DISTINCTIO XLV

QUAESTIO I

PROOEMIUM

Postquam determinavit Magister de his quae ad resurrectionem pertinent, hic incipit determinare de his quae pertinent ad remunerationem vel punitionem resurgentium ; et dividitur in partes duas :

in prima enim determinatur de remuneratione et punitione quae praecedit iudicium generale ;

in secunda de illa quae iudicium generale sequitur, dist. XLVII, ibi : solet etiam quaeri, qualiter dabitur iudicii sententia.

Prima autem dividitur in duas :

in prima determinat de remuneratione vel punitione animarum ante diem iudicii, et resurrectionem ;

in secunda ostendit qualiter secundum iustitiam et misericordiam Dei praedicta dispensentur, dist. XLVI, ibi : sed quaeritur hic de valde malis et cetera.

Prima dividitur in duas :

primo ostendit quomodo animae post mortem diversa receptacula habebunt pro diversitate meritorum ;

in secunda determinat qualiter animae post mortem certis receptaculis distributae iuvari possunt orationibus aliorum, ibi : neque negandum est, ut ait Augustinus, defunctorum animas pietate suorum viventium relevari.

Et haec pars dividitur in partes duas :

in prima ostendit qualiter mortui iuvantur suffragiis vivorum ;

in secunda inquirit, quomodo vivi iuvantur precibus mortuorum sanctorum, ibi : sed forte quaeris : numquid preces supplicantium sancti audiunt ?

Prima autem dividitur in duas :

in prima determinat de illis mortuis pro quibus suffragia fiunt, quando eis prosunt ;

in secunda inquirit, utrum prosint eis pro quibus non fiunt, ibi : solet moveri quaestio de duobus et cetera.

Prima dividitur in duas :

in prima dicit quae sunt illa quae facta a vivis, prosunt mortuis ;

in secunda quae sunt illa quae non prosunt, ibi : de pompis vero exequiarum idem Augustinus ita dicit.

Solet moveri quaestio de duobus et cetera. Circa hoc duo facit :

primo inquirit de illis pro quibus suffragia non fiunt statu praesentis Ecclesiae durante ;

secundo de illis pro quibus fiunt praesenti Ecclesia deficiente, ibi : sed iterum quaeritur de aliquo mediocriter bono.

Sed forte quaeris : numquid preces supplicantium sancti audiunt ? Hic ostendit quomodo suffragia mortuorum sanctorum vivis prosunt ; et circa hoc tria facit :

primo enim proponit quod intendit ;

secundo confirmat propositum per similitudinem Angelorum, ibi : sicut enim Angelis, ita et sanctis qui Deo assistunt, petitiones nostrae innotescunt in verbo Dei ;

tertio concludit intentum, ibi : si autem Angeli a Deo per verbum eius discunt petitiones nostras [...] cur non credamus et animas sanctorum Dei faciem contemplantium, in eius veritate intelligere preces hominum ?

Hic tria quaeruntur.

Primo de receptaculis animarum post mortem.

Secundo de suffragiis mortuorum.

Tertio de orationibus sanctorum.

Circa primum quaeruntur tria :

Utrum animabus post mortem aliqua receptacula assignentur ;
De differentia receptaculorum ;
De numero eorumdem.

ARTICULUS I

Utrum animabus post mortem receptacula assignentur

QUAESTIUNCULA I

Ad primum sic proceditur. Videtur quod animabus post mortem receptacula non assignentur. Sicut enim dicit Boetius in libro de Hebdom., communis animi conceptio est apud sapientes, incorporalia in loco non esse ; cui concordat quod Augustinus dicit in XII super Genes. ad litteram : cito quidem responderim, ad corporalia loca animam non ferri, nisi cum aliquo corpore. Sed anima separata a corpore non habet aliquod corpus, sicut ibidem Augustinus dicit. Ergo ridiculum est animabus separatis aliqua receptacula assignare.
Praeterea, omne quod habet locum determinatum, magis convenit cum illo loco quam cum alio. Sed animae separatae, sicut et quaelibet spirituales substantiae, indifferenter se habent ad omnia loca : non enim potest dici quod cum aliquibus corporibus conveniant, et cum aliis differant ; cum ab omnibus conditionibus corporalibus sint penitus remotae. Ergo eis determinata receptacula non sunt assignanda.
Praeterea, animabus separatis non assignatur aliquid post mortem nisi quod cedat in poenam vel praemium. Sed corporalis locus non potest eis esse in poenam vel in praemium, cum a corporibus nihil recipiant. Ergo non sunt eis assignanda certa receptacula.

Sed contra, caelum Empyreum locus corporalis est ; et tamen ipsum factum mox sanctis Angelis est repletum, ut Strabus dicit. Cum ergo Angeli sint incorporei, sicut et animae separatae ; videtur etiam quod separatis animabus sint certa receptacula assignanda. Ergo et cetera.

Praeterea, hoc patet per hoc quod Gregorius in IV Dialog. narrat, animas post mortem ad diversa loca corporalia esse deductas ; ut patet de Paschasio, quem germanus Capuanus episcopus in balneis invenit, et de anima Theodorici regis, quam dicit ad Gehennam fuisse perductam. Ergo animae post mortem habent certa receptacula.

QUAESTIUNCULA II

Ulterius. Videtur quod statim post mortem nullae animae deducantur ad caelos, vel ad Infernum. Quia super illud Psalm. 36, 10, adhuc pusillum, et non erit peccator, dicit Glossa, quod sancti liberantur in fine vitae : post hanc tamen vitam non ibi erunt ubi erunt sancti, quibus dicetur : venite benedicti patris mei. Sed illi sancti erunt in caelo. Ergo sancti post hanc vitam non statim ascendunt ad caelum.
Praeterea, Augustinus dicit in Enchir., quod tempus quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est requie vel aerumna. Sed haec abdita receptacula non possunt intelligi caelum et Infernus ; quia in illis etiam post resurrectionem ultimam animae cum corporibus erunt ; unde pro nihilo distingueret tempus ante resurrectionem et post resurrectionem. Ergo non erunt nec in Inferno nec in Paradiso usque ad diem iudicii.
Praeterea, maior est gloria animae quam gloria corporum. Sed simul omnibus redditur gloria corporum, ut sit maior laetitia singulorum ex communi gaudio, ut patet Hebr. 11, super illud : Deo pro nobis aliquid melius providente etc. ; ubi dicit Glossa : ut in communi gaudio omnium maius fieret gaudium singulorum. Ergo multo fortius et gloria animarum debet differri usque ad finem, ut simul omnibus reddatur.
Praeterea, poena et praemium quae per sententiam iudicii redduntur, iudicium praecedere non debent. Sed ignis Inferni et gaudia Paradisi dabuntur hominibus per sententiam Christi iudicantis in ultimo iudicio, ut patet Matth. 25. Ergo ante diem iudicii nullus ascendit ad caelum, vel descendit ad Inferos.

Sed contra est quod dicitur II Cor. 5, 1 : Si terrena nostra habitatio dissolvatur, domum habemus non manufactam conservatam in caelis. Ergo dissoluta carne homo habet mansionem quae in caelis fuerit ei conservata.

Praeterea, Philip. 1, 23, dicit apostolus : Cupio dissolvi, et esse cum Christo : ex quo sic arguit Gregorius in IV Dialog. : qui ergo Christum in caelo esse non dubitat, nec Pauli animam esse in caelo negat. Sed non est negandum Christum esse in caelo, cum sit articulus fidei. Ergo nec dubitandum est animas sanctorum ad caelos ferri. Quod etiam aliquae ad Infernum descendant post mortem statim, patet Luc. 16 : mortuus est dives, et sepultus est in Inferno.

QUAESTIUNCULA III

Ulterius. Videtur quod animae in Paradiso vel in Inferno existentes egredi non valeant. Augustinus enim dicit in Lib. de cura pro mortuis gerenda : si rebus viventium interessent animae mortuorum, ut de aliis taceam, meipsum pia mater nulla nocte desereret, quae terra marique secuta est ut mecum viveret ; et ex hoc concludit quod animae defunctorum rebus viventium non intersint. Sed interesse possent, si de suis receptaculis exirent. Ergo de suis receptaculis non exeunt.
Praeterea, in Psalm. 26, 4, dicitur : Ut habitem in domo domini omnibus diebus vitae meae ; et Iob 7, 9 : Qui descendit ad Inferos, non ascendet. Ergo tam boni quam mali a suis receptaculis non exeunt.
Praeterea, receptacula, ut est dictum, animabus post mortem dantur in praemium vel in poenam. Sed post mortem neque praemia sanctorum minuuntur, neque poenae damnatorum. Ergo non exeunt de suis receptaculis.

Sed contra est quod dicit Hieronymus contra Vigilantium sic eum alloquens : ais enim vel in sinu Abrahae, vel in loco refrigerii, vel subter aram Dei animas apostolorum et martyrum consedisse, nec posse suis tumulis, cum voluerint, adesse praesentes ; et ita tu Deo leges ponis, tu apostolis vincula iniicies, ut usque ad diem iudicii teneantur custodia, nec sint cum domino suo, de quibus scriptum est Apoc. cap. 14, 4 : Sequuntur agnum quocumque ierit. Sed agnus ubique est. Ergo et hi qui cum agno sunt, ubique esse credendi sunt. Ridiculum ergo est dicere, quod animae mortuorum a suis receptaculis non recedant.

Praeterea, Hieronymus ibidem arguit sic : cum Diabolus et Daemones toto vagentur orbe, et celeritate nimia ubique praesentes sint ; martyres post effusionem sanguinis ara operientur inclusi, et inde exire non poterunt ? Ex quo potest concludi non solum de bonis, sed etiam de malis, quod sua receptacula interdum exeant, cum non habeant maiorem damnationem quam Daemones, qui ubique discurrunt.
Praeterea, idem probari potest per Gregorium in IV Dialog., ubi narrat de multis mortuis quod viventibus apparuerunt.

QUAESTIUNCULA I

Respondeo : Dicendum ad primam quaestionem, quod quamvis substantiae spirituales secundum esse suum a corpore non dependeant, corporalia tamen a Deo mediantibus spiritualibus gubernantur, ut dicit Augustinus in III de Trinit., et Gregorius in IV Dialog. ; et ideo est quaedam convenientia substantiarum spiritualium ad corporales substantias per congruentiam quamdam, ut scilicet dignioribus substantiis digniora corpora adaptentur ; unde etiam philosophi secundum ordinem mobilium posuerunt ordinem substantiarum separatarum. Quamvis autem animabus post mortem non assignentur aliqua corpora, quorum sint formae vel determinati motores ; determinantur tamen eis quaedam corporalia loca per congruentiam quamdam secundum gradus dignitatis eorum, in quibus sunt quasi in loco, eo modo quo incorporalia in loco esse possunt, secundum quod magis accedent ad primam substantiam (cui locus superior per congruentiam deputatur) scilicet Deum, cuius sedem caelum Scriptura esse denuntiat ; et ideo animas quae sunt in participatione perfecta divinitatis, in caelo esse ponimus ; animas vero quae a participatione huiusmodi impediuntur, loco contrario dicimus deputari.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod incorporalia non sunt in loco modo aliquo noto nobis et consueto, secundum quod dicimus corpora proprie in loco esse ; sunt tamen in loco modo substantiis spiritualibus convenienti, qui nobis plene manifestus esse non potest.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod duplex est convenientia vel similitudo. Una quae est per participationem eiusdem qualitatis, sicut calida ad invicem conveniunt ; et talis convenientia incorporalium ad loca corporalia esse non potest. Alia per quamdam proportionalitatem, secundum quam in Scripturis metaphorae corporalium ad spiritualia transferuntur ; ut quod dicitur Deus esse sol, quia est principium vitae spiritualis, sicut sol vitae corporalis ; et secundum hanc convenientiam quaedam animae quibusdam locis magis conveniunt, sicut animae spiritualiter illuminatae cum corporibus luminosis ; animae vero obtenebratae per culpam cum locis tenebrosis.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod anima separata directe nihil recipit a locis corporalibus per modum quo corpora recipiunt, quae conservantur a suis locis ; sed ipsae animae ex hoc quod cognoscunt se talibus locis deputari, sibi gaudium ingerunt vel moerorem ; et sic locus cedit eis in poenam vel in praemium.

QUAESTIUNCULA II

Ad secundam quaestionem dicendum, quod sicut in corporibus est gravitas vel levitas, qua feruntur in locum suum, qui est finis motus ipsorum ; ita etiam est in animabus meritum vel demeritum, quibus perveniunt animae ad praemium vel poenam, quae sunt fines actionum ipsarum ; unde sicut corpus per gravitatem vel levitatem statim fertur in locum suum, nisi prohibeatur ; ita statim animae, soluto vinculo carnis, per quod in statu viae detinebantur, praemium consequuntur vel poenam, nisi aliquid impediat ; sicut interdum impedit consecutionem praemii veniale peccatum, quod prius purgari oportet, ex quo sequitur quod praemium differatur. Et quia locus deputatur animabus secundum congruentiam praemii vel poenae ; statim ut anima a corpore absolvitur, vel in Infernum demergitur, vel ad caelum evolat, nisi impediatur aliquo reatu quo oportuit evolationem differri, ut prius anima purgetur. Et huic veritati auctoritates Scripturae canonicae manifeste attestantur, et documenta sanctorum patrum ; unde contrarium pro haeresi est habendum, ut patet IV Dial., et in Lib. de Eccl. dogmatibus.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod Glossa seipsam exponit ; quod enim dicit : nondum erunt ubi erunt sancti etc. statim exponit subdens ; idest, non habebunt geminam stolam quam habebunt sancti in resurrectione.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod inter illa abdita receptacula, de quibus Augustinus loquitur, etiam sunt computandi Infernus et Paradisus, in quibus animae aliquae ante resurrectionem continentur. Sed ideo distinguitur tempus ante resurrectionem et post, quia ante resurrectionem sunt ibi sine corpore, post autem erunt cum corpore ; et quia in aliquibus receptaculis nunc sunt animae in quibus post resurrectionem non erunt.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod homines secundum corpora habent quamdam continuitatem ad invicem, quia secundum ea est verum quod dicitur Act. 17, quod Deus ex uno fecit omne hominum genus. Sed animas singillatim finxit ; unde non est tanta congruentia ut omnes homines simul glorificentur in anima, sicut quod simul glorificentur in corpore. Et praeterea gloria corporis non est ita essentialis sicut gloria animae ; unde maius detrimentum esset sanctis si gloria animae differretur, quam de hoc quod gloria corporis differtur ; nec posset hoc detrimentum gloriae recompensari per ampliationem gaudii singulorum de gaudio communi.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod eamdem obiectionem Gregorius IV Dial. proponit, et solvit. Si, inquit, nunc in caelo sunt animae sanctorum, quid est quod in die iudicii pro iustitiae suae retributione recipient ? Et respondet : hoc eis nimirum crescit in iudicio, quod nunc animae sola sui gloria retributione laetantur ; postmodum vero etiam corporum beatitudine perfruentur, ut in ipsa quoque gaudeant, in qua dolores pro domino cruciatusque pertulerunt. Et eodem modo dicendum est de damnatis.

QUAESTIUNCULA III

Ad tertiam quaestionem dicendum, quod aliquem exire de Inferno vel Paradiso potest intelligi dupliciter.

Uno modo ut simpliciter inde exeat, ut iam eius locus non sit Paradisus vel Infernus ; et sic nullus Inferno vel Paradiso finaliter deputatus inde exire potest, ut in sequenti dist., qu. 2, art. 3, dicetur.

Alio modo potest intelligi, ut exeat inde ad tempus ; et in hoc distinguendum est quid eis conveniat secundum legem naturae, et quid eis conveniat secundum ordinem divinae iustitiae ; quia, ut Augustinus dicit in Lib. de cura pro mortuis agenda, alii sunt humanarum limites rerum, alia sunt divinarum signa virtutum ; alia sunt quae naturaliter, alia quae mirabiliter fiunt. Secundum ergo naturalem cursum, animae separatae, receptaculis propriis deputatae, a conversatione viventium penitus segregantur. Non enim secundum cursum naturae homines in mortali carne viventes substantiis separatis immediate coniunguntur, cum omnis eorum cognitio a sensu oriatur ; nec propter aliud a suis receptaculis eas exire conveniret, nisi ut rebus viventium interessent. Sed secundum dispositionem divinae providentiae aliquando animae separatae a suis receptaculis egressae conspectibus hominum praesentantur, sicut Augustinus in praedicto libro narrat de Felice martyre, qui civibus Nolanis visibiliter apparuit, cum a barbaris oppugnarentur.

