DISTINCTIO XXV (AE)

 

1. Praedictis adiciendum est etc. Quatuor dicuntur hic :

primum quoad intellectum ;

secundum quantum ad intelligibile ;

tertium dicitur quantum ad affectum ;

quartum dicitur quantum ad affectum in Deum directum.

 

2. a. Primus articulus erat Petri, qui ad Patrem dirigitur ; secundus Andreae, qui dirigitur ad Filium ; tertius erat Iacobi Maioris, scilicet : qui conceptus est ; quartus erat Ioannis, scilicet passus, crucifixus ; quintus Thomae, de descensu ad inferos et resurrectione ipsius ; deinde Iacobi Minoris, scilicet : ascendit ad caelos ; postea Philippi : inde venturus est ; postea Bartholomaei : credo in Spiritum Sanctum.

Sed talis distinctio non reperitur in Symbolo Athanasii, quoniam primo determinat ea quae pertinent ad essentiam divinam ; secundo, ea quae ad Trinitatem ; tertio, ea quae pertinent ad incarnationem ; quarto, ea quae pertinent ad passionem et resurrectionem ; ultimo, ea quae pertinent ad nostram resurrectionem.

b. Quaeratur quare Paulus et Barnabas non posuerunt aliquos articulos.

Dicendum quod post electionem Mathiae, adhuc Barnabas non erat electus in apostolum ; similiter nec Paulus, in Actibus : Segregate Paulum et Barnabam.

c. In Nicaeno concilio superadditur unum symbolum praedictis duobus. Et differunt ad invicem in hoc, quod primum symbolum erat ad instructionem conversorum ; secundum erat ad impugnationem primarum haeresum, scilicet de inaequalitate personarum et quod latria non erat attribuenda Spiritui Sancto. Et ideo apponitur in illo symbolo : Qui cum Patre et Filio simul adoratur. Tertium symbolum erat ad excludendum omnes haereses. Unde plura ibi apponuntur quam in secundo.

d. Quaeritur quare non ponitur in symbolo poena aeterna pro uno articulo, sicut vita aeterna.

Dicendum quod fides ponitur fundamentum respectu spei et caritatis, et ita respectu sperandi. Poena autem aeterna non ponenda est de numero sperandorum, et ideo non ponitur pro uno articulo fidei.

e. In symbolo Nicaeni concilii non ponitur iste articulus : descendit ad inferos ; quaeratur propter quid.

Dicendum quod ille descensus non complet aliquem articulum sine ascensu ; ideo non ponitur per se pro aliquo articulo.

f. Omnipotentia attribuitur Patri ; quare non ponitur pro uno articulo de omniscientia Dei et de omnibonitate ipsius, quae pertinent ad Filium et ad Spiritum Sanctum ?

Dicendum quod illa exprimitur, et alia determinantur ex adiunctis.

g. Quare symbolum Apostolorum in secreto dicitur et symbolum Athanasii in publico ?

Dicendum quod symbolum Apostolorum factum fuit in statu novellae Ecclesiae ; sed alia symbola facta erant ad impugnandum haereses et earum confusiones. Vel aliter dicatur, quod corde creditur ad iustitiam, ore autem fit confessio ad salutem ; et sic patet qualiter duplex est locutio, scilicet interior et exterior. Et ideo denotatur hic duplex status, unus scilicet ratione Dei, et alter scilicet ratione proximi.

h. Quare symbolum Nicanae synodi cantatur post evangelium et ante consecrationem ?

Dicendum est quod confirmatur per verba Evangelii, et spiritualiter non comedimus nisi credamus. Et consecratio ista intelligitur per hoc membrum : communionem sanctorum.

 

3. Quid ergo dicetur Qualiter fides differenter est ante incarnationem et post. Sed adhuc ante differenter est, ut in simplicibus ante tempus Prophetarum, et in ultimis in tempore Prophetarum. Adhuc in tempore incarnationis differt fides, ut in illis qui sciebant ea quae pertinent ad articulos et nesciebant tamen se scira. Et in illis post passionem differt, prout scilicet est in ipsis parvulis, et in adultis simplicibus, et in adultis qui noverunt Scripturas, et in adultis habentibus Ordinem.

 

4. Quaeratur utrum simplices tenentur credere omnes articulos explicite. Super 14 Levit., 10, praecipitur leproso ut offerat sextarium olei, id est plenam mensuram fidei ; et per leprosum intelligitur omnis conversus ad fidem, et ita simplices tenentur ad plenam mensuram fidei.

