DISTINCTIO XXXII

 

QUAESTIO 1

 

PROOEMIUM

Postquam ostendit qualiter originale peccatum trahatur a parentibus, hic ostendit qualiter per Baptismum dimittatur ; et dividitur in partes duas :

in prima ostendit, secundum quid originale in Baptismo tollatur et secundum quid maneat ;

in secunda inquirit, quae sit causa illius concupiscentiae quae per Baptismum non tollitur, sed post Baptismum manet, ibi : praeterea solet quaeri, utrum concupiscentia quae per Baptismum remanet (...) ex Deo auctore sit, vel ex alio.

 

Prima dividitur in duas :

in prima ostendit quomodo per Baptismum originale remittatur quantum ad animam ;

in secunda inquirit, utrum etiam purgetur homo a foeditate carnis, ibi : solet quaeri, utrum ipsa caro in Baptismo ab illa foeditate purgetur quam in conceptione ex concupiscentia libidinosa contraxit.

Prima dividitur in tres :

in prima movet dubitationem ;

in secunda ponit solutionem, ostendens quod duobus modis originale dicitur, ibi : sed licet remaneat concupiscentia post Baptismum, non tamen dominatur et regnat sicut ante ;

in tertia modos magis explicat et auctoritatibus confirmat, ibi : duplici ergo ratione peccatum originale dicitur dimitti in Baptismo.

Et primo ostendit quod originale peccatum per Baptismum solvi dicitur, inquantum reatus eius tollitur ;

secundo quod solvi dicitur, inquantum concupiscentia ipsa mitigatur, ibi : deinde idem ipse ostendit, eo modo etiam dimitti in Baptismo quia Baptismi gratia concupiscentia ipsa mitigatur.

 

Praeterea solet quaeri, utrum concupiscentia quae post Baptismum remanet (...) ex Deo auctore sit, vel ex alio. Hic inquirit, utrum concupiscentiae remanentis post Baptismum Deus sit causa, et concupiscentia illa simul cum reatu et infectione maculae trahatur ; ideo circa hoc tria facit :

primo inquirit, utrum illius concupiscentiae Deus sit auctor ;

secundo inquirit, utrum divinae iustitiae hoc conveniens sit, ut pro peccato parentis, natus reatum poenae incurrat, ibi : solet etiam quaeri, qua iustitia teneatur illo peccato anima innocens a Deo creata ;

tertio inquirit, quomodo divinam sapientiam deceat ut eius opus, scilicet anima, statim in sua creatione inficiatur, ibi : si vero quaeritur et cetera.

 

Circa secundum duo facit :

primo determinat principalem quaestionem : et quia reatus sequitur voluntarium in peccato, sine quo nullus ad poenam obligatur,

ideo secundo ostendit quomodo originale peccatum necessarium et voluntarium dici possit, ibi : illud etiam non immerito quaeri potest.

Circa tertium tria facit :

primo ostendit quomodo divinam sapientiam deceat hoc quod anima statim macula originali inficitur ex corporis sui coniunctione ; secundo inquirit, utrum anima aliquando in sui puritate permaneat, qualem Deus creavit, an statim in primordio suae creationis maculetur, ibi : hoc a quibusdam quaeri solet ;

tertio inquirit, supposito quod non, utrum una anima alteri ex ipsa sui creatione in bonitate naturali praeferatur, ibi : illud ergo non incongrue quaeri solet. Hic est duplex quaestio.

Primo, quomodo per Baptismum originale divinitus tollatur.

Secundo, de causa eius, utrum etiam similiter divinitus hoc sit quod homo originale incurrat.

Circa primum quaeruntur tria :

1. Utrum culpa originalis per Baptismum solvatur ;
2. Utrum poena originalem culpam consequens post Baptismum remaneat ;
3. Utrum originalis concupiscentia in quibusdam maior, et in quibusdam minor inveniatur.

 

ARTICULUS 1

Utrum peccatum originale tollatur per Baptismum

Ad primum sic proceditur.