Et hoc etiam credi potest quod aliquando de damnatis contingat, quod ad eruditionem hominum et terrorem permittuntur viventibus apparere, aut etiam ad suffragia expetenda quantum ad illos qui in Purgatorio detinentur, ut per multa quae in IV Dialog. narrantur, patet. Sed hoc interest inter sanctos et damnatos, quod sancti, cum voluerint, apparere possunt viventibus, non autem damnati. Sicut enim viventes sancti in carne per donum gratiae gratis datae accipiunt ut sanitates et signa perficiant, quae non nisi divina virtute mirabiliter fiunt (quae quidam signa ab aliis hoc dono carentibus perfici non possunt) ; ita etiam non est inconveniens ut ex virtute gloriae aliqua potestas animabus sanctorum detur, per quam possint mirabiliter apparere viventibus, cum volunt ; quod alii non possunt, nisi interdum permissi.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod Augustinus, ut per sequentia patet, loquitur secundum communem cursum naturae ; nec tamen sequitur quod etiam si mortui possunt aut volunt viventibus apparere, toties appareant quoties apparent in carne viventes ; quia separati a carne vel omnino conformantur divinae voluntati, ita quod non liceat eis nisi quod secundum divinam dispositionem congruere intuentur ; vel ita sunt poenis oppressi, ut de sua miseria magis doleant, quam curent aliis apparere.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod auctoritates illae loquuntur quantum ad hoc quod nullus de Paradiso vel Inferno egreditur simpliciter, et non quod non egrediatur ad tempus.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod, sicut ex dictis patet, dist. praec., art. ult., qu. 3, in corp., secundum hoc locus animae cedit in poenam vel praemium, quod anima afficiatur ex hoc quod tali loco deputatur vel gaudendo vel dolendo. Hoc autem gaudium sive hic dolor de hoc quod talibus locis deputatur, manet in anima etiam quando extra loca praedicta fuerit ; sicut pontifici cum datur pro honore ut in cathedra sedeat in Ecclesia, non minuitur gloria quando a cathedra recedit ; quia etiam si actu ibi non sedeat, locus tamen ille sibi deputatus est.

ad s. c. 1. Ad ea etiam quae contra obiiciuntur responderi oportet ; ad quorum primum dicitur, quod Hieronymus loquitur de apostolis et martyribus secundum hoc quod eis accrescit ex potestate gloriae, et non secundum quod eis congruit ex debito naturae. Quod autem dicit eos ubique esse, non est intelligendum quod simul sint in pluribus locis aut ubique, sed quia esse possunt ubi volunt.

ad s. c. 2. Ad secundum dicendum, quod non est simile de Daemonibus et Angelis et animabus sanctorum et damnatorum. Angeli enim boni et mali hoc officium sortiuntur ut hominibus praesint vel ad custodiam vel ad exercitium ; quod de animabus hominum dici non potest. Sed tamen secundum potestatem gloriae animabus sanctorum hoc congruit quod possunt esse ubi voluerint ; et hoc est quod Hieronymus intendit.

ad s. c. 3. Ad tertium dicendum, quod quamvis aliquando animae sanctorum vel damnatorum praesentialiter adsint ubi apparent ; non tamen credendum est hoc semper accidere. Aliquando enim huiusmodi apparitiones fiunt vel in dormiendo vel in vigilando operatione bonorum vel malorum spirituum ad instructionem vel destructionem viventium ; sicut etiam vivi homines quandoque aliis apparent, et eis multa dicunt in somniis, cum tamen constet eos non esse praesentes, sicut Augustinus per multa exempla probat in libro de cura pro mortuis agenda.

ARTICULUS II

Utrum Limbus Inferni sit idem quod sinus Abrahae

QUAESTIUNCULA I

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Limbus Inferni non sit idem quod sinus Abrahae. Sicut enim dicit Augustinus, XII super Genes. ad litteram : nondum inveni Inferos alicubi in bono posuisse Scripturam. Sed sinus Abrahae in bono accipitur, ut ibidem subiungit Augustinus sic dicens : non in bono accipiendum sinum Abrahae, et illam requiem quo ab Angelis pius pauper sublatus est, nescio utrum quisquam possit audire. Ergo sinus Abrahae non est idem quod Limbus Inferni.
Praeterea, in Inferno existentes non vident Deum. Sed in sinu Abrahae videtur Deus, ut patet per Augustinum, IX Lib. Confess., qui loquens de Nebridio dicit : quidquid illic est quod sinus Abraham vocatur, ibi Nebridius meus vivit ; et infra : iam non ponit aures ad os meum, sed spirituale os ad fontem tuum, et bibit quantum potest sapientiam pro aviditate sua sine fine felix. Ergo sinus Abrahae non est idem quod Limbus Inferni.
Praeterea, Ecclesia non orat pro aliquo ut ad Infernum deducatur. Orat autem ut Angeli animam defuncti in sinum Abrahae deferant. Ergo videtur quod sinus Abrahae non sit idem quod Limbus.

Sed contra, sinus Abrahae dicitur ubi mendicus Lazarus ductus est. Sed ductus est ad Infernum, ut dicit Glossa Iob 30, super illud : ubi constituta domus Dei viventis : Infernus domus erat omnium viventium ante adventum Christi. Ergo sinus Abrahae idem est quod Limbus.

Praeterea, Gen. 44, 29, dicit Iacob filiis suis : deducetis canos meos cum dolore ad Inferos. Ergo Iacob sciebat in morte sua se ad Inferos transferendum ; ergo et eadem ratione Abraham ad Inferos translatus fuit post mortem ; et ita sinus Abrahae videtur esse aliqua pars Inferni.

QUAESTIUNCULA II

Ulterius. Videtur quod Limbus Inferni sit idem quod Infernus damnatorum. Christus enim dicitur Infernum momordisse, non absorbuisse, quia aliquos extraxit inde, non autem omnes. Non autem diceretur momordisse Infernum, si illi quos liberavit, non fuissent pars multitudinis in Inferno contentae. Ergo cum illi quos liberavit, in Limbo Inferni continerentur, iidem continebantur in Limbo et Inferno ; ergo Limbus est idem quod Infernus, vel pars Inferni.
Praeterea, Christus dicitur, in symbolo, descendisse ad Infernum. Sed non descendit nisi ad Limbum patrum. Ergo Limbus patrum est idem quod Infernus.
Praeterea, Iob 27, dicitur : In profundissimum Inferni descendent omnia mea. Sed Iob, cum esset vir sanctus et iustus, ad Limbum descendit. Ergo Limbus est idem quod profundissimum Inferni.

Sed contra, in Inferno nulla est redemptio. Sed a Limbo sancti fuerunt redempti. Ergo Limbus non est idem quod Infernus.

Praeterea, Augustinus dicit, XII super Genes. ad litteram : quomodo illam requiem quam Lazarus accepit, apud Inferos esse credamus, non video. Sed anima Lazari ad Limbum descendit. Ergo Limbus non est idem quod Infernus.

QUAESTIUNCULA III

Ulterius. Videtur quod Limbus puerorum sit idem quod Limbus patrum. Poena enim debet respondere culpae. Sed pro eadem culpa detinebantur in Limbo patres et pueri, scilicet pro culpa originali. Ergo idem debet esse utrorumque locus poenae.
Praeterea, Augustinus dicit in Enchir. : mitissima est poena puerorum qui cum solo originali decedunt. Sed nulla est mitior poena ea quam sancti patres habebant. Ergo idem est locus poenae utrorumque.

Sed contra, sicut actuali peccato debetur poena temporalis in Purgatorio, et aeterna in Inferno ; ita et originali peccato debebatur poena temporalis in Limbo patrum, et aeterna in Limbo puerorum. Si ergo Infernus et Purgatorium non sunt idem, videtur quod nec Limbus puerorum et Limbus patrum sint idem. Utrum autem Infernus et Purgatorii locus sint idem, quaesitum est supra, dist. XXI, qu. 1, art. 1, quaestiunc. 2, in corp.

QUAESTIUNCULA I

Respondeo : Dicendum ad primam quaestionem, quod animae hominum post mortem ad quietem pervenire non possunt nisi merito fidei : quia accedentem ad Deum oportet credere : Hebr. 11, 6. Primum autem exemplum credendi hominibus in Abraham datur, qui primus se a coetu infidelium segregavit, et speciale signum fidei accepit ; et ideo requies illa quae hominibus post mortem datur, sinus Abrahae dicitur, ut patet per Augustinum, XI super Genes. ad litteram. Sed animae sanctorum post mortem non omni tempore eamdem quietem habuerunt : quia post Christi adventum habent plenam quietem, divina visione perfruentes ; sed ante Christi adventum habebant quidem quietem per immunitatem poenae, sed non habebant quietem desiderii per consecutionem finis. Et ideo status sanctorum ante Christi adventum potest considerari et secundum id quod habebat de requie, et sic dicitur sinus Abrahae ; potest etiam considerari quantum ad id quod eis de requie deerat ; et sic dicitur Limbus Inferni. Limbus ergo Inferni et sinus Abrahae fuerunt ante Christi adventum unum per accidens, et non per se ; et ideo nihil prohibet post Christi adventum esse sinum Abrahae omnino diversum a Limbo : quia ea quae sunt unum per accidens, separari contingit.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod quantum ad id quod habebat de bono status sanctorum patrum, sinus Abrahae dicebatur ; sed quantum ad id quod habebat de defectu, dicebatur Infernus ; et sic nec sinus Abrahae in malum accipitur, nec Infernus in bonum ; quamvis quodammodo sint unum.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod sicut requies sanctorum patrum ante Christi adventum dicebatur sinus Abrahae, ita et post Christi adventum, sed diversimode : quia enim ante Christi adventum sanctorum requies habebat defectum requiei adiunctum, dicebatur idem Infernus et sinus Abrahae, unde ibi non videbatur Deus ; sed quia post Christi adventum sanctorum requies est completa, cum Deum videant, talis requies dicitur sinus Abrahae, et nullo modo Infernus ; et ad hunc sinum Abrahae Ecclesia orat fideles perduci.

ad 3. Unde patet responsio ad tertium ; et sic est intelligenda quaedam Glossa quae habetur Lucae 16, super illud : factum est ut moreretur mendicus etc., quae sic dicit : sinus Abrahae est requies beatorum pauperum, quorum est regnum caelorum.

QUAESTIUNCULA II

Ad secundam quaestionem dicendum, quod receptacula animarum post mortem dupliciter distingui possunt ; aut secundum situm, aut secundum locorum qualitatem, prout scilicet in aliquibus locis poenas vel praemia recipiunt animae. Si ergo consideretur Limbus patrum et Infernus secundum locorum qualitatem praedictam, sic non est dubium quod distinguuntur : tum quia in Inferno est poena sensibilis, quae in Limbo patrum non erat : tum etiam quia in Inferno est poena aeterna ; sed in Limbo patrum detinebantur sancti temporaliter tantum. Sed si considerentur quantum ad situm loci ; sic probabile est quod idem locus, vel quasi continuus, sit Infernus et Limbus ; ita tamen quod quaedam superior pars Inferni Limbus patrum dicatur. Existentes enim in Inferno, secundum diversitatem culpae diversam sortiuntur et poenam ; et ideo secundum quod gravioribus peccatis etiam irretiuntur damnati, secundum hoc obscuriorem et profundiorem locum obtinent in Inferno ; unde sancti patres, in quibus minimum erat de ratione culpae, supremum et minus tenebrosum locum habuerunt omnibus puniendis.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod secundum hoc quod Infernus et Limbus sunt idem quantum ad situm, dicitur Christus Infernum momordisse, et in Infernum descendisse, quando patres a Limbo eripuit suo descensu.

ad 2. Et per hoc patet solutio ad secundum.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod Iob non descendit ad Infernum damnatorum, sed in Limbum patrum ; qui quidem dicitur profundissimus locus, non quidem respectu locorum poenalium, sed in comparatione ad alia loca, quia sub eodem includitur omnis locus poenarum. Vel dicendum, sicut Augustinus solvit, XII super Genes. ad litteram, de Iacob sic dicens : illud quod Iacob dicit ad filios suos : deducetis senectutem meam cum tristitia ad Inferos : videtur hoc magis timuisse, ne nimia tristitia sic perturbaretur, ne ad requiem beatorum iret, sed ad Inferos peccatorum. Et similiter potest exponi verbum Iob eadem ratione, ut sit verbum magis timentis quam asserentis.

QUAESTIUNCULA III

Ad tertiam quaestionem dicendum, quod Limbus patrum et Limbus puerorum absque dubio differunt secundum qualitatem praemii vel poenae : pueris enim non adest spes beatae vitae quae patribus in Limbo aderat, in quibus etiam lumen fidei et gratiae refulgebat. Sed quantum ad situm, probabiliter creditur utrorumque idem locus fuisse ; nisi quod requies beatorum adhuc erat in superiori loco quam Limbus puerorum, sicut de Limbo et Inferno dictum est.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod ad culpam originalem non eodem modo se habebant patres et pueri. In patribus enim originalis culpa expiata erat, secundum quod erat infectiva personae : remanebat tamen impedimentum ex parte naturae, pro qua nondum fuerat plenarie satisfactum. Sed in pueris est impedimentum et ex parte personae et ex parte naturae ; et ideo pueris et patribus diversa receptacula assignantur.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod Augustinus loquitur de poenis quae debentur alicui ratione personae suae, inter quos mitissimam poenam habent qui solo originali peccato gravantur : sed adhuc est mitior poena eorum quos non impedit a perceptione gloriae defectus personae, sed solus defectus naturae, ut ipsa dilatio gloriae quaedam poena dicatur.

ARTICULUS III

Utrum debeant tot receptacula distingui

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non debeant tot receptacula distingui. Sicut enim receptacula debentur animabus post mortem pro peccato, ita et pro merito. Sed ratione meriti non debetur nisi unum tantum receptaculum, scilicet Paradisus. Ergo nec ratione peccatorum debetur nisi unum receptaculum.
Praeterea, receptacula assignantur animabus post mortem ratione meritorum vel demeritorum. Sed non est locus in quo merentur vel demerentur. Ergo unum tantum receptaculum debet eis assignari post mortem.
Praeterea, loca poenalia debent respondere ipsis culpis. Sed non sunt nisi tria genera culparum ; scilicet originalis, venialis, et mortalis. Ergo non debent esse nisi tria receptacula poenalia.

Sed contra, videtur quod debeant esse multo plura quam assignentur. Aer enim iste caliginosus est Daemonum carcer, ut patet II Petr. 3 ; nec tamen computatur inter quinque receptacula, quae a quibusdam assignantur. Ergo sunt plura receptacula quam quinque.

Praeterea, alius est Paradisus terrestris, et alius Paradisus caelestis. Sed quidam post statum huius vitae ad Paradisum terrestrem sunt translati, sicut de Enoch et Elia dicitur. Cum ergo Paradisus terrestris inter quinque receptacula non computetur, videtur quod sint plura quam quinque.
Praeterea, cuilibet statui peccantium debet aliquis locus poenalis respondere. Sed si ponatur aliquis in originali peccato decedere cum solo veniali peccato, nullum receptaculorum assignatorum ei competet ; constat enim quod in Paradiso non esset, cum gratia careret ; sed eadem ratione nec in Limbo patrum ; similiter nec in Limbo puerorum, cum in Limbo puerorum non sit poena sensibilis, quae tali debetur ratione venialis peccati ; similiter nec in Purgatorio, quia ibi non est nisi poena temporalis, huic autem debetur poena perpetua ; similiter nec in Inferno damnatorum, quia mortali peccato caret. Ergo oportet ponere sextum receptaculum.
Praeterea, diversae sunt quantitates praemiorum et poenarum secundum differentias culparum et meritorum. Sed infiniti sunt gradus culparum et meritorum. Ergo infinita debent distingui receptacula, in quibus puniantur vel praemientur post mortem.
Praeterea, animae quandoque puniuntur in locis in quibus peccaverunt, ut per Gregorium patet in IV Dialog. Sed peccaverunt in loco in quo nos habitamus. Ergo hic locus debet computari inter receptacula ; et praecipue cum aliqui in hoc mundo pro peccatis suis puniantur, ut supra, dist. XV, dixit Magister.
Praeterea, sicut aliqui in gratia decedentes habent aliqua pro quibus sunt digni poena ; ita aliqui in peccato mortali decedentes habent aliqua bona, pro quibus essent digni praemio. Sed decedentibus in gratia cum peccatis venialibus assignatur aliquod receptaculum, in quo puniuntur antequam praemia consequantur, scilicet Purgatorium. Ergo et eadem ratione e contrario debet esse de illis qui in mortali peccato decedunt cum bonis operibus aliquibus.
Praeterea, sicut patres retardabantur a plena gloria animae ante Christi adventum, ita et nunc a gloria corporis. Ergo sicut distinguitur receptaculum sanctorum ante Christi adventum ab eo in quo nunc recipiuntur, ita debet receptaculum nunc distingui ab eo in quo recipientur post resurrectionem.

