrectione Christi, et post in futuro iudicio. Hoc iam factum est quia surrexit Christus, et dispersi sunt Iudaei per omnes gentes. Et qui oderunt eum, scilicet pertinaces in malo, fugiant a facie eius, non loco, quia ubique praesens est, sed metu animi, scilicet timendo, non latendo.

[Aug., Cassiod., Aug.] Et est sensus : Tollantur animi metu et voluntate a praesentia eius, scilicet Dei, qui ubique praesens est, et est grave maledictum, et horrenda increpatio, ut velint et conentur quod nullatenus fieri potest. Vel ita : Et agit de praesentia Dei, qua in sanctis venit. Unde : Amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus caeli. Et est : Fugiant a facie eius, id est a praesentia eius, scilicet Dei, non ab ea quam non vident, qua ubique est, sed a praesentia eius qua venit in nubibus, id est in praeconibus, id est timeant a praesentia sanctorum.

 

2. Sicut defecit fumus deficiant ; sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei.

Deficiant sicut fumus defecit. [Cassiod., Aug., Hier.] Fumus ex flamma procedens vanescit ascensu, ita ex flamma nequitiae fumifera producunt et ipsa elatione deficiunt. Extulerunt namque se ignibus odiorum, et insultantes crucifixo ; et inde mox evanuerunt, et in futuro. Sic pereant peccatores a facie Dei, sicut cera fluit, id est annihilatur a facie ignis. In iudicio enim a facie Dei tollentur mali, qui erit ignis ad poenam impiorum et lumen iustorum. Vel de poenitentibus dici potest in bono. Quasi dicat : Odientes fugiant et dissipentur ; sed alii sicut deficit fumus deficiant, non ut in nihilum reducantur, sed ut quiescant a peccatis suis. Et sic pereant peccatores in eo quod mali sunt, a facie Dei, id est a praesentia gratiae eius. Sicut fluit cera a facie ignis, ut lacrymis poenitentiae, admoto igne Spiritus sancti, duritia eorum solvatur.

 

3. Et iusti epulentur et exsultent in conspectu Dei : et delectentur in laetitia.

Et econtra iusti epulentur, [Aug., Cassiod., Aug., Cassiod.] id est iucundentur a contemplatione Dei hic et in futuro, scilicet qui in vinea laboraverunt, reficiantur in deliciis quae sunt in conspectu Dei. Et exsultent vel modo, vel tunc, non tanquam coram hominibus per vanam iactantiam, sed in conspectu Dei, qui sine errore inspicit ; et delectentur in futuro in laetitia : iam non exsultent cum tremore, hoc posset eos delectare quod laeti sunt, quia non est finienda eorum laetitia, sicut mundi.

 

4. Cantate Deo, psalmum dicite nomini eius ; iter facite ei qui ascendit super occasum, Dominus nomen illi.

Cantate Deo. [Aug., Cassiod., Aug.] Convertit se ad eos, quibus tantam spem dedit. Vel hortatur eos. Quasi dicat : Resurrexit Dominus, et ideo cantate mente vivendo Deo, et psalmum dicite nomini eius, id est recte operamini gloriae eius. Et sic iter facite ei in corda credentium. Vel corda vestra parate ut intret, quia impolluta via eius. Et ideo iter facite, qui ascendit super occasum. Occasus enim mortis, id est vitiorum et peccatorum, cedit illi super quem sol iustitiae oritur, quia non eum excipit nova vita, nisi vetus occiderit. Vel, ascendit super occasum,

[Isid.] quia resurgendo casum corporis vicit Morte quippe sua mortem nostram consumpsit, unde serpens Mosis serpentes magorum Pharaonis absorbuit.

[Cassiod., Aug.] Et ne dubites quis iste sit, quia Dominus est nomen essentiale illi, quem ut communem hominem Iudaei occiderunt, qui essentialiter Dominus est. Quod si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Unde ait Dominus duobus discipulis, quos misit in castellum : Et si quis vobis aliquid dixerit, dicite quia Dominus his opus habet. Et etiam dum faciendo iter occurrunt tristia :

 

5. Exsultate in conspectu eius ; turbabuntur a facie eius patris orphanorum, et iudicis viduarum.

Exsultate, [Aug., Cassiod., Aug., Alcuin., Aug.] non modo non deficiatis, in conspectu eius, non hominum, id est in consideratione praemii futuri, quae aerumnas mitigat. Ideo exsultate, quia qui vos turbant in conspectu hominum, turbabuntur a facie eius. Cuius eius ? Patris orphanorum. Quasi dicat : Non estis destituti ut putatur. Orphani sunt quibus mortuus est pater, scilicet mundus et diabolus, et mater concupiscentia : et iudicis viduarum, scilicet spe saeculi carentium, quibus etiam error maritus moritur, in quibus talibus Deus habitat, quos colligit, quos trahit, quia de viduis et orphanis facit sibi templum, in quo est de quo subdit :

 

6. Deus est in loco sancto suo, Deus, qui inhabitare facit unius moris in domo.

Deus est in loco sancto suo. [Aug.] In quo loco ? non extra nos, sed in nobis. Deus enim est qui inhabitare facit homines unius moris in domo, id est unanimes, unum sentientes, colligit in unum. Iste est locus sanctus Dei non omnes qui sunt in domo, in qua sunt etiam vasa contumeliae. Ipse ergo sibi locum aedificat in quo maneat, qui non requiescit nisi super humilem et quietum. Hunc autem locum gratia aedificat, non meritis. Unde subdit :

 

7. Qui educit vinctos in fortitudine, similiter eos qui exasperant, qui habitant in sepulcris.

Qui educit vinctos, [Aug., Cassiod., Aug.] quia solvit vincula peccatorum. Unde alibi : Dirupisti vincula mea, in fortitudine sua, per quam fortes sunt qui ante non erant. Vel educit de inferno vinctos qui ibi tenebantur, ad caelum, in fortitudine sua, qua fortem, id est diabolum, alligavit. Similiter educit eos qui exasperant, scilicet blasphemos in Deum. Vel, qui exasperant, persequendo bonos, et resistendo iustitiae, cum sint omnino mortui in operibus mortuis. Unde sequitur : Qui habitant in sepulcris, id est in carnalibus et fetidis, et mortuis operibus sepulti sunt, ut nec velint, nec possint ambulare. Vincti vero volunt, sed non possunt ; et hi tamen solvuntur per gratiam et illi suscitantur.

 

Pars II. Διάψαλμα.

8. Deus, cum egre dereris in conspectu populi tui ; cum pertransires in deserto.

Deus. [Cassiod., Aug.] Secunda pars, ubi agit de verbo Evangelii exhibito hominibus per egressum Christi, id est per incarnationem Christi. Quasi dicat : Vere educis, quia o Deus, cum egredereris, vel egredieris, alia littera, in conspectu populi tui, id est cum appareres hominibus per opera tua. Egreditur enim Deus cum apparet in operibus, sed non nisi his qui norunt eius opera intueri, hi sunt populus eius ; haec scilicet quod vinctos solvit, quod mortuos suscitat. Et cum pertansires, vel pertransieris, in deserto, vel desertum, id est ad gentes, id est cum praedicaveris gentibus.

 

9. Terra mota est : etenim caeli distillaverunt a facie Dei Sinai, a facie Dei Israel.

Terra mota est, [Aug.] id est terreni ad fidem excitati sunt. Sed unde hoc ? etenim, id est quia caeli, id est apostoli, distillaverunt pluviam, id est gratiam. Et hoc a facie Dei, id est non a se, sed a Deo, qui in illis est ; mons Sina a facie Dei Israel, subaudi distillavit. Quasi dicat : Et prae aliis mons Sinai, alia littera, distillavit a facie Dei Israel, id est Paulus apostolus gentium, qui plus omnibus stillavit doctrinae guttas, qui bene significatur per montem Sina, quia prius fuit geminatus, vel generatus in servitutem ex lege, quae fuit data in monte Sina. Vel ita secundum eamdem litteram, quae est : Mons Sina a facie Dei Israel, scilicet distillavit. Idem sunt caeli et montes, id est iidem, scilicet apostoli significantur per caelos et montes. Nec tamen dicit montes, sed mons idem significans singulari numero quod plurali, sicut et alibi cum dicitur : Caeli enarrant, et firmamentum annuntiat, idem significat per caelos et firmamentum. Et est mons Sina, id est apostoli, a facie Dei Israel distillaverunt. Quidam tamen libri Graeci et Latini, qui non habent talem litteram, scilicet, mons Sina a facie Dei Israel, sed habent a facie Dei Sina, vel Sinai a facie Dei Israel. Et est sensus : Caeli, id est apostoli, distillaverunt a facie Dei. Cuius Dei ? Dei Sinai, vel Sina, a facie Dei Israel, id est qui legem dedit populo Israel, quia qui dedit per Mosen legem qua terreret, dat et per apostolos benedictionem qua liberet.

Psalmodia Rom. legit, Mons Sina cum Augustino et Cassiodoro. LXX, quos sequimur, non habent mons ; varietas videtur orta ex vocula Hebr. זה ZEH, quod est pronomen demonstrativum, unde potuit intelligi, hic mons, vel hoc est in Sina, ut vertit Hieronymus, qui secundo loco semel solum repetit Dei, etsi in Hebraeo nunc bis dicatur, Dei, Dei Israel. Quid distillaverunt ?

 

10. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae, et infirmata est ; tu vero perfecisti eam.

Pluviam, id est doctrina, Spiritus sancti gratiam voluntariam, quae sine meritis datur sola Dei voluntate : voluntarie quippe genuit nos verbo veritatis Iac. I). Et hanc pluviam segregabis, vel segregasti, o Deus, haereditati tuae,

[Aug.] scilicet fidelibus, in quos pluvia proflua irrigatione descendit ; et illa haereditas infirmata est, id est agnovit se nihil esse ex se. Tu vero perfecisti eam, quia virtus in infirmitate perficitur. Et,

 

11. Animalia tua habitabunt in ea, parasti in dulcedine tua pauperi, Deus.

Animalia tua, id est gentes mansuetae, habitabunt in ea haereditate, id est erunt illa haereditas.

[Aug.] Haec omnia mystice leguntur, ita ut diximus, sed secundum figuram, id est secundum historiam, a quibusdam sic accipitur : Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, et cum pertransires in deserto, coram Israel in columna ignis et nubis, terra mota est, id est homines visis miraculis. Etenim caeli distillaverunt manna, scilicet a facie Dei Sinai, a facie Dei Israel, quia caelitus datum est manna, quod subsequenter vocat pluviam, dicens : Pluviam voluntariam, quae scilicet satisfaciebat voluntati Iudaeorum, segregabis, o Deus, haereditati tuae, quia soli Israel data est haec pluvia. Israel autem infirmatus est fastidio illius cibi, desiderans carnes Aegypti. Unde sequitur : Infirmata est, tu vero perfecisti eam, quod ad litteram stare non potest, quia populus ille percussus est a Deo, non perfectus. Per illa namque murmura atque fastidia ingens plaga secuta est. Omnes in eremo prostrati sunt, non introierunt terram promissionis, praeter duos. Per hoc ergo mittit nos ad mysterium, quod primo exsecuti sumus. Vel forte ita etiam secundum historiam accipi potest, ut per montem Sina lex accipiatur, quae in servitutem generat. Et est : O Deus, cum egredereris iu conspectu populi tui, in columna nubis in die, et ignis in nocte. Et cum pertransires in deserto, ad litteram. Mons Sina, id est lex Moysi, quae data est in monte Sina, a facie Dei Israel distillavit. Etenim, id est quia caeli distillaverunt ipsam legem, dum Dominus ad Mosem loqueretur. Unde terra mota est, quia turbantur homines, legem implere non valentes. Et haec lex est pluvia, quam soli Israel dedit. Unde sequitur, pluviam voluntariam, id est legem quam populus desideravit, dicens : Omnia quaecunque dixerit nobis Dominus, faciemus, et audiemus. Et alibi : Non deest qui impleat, sed deest qui iubeat. Segregabis, Deus, haereditati tuae, quia soli Israel data est ; et infirmata est, vel lex vel haereditas. Lex, quia minatur nec adiuvat, et ita infirmos facit. Hareditas, id est populus infirmatus est, quia abundavit delictum data lege. Tu vero, o Deus, perfecisti eam, vel legem per Spiritum sanctum datam, quo reserata sunt legis sacramenta ; vel haereditatem, id est populum, in quo post delictum superabundavit gratia. Unde alibi : De exsecratione et mendacio annuntiabuntur in consummatione. Et animalia tua, tibi subdita, non sibi libera, id est gentes conversae, habitabunt in ea, haereditate vel lege.

[Cassiod.] Aliter totum, et legitur coniunctim secundum historiam, et secundum allegoriam, in Patre. Quasi dicat : Vere, o Deus, educis, quia hoc praefiguratum est. O Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, et cum pertransires in deserto, ad litteram : Egressus est Deus coram Israel, dum in columna nubis et ignis apparuit, et in deserto manna satiavit. Allegorice egressus est dum apparuit hominibus per humanitatem ; vel, dum educit vinctos et suscitat sepultos ; transiit in deserto, cum ad gentes venit ; et tunc terra mota est, quia tunc terrem videndo mirabilia tanta moti sunt. Etenim caeli distillaverunt manna, quia in modum stillicidii manna de caelo descendit. Et hoc a facie Dei, cuius praesentia per columnam noscebatur. Et mons Sina a facie Dei Israel fumavit, alia littera, quando scilicet Moses ibi legem accepit. Pluviam, hoc est quod caeli distillaverunt pluviam, scilicet manna, voluntariam, scilicet quae satisfaceret voluntati illius gentis avide comedendi, segregabis, o Deus, haereditati tuae, quia non aliis gentibus dedit quod tunc Iudaeis, et infirmata est haereditas ad tempus, dum Christo non credit. Tu vero, o Deus, perfecisti eam, haereditatem, dum gentes ad supplementum admisit. Postea subdit : Unde perfecisti. Animalia tua, id est gentes quae tuae sunt, dum credunt, habitabunt in ea, haereditate, id est in Ecclesia. Quae vero sint illa animalia, et quomodo habitent, exponit. Quasi dicat : Quomodo hoc fiet ?

[Aug., Cassiod., Aug.] Ecce, o Deus, parasti hoc pauperi, qui in se infirmus est, id est ad hoc praedestinasti pauperem, ut sit in tua haereditate. Per hoc notat praedestinatos, qui ab origine mundi praeparati sunt. Et hoc non in illius facultate, sed in dulcedine tua, non saeculi quae amara est, sed in ea scilicet quam das. Dulcedo Dei est, qua fit bonum non timore poenae, sed amore et dilectione iustitiae. Per quos hoc fiet ? per evangelizantes, quibus

 

12. Dominus dabit verbum evangelizantibus in virtute multa.

Dominus dabit verbum. [Aug.] Et hoc est : Dominus Pater, vel Christus, dabit verbum, scilicet cibaria quibus pascantur animalia sua, evangelizantibus. Ecce quid operantur animalia, evangelizant, scilicet et hoc in virtute multa, scilicet in multa constantia fidei. Vel, virtute multa, scilicet miraculorum. Aliter secundum aliam litteram, Dominus dabit virtutes multas evangelizandi verbum. Quis Dominus ?

 

13. Rex virtutum dilecti dilecti ; et speciei domus dividere spolia.

Rex virtutum dilecti, [Aug., [Hier., Aug.] scilicet unici Filii, id est Pater qui est rex virtutum Filii, quia ab eo regitur eique militat virtus, a quo datur, et accipit virtutes, miracula et virtutes mentis. Vel ita ut sit idem rex virtutum et dilectus, scilicet Christus. Et est : Quis Dominus ? Rex virtutum dilecti, id est Christus rex virtutum tuarum, id est apostolorum suorum, et dicitur hoc more veteris Scripturae, sicut legitur in Veteri Testamento : Fecit Moses, sicut praecepit Dominus Mosi. Vel ita : rex virtutum dilecti, qui est Pater angelicarum virtutum, quae sunt et ipsius dilecti, quia eis imperat et ipse dilectus. Deinde repetit, dilecti, quod fit ad commendationem, sed non est haec repetitio in omnibus libris, sed sive sit sive non, hic est sensus : dilecti, non solum ad alia, sed et, id est etiam, dividere, id est ad dividenda spolia, id est ereptos a diabolo, quos divisit, alios apostolos, alios prophetas faciendo. Spolia dico, speciei domus, id est quae dividendo fecit Ecclesiam speciosam. Vel ita : Dominus dabit verbum evangelizantibus, et etiam dabit eis dividere spolia speciei domus. Vel secundum hoc distinguitur praecedens littera, ita : Rex virtutum dilecti dilecti. Hic distingue : Et speciei domus dividere spolia.