Dicendum quod plena mensura dicitur, quando nullus articulus est quin credatur saltem in universali, vel in propria ratione. Vel dicitur plena quando non discreditur alicui articulo ; et isto ultimo modo intelligitur auctoritas Levitici.

 

5. Sed quaeritur, cum sine fide Ambrosius, super 7 Luc., 19 : Poterat pius vates quem venturum crediderat, non credidisse moriturum. Hilarius : Non ipse dubitavit sibi, sed consuluit ignorantiae discipulorum. Neque enim credi debet Spiritus Sancti gratiam posito in carcere defuisse.

Gregorius, in Moralibus : Morte imminente, cum se ad inferos descensurum esse cognosceret, voluit scire adventum Christi, ut qui praecursor nativitatis eius fuerat, nuntiator esset ad inferos descensionis.

Est dubitatio infidelitatis, ut in Iudaeis. Est etiam tarditatis, ut in discipulis euntibus in Emmaus. Est etiam dubitatio pietatis vel : amoris ; unde Ambrosius : Non fide, sed pietate dubitavit, quoniam lapsus amoris fidem non impedit ; taHs enim lapsus est religiosus.

 

6. Solet etiam quaeri de Cornelio

a. Utrum falsum subsit fidei tamquam creditum. Quod non, videtur. Et prima ratio sumitur ex parte potentiae, hoc modo : fides est intelligentia supra rationem ; sed ipsa intelligentia supra rationem est et tantum verorum est. Unde Augustinus : Ei non occurrunt aliqua phantasmatum ; et Aristoteles : Intelligentia est indivisibilium circa quae non est falsum ; et ita fides tantum verorum est.

Secunda ratio sumitur ex parte crediti, hoc modo : fides est articulorum ; sed articuli tantum veri sunt ; quare fides tantum verorum est.

Tertia ratio sumitur ex parte facientis fidem, hoc modo : fides est illuminatio procedens a summa veritate supra intelligentiam ; sed summa veritas non illuminat aliquem nisi ad verum ; quare fides tantum verorum est.

Quarta ratio sumitur ex parte fidei formae, hoc modo : fides est supra scientiam et est acceptio assimilata ad Creatorem [sicut scientia est acceptio assimilata ad creaturam] ; ergo multo fortius fides est tantum verorum quam scientia.

b. Ad contrarium : super illud : Si Christus non resurrexit, I ad Cor. 15, 17 : Vana est fides, id est falsa est, et non tantum inutilis ; et ita fides potuit esse de falso.

Abraham ante incarnationem habuit fidem, incarnationis, et statim, postquam primum habuit, necessarium erat eum habuisse fidem de hoc. Sed possibile est alium esse modum liberandi quam per incarnationem. Contingat : ergo tunc fidei subest falsum, vel subesse potest.

Aliqui praesciti ad mortem aeternam habent spem et iustitiam et caritatem in praesenti ; et talis sperat se habiturum vitam aeternam ; sed quod subest spei, illud idem subest fidei, et ita fidei subest falsum.

c. Dicendum quod fidei non potest subesse falsum. Ad primo obiectum dicendum quod habet pro inconvenienti ad quod deducit, scilicet quod fides inanis sit ; et illa conditionalis Apostoli intelligatur post passionem.

Ad aliud dicendum quod fides Abrahae triplicem habuit respectum : unum scilicet ad infundentem gratiam, et alium ad cognoscentem fidem, et tertium ad ipsum cognitum. Secundum respectum autem ad Abraham, bene sequitur : Fides semel fuit in Abraham, ergo necessarium est fuisse in eo. Secundum autem respectum ad ipsum infundentem, semper est fides respectu veri. Secundum autem respectum ad ipsum cognitum, mutabilis est sicut quod futurum mutabile est. Et sic patet qualiter [et quid] est ibi de necessitate et quid de contingentia.

Ad aliud dicendum quod spes non est de ipsa complexione sicut fides ; et hoc est quoniam fides respicit [verum, spes autem respicit] bonum.

 

7. a. Utrum fidei non subsit nisi necessarium. Quod videtur, quoniam convenientissimum est quod secundum sapientiam is Dei est ordinatum. Sed dicit Gregorius quod nullus modus convenientior est nostrae miseriae salvandae quam incarnatio ; ergo illud est secundum sapientiam Dei ordinatum ; ergo necessarium est Filium Dei incarnari.