1. Videtur quod per Baptismum originalis culpa non tollatur. Privatio enim non tollitur, nisi habitus oppositus restituatur. Sed originalis iustitia, cuius privatio est originale peccatum, per Baptismum non restituitur, cum non remaneat debitus ordo inferiorum virium ad rationem. Ergo nec originale peccatum per Baptismum tollitur.
2. Praeterea, in Baptismo est duplex res : una quae est res et signum, scilicet character ; et alia quae est res tantum, scilicet gratia. Si ergo Baptismus peccatum originale delet, aut hoc erit virtute characteris quem imprimit, aut virtute gratiae quam confert. Si virtute characteris, cum igitur characterem consequantur etiam ficte accedentes, sequeretur quod eis etiam originalis culpa dimitteretur ; et sic aliquis in mortali existens peccato, a culpa aliqua purgaretur : quod est inconveniens. Si autem virtute gratiae, gratia autem post Baptismum frequenter per peccatum mortale amittitur ; ergo oporteret quod originale per quodlibet sequens mortale rediret. Sed peccatum originale non nisi per Baptismum potest purgari. Ergo oporteret quod quandocumque aliquis de peccato mortali poenitentiam agit, simul etiam contra peccatum originale baptizaretur.
3. Praeterea, sicut se habet actus in peccato actuali ut materialiter deformitati substans ; ita etiam concupiscentia in originali, ut supra dictum est. Sed non potest esse quod deformitas peccati tollatur manente actu peccati : quia tales actus sunt qui bene fieri non possunt. Ergo et manente tali concupiscentia, non potest originalis culpa deleri.
4. Si dicatur, quod non manet intensa, sed diminuitur ; contra. Magis et minus non diversificant speciem. Sed poena et culpa nominant diversas species mali. Ergo non potest esse ut intensa concupiscentia sit culpa, et remissa sit tantum poena.
5. Si dicatur, quod non solvitur nisi quantum ad reatum ; contra. Reatus consequitur deformitatem culpae : quia ad hoc poena infligitur, ut culpae deformitas ordinetur per poenam, quae in se deordinata est. Si ergo originale peccatum quantum ad deformitatem maculae non tollitur, videtur quod nec etiam quantum ad reatum solvi possit.
6. Praeterea, quales sunt habitus, tales actus reddunt, ut in II Eth. dicitur. Sed concupiscere, quod procedit ex concupiscentia inordinata, est peccatum post Baptismum sicut et ante. Ergo et ipsa concupiscentia per Baptismum rationem culpae non amittit.

 

Sed contra, Rom. 6, 7 : Qui mortuus est peccato, iustificatus est a delicto. Sed baptizatus per Baptismum commoritur et consepelitur Christo, ut ibidem apostolus dicit. Ergo oportet quod per Baptismum omne peccatum praeteritae vitae deleatur, nisi effectus Baptismi ex parte baptizati impediatur.

2. Praeterea, non potest aliquis esse simul filius gratiae et filius irae. Sed per originale peccatum nascimur filii irae, ut Ephes. 2, 3 : Eramus natura filii irae ; per Baptismum autem regeneramur in filios gratiae. Ergo non potest esse quod post Baptismum originalis culpa remaneat.

 

Respondeo dicendum, quod de remissione culpae originalis oportet nos loqui proportionaliter ad remissionem culpae actualis. Ex actu enim peccati duplex effectus in peccante relinquitur, scilicet privatio gratiae ex ratione aversionis a fine, et dispositio quaedam ad similem actum, quam actus peccati inducit ex ratione conversionis ; et ex hoc ipso quod gratia privatus est propria voluntate, reatum poenae incurrit ; unde, gratia sibi restituta, simul et macula illa tollitur, quae in defectu gratiae consistebat, et obligatio ad poenam, quae reatus dicitur ; dispositio vero ex actu peccati inducta non ex toto statim tollitur, sed minuitur, inquantum gratia inclinat ad contrarium illius dispositionis ; sed postmodum per consuetudinem bonorum operum etiam illa dispositio tollitur, et in contrarium mutatur. Similiter etiam ex actu naturae, qui est carnis propagatio, relinquitur quaedam dispositio inclinans ad malum in ipsa natura generati, quae concupiscentia vel fomes dicitur ; et ex hoc ipso quod illa naturae corruptio in se virtutem peccati, ex quo causata est, continens, personam attingit, ipsam indignam Dei gratia efficit ; unde relinquitur macula et defectus gratiae in anima ; et per hoc etiam ad reatum poenae obligatur, ut scilicet praemio illo careat quod gratiae debebatur.