Respondeo : Dicendum, quod receptacula animarum distinguuntur secundum diversos status earum. Anima autem coniuncta mortali corpori habet statum merendi ; sed exuta corpore est in statu recipiendi pro meritis bonum vel malum. Ergo post mortem vel est in statu recipientis finale praemium, vel est in statu quo impeditur ab illo. Si autem est in statu recipientis finalem retributionem, hoc est dupliciter : vel quantum ad bonum, et sic est Paradisus ; vel quantum ad malum ; et sic ratione actualis culpae est Infernus, ratione autem originalis est Limbus puerorum. Si autem est in statu quo impeditur a finali retributione consequenda ; vel hoc est propter defectum personae ; et sic est Purgatorium, in quo detinentur animae, ne statim praemium consequantur propter peccata quae commiserunt ; vel propter defectum naturae, et sic est Limbus patrum, in quo detinebantur patres a consecutione gloriae propter reatum humanae naturae, qui nondum poterat expiari.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod bonum contingit uno modo, sed malum multifarie, sicut patet per Dionysium IV cap. de Div. Nom. et per philosophum in II Ethic. ; et propter hoc non est inconveniens si locus retributionis est unus, loca vero poenarum sunt plura.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod status merendi vel demerendi est unus status, cum eiusdem sit posse mereri et demereri ; et ideo convenienter debetur omnibus unus locus. Sed eorum qui recipiunt pro meritis, sunt status diversi ; et ideo non est simile.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod pro culpa originali potest aliquis puniri dupliciter, ut ex dictis patet, vel ratione personae, vel ratione naturae tantum ; et ideo illi culpae respondet duplex Limbus.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod aer iste caliginosus non assignatur Daemonibus quasi locus in quo recipiant retributionem pro meritis, sed quasi competens officio eorum, inquantum deputantur nobis ad exercitium ; et ideo inter receptacula de quibus nunc agitur, non computatur ; primo enim deputatur eis ignis Inferni, ut patet Matth. 25.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod Paradisus terrestris pertinet magis ad statum viatoris quam ad statum recipientis pro meritis ; et ideo inter receptacula de quibus nunc agitur, non computatur.

ad 6. Ad sextum dicendum, quod illa positio est impossibilis, ut in dist. II dictum est ; si tamen esset possibilis, talis in Inferno puniretur in aeternum. Quod enim veniale peccatum in Purgatorio temporaliter puniatur, accidit ei inquantum gratiam habet adiunctam ; unde si adiungatur mortali, quia est sine gratia, poena aeterna punietur in Inferno. Et quia iste qui cum originali peccato decedit, habet veniale sine gratia, non est inconveniens, si ponitur aeternaliter puniri.

ad 7. Ad septimum dicendum, quod diversitas graduum in poenis vel praemiis non diversificat statum, secundum cuius diversitatem receptacula distinguuntur ; et ideo ratio non sequitur.

ad 8. Ad octavum dicendum, quod hoc quod animae separatae aliquando in loco nostrae habitationis puniuntur, non propter hoc est quod locus iste sit proprius locus poenarum ; sed hoc fit ad nostram instructionem, ut earum poenas videntes retrahamur a culpis. Quod autem animae existentes in carne hic puniuntur pro peccatis, non pertinet ad propositum : quia talis poena non trahit hominem extra statum merentis vel demerentis. Nunc autem agimus de receptaculis quae debentur animae post statum meriti vel demeriti.

ad 9. Ad nonum dicendum, quod malum non potest esse pure absque omni commixtione boni, sicut bonum summum est absque omni commixtione mali ; et ideo illi qui ad beatitudinem, quae summum bonum est, transferendi sunt, debent esse ab omni malo purgati ; et propter hoc oportet esse locum in quo tales purgentur, si hinc non omnino purgati exeant. Sed illi qui in Infernum detrudentur, non erunt immunes ab omni bono ; et ideo non est simile : quia in Inferno existentes praemium bonorum suorum recipere possunt inquantum bona praeterita eis valent ad mitigationem poenae.

ad 10. Ad decimum dicendum, quod in gloria animae consistit praemium essentiale ; sed gloria corporis, cum redundet ex anima, tota consistit in anima quasi originaliter ; et ideo carentia gloriae animae diversificat statum, non autem carentia gloriae corporis ; et propter hoc etiam idem locus, scilicet caelum Empyreum, debetur animabus sanctis exutis a corpore, et coniunctis corporibus gloriosis ; non autem idem locus debetur animabus patrum ante perceptionem gloriae animae, et post perceptionem ipsius.

QUAESTIO II

PROOEMIUM

Deinde quaeritur de suffragiis mortuorum ; et circa hoc quaeruntur quatuor :

Utrum suffragia quae per unum fiunt, alii prodesse possint ;
Quibus prosint ;
Quae suffragia prosint ;
Quantum prosint.

ARTICULUS I

Utrum suffragia per unum facta alii prodesse possint

QUAESTIUNCULA I

Ad primum sic proceditur. Videtur quod suffragia per unum facta alii prodesse non possint. Gal. 6, 6 : quae enim seminaverit homo, haec et metet. Sed si unus ex suffragiis alterius fructum consequeretur, meteret ab aliis seminata. Ergo ex suffragiis aliorum nullus fructum consequitur.
Praeterea, ad iustitiam Dei pertinet ut unicuique retribuatur pro meritis ; unde Psal. 61, 13 : Tu reddes unicuique secundum opera sua. Sed iustitiam Dei deficere impossibile est. Ergo impossibile est quod unus ex operibus alterius iuvetur.
Praeterea, secundum eamdem rationem est opus meritorium et laudabile, quia scilicet inquantum est voluntarium. Sed ex opere unius non laudatur alter. Ergo nec opus unius potest esse alteri meritorium et fructuosum.
Praeterea, ad divinam iustitiam pertinet similiter bona reddere pro bonis, et mala pro malis. Sed nullus punitur pro malis alterius ; immo, ut dicitur Ezech. 18, 20 : Anima quae peccaverit, ipsa morietur. Ergo nec unus iuvatur per bona alterius.

Sed contra est quod dicitur in Psal. 118, 64 : Particeps ego sum omnium timentium te et cetera.

Praeterea, omnes fideles per caritatem uniti, sunt unius corporis Ecclesiae membra. Sed unum membrum iuvatur per alterum. Ergo et unus homo potest ex meritis alterius iuvari.

QUAESTIUNCULA II

Ulterius. Videtur quod mortui non possunt iuvari ex operibus vivorum. Primo per hoc quod dicit apostolus II Cor. 5 : Omnes nos oportet manifestari ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque propria corporis quae gessit. Ergo ex his quae post mortem hominis geruntur, quando extra corpus erit, nihil ei accrescere poterit ex aliquibus operibus.
Praeterea, hoc idem videtur ex hoc quod habetur Apocal. 14, 13 : Beati mortui qui in Domino moriuntur ; et subdit : Opera enim illorum sequuntur illos.
Praeterea, proficere ex aliquo opere est solum in via existentis. Sed homines post mortem iam non sunt viatores, quia de eis hoc intelligitur quod legitur Iob : semitam meam circumsepsit, et transire non possum. Ergo mortui de suffragiis alicuius iuvari non possunt.
Praeterea, nullus iuvatur ex opere alterius, nisi sit aliqua vitae communicatio inter eos. Sed nulla communicatio est mortuorum ad vivos, secundum philosophum in I Ethic. Ergo suffragia vivorum mortuis non prosunt.

Sed contra est quod habetur II Mach. 12, 46 : Sancta et salubris est cogitatio pro defunctis exorare, ut a peccatis solvantur. Sed hoc esset inutile nisi eos iuvaret. Ergo suffragia vivorum mortuis prosunt.

Praeterea, Augustinus dicit in Lib. de cura pro mortuis gerenda : non parva est universae Ecclesiae, quae in hac consuetudine claret, auctoritas, ut in precibus sacerdotis quae domino Deo ad eius altare funduntur, locum suum etiam habeat commendatio mortuorum. Quae quidem consuetudo ab ipsis apostolis inchoavit, ut dicit Damascenus in quodam sermone de suffragiis mortuorum sic dicens : mysteriorum conscii discipuli salvatoris et sacri apostoli, in tremendis et vivificis mysteriis memoriam fieri eorum qui fideliter dormierunt, sanxerunt. Quod etiam patet per Dionysium in ult. cap. Cael. Hierar., ubi ritum commemorat quo in primitiva Ecclesia pro mortuis orabatur ; ubi etiam Dionysius asserit suffragia vivorum mortuis prodesse. Ergo hoc indubitanter credendum est.

QUAESTIUNCULA III

Ulterius. Videtur quod suffragia per peccatores facta mortuis non prosint. Quia, ut dicitur Ioan. 9, 31 : Peccatores Deus non exaudit. Sed si orationes eorum prodessent illis pro quibus orant, a Deo exaudirentur. Ergo suffragia per eos facta mortuis non prosunt.
Praeterea, Gregorius in Pastorali, dicit : cum is qui displicet ad intercedendum mittitur, irati animus ad deteriora provocatur. Sed quilibet peccator Deo displicet. Ergo per peccatorum suffragia Deus ad misericordiam non flectitur ; et ita alia suffragia non prosunt.
Praeterea, opus alicuius magis videtur esse fructuosum facienti quam alteri. Sed peccator per opera sua nihil meretur sibi. Ergo multo minus potest alteri mereri.
Praeterea, omne opus meritorium oportet esse vivificatum, idest caritate informatum. Sed opera per peccatores facta, sunt mortua. Ergo non possunt per ea iuvari mortui pro quibus fiunt.

Sed contra est quod nullus potest scire pro certo de altero, utrum sit in statu culpae vel gratiae. Si ergo illa tantum suffragia prodessent quae fiunt per eos qui sunt in gratia, non posset homo scire per quos suffragia conquireret suis defunctis ; et ita multi a suffragiis procurandis retraherentur.

Praeterea, sicut Augustinus dicit in littera, secundum hoc iuvatur aliquis mortuus ex suffragiis, secundum quod dum viveret, meruit ut iuvaretur post mortem. Ergo valor suffragiorum mensuratur secundum conditiones eius pro quo fiunt. Non ergo differt, ut videtur, utrum per bonos vel per malos fiant.

QUAESTIUNCULA IV

Ulterius. Videtur quod suffragia quae a vivis pro mortuis fiunt, facientibus non prosint. Quia si aliquis pro altero debitum solveret, secundum humanam iustitiam, ipse a debito proprio non absolveretur. Ergo per hoc quod aliquis suffragia faciens debitum solvit pro illo pro quo facit, ex hoc a debito proprio non absolvitur.
Praeterea, unusquisque debet quod facit, facere meliori modo quo potest. Sed melius est iuvare duos quam unum. Si ergo qui per suffragia debitum mortui solvit, a proprio debito liberatur, videtur quod nunquam deberet aliquis pro seipso satisfacere, sed semper pro alio.
Praeterea, si satisfactio alicuius pro alio satisfacientis aequaliter prodesset sibi ut ei pro quo satisfacit ; eadem ratione aequaliter valebit et ratio, si pro eodem satisfacit simul ; similiter et quarto, et sic deinceps. Ergo unus posset una satisfactione pro omnibus satisfacere ; quod est absurdum.

Sed contra est quod dicitur in Psalm. 34 : Oratio mea in sinu meo convertetur. Ergo eadem ratione et suffragia quae pro aliis fiunt, facientibus prosunt.

Praeterea, Damascenus dicit, in sermone de his qui in fide dormierunt : quemadmodum unguento vel alio oleo sancto circumlinire volens infirmum, primo ille scilicet participat unctionem, deinde sic perungit laborantem ; sic quicumque pro proximi salute agonizat, primum sibi ipsi prodest, deinde proximo. Et sic habetur propositum.

QUAESTIUNCULA I

Respondeo : Dicendum ad primam quaestionem, quod actus noster ad duo valere potest. Primo ad aliquem statum acquirendum, sicut per opus meritorium homo acquirit statum beatitudinis. Secundo ad aliquid consequens statum (puta ad aliquam beatitudinem) accidentalem, vel dimissionem poenae. Ad utrumque autem horum actus noster dupliciter valere potest ; uno modo per viam meriti, alio modo per viam orationis. Et est differentia inter istas duas vias, ut in XV dist. dictum est, quia meritum innititur iustitiae ; sed orans impetrat petitum ex sola liberalitate eius qui oratur.

Dicendum ergo, quod opus unius nullo modo potest alteri valere ad statum consequendum per viam meriti, ut scilicet ex his quae ego facio, aliquis mereatur vitam aeternam ; quia sors gloriae redditur secundum mensuram accipientis. Unusquisque autem ex suo actu disponitur, et non ex alieno ; et dico dispositionem dignitatis ad praemium. Sed per viam orationis etiam quantum ad statum consequendum, opus unius alteri, dum est in via, valere potest ; sicut quod unus homo impetrat alteri primam gratiam. Cum enim impetratio orationis sit secundum liberalitatem Dei qui oratur, ad omnia illa impetratio orationis se potest extendere quae potestati divinae subsunt ordinate. Sed quantum ad aliquid quod est consequens vel accessorium ad statum, opus unius potest valere alteri non solum per viam orationis, sed etiam per viam meriti. Quod quidem dupliciter contingit. Vel propter communicantiam in radice operis, quae est caritas in operibus meritoriis ; et ideo omnes qui invicem caritate connectuntur, aliquod emolumentum ex mutuis operibus reportant, tamen secundum mensuram status uniuscuiusque, quia etiam in patria unusquisque de bonis gaudebit alterius ; et inde est quod articulus fidei ponitur sanctorum communio. Alio modo ex intentione facientis, qui aliqua opera specialiter ad hoc facit ut talibus prosint ; unde ista opera quodammodo efficiuntur eorum pro quibus fiunt, quasi eis a faciente collata : unde possunt eis valere vel ad impletionem satisfactionis, vel ad quidquid huiusmodi, quod statum non mutat.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod messio illa est perceptio vitae aeternae, sicut habetur Ioan. 4, 36 : Et qui metit [...] fructum congregat in vitam aeternam. Sors autem vitae aeternae non datur alicui nisi pro operibus propriis : quia etiam si aliquis alteri impetret ut ad vitam aeternam perveniat, nunquam tamen hoc fit nisi mediantibus operibus propriis, dum scilicet precibus alicuius gratia alicui datur, per quam meretur vitam aeternam.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod opus quod pro aliquo fit, efficitur eius pro quo fit : et similiter opus quod est eius qui mecum est unum, est quodammodo et meum ; unde non est contra divinam iustitiam, si unus fructum percipit de operibus factis ab eo qui est unum secum caritate, vel ab operibus pro se factis. Hoc etiam secundum humanam iustitiam contingit, ut satisfactio unius pro alio accipiatur.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod laus non datur alicui nisi secundum ordinem eius ad actum : unde laus est ad aliquid, ut dicitur in I Ethic. Et quia ex opere alterius nullus efficitur vel ostenditur bene dispositus vel male ad aliquid ; inde est quod nullus laudatur ex operibus alterius nisi per accidens, secundum quod ipse est aliquo modo illorum operum causa, auxilium vel consilium praebendo, vel inducendo, vel quocumque alio modo. Sed opus est meritorium alicui non solum considerata eius dispositione, sed etiam quantum ad aliquid consequens dispositionem vel statum eius, ut ex dictis patet.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod auferre alicui quod sibi debetur, hoc directe iustitiae repugnat ; sed dare aliquid alicui quod ei non debetur, hoc non est iustitiae contrarium, sed iustitiae metas excedit ; est enim liberalitatis. Non autem posset aliquis laedi ex malis alterius nisi aliquid ei de suo subtraheretur : et ideo non ita contingit quod aliquis puniatur pro peccatis alterius, sicut quod emolumentum percipiat ex bonis alterius.