Quorum est visio in patria, est nunc cognitio in fide ; sed in patria non erit visio nisi necessariorum ; ergo nec nunc erit cognitio fidei nisi necessariorum.

b. Contrarium super Habentes eumdem spiritum fidei, II ad Cor. 4, 13 : Illi venturum, surrecturum, passurum crediderunt ; nos vero venisse, surrexisse, passum esse credimus ; et ita ante incarnationem contingens subfuit fidei.

c. Dicendum quod aliquid est necessarium secundum a ioid potentiam Dei, ut Deum non posse creare aequalem sibi. Dicitur etiam necessarium, ut ordinatum secundum sapientiam Dei et non dependens ex singulari arbitrio alicuius ; unde isto modo fuit necessarium Christum incarnari.

Ad aliud dicendum quod eorum est cognitio fidei hic, quorum est visio in patria ; sed postea commutat praedicamentum, scilicet quid in quando, quoniam aeternum et temporale dicunt quando.

 

8. Utrum fides sit de complexo tantum. Quod non, videtur : super II Cor. 4, 13 : Tempora variata sunt, sed fides est eadem ; sed non potest esse idem enuntiabile de praesenti et de praeterito, et fides est eadem ; quare fides non erit de complexis tantum.

Dicendum quod fidei non subest enuntiabile ut tale, quoniam fides est intelligentiae habitus et supra rationem, cuius opera sunt componere et dividere.

 

9. Quomodo erat fides in Apostolis quando dixerunt : Nescimus quo vadis ? Et de fide est quod ipse est mediator et ipse est via ; et ita contra fidem.

Philippus dixit : Ostende nobis Patrem, et Glossa dicit quod Philippus erat de numero eorum qui credebant Patrem maiorem esse Filio ; et ita videbatur quod ipse discredebat.

Quod concedunt quidam, quoniam non adhuc erant Apostoli confirmati. Dico tamen aliter, quod quidam erant credentes, et nesciebant tamen illa quorum habebant fidem ; et quidam erant credentes, qui sciebant illa quorum Habebant fidem. Et isto modo crediderunt, non pertractantes tamen unum ad aliud.

 

10. Illud etiam non est etc. Augustinus, De doctrina christiana : Ideo caritas maior est, quoniam, cum quisque ad aeterna pervenerit, duobus discedentibus, caritas auctior erit et certior permanebit.

 

11. Finis praecepti est caritas. Ergo fides [et] spes praecedunt caritatem ; et ita caritas non est causa fidei vel spei.

Dicendum quod finis praecepti est conditio consequens caritatem. Cor autem fit purum per remotionem a temporalibus, et sic depuratur tam cognitiva potentia quam operativa. Sed hoc propter cognitionem, ideo dicit : Fide non ficta ; et propter operationem, ideo dicit : Conscientia bona. Augustinus, De doctrina christiana : Addidit corde puro, ut nihil aliud quam quod diligendum est diligatur. Addidit etiam conscientiam bonam, propter spem : ille enim ad id quod credit et diligit se perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus est. Addidit etiam fide non ficta : si enim fides nostra caruerit mendacio, tunc non diligimus quod non est diligendum ; et recte vivendo, id speramus, ut nullo modo spes nostra fallatur.

 

 

DISTINCTIO XXV (L)

 

12. Praedictis adiciendum. Cognitione : ut [in] clericis ; quantitate : ut in patria, ubi omnes comprehenduntur et magis exprimuntur ; constantia : id est ad affectus stabilitatem ; devotione : quando assensus incenditur.

 

13. a. Distinguuntur autem duodecim articuli sic : primus articulus est ad Patrem, quem posuit Petrus ; secundus Andreae, de Filio ; tertius : qui conceptus est, et est Iacobi Maioris ; Ioannis : passus, crucifixus, mortuus, descendit ; Thomae : resurrexit ; Iacobi Minoris : ascendit, sedet ad dexteram ; Philippi : inde venturus ; Bartholomaei : credo in Spiritum Sanctum ; Matthaei : ecclesiam catholicam, sanctorum communionem ; Simonis : remissionem peccatorum ; Thaddaei sive Iudae : carnis resurrectionem ; beati Matinae : vitam aeternam. Ita distinguuntur in symbolo.