Per Baptismum autem gratia confertur : cuius virtute illa infectio ab homine tollitur quae ex natura in personam devolvebatur ; et secundum hoc anima purgatur a macula culpae, et per consequens solvitur reatus poenae. Illa autem dispositio ad malum quae fomes et concupiscentia dicitur, non ex toto tollitur ; quia illa dispositio sequitur conditionem naturae ; Baptismus autem non purgat naturam, nisi quantum pertinet ad infectionem personae ; et ideo illa dispositio ex toto non tollitur usque ad statum beatitudinis, quo natura perfecte curabitur ; sed tamen dispositio illa per Baptismum minuitur, inquantum gratia quam quis in Baptismo consequitur, in contrarium inclinat ei ad quod fomes disponebat ; et ita virtus fomitis in nobis minuitur per auxilium gratiae.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod in originali iustitia erat aliquid quasi formale, scilicet ipsa rectitudo voluntatis, et secundum hoc sibi opponitur culpae deformitas. Erat in ea etiam aliquid quasi materiale, scilicet ordo rectitudinis impressus in inferioribus viribus ; et quantum ad hoc opponitur sibi concupiscentia et fomes. Quamvis ergo non restituatur originalis iustitia quantum ad id quod materiale in ipsa erat, restituitur tamen quantum ad rectitudinem voluntatis, ex cuius privatione ratio culpae inerat : et propter hoc id quod culpae est, tollitur per Baptismum ; sed aliud poenale remanet.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod Baptismus virtute gratiae quam confert, ex qua rectitudo voluntatis causatur, originalem culpam delet ; non tamen sequitur quod, subtracta gratia, originalis culpa redeat. Cum enim omnium peccatorum mortalium genera hoc commune habeant quod gratiam tollunt ; non tamen omnium est una macula, sed diversae, secundum quod defectus gratiae ad diversas causas refertur ; unde defectus gratiae ex actu luxuriae proveniens, est macula illius peccati, et sic de aliis. Unde non redit macula peccati alicuius, quantumcumque gratia subtrahatur, nisi per reiterationem causae. Causa autem per quam macula originalis relinquebatur in anima, erat ipsa propagatio humanae naturae quam impossibile est reiterari circa eumdem hominem ; et ideo macula originalis redire non potest. Sed defectus ille gratiae qui per peccatum mortale incidit, erit macula vel luxuriae, vel homicidii, et sic de aliis.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod non eodem modo se habet concupiscentia et, fomes ad originalem maculam, sicut actus peccati ad maculam actualem ; concupiscentia enim etsi quodammodo ad maculam originalem materialiter se habeat, non tamen est causa eius secundum quod in eodem subiecto inveniuntur ; sed actus peccati causat actualem maculam : et ideo non potest contingere ut actus maneat, et macula vel reatus transeat ; sicut in originali, manente concupiscentia, transit reatus et macula.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod intensio et remissio nunquam speciei diversitatem causant, sed quandoque ex speciei diversitate consequuntur : quando enim intensio et remissio super unam naturam fundantur, quae decrescit et proficit, tunc nec diversitatem speciei causant, nec ab ea causantur ; ut patet quando eadem albedo intenditur et remittitur : quandoque vero super diversas naturas intensio et remissio fundatur ; et tunc intensio et remissio, ex diversitate speciei proveniunt ; sicut diciturangelus homine intelligentior, et sicut dicitur color illustratus visibilior quam sine lumine, quia lumen est illud per quod efficitur visibile in actu. Ita etiam intensio et remissio fomitis super diversam naturam fundatur : dicitur enim intensus, secundum quod ad suum formale coniungitur, quod est defectus iustitiae ; et remissus, secundum quod a tali defectu separatur.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod sicut transit reatus, ita etiam macula transit ; unde hoc concedendum est quod obiectio concludit.

ad 6. Ad sextum dicendum, quod etiam in peccatis actualibus contingit dispositionem peccati remanere gratia adveniente : et tunc si ex dispositione illa aliquis actus sequatur, peccati rationem habebit ; quamvis dispositio illa quae actum causat culpa non esset : ita etiam quamvis concupiscere, quod est actus fomitis, post Baptismum sit culpa, non tamen oportet quod fomes post Baptismum sub ratione culpae remaneat : nec oportet esse similitudinem inter actum et habitum, sicut culpae ad culpam ; sed ex parte conversionis, ut actus ad illud obiectum terminetur ad quod habitus inclinabat.