 

14. Si dormiatis inter medios cleros pennae columbae deargentatae ; et posterioria dorsi eius in pallore auri.

Si dormiatis inter medios cleros. [Aug.] Prius singulorum verborum sententia est animadvertenda, deinde ordo constructionis verborum. Columba est Ecclesia, de qua dicitur in Canticis : Una est columba mea. Haec est deargentata, id est divinis eloquiis erudita. Per argentum enim figuratur divinum eloquium. Unde alibi : Eloquia Domini argentum, etc. Pennae columbae sunt doctores Ecclesiae, per quos exaltatur Ecclesia, et semper volat ad alta ; quorum praedicatione in caelum fertur gloria Ecclesiae. Vel pennae sunt duo mandata charitatis, in quibus tota lex pendet et prophetae. Posteriora dorsi eius, id est dorsum columbae, quod est pars posterior, charitas est. Et dicitur hoc a simili. Posteriora namque dorsi sunt, ubi radices alarum figuntur, vel ubi portatur sarcina ; ita in charitate connectuntur alae Ecclesiae, id est duo praecepta charitatis, quae sunt alae Ecclesiae, et ipsa charitas quae in his impletur est per quam omnis sarcina mandatorum est levis, quia quidquid difficile est in praecepto, leve est amanti. Unde : Onus meum leve est, scilicet per Spiritum sanctum, ex quo charitas ; per aurum intelligitur sapientia. Ibi ergo, id est in posterioribus dorsi est viror auri, id est vigor sapientiae. Vigor autem sapientiae est charitas, id est per posteriora dorsi congrue charitas intelligitur, ratione similitudinis, non substantia proprietatis.

[Cassiod., Aug.] Vel, posteriora huius columbae sunt ultima tempora Ecclesiae, scilicet quae erunt in resurrectione communi vel in fine cuiusque, quae in specie auri splendebunt, quia postquam de mundo exit, super aurum, id est incomparabiliter lucet in charitate, quae nunquam excidit. Hic ergo argento propter eloquentiam comparatur ; ibi auro, propter plenitudinem charitatis. Quod autem ait inter medios cleros, sciendum est quod Latinae linguae esset dicere inter cleros, sed pro eo quod Dominus inter nos, vel inter me et vos, Graecus habet inter medium nostrum, vel inter medium meum et vestrum. Hic ergo dicitur inter medios cleros, id est inter medium clerorum, quod dici solet in eis rebus quae inter se solent habere consensum. Unde cum de signo circumcisionis Dominus loquitur ad Abraham, dicens : Hoc erit testamentum inter me et te, Graecus habet inter medium meum et tuum, ad exprimendum consensum. Cleros autem hic duo Testamenta dicit, per quae datur haereditas, quae dicitur Graece cleronomia ; cleros vero Graece, Latine dicitur, non testamentum, sed sors, et sortes. In Veteri Testamento partes haereditatis, scilicet terrae promissae vocantur, quae ex promissione Dei quasi ex sorte proveniunt. Bene ergo cleros dicit duo Testamenta, quia per ea datur haereditas aeterna. Dormire vero inter medios cleros est in auctoritate duorum Testamentorum requiescere, et pacifice acquiescere. Vel cleros ipsas haereditates. Dominus unam terrenam Veteris Testamenti, alteram aeternam Novi Testamenti, inter quas dormit qui terrenam iam non ardenter petit, et caelestem patienter exspectat. Qui enim terrenae adhuc inhiat, nunquam quiescit, sed cupiditatibus per multa agitatur ; vel dormit inter has haereditates qui usque ad finem vitae perseverat in contemptu terrenorum et in spe caelestium. Ecce singulorum verborum explanatus est sensus ; ordo autem constructionis, cum sit multiplex, vel a superioribus pendens infra primum versum continetur, vel usque in sequentem versum extenditur. Utrum vero hoc an illo modo commodius dicatur, ambiguum est. Nam quolibet horum sane dici potest. Convertens ergo verba ad eos de quibus fit species domus, ait sic : Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. Dabit utique si vos, o pennae columbae deargentatae, id est doctores Ecclesiae divinis eloquiis eruditae, dormiatis inter medios cleros, id est inter medium clerorum, id est requiescatis in auctoritatibus duorum Testamentorum, vel inter duas haereditates, terrenam et caelestem, illam non ardenter appetendo, istam patienter exspectando. Vel si usque ad mortem perseveretis in contemptu terrenorum et appetitu caelestium. Vel ita ut in sequentem versum extendatur constructio, dilectus spolia dividit speciei domus. Et, o vos qui dividimini in spolia speciei domus per diversa dona, si dormiatis inter medios cleros, tunc pennae columbae deargentatae dealbabuntur in Selmon, id est vos ipsi dealbabimini, qui estis pennae. Vel ita, ut hic incoepta sententia, in sequenti finiatur : Si vos, o pennae columbae deargentatae, dormiatis inter medios cleros, tunc nive dealbabuntur in Selmon alii, scilicet homines, qui per gratiam remissionem peccatorum accipiunt. Vel ita : O vos qui dividimini spolia speciei domus, si dormiatis inter medios cleros, vos eritis pennae columbae deargentatae, hoc est in alta elevabimini, vel vobis erunt pennae columbae deargentatae, id est duo mandata charitatis. Ecce his modis ordinatur littera. Utrum autem hoc vel illo, vel alio potius modo dici debeat, ambiguum est, sed ad singula bene sequitur. Et posteriora dorsi eius erunt in pallore vel virore ; alia littera, auri, id est charitas, quae est vigor sapientiae. Dorsum est Ecclesiae praedicta similitudinis ratione. Vel, posteriora dorsi eius, id est ultima Ecclesiae, quae erunt in communi resurrectione.

[Cassiod.] Vel in fine cuiusque erunt. In virore, vel in pallore auri, id est splendebunt in charitate super aurum, id est incomparabiliter.

 

Pars III. Διάψαλμα.

15. Dum discernit caelestis reges super eam ; nive dealbabuntur in Selmon, mons Dei, mons pinguis.

Dum discernit. [Cassiod., Aug., Cassiod.] Tertia pars, ubi agit de donationibus Christi ascendentis, qui solus potest, et non alius. Quasi dicat : Si dormiatis, eritis pennae ; quasi dicat : non est nisi per discernentem, quia dum caelestis, id est Christus, qui ascendit super omnes caelos, discernit, dividens singulis gratiam prout vult, reges, id est rectores, super eam, columbam vel haereditatem, id est dum gratia Spiritus sancti reges discernuntur, super Ecclesiam. Ipsi rectores vel alii homines, dealbabuntur per remissionem peccatorum, nive, id est incomparabiliter, in Selmon, id est in umbra gratiae, quae venit ex corpore Christi. Selmon enim interpretatur umbra, id est in gratia Spiritus sancti, quia non meritis suis discernuntur, sed spiritu obumbrante ab aestu carnis. Umbra enim gratiae defensaculum nobis est contra incentiva vitiorum et carnalium concupiscentiarum, de qua ad virginem parituram angelus dicit : Virtus Altissimi obumbrabit tibi, id est umbram faciet tibi. Umbra autem fit corpore et lumine. Lumen est Verbum ; caro Christi est corpus. Accessit lumen corpori, id est verbum carni : Verbum enim caro factum est Ioan. I), et in eum credentes hac umbra protegimur, quae de corpore Christi emanat, de cuius plenitudine accepimus. Deinde commendationem montis subdit, dicens : Iste Selmon, id est iste in quo est plenitudo gratiae, et unde umbra nobis fit, est mons Dei positus in vertice montium, ad quem fluent omnes gentes, et mons pinguis vel uber, unde scilicet aquae irriguae et suaves fluunt. Et est

 

16. Mons coagulatus, mons pinguis. Ut quid suspicamini montes coagulatos ?

Mons coagulatus, [Aug., Hier.] propter parvulos quos lacte tenerioris doctrinae nutrit ; et mons pinguis fertilitate sua, propter maturos quos pane solidioris doctrinae cibat. Hic est mons qui in Ezechiele vulnerat principem Tyri. Ut quid suspicamini montes coagulatos ? vel incaseatos, alia littera.

 

17. Mons in quo beneplacitum est Deo habitare in ea ; etenim Dominus habitabit in finem.

Mons, [Aug.] vel monte, alia littera, in quo beneplacitum est Deo, etc. Quasi dicat : Et quia talis est mons iste, ut quid ergo suspicamini alios montes coagulatos, vel incaseatos, esse hunc montem ? Ideo hoc dicit, ne quis audeat eum caeteris comparare, quia alii dicebant eum Ioannem esse, alii Eliam ; quos increpat hic. Ne suspicemini. Iste enim solus est, in quo beneplacitum est Deo, id est verbo habitare in eo, per se ; in aliis per ipsum inhabitat. Placuit, etenim Dominus, id est Verbum, habitabit eum, scilicet hominem, Christum, usque in finem, quia personaliter unitus est ei, in quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Sic erat utique Verbum in carne, ut Verbum etiam caro factum solum diceretur, id est homo in unam solam Christi personam copularetur. Vel ita : Nullus est ut iste ; etenim, id est quia iste mons, scilicet Dominus, Christus, habitat, vel habitabit ; illos alios montes, ut aliquid sint, qui nihil sine eo sunt, usquequo ducat eos in finem, id est in se Deum contemplandum. Unde, scilicet quia inhabitat alios montes, ipsi fiunt

 

18. Currus Dei decem millibus multiplex millia laetantium ; Dominus in eis, in Sina, in sancto.

Currus Dei, [Cassiod., Aug.] portando Deum, et quia unanimes copulati charitate, quos ad ministerium suae voluntatis moderatur Deus, quos manendo in eis et regendo ducit in se finem, ut currum ad destinatum locum : et ille currus est multiplex decem millibus, id est ex innumeris populis, ex magna multitudine sanctorum, qui sunt, millia laetantium, quia spe gaudent, donec perducantur in finem. Cur laetantur in fine ? quia iam Dominus est in eis, qui erit et finis consummationis in Sinai vel Sina, in sancto vel sancto, id est implendo mandato quod sanctum est. Quid enim prodest mandatum, nisi Dominus ibi sit, qui dat velle et operari ? Aliter enim est littera occidens, sed Dominus per Spiritum sanctum dat charitatem, qua impletur. Et ideo laetantur millia.

[Cassiod., Alcuin., Cassiod., Hier.] Vel ita ab illo loco : Ut quid suspicamini montes coagulatos, vel incaseatos, esse subaudis, sicut est mons iste ? ne suspicemini, quia mons iste est solus, in quo beneplacitum est Deo, Patri, habitare in eo, qui Patri placuit, ut in eo habitaret. Unde : Ego in Patre, et Pater in me est. Placitum est Etenim Dominus habitat eum Christum, usque in finem, id est usque ad terminum, id est ad coaequalitatem maiestatis suae, qui est finis sine fine, et omnium plenitudo. Alii autem montes sunt currus Dei, per quos vehitur Deus in universum mundum. Et ille currus est multiplex decem millibus. Hoc non mutatur : quia Dominus est in eis, et hoc in Sina sancto, id est in impleto sancto mandato. Sina enim mons est, in quo data est lex, et interpretatur mandatum, in quo impleto requiescit Dominus, quia in sanctis mandatis impletis, Dei praesentia solet contueri. Vel ita : Dominus est in eis, id est in sanctis, qui in Sina monte olim dedit legem, et ipse idem est in sancto, id est in Christo, qui est Sanctus sanctorum.

 

19. Ascendisti in altum, cepisti captivitatem ; accepisti dona in hominibus.

Ascendisti. [Aug., Cassiod., Aug.] Convertit verba ad ipsum Dominum. Sed quomodo hoc factum est ? Ecce. Ascendisti, o Christe, in altum loco et dignitate. Qui enim propter nos erudiendos descendit, ascendit in altum super omnes caelos ad dexteram Patris. Et cepisti, priusquam ascenderes, captivitatem, id est eos qui apud inferos tenebantur captivi. Haec sunt spolia, et est similitudo triumphi. Hoc de Christo exponit Apostolus. Vel cepisti captivitatem, id est homines qui sub diabolo erant captivi per peccatum, cepisti et captivasti feliciter. Unde captivi dicuntur, quia capti sunt, scilicet retibus Petri. Unde et Petro dicitur : Ex hoc iam eris homines capiens, sub leve iugum missi sunt. Unde in hoc curru sunt millia laetantium, non plorantium.

[Gl. int., Aug.]. Et accepisti a Patre dona in hominibus suscipiendis, id est homines suscipiendo, id est homines accepisti dona. Vel, accepisti dona a Patre in hominibus, scilicet donanda susceptis hominibus, id est quae donares his quos suscepisti. Vel, secundum aliam litteram, dedisti, secundum quod Deus, dona hominibus : quod etiam fit in triumphis. Quae littera cum in paucis reperiatur codicibus, Paulus tamen apostolica auctoritate dicit : Dedit dona hominibus, secundum quod Filius Deus est cum Deo Patre, dedit mittens Spiritum sanctum, qui est Patris et Filii. Sed secundum quod idem Filius est in Ecclesia, accepit dona in membris, dum ipsa membra accipiunt cum quibus unum est iuxta illud : Quod uni ex minimis fecistis, et mihi fecistis. Dico cepisti, quod necesse erat.

 

20. Etenim non credentes inhabitare Dominum Deum.

Etenim, [Hier., Aug.] id est quia erant non credentes Deum, scilicet Verbum, inhabitare Dominum Christum hominem. Vel ita continua : Accepisti dona in hominibus, etenim, id est quia accepisti, etiam non credentes inhabitare Dominum. Isti sunt quos feliciter captivavit, et currum suum fecit. Unde Propheta plenus laetitia, hymnum eructat :

 

21. Benedictus Dominus die quotidie, prosperum iter faciet nobis Deus salutarium nostrorum.

Benedictus, [Cassiod., Aug., Cassiod., Hier.] quasi dicat : Ascendit Christus in altum, et quo praecessit faciet nos sequi, unde benedictus sit Dominus. Ecce laus de triumpho, die quotidie, vel de die in diem, alia littera, quod idem valet, id est iugiter, quia quotidie captivat captivos usque in finem. Et quia currum illum ducit in finem, addit prosperum iter ad se eundi faciet nobis, qui talia fecit, id est faciet nobis cursum vitae, qui vere prosper cum sit dux salutaris. Quis hoc faciet ? Deus salutarium nostrorum, id est salvationum nostrarum, quia de pluribus periculis liberat, quia etiam non credentes ad fidem vocat,

 

PARS IV. Διάψαλμα.

22. Deus noster, Deus salvos faciendi ; et Domini Domini exitus mortis.

Deus noster, etc. [Cassiod., Aug., Cassiod.] Quarta pars ubi exponit operationes Dei, quae ex praedictis eveniunt, quae sunt quassatio inimicorum, conversiones peccantium, martyria ab utroque sexu. Quasi dicat : Dico Deus salutarium, Deus, inquam, noster non cuiuscunque est, Deus salvos faciet. Commendat hic gratiam, quia nullus salvus, nisi per eum. Salvos facit, quos tamen non est mirum mori, cum Domini Domini fuerit exitus mortis, et hoc est, ipse est Deus salvos faciendi. Sed ne dicas, cur ergo morimur ? potius patienter fer mortem, non indigneris si morieris, quia, et Domini Domini, qui sine peccato fuit, exitus, ab hac vita non alius fuit quam mortis, qua nos liberat. Voluntate tamen mortuus est, ne homo timeret mortem. Et licet sit auctor salutis, tamen et Domini Domini, etc. Idem sensus. Vel ita : Deus salvat, et ne queraris de morte. Sed spera, quia Christus inde exivit, et nobis inde exire dedit. Et hoc est, et Domini Domini est exitus mortis, id est resurrectio qua a morte exivit. Ne autem mala pertinacium credas impunita subdit :

 

23. Verumtamen Deus confringet capita inimicorum suorum, verticem capilli perambulantium in delictis suis.

Verumtamen. [Gl. int., Aug., Cassiod., Aug.] Quasi dicat : Etsi mortuus sit, vel licet salvator sit, verumtamen Deus confringet, vel conquassabit, vel hic ut humilientur : vel in futuro, ut in tartara trudantur ; capita, id est superbiam, inimicorum suorum. Vel auctores Iudaicae seditionis, vel auctores haeresium, scilicet haeresiarchas. Et confringet verticem capitis, id est superbam extollentiam hominum nimis se extollentium ; perambulantium,

[Gl. int., Aug.] id est perseverantium, vel de vitio in vitium ruentium, in delictis suis, in quibus saltem deberent humiliari, dicentes : Deus, propitius esto mihi peccatori, sed et ibi superbiunt, et in multa ruunt, secundum illud : Insipiens cogitatio, quae perduxit ad culpas. Vel, confringet verticem capilli, id est versutias inanium quaestionum. Sunt enim qui tales minutias calumniarum quaerunt, ut etiam capillos perscrutari videantur. Verticem dico hominum perambulantium in delictis suis. Hoc non mutatur. Confringet capita, quia

 

24. Dixit Dominus : Ex Basan convertam, convertam in profundum maris.

Dominus dixit. [Gl. int., Aug.] Vel sic continua : Confringet Dominus capita Iudaeorum, ex gentibus etiam convertet multos, quia Dominus dixit : Ego convertam homines ex Basan, id est ex confusione peccatorum, quia confunditur de peccatis qui pro eis orat. Basan enim interpretatur confusio, vel Basan interpretatur siccitas. Et de siccitate, id est inopia, convertit Dominus, non eos qui se plenos iustitiae putant, cum sint inanes. Beati enim qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Anima sicca dicit : Expandi manus meas ad te, anima mea sicut terra sine aqua tibi. Anima plena dicit : Non sum sicut caeteri hominum. Et convertam eos qui iacent in profundum, vel profundo, vel profundis maris, id est saeculi. Vel secundum aliam litteram, scilicet convertar, ad eos qui sunt ex Basan, quia convertitur Deus his qui confunduntur de peccato, vel qui sicci imbrem gratiae desiderant. Et secundum hoc sequitur : convertar in profundum maris, id est ad eos qui erant desperatissimi. Vel ita convertam eos, vel convertar ad eos.