QUAESTIUNCULA II

Ad secundam quaestionem dicendum, quod caritas, quae est vinculum uniens membra Ecclesiae, non solum ad vivos se extendit, sed etiam ad mortuos qui in caritate decedunt ; caritas enim vita corporis non finitur ; I Cor. 13, 8 : Caritas nunquam excidit. Similiter etiam mortui in memoria hominum viventium vivunt ; et ideo intentio viventium ad eos dirigi potest ; et sic suffragia vivorum dupliciter mortuis prosunt, sicut et vivis ; et propter caritatis unionem, et propter intentionem ad eos directam. Non tamen sic eis valere credenda sunt vivorum suffragia, ut status eorum mutetur de miseria in felicitatem, vel e converso ; sed valent ad diminutionem poenae, vel aliquid huiusmodi, quod statum mortui non transmutat.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod homo, dum in corpore vixit, meruit ut haec ei valerent post mortem ; et ideo si post hanc vitam eis iuvatur, nihilominus hoc procedit ex his quae in corpore gessit. Vel dicendum, secundum Ioannem Damascenum in sermone praedicto, quod hoc est intelligendum quantum ad retributionem quae fiet in finali iudicio, quae erit aeternae gloriae vel aeternae miseriae, in qua quilibet recipiet solum secundum quod ipse in corpore gessit. Interim autem iuvari possunt vivorum suffragiis.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod auctoritas illa expresse loquitur de sequela aeternae retributionis : quod patet ex hoc quod praemittitur : beati mortui qui in domino moriuntur. Vel dicendum, quod opera pro eis facta, sunt et quodammodo eorum, ut dictum est.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod quamvis animae post mortem non sint simpliciter in statu viae, tamen quantum ad aliquid adhuc sunt in via, inquantum scilicet eorum progressus adhuc retardatur ab ultima retributione : ideo simpliciter eorum via est circumsepta, ut non possint ulterius transmutari secundum statum felicitatis et miseriae ; sed quantum ad hoc non est circumsepta, quin quantum ad hoc quod detinentur ab ultima retributione, possint ab aliis iuvari ; quia secundum hoc adhuc sunt in via.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod quamvis communicatio civilium operum, de qua philosophus loquitur, non possit esse mortuorum ad vivos, quia mortui extra vitam civilem sunt ; potest tamen esse eorum communicatio quantum ad opera spiritualis vitae, quae est per caritatem ad Deum, cui mortuorum spiritus vivunt.

QUAESTIUNCULA III

Ad tertiam quaestionem dicendum, quod in suffragiis quae fiunt per malos, duo possunt considerari.

Primo ipsum opus operatum, sicut sacrificium altaris : et quia nostra sacramenta ex seipsis efficaciam habent absque opere operantis, quam aequaliter explent per quoscumque fiant ; quantum ad hoc suffragia per malos facta defunctis prosunt.

Alio modo quantum ad opus operantis ; et sic distinguendum est. Quia operatio peccatoris suffragia facientis potest uno modo considerari, ut est eius ; et sic nullo modo meritoria esse potest nec sibi nec alii : alio modo, inquantum est alterius : quod dupliciter contingit.

Uno modo inquantum peccator suffragia faciens gerit personam totius Ecclesiae, sicut sacerdos cum dicit in Ecclesia exequias mortuorum : et quia ille intelligitur facere cuius nomine vel vice fit, ut patet per Dionysium in XIII cap. Cael. Hier., inde est quod suffragia talis sacerdotis, quamvis sit peccator, pro defunctis prosunt.

Alio modo quando agit ut instrumentum alterius. Opus enim ministri est magis principalis agentis. Unde quamvis ille qui agit ut instrumentum alterius, non sit in statu merendi, actio tamen eius potest esse meritoria ratione principalis agentis ; sicut si servus in peccato existens quodcumque opus misericordiae facit ex praecepto domini sui caritatem habentis. Unde si aliquis in caritate decedens praecipiat sibi suffragia fieri, vel alius praecipiat caritatem habens, illa suffragia valent defunctis, quamvis illi per quos fiant, in peccato existant. Magis tamen valerent, si in caritate essent ; quia tunc ex duabus partibus opera illa meritoria essent.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod oratio per peccatorem facta quandoque non est peccatoris, sed alterius ; et ideo secundum hoc digna est ut a Deo exaudiatur. Tamen etiam quandoque Deus peccatores audit, scilicet quando peccatores petunt aliquid Deo acceptum : non enim iustis solis, sed etiam peccatoribus Deus bona sua providet, ut patet Matth. 5 : non autem ex eorum meritis, sed ex sua clementia : et ideo Ioan. 9, super illud, peccatores Deus non audit, dicit Glossa, quod loquitur inunctus, idest non adhuc plene videns.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod quamvis ex parte eius qui displicet, oratio peccatoris non sit accepta ; tamen ratione alterius, cuius vice vel imperio agitur, potest esse Deo accepta.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod hoc quod peccator faciens huiusmodi suffragia nullum reportat commodum, contingit ex hoc quod non est capax talis profectus propter propriam indispositionem ; et tamen alii qui non est indispositus, aliquo modo valere potest, ut dictum est.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod quamvis opus peccatoris non sit vivum inquantum est eius, potest tamen esse vivum inquantum est alterius, ut dictum est.

ad 5. Sed quia rationes quae sunt in oppositum, videntur concludere quod non differat utrum quis suffragia procuret per bonos vel per malos ; ideo ad eas etiam est respondendum. Ad quintum dicendum, quod quamvis aliquis pro certo scire non possit de altero an sit in statu salutis, tamen potest probabiliter aestimare ex his quae exterius videt de homine : ex fructu enim suo arbor cognoscitur, ut dicitur Matth. 7.

ad 6. Ad sextum dicendum, quod ad hoc quod suffragium alicui valeat, requiritur et ex parte eius pro quo fit, capacitas huius valoris ; et hanc homo acquisivit per opera propria quae gessit in vita : et sic loquitur Augustinus. Requiritur nihilominus qualitas operis, quae prodesse debet : et haec non pendet ex eo pro quo fit, sed magis ex eo qui facit vel exequendo vel imperando.

QUAESTIUNCULA IV

Ad quartam quaestionem dicendum, quod opus suffragii quod pro altero fit, potest considerari dupliciter. Uno modo ut est expiativum poenae per modum cuiusdam recompensationis, quae in satisfactione attenditur ; et hoc modo opus suffragii, quod reputatur quasi eius pro quo fit, ita absolvit eum a debito poenae quod non absolvit facientem a debito poenae propriae ; quia in tali recompensatione consideratur aequalitas iustitiae ; opus autem istud satisfactorium ita potest adaequari reatui uni quod alteri non aequatur. Reatus enim duorum peccatorum maiorem satisfactionem requirunt quam reatus unius. Alio modo potest considerari inquantum est meritorium vitae aeternae, quod habet inquantum procedit ex radice caritatis ; et secundum hoc non solum prodest ei pro quo fit, sed facienti magis.

ad arg. Et per hoc patet solutio ad obiecta. Primae enim rationes procedebant de opere suffragii secundum quod est satisfactorium ; sed aliae secundum quod est meritorium.

ARTICULUS II

Utrum suffragia prosint existentibus in Inferno

QUAESTIUNCULA I

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod suffragia prosunt existentibus in Inferno, per hoc quod habetur II Mach. 12, 40 quod invenerunt sub tunicis interfectorum de donariis idolorum, a quibus lex prohibet Iudaeos ; et tamen post subditur, quod Iudas duodecim millia drachmas argenti misit Hierosolymam offerri pro peccatis mortuorum. Constat autem illos mortaliter peccasse, contra legem agentes, et ita in mortali peccato decessisse, et ita ad Infernum esse translatos. Ergo in Inferno existentibus suffragia prosunt.
Praeterea, in littera habetur ex verbis Augustini, quod quibus valent suffragia, vel ad hoc prosunt ut sit plena remissio, vel ad hoc ut tolerabilior sit eorum damnatio. Sed soli illi qui sunt in Inferno, damnati esse dicuntur. Ergo etiam existentibus in Inferno suffragia prosunt.
Praeterea, Dionysius in ult. cap. Cael. Hierar. dicit : si hic iustorum orationes et secundum hanc vitam, quanto magis post mortem in his qui digni sunt, sacris orationibus operantur tantummodo ? Ex quo potest accipi, quod suffragia magis prosunt mortuis quam etiam vivis. Sed vivis prosunt etiam in peccato mortali existentibus ; cum quotidie oret Ecclesia pro peccatoribus, ut convertantur ad Deum. Ergo etiam mortuis in peccato mortali suffragia valent.
Praeterea, in vitis patrum legitur, quod etiam Damascenus in sermone suo refert, quod Macarius inventa in via Calvaria cuiusdam defuncti, oratione praemissa quaesivit cuius caput fuisset, et caput dedit responsum, quod fuerat sacerdotis gentilis, qui in Inferno erat damnatus, et tamen confessus est oratione Macarii se et alios iuvari. Ergo suffragia Ecclesiae etiam existentibus in Inferno prosunt.
Praeterea, Damascenus in eodem sermone narrat, quod Gregorius pro Traiano orationem fundens audivit vocem sibi divinitus allatam : vocem tuam audivi, et veniam Traiano do ; cuius rei, ut Damascenus dicit in dicto sermone, testis est oriens omnis et occidens. Sed constat Traianum in Inferno fuisse : quia multorum martyrum necem amaram instituit, ut ibidem Damascenus dicit. Ergo suffragia etiam valent existentibus in Inferno.

Sed contra est quod dicit Dionysius, VII cap. Cael. Hier. : summus sacerdos pro immundis non orat, quia in hoc averteretur a divino ordine ; et Commentator, ibidem, dicit, quod peccatoribus non orat remissionem, quia non audiretur pro illis. Ergo non valent existentibus in Inferno suffragia.

Praeterea, Gregorius dicit in XXXIV Moral. : eadem causa est cur non oretur tunc, scilicet post diem iudicii, pro hominibus aeterno igne damnatis, quae nunc causa est ut non oretur pro Diabolo, Angelisque eius aeterno supplicio damnatis : quae etiam nunc causa est ut non orent sancti pro hominibus infidelibus impiisque defunctis : quia de eis utique, quos aeterno damnatos supplicio iam noverunt, ante illum iusti iudicis conspectum orationis suae meritum cassari refugiunt. Ergo suffragia damnatis in Inferno non valent.
Praeterea, in littera habetur ex verbis Augustini : qui sine fide operante per dilectionem, eiusque sacramentis, a corpore exeunt, frustra illis a suis huiusmodi officia impenduntur. Sed omnes damnati sunt huiusmodi. Ergo suffragia damnatis in Inferno non prosunt.

QUAESTIUNCULA II

Ulterius. Videtur quod nec etiam existentibus in Purgatorio. Quia Purgatorium pars quaedam Inferni est. Sed in Inferno nulla est redemptio ; et Psal. 6, 6, dicit : In Inferno autem quis confitebitur tibi ? Ergo suffragia his qui sunt in Purgatorio, non valent.
Praeterea, poena Purgatorii est finita. Si ergo per suffragia aliquid de poena dimittitur, tantum poterunt multiplicari suffragia, quod tota tolletur, et ita peccatum remanebit totaliter impunitum ; quod repugnare videtur divinae iustitiae.
Praeterea, ad hoc animae in Purgatorio detinentur, ut ibi purgatae, purae ad regnum perveniant. Sed non potest purgari anima nisi aliquid circa ipsam fiat. Ergo suffragia facta per vivos poenam Purgatorii non diminuunt.
Praeterea, si suffragia existentibus in Purgatorio valerent, maxime ea viderentur valere quae sunt ad eorum imperium facta. Sed haec non semper valent ; sicut si aliquis decedens disponit tot suffragia pro se fieri, quae si facta essent, sufficerent ad totam poenam abolendam. Posito ergo quod huiusmodi suffragia differantur quousque ille poenam evasit, ista suffragia ei nihil proderunt : non enim potest dici quod ei prosint antequam fiant ; postquam autem sunt facta, eis non indiget, quia iam poenam evasit. Ergo suffragia existentibus in Purgatorio non valent.

Sed contra est quod dicitur in littera ex verbis Augustini, quod suffragia prosunt his qui sunt mediocriter boni vel mali. Sed tales sunt qui in Purgatorio detinentur. Ergo et cetera.

Praeterea, Dionysius dicit in VII cap. Cael. Hierar. quod divinus sacerdos pro mortuis orans, pro illis orat qui sancte vixerunt, et tamen aliquas maculas habuerunt ex infirmitate humana contractas. Sed tales in Purgatorio detinentur. Ergo et cetera.

QUAESTIUNCULA III

Ulterius. Videtur quod suffragia valent pueris in Limbo existentibus. Quia illi non detinentur nisi pro peccato alieno. Ergo maxime decens est ut ipsi iuventur suffragiis alienis.
Praeterea, in littera habetur ex verbis Augustini, quod suffragia Ecclesiae pro non valde malis propitiationes sunt. Sed pueri non computantur inter valde malos, cum mitissima sit eorum poena. Ergo suffragia Ecclesiae eos iuvant.

Sed contra est quod habetur in littera ab Augustino, quod suffragia non prosunt illis qui sine fide operante per dilectionem hinc exierunt. Sed pueri hoc modo exierunt. Ergo eis suffragia non prosunt.

QUAESTIUNCULA IV

Ulterius. Videtur quod aliquo modo prosunt sanctis existentibus in patria, per hoc quod habetur in collecta Missae : sicut sanctis tuis prosunt ad gloriam, scilicet sacramenta, ita nobis proficiant ad medelam. Sed inter alia suffragia praecipuum est sacramentum altaris. Ergo suffragia prosunt sanctis qui sunt in patria.
Praeterea, sacramenta efficiunt quod figurant. Sed tertia pars hostiae, scilicet in calicem missa, significat eos qui in patria vitam beatam ducunt, ut supra, dist. XII, quaest. 1, art. 3, quaestiunc. 3, ad 4, dictum est. Ergo suffragia Ecclesiae prosunt etiam existentibus in patria.
Praeterea, sancti non solum gaudent de bonis propriis, sed etiam de bonis aliorum ; unde Luc. 15, 10, dicitur : Gaudium est Angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente. Ergo ex bonis operibus viventium, sanctorum qui sunt in patria gaudium crescit, et ita etiam eis nostra suffragia prosunt.
Praeterea, Damascenus in sermone de dormientibus inducens verba Chrysostomi : si enim gentiles, inquit, cum his qui abierunt, sua comburunt ; quanto magis te fidelem mittere convenit cum fideli ipsius propria, non ut favilla fiant et haec velut illa, sed ut maiorem hinc circumponas gloriam ; et si quidem peccator fuerit qui mortuus est, ut peccamina solvas ; si autem iustus, ut appositio fiat mercedis et retributionis. Et sic idem quod prius.

Sed contra est quod habetur in littera ex verbis Augustini : iniuria est in Ecclesia orare pro martyre cuius nos debemus orationibus commendari.

Praeterea, eius est iuvari cuius est indigere. Sed sancti in patria sunt absque omni indigentia. Ergo per suffragia Ecclesiae non iuvantur.

QUAESTIUNCULA I

Respondeo : Dicendum ad primam quaestionem, quod circa damnatos in Inferno fuit duplex opinio.

Quidam enim dixerunt in hoc distinguendum esse dupliciter. Uno modo quantum ad tempus, dicentes, quod post diem iudicii nullus in Inferno existens aliquo suffragio iuvabitur, sed ante diem iudicii aliqui iuvantur suffragiis Ecclesiae. Alio modo distinguebant quantum ad personas in Inferno detentas, inter quas quosdam dicebant esse valde malos ; qui scilicet sine fide et sacramentis Ecclesiae decesserunt ; et talibus qui de Ecclesia non fuerunt, nec merito nec numero suffragia Ecclesiae prodesse possunt. Alii vero sunt non valde mali, qui scilicet de Ecclesia fuerunt numero, et fidem habentes, et sacramentis imbuti, et aliqua opera de genere bonorum facientes ; et talibus suffragia Ecclesiae prodesse debent. Sed occurrebat eis quaedam dubitatio eos perturbans, quia scilicet videbatur ex hoc sequi, cum poena Inferni sit finita secundum intensionem, quamvis duratione infinita existat, quod multiplicatis suffragiis poena illa auferetur ; quod est error Origenis ; et ideo hoc inconveniens multipliciter evadere voluerunt.