 

ARTICULUS 2

Utrum poena peccati originalis debeat manere post Baptismum

Ad secundum sic proceditur.

1. Videtur quod poena originalis peccati post Baptismum remanere non debeat. Iniustum enim est ut sine culpa aliquis puniatur. Sed per Baptismum originalis culpa tollitur, ut dictum est. Ergo iniustum esset quod poena remaneret.
2. Praeterea, iustitia gratuita potentior est quam originalis. Sed originali iustitia manente in anima, nihil poenale in ea erat, nec rebellio carnis ad spiritum, nec etiam corruptio vel passibilitas. Cum ergo per Baptismum gratuita iustitia conferatur, videtur quod poena remanere non debeat post Baptismum.
3. Praeterea, generatio spiritualis potentior est quam carnalis : quia non sicut delictum, ita et donum ; immo multo amplius, ut Rom. 5 dicitur. Sed generatio carnalis inducit corruptionem culpae et poenae. Ergo generatio spiritualis, quae est per Baptismum, utrumque tollere debet.
4. Si dicatur, quod non est ex defectu Baptismi quod poena non tollatur ; sed quia est utile et expediens, et promovens in salutem ; contra. Unumquodque iudicandum est secundum id quod per se sibi convenit, magis quam secundum id quod per accidens habetur. Sed fomes per se ad malum inclinat ; non autem nisi per accidens in bonum promovet, inquantum aliquis resistendo coronatur, vel secundum quod aliquis humilior redditur. Ergo magis esset expediens homini fomitem non habere quam quod ipsum habeat.
5. Praeterea, gratia quae in Baptismo confertur, fomitem diminuit. Sed augmentata causa, crescit effectus. Ergo si maior gratia infundatur, fomes plus minorabitur. Ergo tantum poterit gratia augmentari quod fomes ex toto tollatur.

 

Sed contra, Galat. 5, 17 : Caro concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem ; et tamen illis loquitur qui per Baptismum renati erant. Ergo per Baptismum talis rebellio non tollitur. Hoc etiam habetur per illud Rom. 7, 17 : Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, idest fomes peccati, ut Glossa dicit.

2. Praeterea, ex concupiscentia parentis procedit originale in prolem, ut supra dictum est. Si ergo baptizatus concupiscentiam fomitis non haberet post Baptismum, nullus in peccato originali filium generaret : et hoc supra improbatum est a Magistro. Ergo Baptismus concupiscentiam non tollit ex toto.

 

Respondeo dicendum, quod peccatum originale est primo et per se infectio naturae, et per consequens inficit personam, secundum quod dispositio naturae in personam redundat ; et secundum hoc duplex poena originali debetur. Una inquantum personam inficit, scilicet carentia divinae visionis : visio enim divina actum quemdam designat ; actus autem omnis personae est, quia actus individuorum sunt, ut philosophus dicit ; unde et carentia visionis ad personam referenda est, cum opposita sint circa idem. Alia poena debetur sibi inquantum naturam inficit, sicut necessitas moriendi, passibilitas, rebellio carnis ad spiritum, et huiusmodi : quae omnia ex principiis naturae causantur, et speciem totam consequuntur, nisi miraculose aliter contingat.