Psalmodia Romana legit convertar, varietas videtur suborta, ex eo quod Hebraice ASCIB, potest accipi ex verbo, quod nominitant qual, et tum est convertar, aut ex coniugatione quam dicunt hiphil, et tum erit convertam, licet prius inveniatur fere per vau.

 

25. Ut intinguatur pes tuus in sanguine, lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso.

Ut intinguatur pes. [Aug., Alcuin., Aug.] Quod tamen non Deus, sed Propheta dicit, conversus ad ipsum. Quasi dicat : Ita convertes, o Deus, vel converteris ut intinguatur pes tuus in sanguine, id est ut qui prius erant inimici fiant pes tuus, praedicando te usque ad sanguinem, scilicet usque ad mortem ; et lingua canum tuorum fiet vel erit ex inimicis, quia per conversionem ex inimicis fient canes pro Domino latrantes contra hostes. Hi sunt boni canes, qui edunt de micis. Canes laudabiles, non detestabiles. Unde non tantum dixit canum, sed canum tuorum, nec eorum dentes, sed lingua laudata est, quoniam utique non frustra, nec sine magno sacramento. Gedeon eos solos iussus est educere, qui fluminis aquam sicut canes lamberent, talesque non amplius quam trecenti in tanta multitudine inventi sunt. In quo numero crucis signum est propter thau litteram, quae in Graecis numerorum notis CCC significat. Illi ergo soli ad officium regiminis assumendi sunt, qui quod percipiunt aliis praedicant, et qui in manibus operum exsequuntur quod ore docent. Unde in Levitico : Os turturis retorquetur ad ascellas. Et quasi quis quaerat : Unde tantum bonum est, ut eius canes sint, cuius erant inimici ? ait : ab ipso, id est eius gratia, non a seipsis, vel a teipso, alia littera, id est a parte tua, o Deus. Idem sensus.

 

26. Viderunt ingressus tuos, Deus : ingressus Dei mei, regis mei, qui est in sancto.

Viderunt, etc. [Gl. int., Aug., Gl. int.] Quasi dicat : Intinguetur pes tuus, quia sic vident te praecessisse, o Deus. Et hoc est, viderunt ingressus, vel gressus tuos, Deus. Vel, secundum aliam litteram, visi sunt gressus tui, Deus, quibus scilicet venisti in mundum. Haec gratia latebat in Veteri Testamento ; modo patet, cum Filius missus annuntiatur in gentibus, cuius Dei gressus viderunt, ingressus, inquam, Dei mei creatione, scilicet Verbi regis mei gubernatione, qui Deus est in sancto templo, id est in sanctis.

[Aug., Gl. int., Alcuin.] Vel, in sancto, corpore, licet perfidi non videant secundum quod corpus passus est. Et in hoc, scilicet in patiendo, vel credendo,

 

27. Praevenerunt principes coniuncti psallentibus ; in medio iuvencularum tympanistriarum.

Principes, [Cassiod., Aug., Cassiod., Aug., Cassiod.] id est apostoli, praevenerunt eos, scilicet alios homines. Vel ita dico gressus Dei mei : ut autem isti gressus viderentur, principes, id est apostoli, praevenerunt te, o Deus, ad laudem, ut populi sequerentur. Et non ipsi soli venerunt, sed coniuncti psallentibus, id est illis qui laudes Dei sonant, bene operando ad gloriam Dei. Principes etiam sunt in medio iuvencularum tympanistriarum, id est ministri sunt, et praepositi novarum Ecclesiarum Deum laudantium, carne domita, corio siccato ab humore peccati, et extenso a ruga duplicitatis. Fit enim tympanum de corio siccato et extenso. Vel ad litteram de sanctis feminis hoc accipe, ne sexum femineum excludas, quae etiam ab eis, id est ab apostolis, formam laudandi et patiendi sumunt.

 

Pars V. Διάψαλμα.

28. In ecclesiis benedicite Deo Domino ; de fontibus Israel.

In ecclesiis. [Cassiod., Gl. int., Aug.] Quinta pars, ubi precatur et affirmat, ut haec incoeptio Ecclesiae dilatetur et confirmetur, pro qua et haeretici destruantur. Quasi dicat : Et quia Dominus ita convertit, ergo, o vos conversi ex Basan, benedicite Deo, cui debetur latria, Domino cui exhibenda est dulia, et non alibi, nec in aliis conventiculis, sed in ecclesiis. Haec sunt iuvenculae tympanistriae, ne quis carnaliter choros luxuriae cogitet. Ecclesiae quippe sunt adolescentulae, scilicet nova gratia decoratae sunt etiam tympanistriae, castigata scilicet carne, spiritualiter sonorae.

[Alcuin., Rem, Aug.] Benedicite, vos dico potati de fontibus Israel, id est de doctrina apostolorum, ut ad eorum imitationem praedicetis, quod Christus de Israel prius elegit ut faceret fontes aquae vivae salientis in vitam aeternam.

 

29. Ibi Beniamin adolescentulus ; in mentis excessu.

Ibi, [Cassiod.] id est inter fontes, vel in Ecclesiis, vel in templo Ierusalem, est Beniamin, id est apostolus Paulus apostolorum novissimus, adolescentulus, id est novissime assumptus, qui fuit de tribu Beniamin. Unde in Genesi : Beniamin lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia. Hic est Paulus, qui mane suae aetatis sanctos persecutus est, sed in vespera suae conversionis ad Deum, spolia diabolo erepta divisit per diversa officia. Et ipse est in mentis excessu, mente scilicet alienata a sensibus corporis, ut quando raptus fuit usque ad tertium caelum.

[Aug.] Vel, in mentis pavore, alia littera, expavescentibus scilicet omnibus tam magnum in eius vocatione miraculum. Ibi etiam sunt

 

30. Principes Iuda, duces eorum, principes Zabulon, et principes Nephthalim.

Principes Iuda, principes Zabulon, principes Nephthalim.

[Aug., Gl. int.] Per haec nomina tribuum Christum et apostolos indicat ; forsitan enim ex his tribubus fuerunt apostoli. Et isti sunt duces eorum qui in Ecclesiis benedicunt Dominum. Sed magis placet sensus qui colligitur ex interpretatione nominum, quae convenit Ecclesiae : Iudas enim interpretatur confessio ; Zabulon habitaculum fortitudinis ; Nephthalim, dilatatio, quae principibus Ecclesiae conveniunt. In martyriis namque prima est confessio, pro qua quidquid accidit fortiter tolerandum est. In angustiis finitis latitudo sequitur in praemio. Et est : ibi sunt principes Iuda, id est confessionis ; principes Zabulon, id est fortitudinis ; principes Nephthalim, id est dilatationis. Vel ita ut agatur de tribus virtutibus, quae significantur per has nominum interpretationes : Quia confessio est in fide, fortitudo in spe, latitudo in charitate, quia Deum et proximum diligunt. Et est, Benedicite Deo de fontibus Israel, quod decet quia ibi sunt, principes Iuda, principes Zabulon, principes Nephthalim, id est principes fidei, spei et charitatis. Et hi sunt duces eorum, qui sunt in Ecclesiis ; et per hoc quisque eorum est Beniamin, id est filius dexterae, adolescentulus, deposita vetustate malitiae, in mentis excessu, id est mente sursum vecta, et per istos o

 

31. Manda, Deus, virtuti tuae ; confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis.

Deus, manda virtuti tuae, [Gl. int., Cassiod., Aug., Alcuin.] id est notifica et commenda Christum Filium tuum nobis. Quasi dicat : Quod enuntio futurum, perfice, o Deus, confirma in gentibus hoc quod operatus es in nobis Iudaeis, id est fidem quam es operatus in nobis, confirma in gentibus. Et ita facit, commendat enim Deus charitatem suam in nobis, quoniam cum peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est. Quod bene et confidenter orat. Cum enim pro nobis Christus mortuus sit, quomodo ergo non omnia cum illo Deus nobis donavit ? Hoc modo mandat Deus Christum suum. Nota verborum distinctionem, manda, docendo per praedicatores, confirma, iuvando per gratiam. Vel ita secundum aliam litteram : O Deus, manda virtuti tuae, id est fortibus tuis iniunge ut te annuntient, et per eos confirma, etc. Vel, o Deus, Pater, manda opus tuum virtuti tuae, id est Filio et Spiritui sancto, et per Filium et Spiritum sanctum, confirma, Deus, hoc quod operatus es in nobis. Haec non mutatur. Quod vere facies, quia,

 

32. A templo tuo in Ierusalem, tibi offerent reges munera.

Reges. [Gl. int., Aug., Alcuin., Remig., Aug.] Vel ita continua : Quod si feceris reges terrae, vel spirituales, offerent tibi munera, id est sacrificia laudis ; et hoc a templo tuo non aliunde, quod est in Ierusalem caelesti, quae est libera et mater nostra, quae est et templum a quo omne datum optimum descendit, et pro quo fit omne bonum opus. Vel ita distingue, operatus es in nobis, incipiendo a templo tuo, quod est in Ierusalem, id est a Iudaeis, quod erit, quia tibi offerent reges munera. Sed quia huic laudi obstrepunt haeretici, subdit ;

 

33. Increpa feras arundinis, congregatio taurorum in vaccis populorum, ut excludant eos qui probati sunt argento.

Increpa feras arundinis, [Aug., Alcuin., Aug.] id est haereticos qui dicuntur ferae, quia non intelligendo nocent. Feras dico arundinis, vel calami, quia Scripturas pervertunt, quae calamo fiunt : vel quia sunt leves et instabiles ; vel quia sunt inter eos qui moventur omni vento doctrinae. Ideo increpa, quia congregatio taurorum, id est superborum indomitae cervicis haereticorum, est in vaccis populorum, id est inter eos qui sunt seductibiles et leves, velut mulierculae. Unde Apostolus : Ex his sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas. Stabiles vero et graves non valent seducere ; unde : In populo gravi laudabo te. Sed hoc non sine fructu piorum. Inde enim convenit ut excludant eos, id est emineant hi qui probati sunt argento, id est in eloquiis Dei, hoc est illud quod Apostolus ait : Ut qui probati sunt, manifesti fiant. Inde est quod in arte argentaria exclusores vocantur, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimere. Vel ita expone intentionem haereticorum ; ad hoc congregantur, ut excludant eos a vaccis, qui probati sunt argento, scilicet catholicos doctores. Increpa feras, dissipa etiam consentientes. Et hoc est :

 

34. Dissipa gentes quae bella volunt ; venient legati ex Aegypto : Aethiopia praeveniet manus eius Deo.

Dissipa gentes, etc. [Alcuin., Gl. int., Rem, Aug.] Vel ita continua : Illi ita, sed ne grex tuus dissipetur dissipa gentes, id est haereticos et alios eis consentientes, quos vocat gentes propter genera diversarum sectarum, ne ubi series successionis, confirmet errorem quae bella volunt, quia non correctioni, sed contentioni student. Quod fiet, quia legati, id est praecones reconciliationis, venient ad Christum, dona ferentes ex Aegypto, id est ex tenebris gentium. Aegypti vel Aethiopiae nomine, fidem omnium gentium significat a parte totum. Non ergo ex solis Iudaeis, sed de gentibus futuros praecones prophetat Aethiopia, id est gentilitas praeveniet manus eius Deo, id est vindicta eius. Per confessionem praeveniet, ne manentes in peccatis, puniantur.

 

35. Regna terrae, cantate Deo ; psallite Domino.

Deo, regna terrae, cantate, et secundum hoc est Deo [Aug., Cassiod., Alcuin., Cassiod.] In principio sequentis versus, vel magis in fine praecedentis versus, est Deo ; commendaturque fides qua sine praecedentibus operibus iustificatur homo quae post per dilectionem incipit operari. Est ergo sensus ; Aethiopia, id est gentilitas haerens Deo fide, id est credens Deo, praeveniet manus, id est opera, eius, id est Aethiopiae quod in Graeco non est ambiguum), id est credendo in Deum praeveniet opera sua, ut prius credat, postea operetur. Vel ita ut per Aegyptum Synagoga accipiatur, quam praevenit credendo Aethiopia, id est extrema pars gentium. Et est, venient legati ex Aegypto, id est ex Synagoga, quae erat in tenebris ; et Aethiopia, id est extrema pars gentium, Deo, id est ad Deum veniens, praeveniet manus eius, Aegypti, id est legalia opera Synagogae, quia per fidem iustificabitur sine operibus legis. Vel secundum aliam litteram, quae est : Aethiopia, scilicet gentilitas, nigra in peccatis, festinet manus dare Deo, id est subdere se Deo ; et est similitudo a victis, qui armis depositis manus dant victoribus, ne intereant regna terrae. Decursis omnibus quae iam impleta cernimus, hortatur ad laudem Christi, et futurum eius adventum praenuntiat. Quasi dicat : Et quia ita est ut diximus, ergo regna terrae, id est Aegyptus et Aethiopia, scilicet omne genus hominum, cantate Deo puritate mentis, psallite opere Domino.

 

Pars VI. Διάψαλμα.

36. Psallite Deo, qui ascendit super caelum caeli, ad orientem.

Psallite Deo. [Cassiod., Alcuin., Aug., Alcuin., Hier.] Sexta pars, ubi dicit quod Christus veniet ad iudicium, qui ascendit ubi sanctos consummabit. Quasi dicat : Dico psallite, inquam, Deo, id est Christo, qui ascendit secundum quod homo. Nam secundum quod Deus, Patri est aequalis, super caelum caeli, id est super omnes caelos, ad dexteram Patris, scilicet super excelsiores creaturas ut nihil supra se haberet, nisi illum qui creavit eum. Unde ascendit ? ad orientem vel ab oriente ; alia littera locum expressit, ubi resurrexit, et unde ascendit, quia Ierusalem, ubi resurrexit et ascendit, in oriente est. Vel, ascendit ad orientem nostrae illuminationis, id est ut lumen gratiae nobis oriri faceret. Vel oriens intelligitur Verbum a Patre genitum, cuius virtute ascendit homo ille. Et est, ascendit ad orientem, id est virtute Verbi, et quia inde venturus est, ad iudicandum, subdit, et,

 

37. Ecce dabit voci suae vocem virtutis ; date gloriam Deo super Israel ; magnificentia eius, et virtus eius in nubibus.

Ecce dabit in iudicio voci suae, [Aug.] vel vocem suam, vocem virtutis, id est efficaciam resuscitandi omnes mortuos, qui prius ut agnus sine voce coram tondente se siluit ; sed tunc veniet in voce tubae. Dico psallite, et date gloriam Deo. Dico dabit vocem, et tunc super Israel Dei erit magnificentia eius evidens, quia iam non erit commistio malorum cum bonis et virtus eius erit in nubibus, quia non solus veniet ad iudicium, sed cum senioribus populi, qui sunt nubes, quas ne aliter acciperes, addit, et

 

38. Mirabilis Deus in sanctis suis ; Deus Israel ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae : benedictus Deus.

Mirabilis Deus erit in sanctis suis Deus Israel. [Aug., Cassiod.] Tunc vere omnis bonus erit Israel, quia videbit Deum sicut est ; ipse dabit virtutem et fortitudinem in carne, quae etiam in resurrectione erit impassibilis. Unde Apostolus : Per virtutem resurrectionis eius, et plebi suae nunc infirmae etiam, dabit fortitudinem qua novissima inimica destruetur mors. Vel de praesenti accipi potest illud, ipse dabit, magna promisit ; et ne quis desperet pro humana infirmitate, se ad tanta praemia pervenire subiicit, ipse dabit hic virtutem et fortitudinem plebi suae. Ergo benedictus sit Deus.

 

 

PSALMUS LXVIII

 

PSALMI TITULUS : IN FINEM PRO HIS QUI COMMUTABUNTUR PSALMUS IPSI DAVID.

 

Salvum me fac, Deus. Titulus : In finem pro iis qui commutabuntur ipsi David.

[Aug., Cassiod., Aug., Cassiod.] Duae sunt commutationes ; una est de bono in malum, qua commutatus est Adam ex forma Dei in deterius, in quo omnes moriuntur ; altera de malo in bonum, qua commutantur fideles de malo in bonum, et de bono in melius per gratiam Christi, in quo omnes vivificantur, cuius commutationis causa est passio Christi. Per hanc enim ipse Christus transivit de mundo ad Patrem, in quo et nos transire fecit de morte ad vitam, de terra ad caelum. Unde et ipse descendit ad eos qui ceciderant, ut eos sublevaret. Quod, id est, qui transitus, Hebraice dicitur Pascha. Unde in Exodo : Est enim Phase, id est transitus Domini. Apud Graecos vero Pascha passionem significat, et est ordo tituli : Psalmus iste dirigens nos in finem, id est Christum, attribuitur ipsi David, id est Christo, qui hic loquitur, secundum caput et corpus agens pro his, id est de his, id est de causa commutationis eorum, scilicet de passione Christi, qui commutabuntur de malo in bonum, de timore ad securitatem, de mundo ad caelum. Et est psalmus iste quartus eorum qui latius de passione et resurrectione Christi agunt.

Intentio : Monet ad laudem pro facta commutatione.

Modus : Quinque sunt partitiones.

Primo precatur salvus fieri, quia multa patitur quantum ad se gratis, sed quae alius rapuit, ipse solvit.

Secundo quae solverit exponit, ibi, Deus tu scis.

Tertio pro dictis malis orationem opponit, ibi, ego vero.

Quarto contra adversarios prophetat, ibi, fiat mensa.