Aliter autem distinguuntur in symbolo Athanasii : primo ponuntur quae ad divinam essentiam pertinent ; deinde, quae ad Trinitatem ; tertio, quae ad incarnationem ; quarto, quae ad passionem et resurrectionem Christi ; ultimo, [quae] ad nostram resurrectionem.

b. Si vero quaeritur quare Paulus et Barnabas non apposuerunt articulos, respondeo : quia symbolum factum fuit statim post electionem Mathiae et antequam Dominus dixit : Segregate mihi Paulum et Barnabam, ut habetur 13 Act., 2.

c. Item, triplex fit symbolum : Apostolorum scilicet, Nicaeni concilii et Athanasii. Primum fuit factum ad fidei instructionem ; secundum ad impugnandas haereses de inaequalitate personarum, contra eos qui dixerunt [quod] latria non esset exhibenda Spiritui Sancto. Et ideo dicitur ibi : qui cum Patre et Filio simul adoratur et Deus de Deo, ut notetur aequalitas, et quod Filius non creatura. Tertium fuit ad excludendum omnes haereses, et ideo plura ponuntur ibi.

d. Item, quaeritur quare poena aeterna non ponitur pro articulo sicut vita aeterna ; quia sicut [vita] amorem incendit, ita poena timorem incutit.

Respondeo : fides est fundamentum respectu spei et caritatis prout unit articulos in Deo ; sed proximum puniens est creatura, et ideo non cadit sub fide ut est fundamentum.

e. Item, quare in uno ponitur pro articulo descensus ad inferna per se ?

Respondeo : quia descensus non erat nisi ascensus. Haec est etiam causa quare exprimitur in imo et non in altero, scilicet in symbolo Nicaeno.

f. Item, cum unus sit de Dei omnipotentia, sicut omnipotentia Patri et sapientia summa Filio, ita et summa bonitas Spiritui Sancto attribuitur : quare ergo de aliis duobus non sunt duo articuli ?

Respondeo : unum expresse ponitur, et alia determinantur ex adiunctis. Sapientia enim decepit adversarium et bonitate redemit nos. Quia facere est opus omnipotentiae, alia autem omnipotentiae cum sapientia vel bonitate, et ideo de omnipotentia per se est unus articulus.

g. Item, quare symbolum Apostolorum occulte, alia aperte dicuntur ?

Respondeo : in novella Ecclesia non confitebatur fides in aperto, et ad hunc statum significandum dicitur occulte. Alia sunt ad destruendas haereses, ut omnibus manifestentur, et ideo aperte dicuntur. Unde 10 Rom., 10 : Corde creditur ad iustitiam, ore fit confessio etc., ut denotet utramque dictionem, et cordis et oris.

h. Item, quare symbolum Nicaeni concilii legitur post evangelium ?

Respondeo : quia manifestatur per ea quae dicta sunt in evangelio, cum ipsum sit supra rationem.

 

14. Eadem est fides. Quaeritur post an fidei virtuti subsit falsum, an tantum verum ; et si verum, an necessarium tantum, an necessarium et contingens ; si autem verum et necessarium, an complexum, an incomplexum fidei subsit ; et si incomplexum, an abstractum a tempore, an cum tempore determinato. Et hae quaestiones sumuntur ex parte crediti. Ex parte credentis quaeritur an eadem sit fides ante incarnationem et post, simplicium et instructorum, et de fide Philippi et discipulorum euntium in Emmaus.

a. Ad primum ponuntur quatuor rationes : prima ex parte potentiae in qua est fides ; secunda ex parte eius cuius est fides, ut crediti ; tertia ex parte agentis, id est infundentis fidem ; quarta ex forma.

Si fides est intelligentia, ut dicit Augustinus, quae est supra rationem ; sed illa tantum est verorum. Unde Augustinus : In illa vi non occurrunt nubila phantasmatum ; et Philosophus : Indivisibilium est intelligentia et circa quae non est falsum. Est enim suprema vis, inter quam et Deum nihil est medium, ut dicit Glossa II Cor. : Ibi est visio illarum rerum quae non habent alias similitudines quam quod ipsae sunt. Est ergo fides tantum verorum.

Item, fides est illuminatio procedens a summa veritate supra intelligentiam ; sed summa veritas non illuminat ad falsum, quod falsum est ei dissimile ; ergo tantum ad verum.

Item, fides est tantum de articulis, et articuli omnes sunt veri ; ergo fides tantum verorum.