Praepositinus enim dixit, quod tantum possunt suffragia pro damnatis multiplicari, quod a poena tota redduntur immunes, non autem simpliciter, ut Origenes posuit, sed ad tempus, scilicet usque ad diem iudicii : tunc enim animae iterato corporibus coniunctae in poenas Inferni sine spe veniae retruduntur. Sed ista opinio videtur divinae repugnare providentiae, quae nihil in rebus inordinatum relinquit. Culpa autem ordinari non potest nisi per poenam ; unde non potest esse ut poena tollatur, nisi prius culpa expietur ; et ideo cum culpa continue maneat in damnatis, eorum poena nullatenus interrumpetur.

Et ideo Porretani alium modum invenerunt, dicentes, quod hoc modo proceditur in diminutione poenarum per suffragia, sicut proceditur in divisione linearum, quae cum sint finitae, tamen in infinitum dividi possunt, et nunquam per divisionem consumuntur, dum fit subtractio non secundum eamdem quantitatem, sed secundum eamdem proportionem ; velut si primo auferatur pars quarta totius, et secundo quarta illius quartae, et iterum quarta illius quartae, et sic deinceps in infinitum. Et similiter dicunt, quod per primum suffragium diminuitur aliquota pars poenae, et per secundum pars aliqua remanentis secundum eamdem proportionem. Sed iste modus multipliciter defectivus invenitur.

Primo, quia infinita divisio, quae congruit continuae quantitati, non videtur posse ad quantitatem spiritualem transferri.

Secundo, quia non est aliqua ratio quare secundum suffragium minus de poena diminuat quam primum, si sit aequalis valoris.

Tertio, quia poena diminui non potest nisi diminuatur et culpa, sicut nec auferri nisi ea ablata.

Quarto, quia in divisione lineae tandem pervenitur ad hoc quod non est sensibile : corpus enim sensibile non est in infinitum divisibile. Et sic sequeretur quod post multa suffragia poena remanens propter sui parvitatem non sentiretur, et ita non esset poena.

Et ideo alii invenerunt alium modum. Altisiodorensis enim dixit, quod suffragia prosunt damnatis non quidem per diminutionem vel per interruptionem, sed per confortationem patientis ; sicut si homo portaret grave onus, et facies sua perfunderetur aqua ; sic enim confortaretur ad melius portandum, cum tamen onus suum in nullo levius fieret.

Sed hoc iterum esse non potest : quia aliquis plus vel minus aeterno igne gravatur, ut Gregorius dicit, secundum meritum culpae ; et inde est quod eodem igne quidam plus quidam minus cruciantur, unde cum culpa damnati immutata remaneat, non potest esse quod levius poenam ferat. Est nihilominus et praedicta opinio praesumptuosa, utpote sanctorum dictis contraria ; et vana, nulla auctoritate fulta ; et nihilominus irrationalis : tum quia damnati in Inferno sunt extra vinculum caritatis, secundum quam opera vivorum continuantur defunctis : tum quia totaliter ad viae terminum pervenerunt recipientes ultimam pro meritis retributionem, sicut et sancti qui sunt in patria.

Quod enim adhuc restat de poena vel gloria corporis, hoc eis rationem viatoris non praebet, cum gloria essentialiter et radicaliter existat in anima ; et similiter miseria damnatorum ; et ideo non potest poena eorum diminui, sicut nec gloria sanctorum augeri, quantum ad praemium essentiale. Sed tamen modus qui a quibusdam ponitur quod suffragia prosunt damnatis, posset aliquo modo sustineri ; ut si dicatur quod non prosunt neque quantum ad diminutionem poenae vel interruptionem, vel quantum ad diminutionem sensus poenae ; sed quia ex huiusmodi suffragiis eis aliqua materia doloris subtrahitur, quae eis esse posset, si ita se abiectos conspicerent quod pro eis nullam curam haberent vivi : quae materia doloris eis subtrahitur, dum suffragia pro eis fiunt. Sed istud etiam non potest esse secundum legem communem : quia, ut Augustinus dicit in Lib. de cura pro mortuis gerenda, (quod praecipue de damnatis verum est), ibi sunt spiritus defunctorum ubi non vident quaecumque agunt aut eveniunt in ista vita hominibus ; et ita non cognoscunt quando pro eis suffragia fiunt, nisi supra communem legem hoc remedium divinitus detur aliquibus damnatorum ; quod est verbum omnino incertum. Unde tutius est simpliciter dicere, quod suffragia non prosunt damnatis, nec pro eis Ecclesia orare intendit, sicut ex auctoritatibus inductis apparet.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod donaria idolorum non fuerunt inventa apud illos mortuos, ut ex eis signum accipi posset quod in reverentiam idolorum ea deferrent ; sed ea acceperunt ut victores quae eis iure belli debebantur ; et tamen per avaritiam venialiter peccaverunt ; unde non fuerunt in Inferno damnati ; et sic suffragia eis prodesse poterant. Vel dicendum secundum quosdam, quod in ipsa pugna videntes sibi periculum imminere, de peccato poenituerunt, secundum illud Psal. 77, 34 : Cum occideret eos, quaerebant eum. Et hoc probabiliter potest aestimari ; et ideo oblatio pro eis fuit facta.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod damnatio in verbis illis large accipitur pro quacumque punitione, ut sic includat et poenam Purgatorii : quae quandoque totaliter per suffragia expiatur ; quandoque autem non, sed diminuitur.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod quantum ad hoc magis acceptatur suffragium pro mortuo quam pro vivo, quia magis indiget, cum non possit auxiliari sibi, sicut vivus potest ; sed quantum ad hoc vivus est melioris conditionis, quia potest transferri de statu culpae mortalis in statum gratiae, quod de mortuis dici non potest ; et ideo non est eadem causa orandi pro mortuis et pro vivis.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod illud adiutorium non erat in hoc quod poena eorum diminueretur ; sed in hoc solo, ut ibidem dicitur, quod eo orante concedebatur eis ut mutuo se viderent ; et in hoc aliquod gaudium non verum sed phantasticum habebant, dum implebatur hoc quod desiderabant ; sicut et Daemones gaudere dicuntur dum homines ad peccata pertrahunt, quamvis per hoc eorum poena nullatenus minuatur, sicut nec minuitur gaudium Angelorum per hoc quod malis nostris compati dicuntur.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod de facto Traiani hoc modo potest probabiliter aestimari, quod precibus beati Gregorii ad vitam fuerit revocatus, et ibi gratiam consecutus sit, per quam remissionem peccatorum habuit, et per consequens immunitatem a poena ; sicut etiam apparet in omnibus illis qui fuerunt miraculose a mortuis suscitati, quorum plures constat idolatras et damnatos fuisse. De omnibus enim similiter dici oportet, quod non erant in Inferno finaliter deputati, sed secundum praesentem iustitiam propriorum meritorum ; secundum autem superiores causas, quibus praevidebantur ad vitam revocandi, erat de eis aliter disponendum. Vel dicendum, secundum quosdam, quod anima Traiani non fuit simpliciter a reatu poenae aeternae absoluta ; sed eius poena fuit suspensa ad tempus, scilicet usque ad diem iudicii. Nec tamen oportet quod hoc fiat communiter per suffragia ; quia alia sunt quae lege communi accidunt, et alia quae singulariter ex privilegio aliquibus conceduntur ; sicut aliae sunt humanarum limites rerum, alia divina signa virtutum, ut Augustinus dicit in Lib. de cura pro mortuis gerenda.

QUAESTIUNCULA II

Ad secundam quaestionem dicendum, quod poena Purgatorii est in supplementum satisfactionis quae non fuerat plene in corpore consummata ; et ideo, quia, sicut ex praedictis patet, et ex his quae supra, dist. XX, dicta sunt, opera unius possunt valere alteri ad satisfactionem, sive vivis sive mortuis ; non est dubium quin suffragia per vivos facta, existentibus in Purgatorio prosint.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod auctoritas illa loquitur de Inferno damnatorum, in quo nulla est redemptio quantum ad illos qui sunt finaliter tali poenae deputati. Vel dicendum, secundum Damascenum in sermone de dormientibus, quia huiusmodi auctoritates exponendae sunt secundum causas inferiores, scilicet secundum exigentiam meritorum eorum qui poenis deputantur ; sed secundum divinam misericordiam, quae vincit humana merita, ad preces iustorum aliter quandoque disponitur quam sententia praedictarum auctoritatum contineat. Deus autem mutat sententiam, sed non consilium, ut dicit Gregorius ; unde etiam Damascenus ponit ad hoc exempla de Ninivitis, Achab et Ezechia, in quibus apparet quod sententia contra eos lata divinitus fuit per divinam misericordiam commutata.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod non est inconveniens, si multiplicatis suffragiis poena in Purgatorio existentium annihiletur : non tamen sequitur quod peccata remaneant impunita ; quia poena unius pro altero suscepta alteri computatur.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod purgatio animae per poenas Purgatorii non est aliud quam expiatio reatus impedientis a perceptione gloriae : et quia per poenam quam unus sustinet pro alio, potest reatus alterius expiari, ut dictum est, non est inconveniens, si per unius satisfactionem alius purgetur.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod suffragia ex duobus valent ; scilicet ex opere operante, et ex opere operato. Et dico opus operatum non solum Ecclesiae sacramentum, sed effectum accidentem ex operatione ; sicut ex collatione eleemosynarum consequitur pauperum relevatio, et eorum oratio pro defuncto ad Deum. Similiter opus operans potest accipi vel ex parte principalis agentis, vel ex parte exequentis. Dico ergo, quod quam cito moriens disponit aliqua suffragia sibi fieri, praemium suffragiorum plene consequitur, ante etiam quam fiant, quantum ad efficaciam suffragii, quae erat ex opere operante principalis agentis ; sed quantum ad efficaciam suffragiorum quae est ex opere operato, vel ex opere operante exequentis, non consequitur fructum antequam suffragia fiant, et si prius contingat ipsum a poena purgari, quantum ad hoc fraudabitur suffragiorum fructu ; quod redundabit in illos quorum culpa defraudatur. Non enim est inconveniens quod aliquis defraudetur per culpam alterius in temporalibus ; poena autem Purgatorii temporalis est ; quamvis quantum ad retributionem nullus defraudari possit nisi per propriam culpam.

QUAESTIUNCULA III

Ad tertiam quaestionem dicendum, quod pueri non baptizati non detinentur in Limbo, nisi quia deficiunt a statu gratiae ; unde cum per opera vivorum, mortuorum status mutari non possit, maxime quantum ad meritum essentialis praemii vel poenae ; suffragia vivorum pueris in Limbo existentibus prodesse non possunt.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod quamvis peccatum originale sit huiusmodi quod pro eo possit aliquis ab alio iuvari, tamen animae puerorum in Limbo existentes sunt in tali statu quod iuvari non possunt : quia post hanc vitam non est tempus gratiam acquirendi.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod Augustinus loquitur de non valde malis, qui tamen baptizati sunt ; quod patet ex hoc quod praemittitur : cum ergo sacrificia sive altaris, sive quarumcumque eleemosynarum, pro baptizatis omnibus offeruntur.

QUAESTIUNCULA IV

Ad quartam quaestionem dicendum, quod suffragium de sui ratione importat quamdam auxiliationem, quae non competit ei qui defectum non patitur : nulli enim iuvari competit nisi in eo quo indigens est. Unde cum sancti qui sunt in patria, sint ab omni indigentia immunes, inebriati ab ubertate domus Dei, eis iuvari per suffragia non competit.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod huiusmodi locutiones non sunt sic intelligendae quasi sancti in gloria proficiant quantum ad se, quod eorum festa recolimus ; sed quia nobis proficit, qui eorum gloriam solemnius celebramus ; sicut ex hoc quod Deum cognoscimus vel laudamus et sic quodammodo eius gloria in nobis crescit ; nihil Deo, sed nobis accrescit.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod quamvis sacramenta efficiant quod figurant, non tamen illum effectum suum ponunt circa omne id quod figurant : alias cum figurent Christum, in ipso Christo aliquid efficerent, quod est absurdum : sed efficiunt circa suscipientem sacramentum ex virtute eius quod per sacramentum significatur : et sic non legitur quod sacrificia pro fidelibus defunctis oblata sanctis prosint ; sed quia ex meritis sanctorum qui recoluntur vel significantur in sacramento, prosunt aliis pro quibus offeruntur.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod quamvis sancti qui sunt in patria, de omnibus bonis nostris gaudeant, non tamen sequitur quod multiplicatis nostris gaudiis eorum gaudium augmentetur formaliter, sed materialiter tantum : quia omnis passio formaliter augetur secundum rationem obiecti sui. Ratio autem gaudendi in sanctis, de quibuscumque gaudent, est ipse Deus, de quo non possunt magis et minus gaudere : quia sic essentiale eorum praemium variaretur, quod consistit in hoc quod de Deo gaudent. Unde ex hoc quod bona multiplicantur, de quibus gaudendi ratio eis Deus est, non sequitur quod intensius gaudeant, sed quod de pluribus gaudeant ; et ideo non sequitur quod operibus nostris iuventur.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod non est intelligendum quod fiat oppositio mercedis vel retributionis illi beato per suffragia ab aliquo facta, sed facienti. Vel dicendum, quod ex suffragiis potest appositio mercedis fieri beato defuncto, inquantum sibi de suffragiis faciendis adhuc vivens disposuit, quod ei meritorium fuit.

ARTICULUS III

Utrum non solum orationibus Ecclesiae et sacrificio altaris et eleemosynis animae defunctorum iuventur

QUAESTIUNCULA I

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non solum orationibus Ecclesiae et sacrificio altaris et eleemosynis animae defunctorum iuventur, vel quod eis iuventur praecipue. Poena enim debet per poenam recompensari. Sed ieiunium magis est poenale quam eleemosyna vel oratio. Ergo ieiunium magis prodesset in suffragiis quam aliquod praedictorum.
Praeterea, Gregorius II tribus praedictis connumerat ieiunium, ut habetur Caus. 13, quaest. 11 : animae defunctorum quatuor solvuntur modis : aut oblationibus sacerdotum, aut orationibus sanctorum, aut carorum eleemosynis, aut ieiunio cognatorum. Ergo insufficienter ab Augustino haec enumerantur tria praedicta.
Praeterea, Baptismus est potissimum sacramentorum, maxime quantum ad effectum. Ergo Baptismus vel alia sacramenta deberent vel similiter vel magis prodesse defunctis, sicut sacramentum altaris.
Praeterea, hoc videtur ex hoc quod habetur I Cor. 15, 29 : Si omnino mortui non resurgunt, ut quid baptizantur pro illis ? Ergo Baptismus etiam valet ad suffragia defunctorum.
Praeterea, in diversis Missis est idem altaris sacrificium. Si ergo sacrificium computatur inter suffragia, et non Missa ; videtur quod tantumdem valeat quaecumque Missa pro defuncto dicatur, sive de beata virgine, sive de spiritu sancto, vel quaecumque alia ; quod videtur esse contra Ecclesiae ordinationem, quae specialem Missam pro defunctis instituit.
Praeterea, Damascenus in sermone de dormientibus, docet, ceras et oleum et huiusmodi pro defunctis offerri. Ergo non solum oblatio sacrificii altaris, sed etiam aliae oblationes debent inter suffragia mortuorum computari.

QUAESTIUNCULA II

Ulterius. Videtur quod indulgentiae quas Ecclesia largitur, etiam mortuis prosint. Primo per consuetudinem Ecclesiae quae facit praedicari crucem, ut aliquis habeat indulgentiam pro se, et duobus vel tribus, et quandoque decem animabus tam vivorum quam mortuorum ; quod esset deceptio, nisi mortuis prodessent. Ergo indulgentiae mortuis prosunt.
Praeterea, meritum totius Ecclesiae est efficacius quam meritum unius personae. Sed meritum personale suffragatur defunctis, ut patet in elargitione eleemosynarum. Ergo multo fortius meritum Ecclesiae, cui indulgentiae innituntur.
Praeterea, indulgentiae Ecclesiae prosunt illis qui sunt de foro Ecclesiae. Sed illi qui sunt in Purgatorio, sunt de foro Ecclesiae ; alias eis suffragia Ecclesiae non prodessent. Ergo videtur quod indulgentiae defunctis prosint.

Sed contra est, quia ad hoc quod indulgentiae alicui valeant, requiritur causa conveniens, pro qua indulgentiae dantur. Sed talis causa non potest esse ex parte defuncti, quia non potest aliquid facere quod sit in utilitatem Ecclesiae, pro qua causa praecipue indulgentiae dantur. Ergo videtur quod indulgentiae defunctis non prosint.