Quinto dispensationem incarnationis et sanctitatem propositi exponit ibi, ego sum pauper.

Christus ergo in passione clamat ad Patrem dicens : O

 

1. Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam.

Deus salvum me fac. [Aug.] Haec est vox grani sinapis contempti, dum in horto obruitur, quod crescit in magnum olus. Et revera granum sinapis minimum est, et fuscum, et aspernabile prorsus, et de Christo dictum est : Vidimus eum non habentem speciem neque decorem, et tamen occupavit faciem terrae factus mons magnus. Quare clamas ? Quoniam aquae, id est seditio et motus populi, intraverunt usque ad animam meam tollendam, id est turbae Iudaeorum praevaluerunt non tantum tenere et ligare, sed etiam occidere Christum. Hoc dicendo, sic clamando Christus transformat in se membra sua, id est membris suis dat formam clamandi, quibus amarus est transitus mortis, per quem Christo cohaeremus. Et habet fel, et acetum, quod in passione Domino datum est. Ideo ergo clamat ut sui clament, ne cedant iniquitati timore mortis, ultra quam non habent mali quid eis faciant. Et

 

2. Infixus sum in limo profundi ; et non est substantia.

Infixus sum corpore. [Aug., Cassiod., Aug.] Quasi dicat. Tenuerunt me in limo profundi, id est Iudaicae iniquitatis. Limus est homo, et de limo terrae, sed non de profundo, id est de corrupto factus est, sed cadendo a iustitia per originalia et actualia peccata factus est limus profundi, id est iniquitatis, cui persequenti qui non cedit, commutatur de limo in aurum. Et non est substantia. Substantia dicuntur divitiae, quibus sustentatur homo. Et est, non est substantia, id est ad paupertatem veni. Unde in sequenti : Pauper et dolens ego sum, vel non est substantia. Hoc ad intelligendum est difficile aliquanto, et indiget commendationis et expositionis aliquantulae. Intelligitur substantia illud quod sum a Deo. Naturae ipsae substantiae dicuntur, ut homo, pecus, caelum, terra, et huiusmodi omnia ista substantiae sunt, eo ipso quo sunt. Nam quae nulla sunt, in substantia nihil omnino sunt. Substantia ergo aliquid est. Deus est quaedam substantia. Unde etiam in fide catholica contra venena quorumdam haereticorum sic aedificamur, ut dicamus Patrem et Filium et Spiritum sanctum unius esse substantiae. Quidquid est Pater quod Deus est, hoc est Filius, hoc est Spiritus sanctus. Cum autem Pater est, non illud est quod est. Pater enim non ad se, sed ad Filium dicitur ; ad se autem Deus dicitur. Itaque eo quo vel quod Deus est, substantia est ; et quia eiusdem substantiae est Filius, procul dubio et Filius est Deus. At vero quod Pater est, quia non substantiae nomen est, sed refertur ad Filium, non sic dicimus Filium esse Patrem, quomodo dicimus Filium esse Deum. Quaeris quid sit Pater ? respondetur Deus. Quaeris quid sit Filius ? respondetur Deus. Quaeris quid sit Pater et Flius ? respondetur Deus. De singulis interogatus, Deum responde. De utroque interrogatus, Deum, non Deos responde. Non sic in hominibus. Quaeris quid sit Abraham, respondetur homo. Quaeris quid sit filius eius Isaac, respondetur homo. Eiusdem substantiae est Abraham et Isaac. Si vero quaeris quid sit Abraham et Isaac, non homo, sed homines respondetur. Non sic in divinis. Tanta enim ibi est substantiae societas, ut aequalitatem admittat, pluralitatem non admittat. Si ergo tibi dictum fuerit cum dicis Filium hoc esse quod Pater est, profecto Filius Pater est. Responde secundum substantiam, tibi dixi hoc esse Filium quod Pater est, et non secundum id quod ad aliud dicitur. Ad se enim Deus dicitur ; ad Patrem Filius dicitur. Rursumque Pater ad se Deus dicitur, ad Filium Pater dicitur : quo dicitur ad Filium, Pater non est Filius ; quo dicitur Filius ad Patrem, non est Pater ; quo dicitur Pater ad se, Filius ad se, hoc est Pater et Filius, id est Deus. Quid est ergo ? Infixus sum in limo profundi, et non est substantia. Substantia dicitur illud quod est quaeque res a Deo. Fecit Deus hominem substantiam. Atque utinam maneret in eo quod Deus fecit! Si enim maneret homo in eo quod Deus fecit, non in limo infixus esset, quem Deus genuit. Substantia dicitur illud quod a Deo facta est quaeque res. Unde in Evangelio : Omnia per ipsum facta sunt, id est omnes naturae, omnes substantiae quae laudant Deum, non quod omnia habeant sensum laudandi, sed quia bene cogitata laudem pariunt, et consideratione creaturae, impletur cor ad eructandum hymnum Deo ; laudant etiam reptilia, sed non avaritia, invidia, etc., quae non fecit Deus. Fecit ergo Deus hominem substantiam, scilicet naturaliter bonum, sed quia non in eo mansit, sed lapsus est in iniquitatem, quae non est substantia, sed perversitas hominis. Non est substantia, id est qualis a Deo factus, in qua perversitate infixus est Filius hominis Dei, quia in iniquitate eorum infixus est. Non est in eis substantia,

[Cassiod., Hier., Gl. int.] id est non inveni in eis quod feci, quia non a Deo sunt facti tales, sed accessit aliunde. Vel ita : Non est mihi substantia, id est virtus carnis, evadendi passionem. Vel non est mihi substantia, id est stabilitas vitae, quia

 

3. Veni in altitudinem maris ; et tempestas demersit me.

Veni sponte in altitudinem maris, [Aug., Hier., Cassiod., Aug.] id est in qua nos naufragabamur, id est in profundum saeculi, et insani populi, et tempestas, id est seditio et transitorius impetus, scilicet voces inclamantium mortem, demersit me in mortem. Ecce Ionas a ceto absorptus, sed tertia die evomitus. Et licet illi ita facerent, tamen ego

 

4. Laboravi clamans, raucae factae sunt fauces meae, defecerunt oculi mei, dum spero in Deum meum.

Laboravi clamans [Aug., Cassiod., Aug.] admonendo eos, diu enim clamavit : Vae vobis, Scribae et Pharisaei ; et : Vae mundo a scandalis. Et in hoc laboravit, quia non recipiebatur. Clamans enim laborat qui non exauditur. Non laborat cuius votum impletur. Et raucae factae sunt fauces meae hoc ad litteram in Evangelio non legitur, sed ut raucus factus est quantum ad illos, quia non est ab eis intellectus. Defecerunt oculi mei, dum spero in Deum meum. Alia littera, id est discipuli desperaverunt, ut oculi duorum discipulorum tenebantur, in via Christum non agnoscentium qui desperantes dixerunt : Sperabamus quod esset redempturus Israel. Quibus extra factum est quod intra erat, id est caecitas cordis facta est in oculis ; sed spem eis reddidit, quando cicatrices palpandas obtulit : quibus tactis Thomas ad spem rediit clamans : Deus meus, et Dominus meus. Tetigit ergo formam servi, et cognovit formam Dei. Ideo in lege dictum est : Non coquas haedum in lacte matris,

[Alcuin., Cassiod., Alcuin.] id est apostolis adhuc teneris et infirmis, non immittes passionem et mortem, quia tales perditi fuissent. Vel ita : Defecerunt oculi mei, id est mortuus sum. Deinde, subdit causam, dum spero in Deo meo, id est quia praestolor misericordiam, et non ex eo potentiam.

 

5. Multiplicati sunt super capillos capitis mei qui oderunt me gratis.

Multiplicati sunt super capillos, etc. [Alcuin., Aug., Alcuin., Aug.] Quod prius typice dixit, scilicet aquae limus, altitudo maris, nunc in re aperte dicit : Illi qui oderunt me gratis, id est sine causa, multiplicati sunt, ut etiam discipulus cum eis esset, super capillos capitis mei, pro infinito ponit. Capillis capitis conparat inimicos, quia merito rasi sunt de Christo, quando in Calvaria crucifixus est Christus. Inde est quod Christus in passione exutus est vestibus suis, et aliis vestitus, et post suscepit suas, et altaria quoque discooperiuntur passionis tempore, et post instante resurrectione cooperiuntur, quia tempore passionis recesserunt Iudaei a Christo, et etiam apostoli. Eo vero resurgente redieruut apostoli, sed non alii Iudaei. Ideo aliis vestibus, scilicet gentibus indutus est ; sed in fine, per praedicationem Eliae et Enoch, omnis Israel salvus fiet ; et tunc vestimenta sua recipiet. Idem enim significat translatio libri, qui prius ponitur in dextro latere altaris ; postea transfertur in laevum. Inde circa finem missae refertur in dextrum. Vel per capillos boni intelliguntur : et hoc est, multiplicati sunt super capillos capitis mei,

[Cassiod.] id est plures sunt his qui sunt ornatui, sicut capilli ornant caput. Numerosi sunt inimici, et etiam noxii. Unde subdit : Et

 

6. Confortati sunt qui persecuti sunt me inimici mei iniuste ; quae non rapui, tunc exsolvebam.

Confortati sunt inimici mei qui etiam persecuti sunt me iniuste.

[Aug.] Hoc est quod dixerat, gratis. Laus Christi, et martyrum est in causae bonitate, non in poenae acerbitate. Causa enim facit martyrem non poena. Quae non rapui tunc exsolvebam. Quasi dicat : Non peccavi, et poenas dedi. Rapuit enim Adam et Eva praesumens ut diabolus, de divinitate. Rapere voluerunt divinitatem, et perdiderunt felicitatem.

 

Pars II.

7. Deus, tu scis insipientiam meam ; et delicta mea a te non sunt abscondita.

Deus, tu scis. [Cassiod., Alcuin., Aug., Cassiod.] Secunda pars, ubi exponit quae exsolverit, scilicet insipientiam et delicta suorum. Et quia pro aliis solvit, precatur exspectantes antiquos, et quaerentes alios, scilicet modernos in se non frustari, cum tanta tam aequanimiter ferat. Quasi dicat : Non rapui, quia, o Deus, tu scis insipientiam. Hoc dicit Christus ex membris meam, id est meorum, id est scis quod ignari Dei sunt, et delicta mea, id est meorum, quae suscepi ad delendum, non quae admisi fuit enim delictorum susceptor, sed non commissor) a te non sunt abscondita, de insipientia et delictis suorum hoc dicitur. Hi sunt qui commutantur in sapientes et iustos.

 

8. Non erubescant in me, qui exspectant te, Domine, Domine virtutum.

Non erubescant. [Cassiod.] Hic ostendit quod supra de membris dixerat, quasi dicat : Et quia pro aliis solvi, ergo non erubescant in me, id est non frustrentur in me moriente, qui exspectant te cum desiderio, Domine, scilicet prophetae et antiqui iusti, qui exspectant quod oculis videre non potuerunt. Ne ergo aliter eveniat, quam Spiritus sanctus per eos praedixit, Domine, vel Deus virtutum caelestium vel terrestrium, scilicet cui nihil impossibile est. Deinde precatur pro modernis quaerentibus, dicens, Et

 

9. Non confundantur super me qui quaerunt te, Deus Israel.

Non confundantur insultationibus super me morientem qui quaerebant te, o Deus Israel, [Gl. int., Cassiod., Rem, Aug.] id est, videntium Deum. Hoc ideo dicit, ut qui deitatem eius intueri non possunt, non seducantur infirmitate eius carnali. Vel ita ab illo loco, Deus tu scis. Quasi dicat : Exsolvi, et hoc ideo, quia tibi placet ; et loquitur de se Christus, et hoc est, Deus tu scis, id est approbas insipientiam meam, id est quod de me, insipientia et stultitia videtur, id est irrisio, et mors quam patior, secundum illud : Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus, quod in me irriserunt, qui sibi sapientes videbantur, sed tu scisti quare fiet. Et delicta mea, id est meorum, a te non sunt abscondita. Hoc non mutatur. Et quia pro aliis solvi, ergo qui exspectant te, Domine virtutum, non erubescant in me morientem, id est non dicatur eis, ubi est Christus vester ? Ubi est qui dicebat : Creditis in Deum, et in me credite. Et agit de iustis qui fuerunt post adventum Christi, de quibus etiam subdit non confundantur insultationibus, qui quaerent te, Deus Israel, hoc non mutatur. Vel loquitur hic in persona Ecclesiae, et orat Ecclesia ut non prematur haereticorum scandalis, sic ut filii erubescant. Et est, non erubescant in me, id est in depressione mea, que te exspectant, etc., quae non mutantur.

 

10. Quoniam propter te sustinui opprobrium ; operuit confusio faciem meam.

 Quoniam propter te. [Cassiod., Aug., Gl. int., Cassiod., Aug.] Congregat in unum multa quae pertulit ad invidiam in Iudaeos excitandam. Quasi dicat : Merito non confunduntur super me, quoniam ego sustinui opprobrium in conviciis, ut quod ipsi dicunt : In Beelzebub eiicit daemonia, potator vorax est, propter te non pro mea culpa, vel alia re. Quasi dicat : Non est magnum quod sustinui, sed quod propter te, et operuit confusio faciem meam consputatam. Hoc solet evenire in bono laceratis, qui solent tanto amplius ad tempus tristes effici, quanto in se cognoscunt iniqua confingi. Vel secundum aliam litteram et loquitur totus Christus, operuit, ut videbatur, faciem meam, irreverentia, id est impudentia quam oportet nos habere, inter eos quibus displicet Christus, ne erubescamus de eo, et

 

11. Extraneus factus sum fratribus meis : et peregrinus filiis matris meae.

Fratribus meis cognatione carnis factus sum extraneus, [Cassiod., Aug., Cassiod.] sicut Ioseph suis, quia non credunt mihi ; et peregrinus filiis matris meae, id est Synagogae, vel hospes, alia littera, scilicet qui ad tempus in domum recipitur, non ut frater charissimus : Quasi dicat ego eram eis, peregrinus eis fui, cum dixerunt : Hunc nescimus unde sit. Sed quare ?

 

12. Quoniam zelus domus tuae comedit me ; et opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me.

Quoniam zelus domus tuae, [Alcuin., Aug., Gl. int.] id est indignatio qua indignabar eis, pro domo tua. Vel, zelus, id est amor domus tuae, comedit me, quia persecutus sum in eis iniquitates eorum, dum flagellavi in templo male versantes, flagello de resticulis facto, ementes et vendentes eiiciendo. dicens : Domus mea, domus orationis vocabitur. Vel ita distingue, ideo hoc, quoniam zelus domus tuae fuit mihi. Et ille zelus, comedit me, id est fuit mihi causa mortis.

[Cassiod., Aug., Cassiod.] Quid istum zelum sequitur, adiungit : Et opprobria exprobrantium vel improperantium tibi olim in deserto, ceciderunt tandem super me, quia increpati convicia quasi tela super eum miserunt, ut : Nonne hic est filius Ioseph ? Improperantium tibi, ut quando dixerunt : Nunquid poterit parare mensam in deserto ? et illud : Isti sunt dii tui, Israel. Et ideo nunc eadem convicia dicit super se cadere, quae olim exprobrabant, ut ex consuetudine impia, et non noviter videas eos hoc fecisse. Vel ita, opprobria nunc, exprobrantium tibi in me, quia quicunque exprobrant Christo etiam Patri, ceciderunt super me, quia me invenerunt. Cadunt enim super nos mala, quando vitare non possumus. Ceciderunt ergo super Christum, id est, effectum habuerunt.

 

13. Et operui in ieiunio animam meam ; et factum est in opprobrium mihi.

Et operui in ieiunio, [Cassiod., Gl. int., Alcuin., Aug.] quasi quodam pallio tristitiae animam meam, id est, voluntatem. Vel, operui animam meam, id est non exercui potentiam vindicando. Et hoc in ieiunio salutis eorum, quia sicut esuriebat et sitiebat Christus eorum fidem et salutem, ita ieiunium Christi fuit, quando defecerunt qui in eum crediderant. Et sicut in passione fel et acetum in potum oblatum cum gustasset noluit bibere : ita praeelegit potius ieiunare, quam fel vel acetum accipere, id est veteres et amaros qui non intrant in corpus eius, et hoc est, quod ab eis ieiunavi, id est non consensi eis, factum est mihi in opprobrium detractionis et irrisionis. Quasi dicat : Ideo insultant mihi quod patuit in sputis et colaphis et huiusmodi. Cur factum est in opprobrium ?