Item, fides est supra scientiam, quia scientia omnis cum ratione, fides non.

Loquamur autem de scientia principiorum, quae est sine medio ; fides sine medio, sed difFert, quia haec est de creatura, illa de Creatore. Sed nobilioris nobilior est habitus, dum tamen consimilis scienti ; ergo fides est nobilior quam scientia. Sed scientia est verorum, sed et necessariorum ; ergo fides.

b. Contra, I Cor. 15, 17 : Si Christus non surrexit, vana est fides, Glossa : Vana, id est falsa, non tantum inutilis ; ergo fides potuit esse falsa, cum possibile fuit Christum non surrexisse.

Item, sumus ante tempus incarnationis : Abraham credidit Christum incarnandum ; sed alius modus nostrae liberationis erat possibilis ; contingat : ergo Abraham credidit Christum incarnandum, et hoc est falsum ; ergo credidit falsum, et meritorie ; ergo prima propositio possibilis.

Item, aliquis est praescitus, habet tamen in praesenti caritatem et credit se habiturum vitam aeternam, et est falsum. Sed, ut dicit Augustinus in Enchiridion, cuius est spes, eius est fides ; ergo fidei subest falsum.

Similiter opponitur de hostia quae creditur esse consecrata in altari.

c. Respondeo : fidei virtuti non subest nec subesse potest falsum.Quod opponitur de 15 Cor., dicendum quod ducit ibi ad manifestum inconveniens si negetur oppositum antecedenti, et ideo non est illa conclusio sumenda pro vera.

Si autem sic opponatur : si Christus non incarnaretur, non moreretur ; et si non moreretur, non resurgeret ; sed non incarnari erat possibile : ergo non resurgere, et ita possibile ex possibili sequitur, respondeo : [quod] dicit Apostolus, sumit de Filio Dei postquam incarnatus erat. Tunc enim necesse erat mori et resurgere ; unde cum antecedens erat necessarium, suum oppositum erat impossibile, et sic vana esset fides quoad articulum resurrectionis.

Ad aliud dicendum quod fides habet triplicem respectum, scilicet ad credentem et infundentem et creditum, et ab his tribus individuatur. Erat ergo in Abraham necessitas praedicationis, habito respectu ad crel b dentem et ad infundentem ; sed creditum adhuc dependebat ad futurum, ex qua parte fides mutabilis erat. Ex parte autem infundentis, immutabilis, quia si summa veritas infunditur, et semper manet veritas. Unde non sequitur : Abraham credidit, hoc autem est necessarium credidisse, cum non sit necessitas universaliter secundum omnes illos respectus. Et etiam in positione est incompossibilitas, cum positum sit Abraham hoc credidisse, licet possibile sit non evenire ; actus non eveniendi repugnat fidei Abrahae.

Ad aliud dicendum quod spes non est de complexo ; unde non respicit verum ut verum, sed bonum. Unde et accidit ei quod sit verum vel falsum. Spes autem non generatur ex fide quacumque, sed ex fide quae credit quod Deus remunerabit credentes in se finaliter. Unde talis spes non est generata ex fide.

 

15. Quid, ergo dicetur ; et infra : simplices. Quaeritur utrum omnes teneantur ad credendum omnes articulos. Et videtur : 14 , 10, leproso praecipitur ut offerat sextarium olei ; sed si aliquid defuerit de sextario, quo plena mensura fidei significatur, non est sextarius ; ergo prima.

Respondeo : plena mensura dicitur, vel quia nullus desit qui non creditur universaliter sive in propria ratione, vel quod nullus sit qui discredatur.

 

16. Sed quaeritur etc. 7 , 19 : Tu es qui venturus es, Glossa Augustini : Poterat pius vates, quem venturum crediderat, non credidisse moriturum. Dicit tamen Hilarius se non dubitasse, sed consuluisse ignorantiae discipulorum ; neque enim credi debet Spiritus Sancti gratiam posito in carcere defuisse.

Quidam tamen volunt dicere quod Ioannes bene potuit dubitare descensum apud inferos, cum dicant non esse articulum, eo quod non ponitur in symbolo Apostolorum. Gregorius, in Moralibus : Morte imminente, cum se ad inferos descensurum esse cognosceret, voluit scire adventum Christi, [ut] qui praecursor erat nativitatis eius, annuntiator esset apud inferos descensionis.