Praeterea, indulgentiae determinantur secundum arbitrium indulgentias concedentis. Si ergo indulgentiae defunctis prodesse possent, esset in potestate concedentis indulgentiam ut defunctum omnino liberaret a poena ; quod videtur absurdum.

QUAESTIUNCULA III

Ulterius. Videtur quod cultus exequiarum defuncto prosint. Damascenus enim in sermone de dormientibus inducit verba Athanasii sic dicentis : licet in aere qui in pietate consummatus est, depositus fuerit, ne renue oleum et ceras dominum invocans in sepulcro accendere ; accepta enim ista sunt Deo, et multam ab eo recipientia retributionem. Sed huiusmodi pertinent ad cultum exequiarum. Ergo cultus exequiarum prodest defunctis.
Praeterea, sicut dicit Augustinus I Lib. de Civ. Dei : antiquorum iustorum funera officiosa pietate curata sunt, et exequiae celebratae, et sepulcra provisa ; ipsique cum viverent, de sepeliendis, vel etiam ferendis suis corporibus filiis mandaverunt. Sed hoc non fecissent, nisi sepultura et huiusmodi aliquid mortuis conferrent. Ergo huiusmodi aliquid prosunt defunctis.
Praeterea, nullus facit eleemosynam circa aliquem, nisi ei proficiat. Sed sepelire mortuos computatur inter opera eleemosynarum : unde, ut Augustinus dicit I de Civ. Dei : Tobias sepeliendo mortuos Deum promeruisse teste Angelo commendatur. Ergo huiusmodi sepulturae cultus mortuis prodest.
Praeterea, inconveniens est dicere quod frustretur devotio fidelium. Sed aliqui ex devotione se in locis aliquibus religiosis sepeliri disponunt. Ergo sepulturae cultus prodest defunctis.
Praeterea, Deus pronior est ad miserandum quam ad puniendum. Sed aliquibus nocet sepultura in locis sacris, si indigni sunt ; unde dicit Gregorius : quos peccata gravia deprimunt, ad maiorem damnationis cumulum potius quam ad solutionem eorum corpora in Ecclesiis ponuntur. Ergo multo amplius dicendum est, quod sepulturae cultus prosit bonis.

Sed contra est quod Augustinus dicit in Lib. de cura pro mortuis gerenda : corpori humano quidquid impenditur, non est praesidium salutis aeternae, sed humanitatis officium.

Praeterea, Gregorius dicit ad Bonifacium archiepiscopum scribens : curatio funeris, conditio sepulturae, pompa exequiarum, magis sunt vivorum solatia quam subsidia mortuorum.
Praeterea, dominus dicit Matth. 10 : Nolite timere eos qui occidunt corpus, et post haec non habent amplius quid faciant. Sed post mortem sanctorum corpora possunt a sepultura prohiberi, sicut in ecclesiastica historia legitur factum de quibusdam martyribus Lugduni Galliae. Ergo non nocet defunctis, si eorum corpora inhumata remaneant ; ergo nec cultus sepulturae prodest.

QUAESTIUNCULA III

Respondeo : Dicendum ad primam quaestionem, quod suffragia vivorum prosunt defunctis secundum quod uniuntur viventibus caritate, et secundum quod intentio viventium refertur in mortuos ; et ideo illa opera praecipue nata sunt mortuis suffragari quae maxime ad communicationem caritatis pertinent, vel ad directionem intentionis in alterum. Ad caritatem autem sacramentum Eucharistiae praecipue pertinet, cum sit sacramentum ecclesiasticae unionis, continens illum in quo tota Ecclesia unitur, et consolidatur, scilicet Christum ; unde Eucharistia est quasi quaedam caritatis origo, sive vinculum ; sed inter caritatis effectus praecipuum est eleemosynarum opus ; et ita ista duo ex parte caritatis praecipue mortuis suffragantur, scilicet sacrificium Ecclesiae, et eleemosynae. Sed ex parte intentionis directae in mortuos praecipue valet oratio ; quia oratio secundum suam rationem non solum dicit respectum ad orantem, sicut et cetera opera, sed directius ad id pro quo oratur. Et ideo ista tria ponuntur quasi praecipua mortuorum subsidia ; quamvis quaecumque alia bona ex caritate fiant pro defunctis, eis valere credenda sint.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod in eo qui satisfacit pro altero, magis est considerandum, ad hoc quod effectus satisfactionis ad alterum perveniat, id quo satisfactio unius transit in alterum, quam etiam satisfactionis poena ; quamvis ipsa poena magis expiet reatum satisfacientis, inquantum est medicina quaedam ; et ideo tria praedicta magis valent defunctis quam ieiunium.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod etiam ieiunium potest prodesse defunctis ratione caritatis et intentionis in defunctos directae ; sed tamen ieiunium in sui ratione non continet aliquid quod ad caritatem vel ad directionem intentionis pertineat ; sed haec sunt ei quasi extrinseca ; et ideo Augustinus non posuit, sed Gregorius posuit ieiunium inter suffragia mortuorum.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod Baptismus est quaedam spiritualis regeneratio ; unde sicut per generationem non acquiritur esse nisi generato, ita Baptismus non habet efficaciam nisi in eo qui baptizatur, quantum est ex opere operato ; quamvis ex opere operante vel baptizantis vel baptizati possunt aliis prodesse, sicut et cetera opera meritoria. Sed Eucharistia est signum ecclesiasticae unionis ; et ideo ex ipso opere operato eius efficacia in alterum transire potest ; quod non contingit de aliis sacramentis.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod Glossa auctoritatem istam dupliciter exponit. Uno modo sic : si mortui non resurgunt, nec etiam Christus resurrexit, ut quid etiam baptizantur pro illis ? Idest, pro peccatis, cum ipsa non dimittantur, si Christus non resurrexit : quia in Baptismo non solum passio Christi, sed etiam resurrectio operatur, quae est nostrae spiritualis resurrectionis quodammodo causa. Alio modo sic : fuerunt quidam imperiti qui baptizabantur pro his qui de hac vita sine Baptismo discesserant, putantes illis prodesse ; et secundum hoc apostolus non loquitur nisi secundum errorem aliquorum in verbis illis.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod in officio Missae non solum est sacrificium, sed etiam sunt ibi orationes ; et ideo Missae suffragium continet duo horum quae hic Augustinus numerat, scilicet orationem et sacrificium. Ex parte igitur sacrificii oblati Missa aequaliter prodest defuncto, de quocumque dicatur ; et hoc est praecipuum quod fit in Missa. Sed ex parte orationum magis prodest illa in qua sunt orationes ad hoc determinatae. Sed tamen iste defectus recompensari potest per maiorem devotionem vel eius qui dicit Missam, vel eius qui facit dici, vel iterum per intercessionem sancti cuius suffragium in Missa imploratur.

ad 6. Ad sextum dicendum, quod huiusmodi oblatio candelarum vel olei possunt prodesse defuncto, inquantum sunt eleemosynae quaedam : dantur enim ad cultum Ecclesiae, vel etiam in usum fidelium.

QUAESTIUNCULA II

Ad secundam quaestionem dicendum, quod indulgentia dupliciter alicui prodesse potest : uno modo principaliter ; alio modo secundario.

Principaliter quidem prodest ei qui indulgentiam accipit, scilicet qui facit hoc pro quo indulgentia datur, ut qui visitat limina alicuius sancti ; unde cum mortui non possint aliquid facere eorum pro quibus indulgentiae dantur, eis indulgentiae directe valere non possunt.

Secundario autem et indirecte prosunt ei pro quo aliquis facit illud quod est indulgentiae causa, quod, sicut dist. X, quaest. 1, art. 5, quaestiunc. 3, ad 2, dictum est, quandoque contingere potest, quandoque autem non potest, secundum diversam indulgentiae formam. Si enim sit talis indulgentiae forma : quicumque facit hoc vel illud, habebit tantum de indulgentia : ille qui hoc facit, non potest fructum indulgentiae in alium transferre : quia eius non est applicare ad aliquid intentionem Ecclesiae, per quam communicantur communia suffragia, ex quibus indulgentiae valent. Si autem indulgentia sub hac forma fiat : quicumque fecerit hoc vel illud, ipse et pater eius, vel quicumque ei adiunctus in Purgatorio detentus tantum de indulgentia habebit : talis indulgentia non solum vivo, sed etiam mortuo proderit. Non enim est aliqua ratio quare Ecclesia possit transferre merita communia, quibus indulgentiae innituntur, in vivos ; et non in mortuos. Nec tamen sequitur quod praelatus Ecclesiae possit pro suo arbitrio animas a Purgatorio liberare : quia ad hoc quod indulgentiae valeant, requiritur causa conveniens indulgentias concedendi, ut supra, dist. XX, dictum est.

QUAESTIUNCULA III

Ad tertiam quaestionem dicendum, quod sepultura adinventa est et propter vivos et propter mortuos. Propter vivos quidem, ne eorum oculi ex turpitudine cadaverum offendantur, et corpora foetoribus inficiantur ; et hoc quantum ad corpus : sed spiritualiter etiam prodest vivis, inquantum per hoc astruitur resurrectionis fides. Sed mortuis prosunt ad hoc quod inspicientes sepulcra memoriam retineant defunctorum, ut pro defunctis orent ; unde et monumentum a memoria nomen accepit. Dicitur enim monumentum, quia monet mentem, ut dicit Augustinus in I de Civ. Dei, et in Lib. de cura pro mortuis gerenda. Paganorum tamen error fuit, quod ad hoc sepultura mortuo prosit, ut eius anima quietem accipiat : non enim credebant prius animam quietem posse accipere quam corpus sepulturae daretur ; quod omnino ridiculum et absurdum est. Sed quod ulterius sepultura in loco sacrato mortuo prodest, non quidem est ex ipso opere operato, sed magis ex ipso opere operante, dum scilicet vel ipse defunctus, vel alius, corpus eius tumulari in loco sacro disponens, patrocinio alicuius sancti eum committit, cuius precibus per hoc credendus est adiuvari, et etiam patrocinio eorum qui loco sacro deserviunt, qui pro apud se tumulatis frequentius et specialius orant. Sed illa quae ad ornatum sepulturae exhibentur, prosunt quidem vivis inquantum sunt vivorum solatia ; sed possunt et defunctis prodesse, non quidem per se, sed per accidens ; inquantum scilicet, per huiusmodi, homines excitantur ad compatiendum, et per consequens ad orandum ; vel inquantum ex sumptibus sepulturae vel pauperes fructum capiunt, vel Ecclesia decoratur : sic enim Sap. 4, sepultura inter ceteras eleemosynas computatur.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod oleum et cera ad sepulcra defunctorum perlata, per accidens defuncto prosunt : vel inquantum Ecclesiae offeruntur, sive pauperibus dantur, vel inquantum huiusmodi in reverentiam Dei fiunt ; unde verbis praemissis subiungitur : oleum enim et cera holocaustum sunt.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod ideo sancti patres de suis corporibus tumulandis curaverunt, ut ostenderent corpora mortuorum ad Dei providentiam pertinere ; non quod corporibus mortuis aliquis sensus insit, sed propter fidem resurrectionis astruendam, ut patet per Augustinum in I de Civ. Dei ; unde etiam voluerunt in terra promissionis sepeliri, ubi credebant Christum nasciturum et moriturum ; cuius resurrectio nostrae resurrectionis est causa.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod quia caro est pars naturae hominis, naturaliter homo ad carnem suam afficitur, secundum illud Ephes. 5, 29 : Nemo carnem suam unquam odio habuit. Unde secundum istum naturalem affectum inest viventi quaedam sollicitudo quid etiam post mortem de eius corpore sit futurum ; doleretque, si aliquid indignum corpori suo evenire praesentiret ; et ideo illi qui hominem diligunt, ex hoc quod affectui eius quem diligunt, conformantur, circa eius carnem curam humanitatis impendunt. Ut enim dicit Augustinus in I de Civ. Dei : si paterna vestis, si annulus, ac si quid huiusmodi tanto carius sunt posteris, quanto erga parentes maior affectus ; nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta, gestamus. Unde et inquantum affectui hominis satisfacit sepeliens eius corpus, cum ipse in hoc sibi satisfacere non potest, eleemosynam ei facere dicitur.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod fidelium devotio, ut Augustinus dicit in Lib. de cura pro mortuis gerenda, suis caris in locis sacris providens sepulturam, in hoc non frustratur quod defunctum suum suffragio sanctorum committit, ut dictum est.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod sepultura in loco sacro impio defuncto non nocet, nisi quatenus hanc sepulturam sibi indignam propter humanam gloriam procuravit.

ARTICULUS IV

Utrum suffragia quae fiunt pro uno defuncto magis proficiant ei pro quo fiunt quam aliis

QUAESTIUNCULA I

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod suffragia quae fiunt pro uno defuncto, non magis proficiunt ei pro quo fiunt, quam aliis. Lumen enim spirituale est magis communicabile quam lumen corporale. Sed lumen corporale, scilicet candelae, quamvis accendatur pro uno, tamen aequaliter omnibus prodest qui simul commorantur, quamvis pro eis candela non accendatur. Ergo cum suffragia sint quaedam spiritualia lumina, quamvis pro uno specialiter fiant, non magis valerent ei quam aliis in Purgatorio existentibus.
Praeterea, sicut in littera dicitur, secundum hoc suffragia mortuis prosunt, quia cum viverent hic, sibi ut postea possent prodesse, meruerunt. Sed aliqui magis meruerunt ut suffragia sibi prodessent quam illi pro quibus fiunt. Ergo eis magis prosunt ; alias eorum meritum frustraretur.
Praeterea, pro pauperibus non fiunt tot suffragia quot pro divitibus. Si ergo suffragia facta pro aliquibus, eis solum, vel magis eis quam aliis valerent, pauperes essent deterioris conditionis ; quod est contra sententiam domini, Luc. 6, 20 : Beati pauperes, quoniam vestrum est regnum Dei.

Sed contra, iustitia humana exemplatur a divina iustitia. Sed iustitia humana, si aliquis debitum pro aliquo solvit, eum solum absolvit. Ergo cum ille qui suffragia facit, quodammodo solvat debitum eius pro quo facit, ei soli proderit.

Praeterea, sicut homo faciens suffragia quodammodo satisfacit mortuo, ita et interdum aliquis pro vivo potest satisfacere, ut supra, dist. XX, quaest. 1, art. 2, quaestiunc. 3, in corp., dictum est. Sed quando aliquis satisfacit pro vivo, satisfactio illa non computatur nisi illi pro quo facta est. Ergo et suffragia faciens, ei soli prodest pro quo facit.

QUAESTIUNCULA II

Ulterius. Videtur quod suffragia facta pro multis tantumdem valeant singulis ac si pro unoquoque singulariter fierent. Videmus enim quod ex lectione quae uni legitur, nihil ei deperit, si simul et alii legatur. Ergo et eadem ratione nihil deperit ei pro quo fit suffragium, si ei aliquis connumeretur ; et ita si pro pluribus fiat, tantum valet singulis ac si pro unoquoque singulariter fieret.
Praeterea, secundum communem usum Ecclesiae videmus, quod cum Missa pro aliquo defuncto dicitur, simul etiam orationes illic adiunguntur pro aliis defunctis. Hoc autem non fieret, si ex hoc defunctus pro quo Missa dicitur, aliquod detrimentum reportaret. Ergo idem quod prius.
Praeterea, suffragia, praecipue orationum, innituntur divinae virtuti. Sed apud Deum sicut non differt iuvare per multos vel per paucos, ita non differt iuvare multos vel paucos. Ergo quantum iuvaretur unus ex una oratione, si pro eo tantum fieret ; tantum iuvabuntur singuli multorum, si eadem oratio pro multis fiat.

Sed contra, melius est plures iuvare quam unum. Si ergo suffragium pro multis factum tantum valeret singulis ac si pro uno tantum fieret ; videtur quod Ecclesia non debuit instituisse ut pro aliquo singulariter Missa vel oratio fieret ; sed quod semper diceretur pro omnibus fidelibus defunctis ; quod patet esse falsum.

Praeterea, suffragium habet finitam efficaciam. Ergo distributum in multos, minus prodest singulis quam prodesset si fieret pro uno tantum.