 

14. Et posui vestimentum meum cilicium, et factus sum illis in parabolam.

Et, [Aug., [Hier., Rem, Aug., Cassiod.] id est, quia posui cilicium vestimentum meum, id est opposui illis mortalem carnem in quam saevirent, et occului deitatem sacco. Cilicium enim est mortalis caro, quam Christus induit, ut de peccato damnaret peccatum. Cilicium est lugubris caro, ut quod flevit super Ierusalem et pro Lazaro. Vel ita illi sunt tales, et tamen ego posui cilicium vestimentum meum, id est eos asperos volui mihi vestimentum esse ; et factus sum illis in parabolam irrisoriam, id est in similitudinem maledicti, ut cuilibet maledicendo dicerent : Sic tibi contingat ut Christo crucifixo. Vel, factus sum illis in parabolam, quia per parabolas eos docebam. Unde : Vobis datum est nosse mysterium regni Dei ; caeteris autem in parabolis, etc. Et tunc

 

15. Adversum me loquebantur qui sedebant in porta, et in me psallebant qui bibebant vinum.

Adversum me. [Gl. int., Aug., Cassiod., Aug., Rem.] Vel ita continua : Qui tibi hoc fecerunt ? ecce adversum me loquebantur qui sedebant in porta, id est in publico. In porta sedent qui conventibus hominum sedula curiositate miscentur. Dicit ergo passionem suam Iudaeorum esse fabulam, ut nullus exciperetur, qui huius locutionis alienus esset. Unde Cleophas ait : Tu solus peregrinus es in Ierusalem et non cognovisti quae facta sunt in illa his diebus. Quasi dicat : Tu quia peregrinus es, forsitan ignoras, sed alii non. Quasi dicat : De me agebant in publicis conventibus, et in conviviis. Unde subdit, et in me psallebant, id est irrisio mea erat psalterium eis qui bibebant, cum ego essem ieiunus, vinum, id est qui inebriabantur temporali voluptate. Ecce in eum convertitur cantus, qui prohibet vanos cantus. Vel, qui bibebant vinum erroris, impietatis et superbiae, adversum me loquebantur qui sedebant in porta civitatis,

[Hier., Cassiod.] ubi solent iudices sedere ad iudicandas causas, id est in publico iudicio, sicut Scribae et Pharisaei, habentes clavem scientiae, sed nec intrantes, nec alios intrare sinentes. Hi loquebantur adversum me, Et in me psallebant bene operando, qui bibebant vinum spirituale. In Deum nempe probabili opere psallunt qui vinum spirituale quod laetificat mentem bibunt.

 

Pars III.

16. Ego vero orationem meam ad te, Domine, tempus beneplaciti, Deus.

Ego vero. [Cassiod., Gl. int., Aug., Cassiod.] Tertia pars, in qua praedictis malis opposita est oratio pro parte sua, id est Christus, ut discamus non rixas, sed orationes iurgiis opponere. Quasi dicat : Illi ita saeviunt contra me, ego vero, dum impii ita insultarent dirigebam, ad te Domine, orationem meam. Cum enim non corriguntur iniqui, nil restat nisi orare, etiam pro eis. Et quia ad te oro, ideo, exaudi me. Ideo exaudi, quia, o Deus, nunc est tempus beneplaciti, id est gratiae et reconciliationis, per incarnationem, per sanguinem, per mortem, quia cum granum moritur, surgit fructus. Unde Apostolus : Ecce nunc tempus acceptabile, etc. Deinde quomodo hoc tempus provenerit exponit. Hoc tempus provenit

 

17. In multitudine misericordiae tuae exaudi me, in veritate salutis tuae.

In multitudine misericordiae tuae, [Aug., Cassiod., Aug.] id est in multa misericordia tua, quae contra multitudinem iniquitatis nostrae est, hoc est quare dicitur tempus beneplaciti : ideo repete, exaudi me in veritate salutis tuae, id est in perfecta resurrectione, ut salutem des in resurrectione, sicut per prophetas promisisti. Nota quod, cum praemisit de misericordia, subiungit de veritate, quia universae viae Domini sunt misericordia et veritas : misericordia est in dimittendo peccata, veritas in reddendo promissa.

 

18. Eripe me de luto ut non infigar, libera me ab his qui oderunt me, et de profundis aquarum.

Eripe. [Aug., Cassiod.] Loquitur hic Christus ex infirmitate membrorum. Quasi dicat : In hoc audi : Eripe me de luto, cui supradixit se infixum corpore, non mente, ut non infigar. Vel, inhaeream, alia littera, mente. Quasi dicat : Si tenetur corpus, non teneatur anima. Supra vero de se loquens dixit se infixum corpore in limo profundi ; hoc autem dicit ex infirmitate membrorum. Et est, eripe me de luto ut non infigar, vel, inhaeream, id est de luteis desideriis, ne mente consentiam. Libera me ab his qui oderunt me, et de profundis aquarum, ut malis non consentiam.

 

19. Non me demergat tempestas aquae, neque absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum.

Non me demergat. [Aug., Cassiod., Aug.] Secundum spiritum supra mersus fuit, secundum carnem tempestas aquae, ut eam mente in profundum limi neque absorbeat me profundum peccatorum quod deglutit animas. Unde : Cum peccator venerit in profundum vitiorum contemnet. Haec pericula membris eius imminent, pro quibus haec dicit. Non absorbeat, sicut urgeat super me os suum. Et hoc est neque puteus, id est profunditas iniquitatis humanae urgeat, id est claudat os suum super me. Et si cecidisti, non claudit super te puteus os suum, si tu non claudis os tuum ; sed confitere, et dic : De profundis clamavi ad te, Domine, et sic evadis. Claudit os suum super illum qui in profundo contemnit, a quo mortuo velut qui non sit perit confessio. Vel in persona capitis totum accipi potest sic, eripe me de luto, ut non infigar.

[Aug., Gl. int., Cassiod., Hier., Rem.] Deinde exponit quod dixerat subdens : Libera me, in resurrectione, ab his qui oderunt me, hi sunt lutum ; et de profundis aquarum, id est, Iudaeis. Iudaei enim malignitate consilii profundi sunt, et seditionibus turbulenti. Unde subdit, non me demergat, irrecuperabiliter, tempestas aquae, id est impetus Iudaeorum, neque absorbeat me profundum, id est infernus ; neque urgeat, id est claudat, super me puteus, id est infernus, os suum, id est non sic absorbeat me, ut urgeat.

 

20. Exaudi me, Domine, quoniam benigna est misericordia tua ; secundum multitudinem miserationum tuarum respice in me.

Exaudi me. [Cassiod., Aug., Cassiod.] periculis hominum expositis, item voce membrorum, precatur, dicens : Exaudi me, Domine. Haec est causa audiendi, quoniam benigna est, vel suavis misericordia tua, non quia merui. Tribulato suavis est misericordia, ut panis esurienti, quam suavitatem nobis Dominus commendat de tribulatione immissa et dilatata liberatione. Venit enim tribulatio, et differt Deus subvenire, ut moveat desiderium. Et ita fit dulce auxilium, quod cum sit iam non est quo differat. Et respice in me, non in peccata mea secundum multitudinem, non peccatorum meorum, sed miserationum tuarum, quibus peccata, licet innumerosa, cedunt.

 

21. Et ne avertas faciem tuam a puero tuo ; quoniam tribulor, velociter exaudi me.

Et ne avertas. [Cassiod., Aug.] Loquitur totus Christus. Faciem tuam a puero tuo Christo, de quo in propheta : Ecce puer meus electus quem elegi. Qui recte dicitur puer a puritate, propter peccati immunitatem. Vel, a puero tuo, id est quolibet sancto ; parvo, scilicet non superbo, a quo superbiam tollit disciplina tribulationis. Sed velociter exaudi me, non est quo differas, quoniam tribulor, praecessit afflictio mea, sequatur misericordia tua. Deinde sequitur ex voce capitis.

 

22. Intende animae meae et libera eam ; propter inimicos meos eripe me.

Intende animae meae et libera eam propter inimicos meos, [Aug.] id est ut confundantur inimici, liberatione mea, vel ut convertantur. Miranda petitio est ista, nec cursim transilienda, quod causam suae ereptionis constituit in confusione, vel conversione inimicorum, tanquam aliter non sit liberandus. Quod si neutrum illorum est, nunquid non est liberandus ? est utique. Sed ideo hoc dicit, ut notentur duae liberationes, occulta et manifesta. Est enim quaedam liberatio occulta in anima, quae propter ipsos sanctos fit. Qualiter septem fratres, scilicet Machabaei, liberati sunt, qui igne consumpti sunt cum matre eos hortante, ut potius eligerent pro legibus Dei mori, quam contra eas hominibus consentire. Et est alia liberatio manifesta, quae fit propter inimicos, vel puniendos, vel liberandos, qualiter tres pueri de camino ignis liberati sunt ; unde ipse Nabuchodonosor conversus, Deum ipsorum quem ante contempserat, praedicavit. Utramque ergo liberationem hic distinguens ait, intende animae meae ; hoc ad occultam liberationem animae pertinet. Et libera eam, quod id est quam liberationem tu solus scis. Deinde subdit de aperta dicens : Eripe me, manifeste in resurrectione, propter inimicos meos, hoc ad apertam liberationem pertinet, ut scilicet caro resurgat, et ascendens mittat spiritum. Unde, inimici conversi sunt, quibus non proderit, si solam animam liberaveris. Ideo eripe, quia

 

23. Tu scis improperium meum et confusionem meam ; et reverentiam meam.

Tu scis improperium meum,

[Cassiod., Aug.] Quod fit verbis, ut cum dicerent : Blasphemavit. Et confusionem meam, quae ex improperio mihi est in passione, et reverentiam, vel verecundiam meam, alii interpretes dicunt ignominiam, ut alapas, flagella, et quod Pilato tanquam reus traditus est. Haec omnia non pro suo reatu, sed pro nobis sustinuit, ut in talibus sustinendis nos instrueret. Ideo ad Patrem loquens, dicit : Tu scis improperium meum, et confusionem meam, et reverentiam meam, quia quare sint mihi ista tu nosti ; inimici vero non norunt. Et etiam ideo eripe me, quia

 

24. In conspectu tuo sunt omnes qui tribulant me ; improperium exspectavit cor meum et miseriam.

Omnes qui tribulant me, [Aug., Cassiod., Aug.] inimici mei, sunt in conspectu tuo, istam nescientes, scilicet quare ista patior. Et ideo non poterunt ipsi vel confundi, vel corrigi, nisi manifeste me eruas. Et ideo ait, propter inimicos meos. Vel ita haec mihi inferunt, et hoc in tui praesentia, quod sic dicit, in conspectu tuo sunt omnes qui tribulant me, hoc dicendo invidiam excitat contra eos, ut tantum scelus praesente Deo committerent. Vel in persona membrorum totum, Deus tu scis improperium meum, vel opprobrium meum ; alia littera : Opprobrium est quod obiicit inimicus, et confusionem meam. Confusio est quae mordet conscientiam. Et verecundiam meam. Verecundia est, quando etiam frons ingenua pro falsis erubescit, haec omnia sunt in corpore Christi, non in ipso. Obiicitur enim Christianis nomen Christi crucifixi ; sed fortibus, Paulo gloria est qui dicit : Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Iesu Christi. Et alibi : Non enim erubesco Evangelium. His ergo opprobrium tantum poterat obiici, sed nec confusio erat sanae menti, nec verecundia fronti. Sed cum obiicitur quibusdam quod Christum occiderunt, compuncti sunt mala conscientia, et salubriter confusi atque conversi, ut possint dicere : Tu cognovisti confusionem meam. Quidam vero credunt, sed confiteri erubescunt, plus apud se valente lingua humana quam promissione divina : et hi tales commendantur Deo, non ut eos sic derelinquat, sed promissione divina adiuvando proficiat. In conspectu tuo sunt omnes qui tribulant me, non mutatur improperium. Quasi dicat : Ipsi improperaverunt, non tamen ignoranti et nolenti, imo improperium eorum, quod praesciens evitare nollem, exspectavit, quia futura praevidit, et praedixit : et ad hoc venit cor meum, quia voluntate sustinuit, secundum illud : Desiderio desideravi hoc Pascha manducare vobiscum. Et miseriam quae tamen magis erat crucifigentium, quam ipse miserans dixit : Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Et sicut exspectavi et praedixi, ita impletum est quod sic dicit :

 

25. Et sustinui qui simul contristaretur, et non fuit ; et qui consolaretur, et non inveni.

Et sustinui et non fuit, [Hier., Cassiod., Aug.] de tanta multitudine, de omnibus persecutoribus, qui simul contristaretur, sed laeti scelus peregerunt ; Et non qui inveni consolaretur me. Qui proficit solatur medicum, sed potius dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Haec est consummatio passionis. Cum enim dixisset : Sitio, fel cum aceto obtulerunt, hoc facto mores suos amarissimos indicantes. Vel de discipulis et mulieribus potest accipi, qui et si contristati sunt, non tamen simul id est similiter. Et hoc est, et non fuit qui contristaretur simul. Contristati sunt discipuli et mulieres, quae super eum flebant ; sed non simul ; carnaliter enim contristabantur de vita mortali, quae erat mutanda morte, cum deberent tristari ; de caecis, qui medicum occidebant : quod nemo tunc fecit. Et non inveni qui consolaretur me, proficiendo. Et quod non inveni simul tristes et consolantes, hoc fuit mihi fel, id est amarum, propter vetustatem eorum. Et hoc est :

 

26. Et dederunt in escam meam fel ; et in siti mea potaverunt me aceto.

Et dederunt in escam meam fel amaritudinis et in siti mea potaverunt me aceto.

Ad litteram. [Aug.] In Evangelio legitur ei oblatum fel, sed in potum, non in escam. Mystice ergo hoc dicitur, unde bene congruit quod non dixit, fel dederunt escam, quia iam Dominus escam acceperat, qui cum discipulis Pascha manducaverat, ubi sacramentum sui corporis demonstravit, quae est esca dulcis, esca suavis, esca unitatis Christi : quam commendat Apostolus dicens : Quia unus panis et unum corpus multi sumus. In hanc ergo escam, id est super escam suavem, quae est esca unitatis Christi, iniecerunt fel, id est amaritudinem, resistendo veritati, et contradicendo Evangelio, quod adhuc hodie facit contemptor sedentis in caelo, et gravius peccat quam qui crucifixit ambulantem in terra. Sicut ergo tunc Iudaei, ita etiam hodie dant bibendum amarum potum, qui male vivendo faciunt scandalum Ecclesiae, et haeretici amaricantes. Gustavit autem Dominus docens nos gustare, id est pati tales, sed non bibit, quia tales non possunt in corpus recipi. Mystice ergo hoc praedicitur, sicut mystice in passione factum est. Et in siti mea, qua fidem eorum desideravi, potaverunt me aceto, id est veteri acredine, quia non nisi vetustatem in eis inveni.

 

Pars IV.

27. Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum ; et in retributiones, et in scandalum.

Fiat mensa eorum. [Cassiod., Aug.] Quarta pars, ubi est prophetia contra adversarios. Quasi dicat : Illi potaverunt me aceto. Et mensa eorum fiat illis in laqueum, id est qualem laqueum mihi exhibuerunt dando mihi talem potum, talis laqueus sit illis, id est malitia eorum sit eis laqueus mortis. Et hoc, coram ipsis, quia videt malum esse, et tamen faciunt vivi descendentes in infernum. Unde : Descendant in infernum viventes. Unde etiam illud : Nisi quia Dominus erat in nobis, forte vivos deglutissent nos. Id est scientes se non debere consentire illis, et tamen consentiunt. Et in retributiones, angustiarum, quia sic retribuerunt mihi. Et in scandalum, id est offendiculum. Ipsi sunt sibi scandalum.

[Cassiod.] Aliter totum, mensa, sacra Scriptura est, quia sicut in mensa diversa fercula ad refectionem corporis ponuntur, ita in sacra Scriptura diversae sententiae ad saginam animarum. Unde in tabernaculo Domini post introitum erat mensa habens quatuor pedes, super quam erant duodecim panes de simila Deo propositi ; atque super singulos erat patena aurea cum pugillo thuris. Duodecim panes, duodecim sunt apostoli, atque eorum successores, qui theologicis paginis incumbere ac invigilare debent, ut sint parati reddere rationem de fide et spe. Unde : Labia sacerdotis custodiunt scientiam, etc. Hanc mensam habuerunt Iudaei, dum mandata Dei coluerunt, sed postquam a fide ieiuni sunt, haec mensa coram ipsis gentibus data est, ut gravius dolerent. Et hoc est mensa, id est Scriptura eorum, quae eis prolata est, coram ipsis gentibus data, fiat eis in laqueum, id est in reprehensionem, ut qui littera legis alios astringebant, in ea obligati caderent. Et in retributionem, quia illis ablata et gentibus data, malorum fuit retributio, dum nolentes in ea epulari spiritualiter intelligendo, ab ea sunt exclusi, et in scandalum, quia deserentes pacis auctorem, rixas sibi et studia prava concitant. Et

 

28. Obscurentur oculi eorum, ne videant ; et dorsum eorum semper incurva.

Obscurentur oculi eorum, [Cassiod., Aug., Cassiod.] id est mens, quia noluerunt intendere, ne videant, id est agnoscant verum solem. Quasi dicat : Quia sine causa non viderunt, fiat eis non videre. Et dorsum eorum, id est mentem eorumdem, semper incurva ad terrena. Hoc consequens est obscuratis oculis ; quia enim superna non vident, de inferioribus cogitant. Et nota hoc de illis praedici, qui non poenitent. Vel per oculos intelliguntur maiores, scilicet doctores ; per dorsum minores. Et est, oculi eorum, scilicet doctores, qui praeeunt, obscurentur ne videant, id est lumen scientiae perdant ; et dorsum eorum, id minores, semper incurva. Cum enim lumen scientiae perdunt qui praeeunt, inclinantur sequentes ad portanda peccatorum onera, et ad appetenda terrena : et praeterea exterius puniendi sunt hic et in futuro. Et hoc est :

 

29. Effunde super eos iram tuam, et furor irae tuae comprehendat eos.

Effunde iram tuam, [Cassiod., Aug., Cassiod.] ut in morem fluminis sit copiosa super eos, ut obruat eos, et furor irae tuae, id est vindicta tua, comprehendat eos, quasi dicat, fugientes. Hic persequitur, ibi vero comprehendit, ut non liceat effugere. Furor ergo comprehendit, quando evenit illud quod timetur.