Respondeo : [est] triplex dubitatio vel nescientia : infidelitatis, quae fuit in Iudaeis ; vel tarditatis, quae fuit in discipulis euntibus in Emmaus, quos Dominus increpat : O stulti et tardi ad credendum ; vel amoris sive pietatis, unde 7 Luc., 19, super eumdem textum : Tu es etc., Glossa : Non fide, sed pietate dubitavit, quia lapsus amoris fidem non impedit. Quasi enim admiratione amoris dubitabat. Talis namque lapsus est religiosus. Unde haec dubitatio fuit virtutis operativae.

 

17. Solet etiam quaeri ; et infra : incarnationis.

a. Quaeritur, cum habitum sit quod fides sit veri tantum, an sit necessarii. Unde Augustinus : Nullus miseriae nostrae sanandae convenientior erat. Sed si convenientissimum, ergo optimum ; ergo per sapientiam ab aeterno ordinatum : ergo necessarium ; ergo prima.

Item, I Cor. 13, 13 : Maior horum, Glossa Ambrosii : Quod imperfectionis est tolletur, non id quod verum est ; ergo fides manet secundum cognitionem. Cum igitur eiusdem sit visio, cuius est cognitio, et visio in patria est necessarii, ergo et in via fides necessarii erit.

b. Contra, II Cor. 4, 13 : Habentes eumdem spiritum fidei, Glossa : Illi venturum, passurum, resurrecturum crediderunt ; nos autem venisse, passum fuisse, resurrexisse. Sed alius modus erat nostrae redemptionis possibilis ; ergo non necessarium.

Item, fides est de resurrectione praedestinatorum ; sed praedestinati peccare possunt ; ergo in libertate arbitrii habent ut peccent et damnentur et non resurgant ad gloriam.

c. Respondeo : necessarium dupliciter dicitur : vel quod est ordinatum secundum sapientiam Dei, non dependens ex aliquo singularis arbitrio, secundum quod prophetia praedestinationis definitur : quam necesse est modis omnibus evenire sine aliquo singularis arbitrio ; vel necessarium secundum Dei potentiam, ut necessarium est Deum non posse creare aliquam creaturam aequalem sibi virtute et potentia. Sapientia conveniens respicit, et sic est fides de necessariis. Necessitas potentiae respicit quod fieri possit, et sic non necessarium. Sed conveniens dupliciter dicitur : vel secundum rem pro qua fit, vel secundum Dei sapientiam. Licet autem visio et fides sint eorumdem. non tamen sequitur : hoc est necessarii, ergo et illud, propter commutationem quid in quando.

 

18. Item quaeritur an fidei subsit complexum. Et videtur quod non : II Cor. 4, 13, ut supra in Glossa.^. Praeterea, dicit ibi alia Glossa : Tempora variata sunt, sed fides est eadem ; ergo idem articuli. Sed non est idem enuntiabile praeteriti et futuri ; ergo enuntiabile non est articulus ; ergo res incomplexa non sub tempore determinato cadit sub fide.

Respondeo : fidei non subest enuntiabile ut enuntiabile, quia fides, ut est habitus intelligentiae quae est supra rationem, cuius est facere complexionem enuntiabilium, etsi sit de complexis, non tamen ut complexa. Fides enim in assensu insimul non complectitur, etsi in dicendo insimul complectuntur. Immo quidam articuli sunt de aeternis, quae non determinant tempus ; quidam determinant, ut articulus de incarnatione et tempore secundum prophetiam. Non tamen omnes ad tempus illud tenebantur. Accidit enim articulo temporis determinatio, eo quod idem est tempus quod est praedictum sub eodem articulo ; quandoque erat praesens, quandoque futurum.

 

19. Item quaeritur de fide in dubitatione Thomae et Philippi, 14 , ubi Thomas ait : Domine, nescimus quo vadis etc. Et Dominus probat ei quod sic : Ego sum via, veritas et vita, et me scitis ; ergo viam scitis ad veritatem secundum intellectum, et ad vitam secundum affectum. Ergo ex mala credulitate dixit : Nescimus etc.

Item, Philippus dixit : Ostende nobis Patrem etc., Glossa Augustini : Philippus erat de illis qui credebant Patrem meliorem Filio ; ergo discredidit.