QUAESTIUNCULA III

Ulterius. Videtur quod tantum valeant suffragia communia illis pro quibus specialia non fiunt, quantum illis pro quibus fiunt, valent specialia et communia simul. Unicuique enim secundum propria merita reddetur in futuro. Sed ille pro quo non fiunt suffragia, meruit ut tantum iuvaretur post mortem, quantum ille pro quo fiunt specialia. Ergo tantum iuvabitur per communia, quantum ille per specialia et communia.
Praeterea, inter Ecclesiae suffragia praecipuum est Eucharistia. Sed Eucharistia, cum contineat totum Christum, habet quodammodo efficaciam infinitam. Ergo una oblatio Eucharistiae quae communiter pro omnibus fit, valet ad plenam liberationem eorum qui sunt in Purgatorio ; et ita tantum iuvant communia suffragia sola, quantum iuvant specialia et communia simul.

Sed contra est quod duo bona uno sunt magis eligenda. Ergo suffragia communia et specialia magis prosunt ei pro quo fiunt, quam communia tantum.

QUAESTIUNCULA I

Respondeo : Dicendum ad primam quaestionem, quod circa hoc fuit duplex opinio.

Quidam enim, ut Praepositinus, dixerunt, quod suffragia pro uno aliquo facta, non magis prosunt ei pro quo fiunt, sed eis qui sunt magis digni ; et ponebat exemplum de candela quae accenditur pro aliquo divite ; quae non minus aliis prodest qui cum eo sunt quam ipsi diviti, et forte magis, si habeant oculos clariores ; et etiam de lectione, quae non magis prodest ei pro quo legitur quam aliis qui simul cum eo audiunt, sed forte aliis magis qui sunt sensu capaciores. Et si eis obiiceretur, quod secundum hoc Ecclesiae ordinatio esset vana, quae specialiter pro aliquibus orationes instituit, dicebant, quod hoc Ecclesia fecit ad excitandas devotiones fidelium, qui promptiores sunt ad facienda specialia suffragia quam communia, et ferventius etiam pro suis propinquis orant quam pro extraneis.

Alii e contrario dixerunt, quod suffragia magis valent pro quo fiunt. Utraque autem opinio secundum aliquid veritatem habet. Valor enim suffragiorum potest pensari ex duobus. Valent enim uno modo ex virtute caritatis, quae facit omnia bona communia ; et secundum hoc verum est quod magis valent ei qui magis caritate est plenus, quamvis pro eo specialiter non fiant ; et sic valor suffragiorum attenditur magis secundum quamdam interiorem consolationem, secundum quod unus in caritate existens, de bonis alterius delectatur post mortem, quantum ad diminutionem poenae : post mortem enim non est locus acquirendi gratiam vel augmentandi, ad quod valent nobis in vita opera aliorum ex virtute caritatis. Alio modo suffragia valent ex hoc quod per intentionem unius alteri applicantur ; et sic satisfactio unius alteri computatur ; et hoc modo non est dubium quod magis valent ei pro quo fiunt, immo sic ei soli valent. Satisfactio enim proprie ad poenae dimissionem ordinatur ; unde quantum ad dimissionem poenae praecipue valet suffragium ei pro quo fit ; et secundum hoc secunda opinio plus habet de veritate quam prima.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod suffragia prosunt per modum luminis, inquantum a mortuis acceptantur ; et ex hoc quamdam consolationem recipiunt, et tanto maiorem, quanto maiori caritate sunt praediti. Sed inquantum suffragia sunt quaedam satisfactio per intentionem facientis translata in alterum, non sunt similia lumini, sed magis solutioni alicuius debiti. Non autem est necesse ut si debitum pro uno solvitur, quod ex hoc aliorum debitum solvatur.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod istud meritum est conditionale, quo sibi meruerunt : hoc enim modo sibi meruerunt ut sibi prodessent, si pro eis fierent ; quod nihil aliud fuit quam facere se habiles ad recipiendum. Unde patet quod non directe meruerunt illud iuvamen suffragiorum ; sed per merita praecedentia se habilitaverunt, ut fructum suffragiorum susciperent : et ideo non sequitur quod meritum eorum frustretur.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod nihil prohibet divites quantum ad aliquid esse melioris conditionis quam pauperes, sicut quantum ad expiationem poenae ; sed hoc quasi nihil est, comparatum possessioni regni caelorum, in qua pauperes melioris conditionis esse ostenduntur per auctoritatem inductam.

QUAESTIUNCULA II

Ad secundam quaestionem dicendum, quod si valor suffragiorum consideretur secundum quod valent ex virtute caritatis unientis membra Ecclesiae ; suffragia pro multis facta tantum singulis prosunt ac si pro uno tantum fierent : quia caritas non minuitur, si dividatur effectus eius in multos ; immo magis augetur ; et similiter etiam gaudium, quando pluribus est commune, fit maius, ut dicit Augustinus VIII Confess. ; et sic de uno bono facto non minus laetantur multi in Purgatorio quam unus. Si autem consideretur valor suffragiorum inquantum sunt satisfactiones quaedam per intentionem facientis translatae in mortuos ; tunc magis valet suffragium alicui quod pro eo singulariter fit, quam quod pro eo communiter fit, et multis aliis. Sic enim effectus suffragii dividitur ex divina iustitia inter eos pro quibus suffragia fiunt. Unde patet quod haec quaestio dependet ex prima ; et ex hoc etiam patet quare institutum sit ut suffragia specialia in Ecclesia fiant.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod suffragia, ut sunt satisfactiones quaedam, non prosunt per modum actionis, sicut doctrina prodest, quae, sicut et omnis alia actio, effectum habet secundum dispositionem recipientis ; sed valent per modum solutionis debiti, ut dictum est ; et ideo non est simile.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod quia suffragia pro uno facta aliquo modo etiam aliis prosunt, ut ex dictis patet ; ideo cum pro uno Missa dicitur, non est inconveniens ut pro aliis etiam orationes fiant. Non enim ad hoc dicuntur aliae orationes ut satisfactio unius suffragii determinetur ad alios principaliter, sed ut illis oratio pro eis specialiter fusa prosit.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod oratio consideratur et ex parte orantis, et ex parte eius qui oratur, et ex utroque effectus eius dependet ; et ideo, quamvis divinae virtuti non sit magis difficile absolvere multos quam unum, tamen huiusmodi orantis oratio non est ita satisfactoria pro multis sicut pro uno.

QUAESTIUNCULA III

Ad tertiam quaestionem dicendum, quod huiusmodi etiam solutio dependet ex solutione primae quaestionis. Si enim suffragia specialiter pro uno facta, indifferenter omnibus valent, tunc omnia suffragia sunt communia ; et ideo tantum iuvabitur ille pro quo non fiunt specialia, quantum ille pro quo fiunt, si sit aequaliter dignus. Si autem suffragia pro aliquo facta non indifferenter omnibus prosint, sed eis maxime pro quibus fiunt, tunc non est dubium quod suffragia communia et specialia simul plus valent alicui quam communia tantum ; et ideo Magister duas opiniones in littera tangit. Unam quae dicit, quod aequaliter prosunt diviti communia et specialia, et pauperi communia tantum : quamvis enim ex pluribus unus iuvetur quam alter, non tamen plus iuvatur. Aliam autem tangit, cum dicit, quod ille pro quo fiunt suffragia, consequitur faciliorem absolutionem, sed non pleniorem : quia uterque finaliter ab omni poena liberabitur.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod sicut ex dictis patet, iuvamen suffragiorum non cadit directe sub merito et simpliciter, sed quasi sub conditione ; et ideo ratio non sequitur.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod quamvis virtus Christi, quae continetur sub sacramento Eucharistiae, sit infinita, tamen determinatus est effectus ad quem illud sacramentum ordinatur ; unde non oportet quod per unum altaris sacrificium tota poena eorum qui sunt in Purgatorio expietur, sicut etiam nec per unum sacrificium quod aliquis homo offert, liberatur a tota satisfactione debita pro peccatis ; unde et quandoque plures Missae in satisfactionem unius peccati iniunguntur. Credibile tamen est, quod per divinam misericordiam si aliquid de specialibus suffragiis supersit his pro quibus fiunt, ut scilicet eis non indigeant ; aliis dispensetur, pro quibus non fiunt, si eis indigeant ; ut patet per Damascenum in sermone de dormientibus sic dicentem : Deus tamquam iustus commetietur impotenti possibilitatem ; tamquam sapiens vero defectuum commutationem negotiabitur : quae quidem negotiatio attenditur quod id quod deest uni, alter supplet.

QUAESTIO III

PROOEMIUM

Deinde quaeritur de orationibus sanctorum, quibus pro nobis orant ; et circa hoc quaeruntur tria :

Utrum sancti orationes nostras cognoscant ;
Utrum debeamus omnes interpellare ad orandum pro nobis ;
Utrum orationes eorum pro nobis fusae semper exaudiantur ;
Utrum autem possimus sanctos orare, et utrum sancti qui sunt in patria, orent pro nobis, habitum est supra, dist. XV.

ARTICULUS I

Utrum sancti orationes nostras cognoscant

Ad primum sic proceditur. Videtur quod sancti orationes nostras non cognoscant. Isa. 43, 16 : Pater noster es, et Abraham nescivit nos, et Israel ignoravit nos. Glossa Augustini dicit, quia mortui et sancti nesciunt quid agant vivi, etiam eorum filii ; et sumitur ab Augustino in Lib. de cura pro mortuis gerenda, ubi hanc auctoritatem inducit ; et sunt haec verba Augustini, ibidem : si tanti patriarchae quid erga populum ab eis procreatum ageretur ignoraverunt, quomodo mortui vivorum rebus atque actibus cognoscendis adiuvandisque miscentur ? Ergo sancti orationes nostras cognoscere non possunt.
Praeterea, IV Reg., 22, 20, dicitur ad Iosiam regem : idcirco, quia scilicet flevisti coram me, colligam te ad patres tuos [...] ut non videant oculi tui mala omnia quae inducturus sum in locum istum. Sed in hoc nullo modo per mortem Iosiae subventum fuisset, si post mortem genti suae quid eveniret cognosceret. Ergo sancti mortui actus nostros non cognoscunt, et ita non intelligunt orationes nostras.
Praeterea, quanto aliquis est in caritate perfectior, tanto magis proximo in periculis subvenit. Sed sancti in carne viventes proximis, et maxime sibi coniunctis, in periculis et consulunt et auxiliantur manifeste. Cum ergo post mortem sint multo maioris caritatis ; si facta nostra cognoscerent, multo amplius suis caris sibi coniunctis consulerent et auxiliarentur in necessitatibus : quod facere non videntur. Ergo non videtur quod actus nostros et orationes cognoscant.
Praeterea, sicut sancti post mortem vident verbum, ita et Angeli, de quibus dicitur Matth. 18, 10 : Angeli eorum semper vident faciem Patris mei. Sed Angeli verbum videntes non propter hoc omnia cognoscunt, cum a nescientia minores a superioribus purgentur, ut patet per Dionysium in VI cap. Eccl. Hierarch. Ergo nec sancti, quamvis verbum videant, in eo nostras orationes cognoscunt, et alia quae circa nos aguntur.
Praeterea, solus Deus est inspector cordium. Sed oratio praecipue in corde consistit. Ergo solius Dei est orationes cognoscere ; non ergo sancti orationes nostras cognoscunt.

Sed contra, super illud Iob 14, 21 : Sive nobiles fuerint filii eius, sive ignobiles, non intelliget ; dicit beatus Gregorius XII Lib. Moral. : hoc de animabus sanctis sentiendum non est ; quia quae intus omnipotentis Dei claritatem vident, nullo modo credendum est quod sit foras aliquid quod ignorent. Ergo ipsi orationes sibi factas cognoscunt.

Praeterea, Gregorius in II Dialog. : animae videnti creatorem angusta est omnis creatura. Quantumlibet enim de luce creatoris aspexerit, breve fit eis omne quod creatum est. Sed hoc maxime impedire videretur quod animae sanctorum orationes, et alia quae circa nos aguntur, cognoscant, quia a nobis distant. Cum ergo distantia illa non impediat, ut ex praedicta auctoritate patet, videtur quod animae sanctorum cognoscant orationes nostras, et ea quae hic aguntur.
Praeterea, si ea quae circa nos aguntur, non cognoscerent ; nec pro nobis orarent, quia defectus nostros ignorarent. Sed hic est error Vigilantii, ut Hieronymus dicit in epistola contra eum. Ergo sancti ea quae circa nos aguntur, cognoscunt.

Respondeo : Dicendum, quod divina essentia est sufficiens medium cognoscendi omnia ; quod patet ex hoc quod Deus videndo suam essentiam omnia intuetur. Non tamen sequitur quod quicumque essentiam Dei videt, omnia cognoscat, sed solum qui essentiam comprehendit ; sicut nec principio aliquo cognito consequens est omnia cognosci quae ex principio consequuntur, nisi tota virtus principii comprehendatur. Unde cum animae sanctorum divinam essentiam non comprehendant, non est consequens ut omnia cognoscant quae per essentiam divinam cognosci possunt ; unde etiam de quibusdam inferiores Angeli a superioribus edocentur, quamvis omnes essentiam divinam videant. Sed unusquisque beatus tantum de aliis rebus necessarium est ut in essentia divina videat, quantum perfectio beatitudinis requirit, ut homo habeat quidquid velit, nec aliquid inordinate velit, sicut infra, dist. XLIX, qu. 2, art. 5, habetur. Hoc autem recta voluntate quilibet vult ut ea quae ad ipsum pertinent cognoscat ; unde cum nulla rectitudo sanctis desit, volunt cognoscere ea quae ad ipsos pertinent ; et ideo oportet quod illa in verbo cognoscant. Hoc autem ad eorum gloriam pertinet quod auxilium indigentibus praebeant ad salutem ; sic enim Dei cooperatores efficiuntur, quo nihil est divinius, ut Dionysius dicit, III cap. Eccles. Hierarch. Unde patet quod sancti cognitionem habeant eorum quae ad hoc requiruntur ; et sic manifestum est quod in verbo cognoscunt vota et orationes et devotiones hominum qui ad eorum auxilium confugiunt.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod verbum Augustini est intelligendum de cognitione naturali animarum separatarum ; quae quidem cognitio in sanctis viris non est obtenebrata, sicut est in peccatoribus : non autem loquitur de cognitione in verbo, quam constat Abraham, eo tempore quo haec dicta sunt per Isaiam, non habuisse, cum ante passionem Christi nullus ad visionem Dei pervenerit.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod sancti etsi post vitam cognoscant quae hic geruntur, non tamen credendum est quod afficiantur doloribus, cognitis adversitatibus eorum quos hic in saeculo dilexerunt ; ita enim repleti sunt gaudio beatitudinis quod dolor in eis locum non invenit ; unde si cognoscant suorum infortunia post mortem, nihilominus eorum dolori consulitur, si ante huiusmodi infortunia de hoc saeculo subtrahuntur. Sed forte animae non glorificatae dolorem aliquem sentirent, si incommoda suorum carorum perciperent. Et quia anima Iosiae non statim glorificata fuit a corpore egressa, quantum ad hoc ex hac ratione Augustinus concludere nititur quod animae mortuorum non habent cognitionem de factis viventium.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod animae sanctorum habent voluntatem plenarie conformem divinae voluntati, etiam in volito ; et ideo quamvis affectum caritatis ad proximum retineant, non tamen eis aliter auxilium ferunt quam secundum quod per divinam iustitiam vident esse dispositum. Et tamen credendum est quod multum proximos iuvent, pro eis apud Deum intercedendo.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod quamvis videntes verbum non sit necessarium omnia in verbo videre ; vident tamen ea quae ad perfectionem pertinent beatitudinis eorum, ut dictum est.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod cogitationes cordium solus Deus per seipsum novit ; sed tamen alii cognoscere possunt quatenus eis revelatur vel per visionem verbi, vel quocumque alio modo.