 

30. Fiat habitatio eorum deserta ; et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet.

Fiat habitatio eorum deserta. [Aug., Cassiod., Aug.] Hoc iam in manifesto est. Sicut enim supra liberatio sua est ostensa, non solum occulta, cum dicit, intende animae meae, sed etiam aperta, cum dixit secundum corpus, propter inimicos meos eripe me. Ita hic primus calamitates praedicit occultas, quae sunt in caecitate eorum mentis, de quibus ante dixit, obscurentur oculi eorum, etc., et post apertas, unde modo subdit, fiat habitatio eorum, scilicet domus privatae, ut factum est modo, cum perdiderunt locum in quo superbierunt ; et non sit de numero eorum qui inhabitet in tabernaculis eorum, id est in templo et palatio regio. Nota quia ad hoc quod dicit de templo et palatio ponit inhabitare, quod fit devotae mentis affectu, ad domos ponit, habitare, quod fit corporea mansione. Quare hoc eis ?

 

31. Quoniam quem tu percussisti persecuti sunt ; et super dolorem vulnerum meorum addiderunt.

Quoniam persecuti sunt quem tu, [Cassiod., Alcuin., Aug.] non sua culpa, percussisti passione, mortalitate, quae est poena humani generis pro redemptione et salute gentium. Quasi dicat : Quod Deus ad bonum fecit, hoc illi crudeli voto exercent ad malum. Et super dolorem vulnerum meorum, id est qui erat mihi pro proditione, et peccatis eorum, addiderunt inferre mihi mortem. Vel, super dolorem vulnerum meorum, quae mihi infixerunt lancea et clavis, addiderunt custodes sepulcri. Vel, super dolorem, id est poenam vulnerum meorum, id est peccatorum, hoc dicit pro membris, addiderunt, persequendo, id est super poenam, quae mihi est pro peccatis, addiderunt persecutiones. Et ideo

 

32. Appone iniquitatem super iniquitatem eorum ; et non intrent in iustitiam tuam.

Appone iniquitatem [Cassiod., Aug., Rem., Gl. int.] Praedicit fieri, sicut iustum, permitti a Deo, super iniquitatem eorum, id est vitium vitio. Iniquitas enim eorum fuit, ut hominem occiderent. Super hoc apposuit Deus, ut Filium suum occiderent, ut sicut servos praemissos occiderant, ita et ipsum haeredem. Veliniquos filios iniquis patribus apposuit, ut non intrent in iustitiam tuam, id est in viam vitae rectam, relicta iustitia sua, quae est ex lege. Et

 

33. Deleantur de libro viventium, et cum iustis non scribantur.

Deleantur de libro viventium, [Cassiod., Aug., Cassiod., Hier.] Liber est notitia Dei, qua praedestinavit ad vitam, quos praescivit conformes fieri imaginis Filii sui. Non sic ergo accipiendum est, tanquam in hoc libro scribat aliquem Deus, quem postea deleat ; sed ita accipiendum est ; de libro viventium deleantur, secundum spem illorum, quia scriptos se putant, id est constet etiam ipsis, non illos ibi esse scriptos. Unde alibi : Cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis. Psal. X, id est multi scandalizabuntur ex eorum numero, qui se sperabunt sessuros tecum, et staturos ad dexteram. Quod subsequenter exponit dicens : Et cum iustis non scribantur secundum aequitatem tuam. Hoc tantum negat illis qui non sunt commutati, ut ait titulus. Vel sic distingue sub eodem sensu, deleantur de libro viventium veterum, id est Abraham, Isaac, et aliorum, et cum iustis, novis scilicet apostolis et aliis modernis non scribantur.

 

Pars V.

34. Ego sum pauper et dolens ; salus tua, Deus, suscepit me.

Ego sum pauper [Cassiod., Aug., Cassiod., Aug.]. Quinta pars, hic dispensationem incarnationis, et sanctitatem propositi exponit, dicens quis sit finis passionis. Quasi dicat : Illis ita, ego autem, totus Christus loquitur, sum pauper, id est humilis et dolens in passione, hoc secundum caput. Ipse enim pro omnibus doluit. Unde, dolores nostros ipse portavit ; quod nullus alius ideo dicit, ego ad discretionem, idem dicit corpus eius, ego sum pauper, unde : Beati pauperes. Et dolens, unde : Beati qui lugent. Ex voce capitis, salus tua, Deus, suscepit me, ut iam non sim pauper vel dolens.

 

35. Laudabo nomen Dei cum cantico ; et magnificabo eum in laude.

Laudabo, [Cassiod., Gl. int.] in me et in membris, nomen Dei cum cantico, id est cum delectatione, quia et si omnia desunt, Deus tamen mecum est ; et ad proximum magnificabo eum in laude.

 

36. Et placebit Deo super vitulum novellum, cornua producentem et ungulas.

Et [Aug., Cassiod.] hoc quod laudabo eum placebit Deo super vitulum novellum, qui offerebatur in lege, id est placebit plus omnibus legalibus, quia sacrificium laudis gratius erit quam sacrificium vituli. Laus enim puri cordis plus placebit quam mactatio pecudum. Vitulum dico, producentem cornua et ungulas. Ad litteram haec.

 

37. Videant pauperes et laetentur ; quaerite Deum, et vivet anima vestra.

Videant pauperes, [Cassiod., Alcuin.] scilicet quod oblatio iam est in mente, ubi pauper aequatur diviti, non in exterioribus rebus. Et inde laetentur et, o pauperes, hoc tantum intuitu Dei facite. Quod ita dicit : Quaerite Deum, et vivet anima vestra, et si non corpus.

[Aug., Cassiod.] Aliter, et accipitur illud de futuro : Laudabo nomen Dei cum cantico, et magnificabo eum in laude, in futuro. Et, laus illa placebit Deo super vitulum novellum pro peccatis. In lege offerebatur vitulus novellus, qui significabat novam gratiae vitam secuturam. Et sicut vitulus adversarium cornibus ventilat et ungulis terram excitat, ita nova vita cornua defensionis habet, quibus contradicentem haereticum ventilet. Et munimina pedum, id est affectuum, tanquam ungulas habet, quibus aspera saeculi calcet, et eum qui non contradicit, sed tamen terrena abiecte sapit. Quasi dicat : Ungulis excitare debet, et super hunc vitulum novellum, id est super novam vitam, quae est in praesenti, dicit Christus in membris. Placebit Deo laudatio mea cum angelis, ubi nec adversarius erit ventilandus, nec piger de terra excitandus. Et nota quod ait producentem, quia fidelis dum virtute Dei quotidie augetur, cornua et ungulas producit. Haec videant, id est credant, pauperes, ut saturari queant et laetentur, id est spe gaudeant. Et ut videatis, o vos pauperes, quaerite Deum, id est escam mentis esurite et sitite, quia ipse est panis vivus, qui de caelo descendit. Et sic vivet anima vestra, et si non corpus quaerite.

 

38. Quoniam exaudivit pauperes Dominus ; et vinctos suos non despexit.

Quoniam exaudivit Dominus, [Gl. int., Aug., Cassiod., Gl. int.] omnibus temporibus, pauperes. Aliter non audiret. Ita et vos audiet, et non despexit vinctos suos mortalitate, qua Dominus offensus servos compedivit, sed inde clamantes audit. Has compedes onerat, qui ultra necessaria quaerit ; sed sufficiat diei malitia sua. Vel vinctos peccatis, suos, id est a se solvendos. Vel, vinctos suos, id est suis legibus astrictos, non despexit.

 

39. Laudent illud caeli et terra, mare et omnia reptilia in eis.

Laudent illum caeli [Alcuin., Rem.], quos prius simul, nunc sigillatim monet laudare, dicens : Laudent illum caeli, id est apostoli, et terra, id est Ecclesia Iudaeorum, et mare id est gentes, et omnia reptilia, id est omnismodi homines monstruosi in peccatis, haerentes terrenis quae sunt in eis, id est in terra et mari.

[Cassiod., Aug., Hier., Cassiod.] Vel hoc totum ad litteram, laudent illum caeli et terra, mare, id est caelestia, terrestria, natantia. Haec laudant, dum ex eis laudatur Creator. Istae sunt verae divitiae pauperis, scilicet videre creata, et inde laudare Creatorem, etc. Ac si diceret : cui omne genu flectatur, caelestium, terrestrium, et infernorum et ut perfecte omnia concludat, addit, et omnia reptilia, quae, in eis sunt. Sic omnis creatura ad laudem Dei invitatur,

 

40. Quoniam Deus salvam faciet Sion ; et aedificabuntur civitates Iudae.

Quoniam Deus. [Aug., Cassiod., Aug., Cassiod.] Quasi dicat : Cum haec creata considerantur, laudatur Deus, sed est et aliud, unde laudandus Deus, quoniam Deus salvam faciet Sion, id est Ecclesiam, salvam in aeternum. Et si hic affligitur, et nunc aedificabuntur per orbem civitates Iudae, id est Ecclesiae Christi, qui de Iuda, quae aedificantur per confessionem humilitatis, ut foris ab eis remaneant, qui confiteri erubescunt. Nota quia in spe fidelis populi finitur psalmus. Mira est constructio Ecclesiae. Unde omnes creaturae laudare monentur.

 

41. Et inhabitabunt ibi ; et haereditate acquirent eam.

Et [Cassiod.] pauperes scilicet, inhabitabunt constanti mente ibi, id est in ea Sion ; et acquirent eam haereditate, vel haereditatem, quando ad caelestem Ierusalem pervenient. Qui ? ecce :

 

42. Et semen servorum eius possidebit eam ; et qui diligunt nomen eius habitabunt in ea.

Et semen servorum eius [Aug., Cassiod., Aug.] id est imitatores fidei, vel boni actus, non modo acquirent, sed etiam possidebit eam, id est Ierusalem. Quid per singula ? et omnes qui diligunt nomen eius habitabunt in ea. Hi sunt semen servorum, non qui carne filii sunt, quia et servi dilexerunt nomen eius. Quicunque ergo non diligunt nomen eius, non se dicant semen servorum eius ; et qui diligunt nomen eius, non se negent semen servorum eius. Ultimus versus superiorem exponit, ne putares hoc forte de Iudaeis dici.

 

 

PSALMUS LXIX

 

PSALMI TITULUS : IN FINEM PSALMUS DAVID, IN REMEMORATIONE QUOD SALVUM FECIT EUM DOMINUS.

 

Deus in adiutorium.

Titulus : In finem psalmus David, in rememoratione quod salvum fecit eum Dominus.

[Cassiod.] Memoria duobus modis accipitur, vel cum memores peccatorum iudicium Dei timemus, inde supra in psal. XXXVII egit ; vel dum promissa bona corde retinemus, et securi sumus ; ut hic accipitur, quod ostenditur, ex eo quod subditur in titulo, Duod salvum fecit eum dominus. Et est sensus tituli : Psalmus iste, dirigens nos in finem id est in Christum, attribuitur David, id est Christo, omni iusto, qui loquitur hic, habitus in rememoratione, id est agens de memoria, non utique peccatorum, sed huius rei, quod Dominus salvum fecit eum spe et certitudine. Quasi dicat : Et si commutati sint, unde in titulo praecedentis psalmi agitur, non tamen glorientur in se, sed in Deo qui salvat. Et nota congrue fieri quod, sicut supra, Christus caput nostrum de sua passione egit et spem resurrectionis addidit similiter et membra eius in hoc psalmo et passiones suas edicunt, et spem resurrectionis assumunt.

[Aug., Cassiod.] Est igitur hic vox contribulatorum Christo, et martyrum inter passiones praedicantium : sed de capite Christo praesumentium cum illis est etiam vox omnis iusti, cui ex charitate abundans iniquas, etiam Christianorum passio est, ut Lot corporalem passionem vel persecutionem a nullo sustinuit, sed a malis factis eorum, cui etiam non fuit dictum ut ubi non habitaret. Hanc autem persecutionem immittit diabolus multiformis. Est enim leo aperte saeviendo, et draco occulte insidiando. Est ergo persecutio iustorum, vel a leone, in impetu ; vel a dracone, in insidiis : unde omnes una voce clamant ; Deus in adiutorium meum, etc.

Intentio : Monet ut in Deo non in nobis gloriemur.

Modus : Bipartitus est psalmus.

Primo in persona omnium iustorum petit se adiuvari, et malos erubescere.

Secundo monet laetari bonos quos egenos Deus adiuvat et liberat, ibi, exsultent et laetentur. In persona ergo omnium iustorum, ait :

 

1. Deus, in adiutorium meum intende : Domine ad adiuvandum me festina.

Deus [Cassiod., Aug., Cassiod., Alcuin.] qui soles iuvare intende, id est respice in adiutorium meum contra pericula. Semper enim egemus adiutorio Dei in hoc saeculo, et maxime in tribulatione. Adiuva, et cito. Et hoc est, Domine, ad adiuvandum me festina. Ita petit quasi si tardet misericordia, crescant tormenta. Et nota quia hinc omnis affirmatio est. Unde, non sunt timendae tribulationes. Nota etiam quod hic versiculus ante omnes horas, id est in initio praedicitur : qui cum orare debemus, maxime tunc nititur tentare diabolus, ut muscae morientes perdant suavitatem unguenti. Contra ergo illius assultus, auxilium a Deo postulamus ante omnia. Et, o Domine,

 

2. Confundantur et revereantur, qui quaerunt animam meam.

Qui quaerunt animam meam ad opprimendum [Aug., Cassiod.] scilicet trucidantes, confundantur. Confundi est de perversitate turbari, antequam confusionem defendunt peccata sua, vel facta ut gloriosi, sed post convertuntur. Unde subdit, et revereantur : revereri est timere, ne pro laesa iustitia poena sequatur.

 

3. Avertantur retrorsum et erubescant, qui volunt mihi mala.

Avertantur retrorsum, [Aug.] non praecedant, sed sequantur ; non consilio suo vivant, sed sanctorum. Et erubescant qui volunt vel cogitant mihi mala. Nota quia diversa sunt tempora in Ecclesia. Primo fuit impetus persequentium unde supra dixit, qui quaerunt animam meam ; modo remansit malevolentia cogitationum. Unde hic ait, qui volunt

 

4. Avertantur statim erubescentes, qui dicunt mihi : Euge, euge.

Avertantur etiam statim erubescentes, qui dicunt mihi : Euge euge. [Cassiod., Aug.] irrisorie, vel adulatorie. Duo enim sunt genera persequentium, vituperantium et adulantium. Sicut enim igne aurum probatur, ita vir lingua adulantium. Plus enim nocet lingua adulatoris, quam manus persecutoris. utrumque vituperatio et adulatio ignis est. Intrat hunc ignem, qui tentatur vituperio vel laude ; exit integer, qui neutro capitur. Sicut Paulus, qui repulit dicentes : Ego sum Pauli.

 

Pars II.

5. Exsultent et laetentur in te ; et dicant semper : Magnificetur Dominus qui diligunt salutare tuum.

Exsultent. [Cassiod., Aug., Cassiod., Aug.] Secunda pars, ubi monet laetari bonos quos egenos Deus adiuvat et liberat. His omnibus aversis et confusis, exsultent et laetentur in te, in quo sunt lux, non in alio, omnes qui quaerunt, non homines, sed te, qui prior eos quaesisti ; et dicant, qui hoc non dicit, non quaerit Deum. Quid ? semper magnificetur Dominus. Nostro more dictum est, ubi quis laudibus crescit, quod non Deus, sed nos laudando proficimus. Non ergo in se, sed in nobis magnificatur. Dicant ergo : Semper magnificetur Dominus, quia peccatorem vocat, confitenti dat veniam, inde facit iuste vivere, tandem glorificat.

[Cassiod., Aug.] Vel ita distingue : Et dicant semper ; quid ? Magnificetur Dominus. Hoc semper dicant quia nunquam debent cessare a laude eius, qui hoc dicant, qui diligunt salutare tuum, quia ab illo salus eis, non a se.

 

6. Ego vero egenus et pauper sum ; Deus, adiuva me.

Ego vero. [Aug., Alcuin, Cass., Aug., Cass.] Quasi dicat : Ita hortaris alios, ut dicant : Magnificetur Dominus, tu ergo, quid facis ? ego vero, quod hortor alios facio. Dico quod ego, etiam iam iustus, sum egenus vel mendicus, id est petens, quia adhuc lex membrorum repugnat legi mentis meae, et esurio iustitiam ; ille vero dives, nullius eges lumen meum. Vel ita continua : Ipsi de Deo illud dicant, sed de se ita sentiant, ut dicat : Ego sum egenus, etc. Vel ita : Assumit iste sibi verba Dei, qui in praecedenti psalmo de se haec eadem dixit. Quod illi qui quaerunt animam meam sunt divites, sed ego sum egenus, id est petens, et pauper sum, id est insufficiens mihi, quia et mundanas copias non habet, et intus ubi est dives, semper ambit, desiderat, accipit. Sed o Deus adiuva me in mundi tribulationem. Ecce unde coepit. Vel, Deus adiuvat me, alia littera. Et

 

7. Adiutor meus et liberator meus es tu Domine, ne moreris.

Esto adiutor meus, [Gl. int., Aug.] ut vincam : Hoc semper dicendum est etiam iustis. Vel sic, secundum aliam litteram. Ideo adiuva, quia adiutor meus es tu, et liberator meus, de tot nexibus curarum. Et ne cedam, tu, non alia mihi spes est. Et ideo, Domine, ne moreris. Tardum ei videtur, quod magno desiderio quaeritur ; non tamen optat eum venire antequam statuit, sed patientiam quaerit. Et est, Domine ne moreris, id est ne mihi tardius videatur, quod venturus es, quod fit per patientiam, qua qui caret, tardum ei videtur, et deflectitur ab eo, sicut et uxor Lot respexit retro, quae facta est statua salis, ut te condiat. Exemplo enim tibi est ne respicias retro.