Dicunt quidam quod, quia Apostoli nondum confirmati fuerunt virtute ex alto et latuit eis, sic crediderunt. Glossa super eumdem locum distinguit triplicem statum : quidam habebant fidem, et tamen non sciebant omnia quorum fidem habebant in generali ; alii habuerunt fidem et sciverunt in propriis rationibus [omnia] quorum fidem habebant. Et de primis erant Thomas et Philippus. In generali sciebant, sed non pertractabant quid via, quid veritas in propriis rationibus ; sed facta collatione, distincte crediderunt. Unde locuti sunt de via corporali quo tenderent secundum corpus. Philippus enim credidit trinum et unum, sed non distincte sub personarum aequalitate, quia vidit creaturam Deo Patri aequalem non esse. Et sic opinione carnali videntes, spirituali intelligentia non pertractabant.

 

20. Post hoc quaeritur etc. [?]. Ad Tim. I, 1, 15, definitur sic caritas : Caritas est finis praecepti de corde puro, conscientia bona, fide non ficta.

Dicitur caritas esse maior. Ut dicit Augustinus, libro De christiana religione, ideo caritas maior est, quia, cum quisque ad aeterna pervenerit, duobus aliis discedentibus, caritas auctior et altior (!) permanebit.

Hanc definitionem idem in eodem exponit sic : De corde ponitur, ut nihil aliud quam quod diligendum sit diligatur. Conscientia bona : ille enim se ad quod credit et diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus est. Addidit autem fide non ficta : si autem fides nostra caruerit mendacio, tunc non diligimus quod non est diligendum, et recte vivendo id speramus, ut nullo modo spes nostra fallatur.

 

21. a. Videtur per hanc definitionem quod fides et spes naturaliter praecedant caritatem, quia conscientia ponitur pro spe, ut exponit Magister in Sententiis. Innuitur tamen in littera quod caritas sit causa aliarum.

Item, videtur supervacuum quod dicitur : corde puro.

Item, caritas vult bonum sibi, et spes vult bonum sibi in futuro ; ergo, cum hoc concretius quam illud, et spes sequi debet caritatem, non praecedere. Item, verum ante bonum ; ergo fides ante spem.

b. Respondeo : finis praecepti ponitur hic tamquam intentio consequens ; aha vero duo priora sunt. Sicut sonus, licet prior sit, definitur tamen sensibile auditus. Ponuntur autem in definitione ista haec tria. Primo enim oportet intellectum et affectum depurari a temporalibus, ne appetat ea propter se, et ideo dicitur : corde puro ; unde in Actibus : Fide purificans corda. Deinde ut haereat summo vero et extendat se ad summam bonitatem. Ordinantur autem partes in hac definitione non secundum prius naturaliter, sed secundum quod prius dicitur quod proximius est. Fides purificat intellectum, spes affectum, fides et spes cor, quod est subiectum caritatis et propinquius ; et fides non ficta remotior est, et ideo ordinatur ultimo.

c. Ad illud quod opponitur de spe, respondeo : sicut in pomo odorifero, dum longe est, amatur, sed non speratur ; dum autem ita prope est quod habere praesumit, speratur et amplius diligitur, maxime autem dum gustatur - tale exemplum ponit Augustinus - sic amor in patria est tamquam gustus consequens ex praedictis. Est etiam amor antecedens spem, ex cognitione summi veri per fidem ; et alius consequens spem, quando amatum vel delectabile comprehendi speratur.

 

 

ADDITIONES CODICIS E

 

22. Super illud : mortem, resurrectionem. Numquid similiter et aeque meremur credendo eius passionem sicut resurrectionem ?

Respondeo quod non, per illud quod dicitur II De Trinitate : Meritum nostrae fidei est resurrectio corporis Domini. Nam mortuam esse carnem illam in cruce passionis inimici credunt, sed resurrexisse non credunt. Unde certa spe exspectamus resurrectionem corporis nostri, quia hoc in membris speramus quod perfectum in capite videmus.

 

23. a. Obicitur de fide paralytici. Videtur enim quod non habuit fidem, per hoc quod dicitur : Videns Iesus fidem illorum, dixit : Confide ; unde videtur quod in fide aliena sit salvatus.

Respondeo : fides eorum impetravit ei fidei gratiam.

b. Sed adhuc obicitur. Dicit Glossa : Prius sanatur anima, nec tamen gratias agit, qui plus desideravit curam corporis. Sed si praetulit salutem corporis saluti animae, peccavit mortaliter.

Respondeo : loquitur ante statum sanationis, et ante fuit in mortali peccato, sed simul utrobique curatus.