ARTICULUS II

Utrum debeamus sanctos orare ad interpellandum pro nobis

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non debeamus sanctos orare ad interpellandum pro nobis. Nullus enim amicos alicuius interpellat ad orandum pro se, nisi quatenus apud eos credit facilius gratiam obtinere. Sed Deus est in infinitum magis misericors quolibet sancto ; et sic eius voluntas facilius inclinatur ad nos exaudiendum quam voluntas alicuius sancti. Ergo videtur superfluum esse constituere sanctos mediatores inter nos et Deum, ut ipsi pro nobis intercedant.
Praeterea, si eos ad orandum pro nobis interpellare debemus, hoc non est nisi quia scimus eorum orationem esse Deo acceptam. Sed quanto aliquis est sanctior inter sanctos, tanto eius oratio est magis Deo accepta. Ergo semper deberemus superiores sanctos pro nobis intercessores constituere ad Deum, et nunquam minores.
Praeterea, Christus secundum etiam quod homo, dicitur sanctus sanctorum, et ei secundum quod homo orare competit. Sed nunquam Christum ad orandum pro nobis interpellamus. Ergo nec alios sanctos interpellare debemus.
Praeterea, quicumque rogatus ab aliquo pro eo intercedit, preces ipsius ei repraesentat apud quem pro eo intercedit. Sed superfluum est aliquid repraesentare ei cui sunt omnia patentia. Ergo superfluum est quod sanctos pro nobis intercessores constituamus ad Deum.
Praeterea, illud est superfluum quod fit propter aliquid quod sine eo eodem modo fieret vel non fieret. Sed similiter sancti orarent pro nobis vel non orarent, sive nos oremus eos, sive non oremus ; quia si sumus digni ut pro nobis orarent, etiam nobis eos non orantibus, pro nobis orarent ; si autem sumus indigni, etiam si petamus, pro nobis non orant. Ergo interpellare eos ad orandum pro nobis videtur omnino superfluum.

Sed contra est quod dicitur Iob 5, 1 : Voca ergo si est qui tibi respondeat, et ad aliquem sanctorum convertere. Vocare autem nostrum, ut Gregorius ibidem dicit, est humili Deum prece deposcere. Ergo cum volumus orare Deum, debemus ad sanctos converti, ut orent pro nobis ad Deum.

Praeterea, sancti qui sunt in patria, magis sunt accepti Deo quam in statu viae. Sed sanctos qui sunt in via, constituere debemus interpellatores pro nobis ad Deum exemplo apostoli, qui dicebat Rom. 15, 30 : Obsecro vos fratres per dominum nostrum Iesum Christum, et per caritatem spiritus sancti, ut adiuvetis me in orationibus vestris pro me ad Deum. Ergo et nos multo fortius petere debemus a sanctis qui sunt in patria, ut nos iuvent orationibus ad Deum.
Praeterea, ad hoc est communis consuetudo Ecclesiae, quae in litaniis sanctorum orationem petit.

Respondeo : Dicendum, quod iste ordo est divinitus institutus in rebus, secundum Dionysium, ut per media ultima reducantur in Deum. Unde cum sancti qui sunt in patria, sint Deo propinquissimi, hoc divinae legis ordo requirit, ut nos qui manentes in corpore peregrinamur a domino, in eum per sanctos medios reducamur ; quod quidem contingit, dum per eos divina bonitas suum effectum diffundit. Et quia reditus noster in Deum respondere debet processui bonitatum ipsius ad nos ; sicut mediantibus sanctorum suffragiis Dei beneficia in nos deveniunt, ita oportet nos in Deum reduci, ut iterato beneficia eius sumamus mediantibus sanctis ; et inde est quod eos intercessores pro nobis ad Deum constituimus, et quasi mediatores, dum ab eis petimus quod pro nobis orent.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod sicut non est propter defectum divinae potentiae quod mediantibus secundis causis agentibus operatur, sed est ad complementum ordinis universi, et ut eius bonitas multiplicius diffundatur in res, dum res ab ea non solum suscipiunt bonitates proprias, sed insuper quod aliis causa bonitatis existant ; ita etiam non est propter defectum misericordiae ipsius quod oporteat eius clementiam per orationes sanctorum pulsare, sed est ad hoc ut ordo praedictus conservetur in rebus.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod quamvis superiores sancti sint magis Deo accepti quam inferiores, utile tamen est etiam minores sanctos interdum orare ; et hoc propter quinque rationes. Primo ex hoc quod aliquis quandoque habet maiorem devotionem ad sanctum minorem quam ad maiorem ; ex devotione autem maxime dependet orationis effectus. Secundo propter fastidium tollendum, quia assiduitas unius rei fastidium parit ; per hoc autem quod diversos sanctos oramus, quasi in singulis novus fervor devotionis excitatur. Tertio, quia quibusdam sanctis datum est in aliquibus specialibus causis praecipue patrocinari, sicut sancto Antonio ad ignem infernalem. Quarto, ut honor debitus omnibus exhibeatur. Quinto, quia plurium orationibus quandoque impetratur quod unius oratione non impetraretur.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod oratio est actus quidam : actus autem sunt particularium suppositorum ; et ideo si diceremus, Christe ora pro nobis, nisi aliquid adderetur, videremur hoc ad personam Christi referre ; et ita videretur esse consonum vel errori Nestorii, qui distinxit in Christo personam filii hominis a persona filii Dei ; vel errori Arii, qui posuit personam filii minorem patre. Unde ad hos errores evitandos Ecclesia non dicit, Christe ora pro nobis, sed Christe audi nos, vel miserere nobis.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod sicut infra dicetur, non dicuntur sancti preces nostras Deo repraesentare quasi ei incognita manifestent ; sed quia eas exaudiri a Deo petunt, vel de eis divinam consulunt veritatem, quid scilicet secundum eius providentiam fieri debeat.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod ex hoc ipso aliquis efficitur dignus ut sanctus aliquis pro eo oret, quod ad ipsum cum pura devotione in sua necessitate recurrit ; et ita non est superfluum quod sanctos oremus.

ARTICULUS III

Utrum orationes sanctorum pro nobis ad Deum fusae, semper exaudiantur

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod orationes sanctorum pro nobis ad Deum fusae, non semper exaudiantur. Si enim exaudirentur, maxime exaudirentur sancti de his quae ad eos pertinent. Sed de his non exaudiuntur ; unde dicitur Apocalyps. 6, quod martyribus petentibus vindictam his qui sunt super terram, dictum est ut requiescerent adhuc tempus modicum, donec impleretur numerus fratrum suorum. Ergo multo minus exaudiuntur de his quae ad alios pertinent.
Praeterea, Hierem. 15, 1 : Si steterint Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum. Ergo sancti non semper exaudiuntur, cum pro nobis orant ad Deum.
Praeterea, sancti in patria aequales Dei Angelis esse commemorantur, ut patet Matth. 22. Sed Angeli non semper exaudiuntur in suis orationibus quas fundunt ad Deum ; quod patet ex hoc quod habetur Daniel. 10, 12, ubi dicitur : ego veni propter sermones tuos : princeps autem regni Persarum restitit mihi viginti et uno diebus. Non autem venerat in adiutorium Danielis Angelus qui loquebatur, nisi a Deo liberationem eorum petendo ; et non est impetrata orationis eius impletio. Ergo nec etiam alii sancti orantes pro nobis apud Deum semper exaudiuntur.
Praeterea, quicumque oratione impetrat aliquid, quodammodo meretur illud. Sed illi qui sunt in patria, non sunt in statu merendi. Ergo non possunt suis orationibus nobis aliquid impetrare apud Deum.
Praeterea, sancti per omnia conformant voluntatem suam voluntati divinae. Ergo non volunt nisi quod sciunt Deum velle. Sed nullus orat nisi quod vult. Ergo non orant pro eo nisi quod sciunt Deum velle. Sed hoc quod Deus vult, fieret eis etiam non orantibus. Ergo eorum orationes non sunt efficaces ad aliquid impetrandum.
Praeterea, orationes totius caelestis curiae, si aliquid impetrare possunt, efficaciores essent quam omnia praesentis Ecclesiae suffragia. Sed multiplicatis suffragiis praesentis Ecclesiae factis pro aliquo in Purgatorio existente, totaliter absolveret a poena. Cum ergo sancti qui sunt in patria, eadem ratione orent pro illis qui sunt in Purgatorio, sicut et pro nobis aliquid impetrant ; illos qui sunt in Purgatorio totaliter orationes eorum a poena absolverent ; quod falsum est, quia sic suffragia Ecclesiae pro defunctis facta superflua essent.

Sed contra est quod habetur II Machab. ult., 14 : Hic est qui multum orat pro populo et pro universa civitate, Hieremias propheta Dei. Et quod eius oratio sit exaudita, patet per hoc quod sequitur, quod extendit Hieremias dexteram, et dedit Iudae gladium dicens : accipe sanctum gladium munus a Deo in quo deiicies adversarios populi Dei.

Praeterea, Hieronymus in epistola contra Vigilantium : dicis in libello tuo, quod dum vivimus, mutuo orare pro nobis possumus ; et hoc postea improbat, dicens sic : si apostoli et martyres adhuc in corpore constituti possunt orare pro ceteris quando pro se adhuc debent esse soliciti ; quanto magis post coronas, victorias, et triumphos.
Praeterea, ad hoc est consuetudo Ecclesiae quae frequenter petit ut sanctorum orationibus adiuvetur.

Respondeo : Dicendum, quod sancti dupliciter dicuntur orare pro nobis. Uno modo oratione expressa, dum votis suis aures divinae clementiae pro nobis pulsant ; alio modo oratione interpretativa, scilicet per eorum merita, quae in conspectu Dei existentia non solum eis cedunt ad gloriam, sed sunt nobis etiam suffragia et orationes quaedam ; sicut etiam sanguis Christi pro nobis effusus dicitur veniam petere. Utroque autem modo sanctorum orationes sunt, quantum est in ipsis, efficaces ad impetrandum quod petunt ; sed ex parte nostra potest esse defectus, quod non assequamur fructum orationum ipsorum, secundum quod pro nobis orare dicuntur ex hoc quod merita ipsorum nobis proficiunt ; sed secundum quod orant pro nobis, votis suis nobis aliquid postulando, semper exaudiuntur, quia non volunt nisi quod Deus vult, nec petunt nisi quod volunt fieri : quod autem Deus simpliciter vult, impletur, nisi loquamur de voluntate antecedente, secundum quam vult omnes homines salvos fieri, quae non semper impletur. Unde nec est mirum, si etiam quod sancti volunt per hunc modum voluntatis, interdum non impletur.

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod illa oratio martyrum non est aliud quam eorum desiderium de obtinenda stola corporis : et societate sanctorum qui salvandi sunt, et consensus quo consentiunt divinae iustitiae punienti malos ; unde Apoc. 6, super illud : Usquequo Domine etc., dicit Glossa : desiderant maius gaudium et consortium sanctorum, et iustitiae Dei consentiunt.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod dominus loquitur ibi de Moyse et Samuele secundum statum quo fuerunt in hac vita ; ipsi enim leguntur pro populo orantes irae Dei restitisse, ut Glossa interlinearis dicit ; et tamen si illo tempore fuissent, non potuissent orationibus Deum placare ad populum propter populi illius malitiam ; et hic est intellectus litterae.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod pugna bonorum Angelorum non intelligitur ex hoc quod apud Deum contrarias orationes funderent ; sed quia contraria merita ex diversis partibus ad divinum examen referebant, divinam sententiam expectantes ; et hoc est quod Gregorius dicit XVII Moral., exponens praedicta verba Danielis : sublimes spiritus gentibus principantes nequaquam pro iniuste agentibus decertant, si eorum facta recte iudicantes examinant ; cumque uniuscuiusque gentis vel culpa vel iustitia ad supernae curiae solium ducitur, eiusdem gentis praepositus vel obtinuisse in certamine, vel non obtinuisse perhibetur ; quorum tamen omnium una victoria est super se opificis voluntas summa ; quam dum semper aspiciunt, quod obtinere non valent, nequaquam volunt ; unde nec petunt. Ex quo et patet quod orationes eorum semper audiuntur.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod licet sancti non sint in statu merendi sibi postquam sunt in patria, sunt tamen in statu merendi aliis, vel potius ex merito praecedenti alios iuvandi : hoc enim apud Deum viventes meruerunt, ut eorum orationes exaudirentur post mortem. Vel dicendum, quod oratio ex alio meretur, et ex alio impetrat. Meritum enim consistit in quadam adaequatione actus ad finem propter quem est, qui ei quasi merces redditur ; sed orationis impetratio innititur liberalitati eius qui rogatur, quod tamen ipse non meruit : et ita quamvis sancti non sint in statu merendi, tamen non sequitur, quod non sint in statu impetrandi.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod sicut ex auctoritate Gregorii inducta patet, sancti non volunt, vel Angeli, nisi quod in divina voluntate conspiciunt ; et ita etiam nihil aliud petunt : nec tamen eorum oratio est infructuosa : quia, sicut dicit Augustinus in Lib. de praedestinatione sanctorum, orationes sanctorum praedestinatis prosunt, quia forte praeordinatum est ut orationibus intercedentium salventur ; et ita etiam Deus vult ut orationibus sanctorum impleatur illud quod sancti vident eum velle.

ad 6. Ad sextum dicendum, quod suffragia Ecclesiae sunt pro defunctis quasi quaedam satisfactiones viventium vice mortuorum ; et secundum hoc mortuos a poena absolvunt, quam non solverunt. Sed sancti qui sunt in patria, non sunt in statu satisfaciendi ; et ideo non est simile de eorum orationibus, et de suffragiis Ecclesiae.

EXPOSITIO TEXTUS

Cum facta fuerit resurrectio, bonorum gaudium amplius erit et cetera. Hoc intelligendum est materialiter, quia de pluribus gaudebunt ; sed non formaliter, quia non magis gaudebunt, ut dictum est. Sed de hoc magis infra dicetur, dist. XLIX. Nam qui sine fide operante per dilectionem, eiusque sacramentis, de corpore exierunt, frustra illis a suis huiusmodi pietatis officia impenduntur. Secundum hoc videtur quod suffragia Ecclesiae non prosunt catechumenis in fide Ecclesiae decedentibus ; cum tamen illi sint in statu salutis, ut patet ex dictis supra, dist. IV.

Et dicendum, quod licet non susceperint sacramenta Ecclesiae actu, susceperunt tamen voto, quod pro facto computatur, cum deest facultas. Mediocriter malis suffragantur et cetera. Ista verba a diversis diversimode exponuntur. Illi enim qui dicunt suffragia Ecclesiae prodesse existentibus in Inferno, dicunt alios esse mediocriter bonos, et alios mediocriter malos. Dicunt enim valde malos esse eos qui sine fide et sacramentis Ecclesiae decesserunt ; et his dicunt nihil prodesse suffragia : sed mediocriter malos eos qui cum fide et sacramentis Ecclesiae, in peccato tamen mortali, decesserunt ; quibus, secundum eos, valent suffragia ad poenae mitigationem, non autem ad poenae solutionem. Sed valde bonos dicunt illos qui sine criminali decedentes, statim evolant ; qui suffragiis non indigent : mediocriter vero bonos qui cremabilia secum ferunt, et in Purgatorio detinentur ; et his dicunt prodesse suffragia ad plenam absolutionem. Qui vero dicunt suffragia non prodesse his qui sunt in Inferno, dicunt eosdem esse mediocriter malos et mediocriter bonos. Omnes enim qui sunt in Inferno valde malos dicunt ; qui vero in patria valde bonos ; eos vero qui sunt in Purgatorio dicunt mediocriter bonos, inquantum deficiunt a perfectione bonitatis ; sed et mediocriter malos, inquantum deficiunt a perfecta malitia, quae est peccatum mortale. His autem suffragia quandoque prosunt ad mitigationem poenae, quandoque ad plenam absolutionem, secundum differentiam quantitatis cremabilium et suffragiorum ; et haec expositio est convenientior. Iniuria est pro martyre in Ecclesia orare. Hoc videtur contra illud quod supra dictum est, quod orationes pro valde bonis sunt gratiarum actiones.

Et dicendum, quod superior auctoritas loquitur, quando incertum est nobis, quando sint valde boni, pro quibus oratur ; hic autem Augustinus loquitur, quando certum est qui sunt valde boni : sic enim qui pro eis orat, quodammodo eos indigentes ostendit, et sic eis iniuriam facit.

Aestimo eum quasi per ignem transeuntem et cetera. Hic ponuntur duo auxilia : quorum unum adiuvabit illos qui in fine mundi invenientur per modum satisfactionis, scilicet ignis quo facies mundi purgabitur : poterit enim esse ut intensio poenae suppleat quidquid deest ad temporis brevitatem ; et praecipue cum sit probabile quod pauca cremabilia sint habituri, utpote purgati per terrorem futuri iudicii ex signis praecedentibus praeostensi. Aliud autem est ex vi caritatis, scilicet merita et intercessiones sanctorum, quae eis suffragantur virtute caritatis. Sive consulendo quid faciat et cetera. Istud consilium nihil est aliud quam conversio eorum ad Deum, ut ab eo illuminationem percipiant de agendis.

Distinctio XLV — Livre IV — Thomas d'Aquin

Thomas d'Aquin - Livre IV