 

 

PSALMUS LXX

 

PSALMI TITULUS : PSALMUS DAVID FILIORUM IONADAB, ET PRIORUM CAPTIVORUM.

 

In te, Domine, speravi.

Titulus : Psalmus David filiorum Ionadab, et priorum captivorum.

[Aug.] Psalmus iste de commendatione gratiae est quae fere singulis syllabis hic commendatur. Quidquid enim boni sumus, misericordia Dei sumus. Quidquid ex nobis mali sumus, ut tota spes nostra in Deo sit, non in nostris viribus. Quod autem filiorum Ionadab mentio fit in titulo, sciendum quia Ionadab commendatur a Ieremia, qui filiis praecepit ne biberent vinum, nec in domibus, sed in tabernaculis habitarent, cui illi obedierunt, quasi hoc Deus praeciperet. Licet enim Deus hoc non praeciperet, praeceperat tamen ut filii obedirent parentibus ; quod et debent, nisi patres aliquid contra Deum iusserint. Unde et Deus benedixit eis propter obedientiam, eosque per Ieremiam. Obiicit filiis Israel, qui nolunt obedire Deo Patri spirituali, sicut illi patri carnali. Unde suadet Ieremias filiis Israel ut parent se captivitati, nec resistant voluntati Dei. Inde ergo videtur sumptus titulus huius psalmi. Cum ergo dixisset, filiorum Ionadab subiecit, et eorum qui primi captivi ducti sunt, non quia filii Ionadab captivi ducti sint, sed potius oppositi sunt filiis Israel, captivandis peccato inobedientiae. Filii namque, Israel, captivati sunt primi et secundi, et tertii, sed non de his sonat psalmus : potius de nobis qui captivamur in legem peccati, quae est in membris. Unde magis commendatur gratia liberatoris, qui sumus filii Ionadab, id est spontanei. Ionadab enim interpretatur spontaneus Domini, id est qui ex voluntate servit. Filii ergo Ionadab sunt filii obedientiae, scilicet qui ex dilectione serviunt, et ipsi sunt captivi secundum legem carnis, sed cur primi captivi dicimur, iam elucet, quia per inobedientiam primi hominis, in quo omnes peccaverunt, captivi sumus ; et in comparatione filiorum Ionadab omnis obedientia culpata est. Merito ergo primi captivi dicuntur, quia primus homo de terra terrenus, cui similes sumus. Secundus de caelo caelestis, a quo liberamur. Et est sensus tituli : Psalmus iste, David prophetae est filiorum Ionadab, et priorum captivorum, id est filii spontanei, id est obedientiae. Cantatur psalmus iste et his qui primi captivi ducti sunt, id est pertinentes ad primum hominem propter primum primi captivi, quia prius est quod animale est, propter secundum hominem, secundi redempti. His cantatur psalmus, ut discant per gratiam reverti, qui ex se mali sunt.

[Cassiod.] Vel ita, ut per filios Ionadab omnes obedientes accipiamus, per primos captivos omnes inobedientes. Monemur enim in titulo devotionem habere filiorum Ionadab, non contumaciam Iudaeorum, qui captivi esse meruerunt, quia frequenter moniti noluerunt corrigi. Historia enim sic habet in libro regum. Igitur Iudaei, pro lege Domini contempta, dediti sunt primae et secundae captivitati et tertiae ; sed ut corrigerentur, antequam prima veniret, per prophetam praenuntiata est : illi vero consueta nequitia in obstinatione permanserunt, filii ergo Ionadab loco omnium obedientium, priores captivi loco omnium contumacium ponuntur. Et est sensus :

[Gl. int., Haym., Alcuin.] Psalmus iste David est filiorum Ionadab, id est obedientium, quibus cantatur ut perseverent ; et priorum captivorum, id est inobedientium, quibus cantatur, ut desistant. Vel priores captivi, sunt in hoc mundo, unde evadi potest ; secundi captivi in inferno, unde non potest. Et est sensus ; Psalmus iste David est, filiorum Ionadab, id est obedientiae, et priorum captivorum, id est eorum qui prima captivitate tenentur, quae est in hoc mundo. Vel priorum captivorum, id est eorum qui ante erant capti vitiis quam essent filii Christi.

[Cassiod., Aug.] Loquitur autem hic generalis iustus a principio mundi, usque ad finem, totam spem in Deo ponens, et gratiam Dei quae gratis datur, summa intentione commendans, ne falso in nobis praesumamus, quae est intentio psalmi.

Modus : Tripartitus est psalmus.

Primo petit ab omnibus malis liberari, et laude repleri.

Secundo agit de gratia tempore senectutis et senii, ibi, ne proiicias me in tempore senectutis.

Tertio dicit cui personae sit gratia, et quae gratia, ibi, Deus quis similis ?

Generalis itaque iustus, ex captivitate in qua natus est ex Adam, clamat ad Deum dicens, o

 

1. In te, Domine, speravi non confundar in aeternum ; in iustitia tua libera me, et eripe me.

Domine, in te speravi non in me. [Aug., Gl. int., Aug., Cass., Aug., Cassiod.] Si enim spero in me, vel in mundanis, quae caduca sunt, confundor. Ideo non confundar in aeternum, etsi hic de peccato confundor non habens fructum in his in quibus erubesco. Non tamen confundar in aeternum, id est in futuro. Vel ita : Ego iam in Adam confusus sum, sed in Christo non confundar in aeternum. Ab Adam ergo recedendum est, et ad Christum accedendum. Libera me a periculis, et eripe me a potestate diaboli, in iustitia non mea, quam si statuo, iustitiae Dei non sum subiectus, sed tua, id est quae mihi est a te ; non enim de me glorior, gratiam tuam non respuo. Vel in iustitia tua, id est secundum quod iustitia tua exigit. Iustitia enim tua est, ut parcas oranti, quod est et misericordia. Et, o Domine, et si sum indignus ego,

 

2. Inclina ad me aurem tuam, et salva me.

Inclina ad me, [Cass., Aug.] iacentem, aegrum, aurem tuam, id est misericordiam ; meritum enim non attingit ad illum. Haec confessio humilitatis est. Qui enim hoc dicit, confitetur quia iacet veluti aeger prostratus medico stanti ; et salva me ab aegritudine quae intus est. Unde alibi : Ab occultis meis munda me. Et

 

3. Esto mihi in Deum protectorem, et in locum in munitum, ut salvum me facias.

Esto mihi in Deum protectorem, [Aug.] ne ad me perveniant iacula inimici. Ideo dico ut protegas, quia ego me protegere nequeo, et tu qui fuisti metus fugienti Adae, iam esto mihi in locum munitum, vel refugii, ad quem qui refugit tutus est, quia sic in alto est, ut nihil timeat. Unde subdit, ut salvum me facias ; in alio enim salvus esse non potero,

 

3. Quoniam firmamentum meum, et refugium meum es tu.

Quoniam firmamentum [Aug., Cassiod.] duobus praedictis duo alia reddit. Quasi dicat : Esto mihi in Deum protectorem, et eris, quoniam firmamentum meum es tu, id est per te sum firmus contra omnes tentationes. Hoc refertur ad protecto[Rem Dico esto mihi in locum refugii, et eris, et, id est quia refugium meum es tu, non aliud, quia sicubi ero infirmatus ex me, ut adhuc captivus ad te refugio, quia quantumcunque firmus sum ex gratia, quandiu agitur in corpore peccati, semper timendum est. Et refertur hoc ad locum munitum.

 

4. Deus meus, eripe me de manu peccatoris ; et de manu contra legem agentis, et iniqui.

Deus meus, eripe me. [Gl. int., Aug.] Repetit quod supra dixerat, determinando a quibus postulet eripi. Quasi dicat : Quia in te speravi, ideo, Deus meus, eripe me de manu, id est de potestate, ne vi vel insidiis ducat ad peccatum, peccatoris, generaliter, ubi laborat iste iam a captivitate liberandus, id est ab exterioribus hostibus libera me. Unde alibi : Ab alienis parce servo tuo : Deinde peccatorem subdividit per partes, dicens : Et de manu, id est de potestate contra legem agentis, id est transgressoris, et iniqui, id est simpliciter sine lege peccantis. Duo enim sunt genera peccatorum : alii legem acceperunt, ut Iudaei et Christiani : alii non, ut pagani. Ideo dico, eripe,

 

5. Quoniam tu es patientia mea, Domine ; Domine spes mea a iuventute mea.

Quoniam tu es patientia mea, Domine, [Aug., Cass., Aug.] quia non in me est ut eos patiar, sed a te : tu es patientia, quia tu es spes mea, Domine, a iuventute mea, vel potius sic : Tu es patientia mea, et quia es patientia, ideo es spes mea, Domine, a iuventute mea, id est a conversione mea. Vel quia in iuventute idoneus est homo ad pugnam, dicit : Tu es spes mea a iuventute mea, id est ex quo coepi sperare in te et contra diabolum pugnare, non sperabam, tamen fuisti protector meus, qui salvum duxisti me ad tempus, quo discerem sperare in te. A iuventute ergo es spes mea, id est ex quo me armasti fide, spe et charitate, et caeteris virtutibus, pugnaturum contra diabolum. Iuvenis pugnat, sed cadit, nisi Deus sit spes eius. Et non solum a iuventute, sed etiam ab infantia profuisti mihi, quia

 

6. In te confirmatus sum ex utero ; de ventre matris meae tu es protector meus.

In te confirmatus sum, [Cassiod.] non infirmatus ex utero, scilicet dum in utero Ecclesiae rudimento fidei concipimur, post ex aqua et Spiritu sancto regeneramur. Unde subdit, ut natus exivi de ventre matris meae tu es protector meus. Propter quae,

 

6-7. In te cantatio mea semper : tanquam prodigium factus sum multis, et tu adiutor fortis.

In te, [Gl. int., Aug., Alcuin., Cassiod.] non in falsis diis est, cantatio mea, id est laus mea. Et hoc, semper, et in praesenti, dum per fidem ambulo, etiam in futuro dum per speciem videbo, quia nec tum aequatus angelis obliviscar gratiae, quae me liberavit. Vel ita : Tu es protector, et in te cantatio mea, id est delectationi est mihi in te esse. Et hoc, semper, ut continua sunt beneficia. Unde, tanquam prodigium factus sum multis.

[Aug., Cassiod.] Vel ita continua, et in praesenti et in futuro laudabo, sed hic tempore spei, tempore gemitus, tanquam prodigium factus sum multis, qui mihi insultant, quia credo quod non video, et vias eorum respuo ; sed tamen non timebo ; et id est quia tu es adiutor fortis, ut vincam, non modo protector. Et ideo haec imputatio, vel impugnatio illorum est negligenda, ubi virtus Dei favet, contra quam nihil stat.

 

8. Repleatur os meum laude, ut cantem gloriam tuam, tota die magnitudinem tuam.

Repleatur os meum laude. [Cassiod. Gl. int., Cassiod] Dixit beneficia Dei, nunc petit ut gratias agere possit. Nam si Deus os non replet, non ardet desiderium. Quasi dicat : Quia es adiutor, ideo, Repleatur os meum laude, id est fac me ad proximum indesinenter te laudare. Vel ita continua : In te est cantatio mea. Et ideo, ut cantare possim, repleatur os meum laude ut cantem gloriam tuam. Gloria est laudatio ore multorum celebrata. Et, tota die,

[Aug., Cassiod.] id est sine intermissione : in prosperis, quia consolaris ; et in adversis, quia corrigis. Cantem magnitudinem tuam, quia antequam essem, fecisti, cum essem, salutem dedisti ; cum peccassem, ignovisti ; conversum vivificasti, perseverantem coronasti. Nomine ergo magnitudinis omnia concludit.

 

Pars II.

9. Ne proiicias me in tempore senectutis ; cum defecerit virtus mea, ne derelinquas me.

Ne proiicias me. [Cassiod., Rem, Aug.] Secunda pars, ubi agit de gratia senectutis et senii danda. Quasi dicat : Tu es spes mea a iuventute mea. Tu etiam ne proiicias me in tempore senectutis, quando fessa virtus indiget plus iuvari. Et quae est senectus ? ecce, cum defecerit virtus mea, id est cum patientia pulsata mollescet, Deus, ne derelinquas me, quia tunc plus indiget iuvari. Vel, cum defecerit virtus mea, id est mei hominis, ut de me non praesumam, Deus, ne derelinquas me. Respondet hic tibi Deus, imo tunc erit virtus mea in te, cum tua defecerit, ut dicas cum Apostolo : Cum infirmor, tunc potens sum. Sed quare hoc dico ?

 

10. Quia dixerunt inimici mei mala mihi ; et qui custodiebant animam meam, consilium fecerunt in unum.

Quia dixerunt inimici mei mala mihi, [Gl. int., Cassiod.] id est disconfortaverunt me, et qui custodiebant studio decipiendi animam meam, id est qui mihi insidiabantur consilium fecerunt in unum. Gravior est enim fascis qui non dividitur, id est dixerunt communi consilio. Ipsi dico.

 

11. Dicentes ; Deus dereliquit eum. Persequimini et comprehendite eum, quia non est qui eripiat.

Dicentes, [Aug., Cassiod.] in corde, apud se : Deus ille, scilicet quem sibi Deum facit, dereliquit eum ; quem vident calamitatibus fatigatum, putant a Deo desertum. Ergo, persequimini eum, ut tardum ; et comprehendite eum, ut invalidum, quia non est qui eripiat comprehensum. Ipsi ita, sed

 

12. Deus, ne elongeris a me : Deus meus, in auxilium meum respice.

Deus ne elongeris a me, [Cassiod.] ut gravioribus exponar, sed prope esto. Longe putat, dum tardat. Deus meus in auxilium meum respice, quia scio me affligendum.

Vel haec omnia possunt accipi ex persona Christi, ab illo loco. Ne proiicias me. Unde et Hierony. totum hunc psalmum de Christo exponit. Ait ergo in persona Christi : Ne proiicias me in tempore senectutis.

[Aug., Cassiod.] Senectus etiam in Christo fuit, dum prodigium est factus, dum infirmatus in cruce est et irrisus : quod dicitur senectus, quia ex vetustate nostra assumpsit. Unde Apostolus : Vetus homo noster simul crucifixus est cum illo. Cum defecerit virtus mea, scilicet humanitatis, Deus ne derelinquas me. Hoc ideo dico : Quia dixerunt inimici mei mala mihi, et qui custodiebant animam meam, consilium fecerunt in unum. Dicitur hoc de Christo, qui inter manus inimicorum factus est infirmus, et quasi nihil posset comprehensus, qui talia habuit ex persona nostra. Unde et de membris eius hoc potest accipi, ut ante diximus, consilium fecerunt in unum, dicentes : Deus dereliquit eum. Unde alibi dicit Christus : Deus, Deus meus, quare me dereliquisti ? id est quare hi me derelictum putant ? malo utique suo. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Ergo persequimini et comprehendite eum, quia non est qui eripiat. Sic deliberat, quia ad oculum iudicat. Illi ita, sed, Deus, ne elongeris a me, Deus meus, etc.

 

13. Confundantur et deficiant detrahentes animae meae ; operiantur confusione et pudore, qui quaerunt mihi mala.

Confundantur. [Gl. int., Cassiod.] Hoc prius ex persona Christi sic : Respice in auxilium meum, econtra, confundantur, te mihi subveniente. Et ita factum est, quia deposita Dei non mutantur. Et deficiant, me patiente, detrahentes animae meae, silicet Iudaei, qui rectis oblatrant : et ne resipiscant, operiantur confusione et pudore, quia defecerunt qui quaerunt mala mihi, scilicet Iudaei.

 

14. Ego autem semper sperabo ; et adiiciam super omnem laudem tuam.

Ego autem semper sperabo, et adiiciam super omnem laudem tuam, [Aug., Hier., Aug.] praeteritam, ut quae tibi lex praecepit offerri in sacrificiis visibilibus, ego cum populo redempto deportem tibi in moribus. Vel, super omnem laudem tuam, aliorum, id est de aliis rebus tibi exhibitam, quia et si laudatur Deus in omnibus aliis, nondum in eo quod suscitavit carnem mortalem in vitam aeternam, quae laus est adiecta Deo per resurrectionem Christi. Adiectio ergo laudis est post creationem et gubernationem omnium rerum. Laus de incarnatione et resurrectione, quod sequentia docent.

Ex persona quoque Ecclesiae hoc totum accipi potest sic ; Confundantur contra hoc quod praesumunt de iustitia sua et viribus suis, ut cognoscant peccata sua. Et est oratio pro malis, et deficiant a perversis viribus detrahentes animae meae, vel committentes animam meam, id est provocantes nos ut Deo resistamus ; quod est committere bellum contra Deum, ut faciunt illi quibus non placet Deus in suis adversis ; quod est eum habere iniustum.

[Cassiod. Aug., Cassiod., Aug.] Committitur etiam anima, si odit eos a quibus patitur, et operiantur, quasi velo verecundiae, confusione, de mala conscientia peccatorum, et pudore, vel verecundia, propter modestiam, qui quaerunt mala mihi : quod fecit uxor etiam ipsi Iob : Dic aliquid in Deum et morere. Et uxor Tobiae : Ubi sunt iustitiae tuae ? Hoc dicebat ut displiceret illi Deus, qui eum fecerat caecum. Et est, qui quaerunt mala mihi, id est pravi suasores illi committunt animam, et quaerunt mala. Ego autem semper sperabo, sicut illi desperant ; et adiiciam super omnem laudem tuam. Id est super laudem perfectam quia omnis, id est perfecta esset laus tua, et nihil laudi deesset, si damnares peccantes, quia iustitia esset, sed quia et hos liberas, adiiciam super omnem laudem tuam.

 

15. Os meum annuntiabit iustitiam tuam ; tota die salutare tuum.

Os meum. [Gl. int., Cassiod., Aug.] Hic loquitur Ecclesia. Quasi dicat : Hoc in me faciam, et non tantum in me laudabo ; sed etiam ad proximum. Et hoc est, os meum annuntiabit gentibus, iustitiam tuam. Id est Christum, per quem impleta est iustitia, sed ne aliter acciperes, addit salutare tuum et hoc tota die, id est in prosperis et in adversis, quia nec prospera nec adversa me retrahent a laude. Vel ita, Tota dies dicitur dies cum sua nocte, quia nox diei servit, non dies nocti. Nox vero, caro nostra est, dies iustitia est. Quidquid ergo fit in carne, velut in nocte iustitiae, tanquam diei serviat, et quidquid fit ex praecepto Dei, non propter emolumenta carnis fiat, ne dies nocti serviat, sed propter iustitiam, ut diei nox serviat. Ergo annuntiabit salutare tuum tota die, id est ita ut quidquid in carne gero iustitiae serviat. Vel ita, inde additio laudi, quia, os meum annuntiabit iustitiam esse tuam, non meam, quia iustitia tua in me est, non mea. Et annuntiem salutare esse tuum, non meum, quia Domini est salus, non hominis. Et hoc tota die hoc non mutatur, praedicabo salutare tuum, tota die.

 

15-16. Quoniam non cognovi negotiationes, introibo in potentias Domini : Domine, memorabor iustitiae tuae solius.

Quoniam non cognovi negotiationes [Aug.] Alia littera : Non feci nec approbavi ea quae faciunt avidi negotiatores. Nam avidus acquirendi, pro damno blasphemat, pro pretiis rerum mentitur, et peierat : et ita, tota die non est in ore eius laus Dei, sed haec vitia sunt hominis, non artis quae sine his vitiis agi potest, sicut et in omnibus artibus male agitur, non ex eis, sed ex hominibus. Ars enim nescit vitium, de alia ergo negotiatione hic dicit. Negotiatio Graece ab actu dicitur : Latine, a negotio. Negotiatores ergo actuosi sunt, scilicet Iudaei et alii qui ab eo quod agunt, praesumunt ; opera sua laudant. Et ideo non perveniunt ad gratiam, quae hic commendatur ut nemo de se glorietur. Qui vero gloriatur tanquam negotiator de templo a Domino expellitur, qui eiecit vendentes et ementes de templo. Econtra requies est in Deo, qui iustificat. Illi negotiatores potius sunt inquieti quam boni operatores. Unde et dicuntur negotiatores, quia negant otium, de quo dicitur : Vacate et videte, quoniam suavis est Dominus. Et est, non cognovi negotiationes, id est de actibus praesumentes, et ex operibus suis iustitiam quaerentes. Vel ita secundum litteram nostram. Ubi enim quidam codices habent negotiationes, alii habent litteraturam, quae interpretum diversitas forte unum sensum ostendit, non errorem inducit. Quaeramus ergo litteraturam, quam non cognovit iste in cuius ore semper est laus. Est quaedam litteratura Iudaeorum. Iudaei enim legem acceperant, quod non gentes qui gloriabantur, non de gratia, sed de littera, quae convincit, non adiuvat ; morbum detegit, sed non curat ; infirmos prodit, sed non sanat. Haec est piscina, quae in quinque porticibus habet multitudinem aegrorum languidorum exspectantium aquae motum ; angelus autem Domini descendebat in piscinam, et movebatur aqua, et unus sanabatur. Quia lex Mosaica in quinque librorum porticibus aegros habet, nec sanat. Sed cum Angelus magni consilii, id est Christus venit, turbatur aqua, id est Iudaei crucifigunt, et sanatur unitas corporis Christi. Lex etiam est baculus Elisei per servum missus ad suscitandum mortuum, quo non surrexit mortuus. Venit ergo ipse Eliseus, et cum vivus esset Eliseus et adultus, contraxit magnitudinem suam et coaptavit se puero mortuo, et surrexit mortuus. Hic est Christus, qui per servum, scilicet Mosen, misit baculum, id est legem ad suscitandum mortuum in peccato ; sed quia legis baculus non potuit vivificare, venit ipse Eliseus, id est Christus, et contraxit suam magnitudinem ad mortui parvitatem, quia semetipsum exinanivit, formam servi accipiendo, et coaptavit se mortuo, quia habitu inventus est ut homo, et ita surrexit mortuus ; dum vero Eliseus misit baculum ad suscitandum filium hospitae, nesciebat quid ageret, id est quid illo actu significaretur. Et est sensus, quasi diceret : Quare annuntiabo salutare tuum ? Quoniam non cognovi litteraturam, id est non approbavi quemquam ex operibus legis iustificari, sed reprobavi de littera legis praesumentes, a gratia resilientes, et figuras legis sectantes : et hi sunt negotiatores, qui opera sua extollunt. Et per hoc introibo in potentiam, id est in virtutem Christianam, quae est Domini, non mea, ut qui de se gloriantur. Et, o Domine, tunc memorabor iustitiae tuae, non legis mundanae solius, quia nihil prorsus sum ex me. Ideo memorabor, quia, o.

 

17. Deus, docuisti me a iuventute mea ; et usque nunc pronuntiabo mirabilia tua.

Deus docuisti, [Cassiod., Aug.] per libros, vel inspirando, quid eram et quid dederis iustitiae tuae, ut memorarer iustitiae tuae solius ; Ex iuventute mea, Id est ab initio fidei qua me innovasti, qui me feceras ; et usque nunc, id est etiam post fidem, quia sicut ab initio fidei, sic, post es necessarius, quia nec nunc per me quidquam possum. Et ego, ut non ingratus, pronuntiabo mirabilia tua, scilicet quod me regis, quod in via posuisti, quod me vivere facis, quem in anima suscitasti ; quod mirabile est. Quid enim mirabilius quam mortuos anima suscitare ? Suscitatus corpore vivit, etiam absente suscitatore, sicut Lazarus Christo corporaliter absente, quia vita corporis anima est ; sed anima suscitati non vivit sine Deo, qui est eius vita. Haec est ergo gratia mirabilis, ut suscitet mortuos. Et post sit nobiscum, ne moriamur, hoc est a iuventute, etc. Et nunc o Domine, sicut coepisti, ita perfice. Et hoc est.

 

18. Et usque in senectam et senium Deus, ne derelinquas me.

Et usque in senectam et senium, [Aug., Cassiod., Aug., Cassiod., Aug.] id est usque ad ultima mea, Deus, ne derelinquas me, quia nisi usque ad ultimum meum gratia mecum sit, nihil ero. Vel distinguuntur hic quatuor tempora Ecclesiae, velut quatuor aetates. Iuventus enim Ecclesiae fuit tempore martyrum, quando fortes erant. Progrediente vero tempore, est nunc, id est per nunc. Significatur enim progrediens tempus, quod modo est, cum fides per Ecclesias proficit. Inde senecta, scilicet gravitas, quando incipiet frigescere charitas, cum tempora mundi decrescunt, post in fine saeculi erit senium, id est decrepitum, quando abundante iniquitate refrigescet charitas multorum, cum Antichristus veniet, et vita optato fine claudetur. Haec opus fuit dici in Scripturis propter illos qui dicunt quod ad parvum tempus sint Christiani. Contra quos Dominus dicit : Vobiscum sum usque ad consummationem saeculi. Quasi dicat : Memorabor iustitiae tuae solius, quia, tu Deus, docuisti me, sicut ante diximus ex iuventute mea, id est ex tempore martyrum, quo dimicare coepi ; et usque nunc, id est ad progrediens tempus : quod modo est, per spatia temporum crevit doctrina, et ego doctus pronuntiabo mirabilia tua, scilicet quod de iniquo sum factus iustus, scilicet idem quod prius. Et, quia a iuventute doctus, praedicavi iustitiam Dei, usque in senectam, quando incipiet frigescere fides, et usque in senium, id est in finem saeculi, Deus ne derelinquas me, id est nec in aetate matura, vel etiam iam finitima deseras me, ut non gaudeant illi qui dicunt : Ad tempus erunt Christiani, et ut ego usque ad finem laudes praedicem. Unde subdit :

 

18. Donec annuntiem brachium tuum generationi omni quae ventura est.

Donec annuntiem. [Cassiod., Aug.] Alii tantum notant hic tria tempora Ecclesiae, vel aetates idem significantes per nunc et senectam. Donec annuntiem. Quasi dicat : Ne derelinquas me, donec annuntiem, brachium tuum, id est Christum, generationi omni, per successiones, quae ventura est usque in finem saeculi.

 

18-19. Potentiam tuam et iustitiam tuam, Deus, usque in altissima, quae fecisti magnalia.

Potentiam tuam. [Aug., Cassiod., Gl. int., Cassiod.] Hic ostendit quid praestitit brachium. Quasi dicat : Ne derelinquas, o Deus, donec annuntiem potentiam tuam liberandi, qua per incarnationem captivos liberas, et iustitiam tuam puniendi, qua hominem peccantem iusto iudicio damnas. Ego dico ducens praedicationem meam, usque in altissima, super quae est Filius Dei, id est usque ad hominem exaltatum super altissima, quia homo Deus sedet ad dexteram Patris, regnans cum eo. Dico, annuntiem potentiam et iustitiam, quae duo fecisti magnalia. Utrumque enim mirabile est per gratiam redimi hominem qui per iustitiam damnatus erat ; per iustitiam enim Adam expulit a paradiso, per gratiam latronem accepit. Vel ita : Ne derelinquas donec annuntiem potentiam, qua homo potens est ad bonum esse, tuam, non hominis, quia nihil est homo ex se, et iustitiam, qua iustus est homo esse, tuam, non hominis, o Deus, et ne putes quod solus homo egeat gratia, quia pervenit gratia tua, usque in altissima quae fecisti magnalia, quia eos qui sunt in altissimis, id est omnes ordines caelestes fecit Deus per gratiam, cum non essent, magnos, et quod iuste et beatae vivunt, et continet in eo quod sunt.

 

Pars III.

19. Deus, quis similis tibi ?

Deus, quis similis tibi ? [Cassiod., Alcuin., Aug.] Tertia pars, ubi dicit cui personae quae gratia sit, scilicet captivae, quae est utraque resurrectio mentis et corporis. Unde promittit gratias. Quasi dicat : Tua potentia est in altissimis. Et cum hoc sit, o Deus, quis similis tibi, in natura vel potentia ? nullus, quia nil tibi simile. Et tamen homo stultus se extollit, et credit diabolo suggerenti : Eritis sicut dii. Et inde captivus. Omnis enim Adam similis, dum perverse vult esse similis Deo, cadit in captivitatem. Unde clamet ad eum a quo cecidit : Deus, quis similis tibi ? Est autem alia similitudo bona, qua homo iustus qui diligit inimicos et benefacit eis, similis est Deo, ad cuius similitudinem et imaginem factus est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super iustos et iniustos. Et haec est similitudo obedientiae, non superbiae ; imitationis, non aequiparationis. Est ergo bene similis Deo, qui credit Deum summum esse, et nullo egere ; se vero, non per se, sed per eum esse. Qui vero per se vult esse ut Deus, a nullo est ; perverse vult esse similis Deo, ut diabolus qui noluit sub eo esse et homo qui ut servus noluit teneri praecepto, sed voluit ut nullo sibi dominante esset quasi Deus, quae est perversa similitudo. Praecepit quippe ei Deus nullo indigens, ne comederet de ligno scientiae boni et mali, ad probandum quantum esset bonum obedientiae. Arbor vero illa quidquid esset cuiuscunque pomi, ideo dicta est lignum scientiae boni vel mali, quia homo qui nollet bonum a malo discernere per praeceptum, discreturus erat per mali experimentum, ut tangendo vetitum, inveniret supplicium. Bona quidem erat arbor in sui natura, et bonus eius fructus, et sic nunquam perfectus [f. perfectius] potuit demonstrari bonum obedientiae, quam prohibendo a bono, ut ex inobedientia tantum sit poena, non a re mala et ex obedientia palma. Si enim res mala esset quae prohiberetur, videtur etiam sine prohibitione esse vitanda, nec ex sola inobedientia poena secuta, sed ex re mala non vitata. Nunc vero cum arbor bona sit prohibita, solam obedientiam palmam invenisse, et solam inobedientiam incurrisse poenam manifestum est. Inde iste captivus clamat : Deus quis similis tibi ? nullus.

 

20. Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas, et conversus vivificasti me ; et de abyssis terrae iterum reduxisti me.

Mihi autem volenti perverse simulari quantas ostendisti, [Aug., Cassiod., Aug.] id est iuste immisisti tribulationes, id est passiones, et merito qui recedit ab eo quod bonum est ex se et beatitudo, miser est. Ostendisti, dicit, quia scit illas prodesse, utique multas quantitate, et malas qualitate. Ecce iustitia in peccantibus. Sed haec disciplina qua me flagellasti, admonitio fuit conversionis, non deserti captivi. Unde sequitur : Et tamen conversus

[Cassiod., Aug., Cassiod., Aug.] dum me utique convertisti, vivificasti me. Ecce clementia in conversis. Et de abyssis terrae, id est de subversione peccati, iterum spe reduxisti me. Primo enim cum natura nostra Verbo Dei unita, propter nos surrexit, reducti sumus de abyssis terrae. Unde, dum credimus in eum, redimus in eum, et fit prima resurrectio animae, quae spe iam surrexit cum eo. Unde Apostolus : Si surrexistis cum Christo, etc. Unde hic dicit : Iterum reduxisti me. Item secundo, iterum reducemur, quando corpore resurgemus ; unde postea dicet, vel iterum, id est saepe reduxisti me, et sic in iam reductis spe

 

21. Multiplicasti magnificentiam tuam ; et conversus consolatus es me.

Multiplicasti, [Cassiod., Aug., Cassiod., Aug.] quia per diversa subvenit Deus, magnificentiam tuam, vel iustitiam, scilicet flagella, quia nec filiis parcis a flagello. Et conversus consolatus es me, per Scripuras et praemia. Consolatus dicit quia et si districte castiget, tristes tamen esse non sinit. Unde generalis iustus veritatem psallere confitetur. Nam et ego. Vel secundum quosdam talis littera est, ibi, consolatus es me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Haec reductio in futuro erit. Secundum corpus dico, consolatus es me : quod ab effectu ostendo.

 

22. Nam et ego confitebor tibi in vasis psalmi veritatem tuam, Deus ; psallam tibi in cithara, Sanctus Israel.

Nam et ego. [Cassiod., Gl. int., Aug.] Vel ita continua, secundum aliam litteram : Reduxisti me, ego autem confitebor tibi in vasis psalmi vel psalmorum. Psalmi pulchre dicuntur vasa veritatis, quasi spiritualia dolia vinum Domini servantia. Et est, confitebor tibi, o Deus, veritatem tuam, id est quod vere Deus es, et in vasis psalmi, id est in decantatione psalmorum, qui sunt vasa veritatis ; vel, in vasis psalmi, id est in vivificatione spiritus. Vas enim psalmi psalterium est, scilicet organum quod a sursum sonat, quo significatur spiritus, qui spe iam surrexit cum Christo ; cithara ab inferiori, et significat corpus, quod etiam resurget. Unde subdit : Et psallam tibi opere, o tu qui es Sanctus Israel in cithara, id est in mortificatione carnis.

[Gl. int., Cassiod., Rem, Gl. int.] Vel, confitebor tibi in vasis psalmi, id est in contemplativa vita, et psallam tibi in cithara, id est in exhibitione temporalium. Et hoc faciam exsultando. Unde subdit :

 

23. Exsultabunt labia mea, cum cantavero tibi ; et anima mea, quam redemisti.

Exsultabunt labia mea interiora, [Gl. int., Aug.] scilicet labia animae, quae iam reducta est primo iterum, cum cantavero tibi, id est cum laudabo te in praedicatione, et anima mea quam redemisti, quae ipsis internis labiis exsultat, quibus tacite clamat ad Dominum. Nec solum anima redempta ad Deum exsultabit.

 

24. Sed et lingua mea tota die meditabitur iustitiam tuam : cum confusi et reveriti fuerint, qui quaerunt mala mihi.

Sed et lingua mea, [Aug., Cassiod.] scilicet corporis, quod reducetur secundo, iterum, id est cuius reductio significata est per secundo, iterum ; meditabitur iustitiam tuam tota die, id est sine fine, in aeternitate : Quando haec exsultatio erit ? cum confusi et reveriti fuerint, vel erubuerint, qui quaerunt mala mihi, id est qui modo insultant, quod erit in fine, scilicet saeculi, quando videbunt oculis quae nunquam crediderunt fieri. Tunc enim locus est sanctis securae exsultationis, cum non licet impiis dominari.