Dicendum est ergo, quod Baptismus infectionem originalis mundat, secundum quod infectio naturae in personam redundat : et ideo per Baptismum illa poena tollitur quae personae debetur, scilicet carentia divinae visionis : non autem Baptismus removet infectionem naturae, secundum quod ad naturam per se refertur ; sed hoc erit in patria, quando nostra natura perfectae libertati restituetur ; et ideo oportet quod remaneat illa poena post Baptismum quae culpae originali debetur secundum quod naturam inficit ; et huiusmodi est fomes, necessitas moriendi, et huiusmodi.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod secundum hoc quod culpa deletur, etiam poena sibi respondens tollitur, ut ex dictis patet, et ideo nihil iniustum consequitur.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod in omni effectu quod per se iustitiae est, potentior est gratuita iustitia quam originalis ; sed excludere huiusmodi poenalitates, non est effectus iustitiae, inquantum iustitia est ; sed fuit effectus originalis iustitiae ratione cuiusdam accidentis sibi annexi, inquantum scilicet fuit continuata et non intercisa in natura humana : decuit enim ut sicut anima sine interruptione in Deum dirigebatur per iustitiam, ita etiam corpus animae sine interruptione totaliter obediret ; et ideo non oportet quod ille effectus gratuitae iustitiae conveniat, cum facta fuerit interruptio rectitudinis humanae naturae ad Deum.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod generatio spiritualis efficacior est in eo ad quod ordinatur, quam generatio corporalis. Generatio autem corporalis terminatur per se ad naturam, quia forma est terminus generationis ; sed generatio spiritualis terminatur ad perfectionem personae, quae est per gratiam ; et ideo plus mundat generatio spiritualis personam, quam generatio corporalis inficere possit. Generatio enim corporalis non potest inficere personam nisi infectione originalis ; sed generatio spiritualis purgat personam a culpa originali et actuali. Sed huiusmodi defectus poenales principia naturae consequuntur, ut dictum est ; unde se habet magis generatio corporalis ad eos inducendum, quam generatio spiritualis ad eos curandum.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod simpliciter loquendo melius esset homini fomite carere quam ipsum habere : constat enim quod ex abundantia gratiae fit in aliquibus quod a fomite liberantur. Sed quo ad aliquid, et quantum ad aliquem statum hominis, expedit fomitem habere, ne in superbiam elatus cadat : et hoc etiam obiectio concludebat.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod quantumcumque de gratia baptismali in Baptismo infundatur, nunquam tamen potest hoc efficere ut ex toto tollat fomitem ; quia gratia illa non est ordinata nisi ad curandum infectionem personae ex infectione naturae procedentem. Posset tamen Deus alterius generis gratiam infundere, per quam totum tolleretur ; ut sic simul et personae et naturae infectio, gratiae cederet.

 

ARTICULUS 3

Utrum fomes inveniatur maior in uno quam in altero

Ad tertium sic proceditur.

1. Videtur quod fomes et concupiscentia in quibusdam plus et in quibusdam minus inveniatur. Multiplicata enim causa, multiplicatur effectus. Sed ex foeditate coitus infectio fomitis causatur. Cum ergo quanto magis homo a primo generante distat, tanto plures tales actus inficientes inveniantur, videtur quod semper in prole inveniatur maior infectio fomitis quam in parente.
2. Praeterea, fomes nihil aliud dicit quam pronitatem quamdam ad inordinate concupiscendum. Sed ex naturali complexione unus alio pronior nascitur ad luxuriam vel ad iram, vel ad quodlibet aliud genus peccati. Ergo unus nascitur cum maiori infectione fomitis quam alius.
3. Praeterea, ex consuetudine actuum et dissuetudine relinquitur in agente per voluntatem maior facilitas vel difficultas ad aliquid agendum. Sed contingit aliquos concupiscentiae operibus operam dantes esse, alios autem ab eis retrahi honestis exercitiis occupatos. Ergo in quibusdam invenitur fomes intensior quam in aliis.
4. Praeterea, sicut corruptio fomitis ex peccato primi parentis procedit, ita etiam et aliae poenalitates, ut passibilitas, et mortalitas, et huiusmodi. Sed aliae poenalitates semper in homine crescunt, quanto humana natura a primo parente longius recedit per successionem generationis : quia communiter dicitur, quod homines sunt nunc brevioris vitae et minoris virtutis quam antiquitus. Ergo et simili ratione corruptio fomitis magis in filiis quam in parentibus invenitur.
5. Praeterea, constat quod aliae poenalitates intenduntur et remittuntur secundum diversas complexiones corporis : ex quo causatur quod quidam sint aliis passibiliores, et brevioris vitae. Si ergo per eamdem causam invenitur in nobis fomes per quam et aliae passibilitates, videtur quod secundum diversas complexiones hominum intendatur et remittatur.

 

Sed contra, consequens naturam aequaliter invenitur in omnibus habentibus naturam. Sed fomes consequitur humanam naturam sicut corruptio eius, sicut dictum est. Ergo cum omnes homines aequaliter humanam naturam participent, videtur quod etiam aequaliter corruptionem fomitis incurrant.

2. Praeterea, aequalitas poenae debet respondere aequalitati culpae. Cum ergo non sit maior culpa originalis in uno quam in alio (quia una poena omnibus pro illa culpa debetur, scilicet carentia visionis divinae), videtur quod etiam infectio originalis non sit in uno magis quam in alio.

 

Respondeo dicendum, quod cum corruptio fomitis sit per se infectio humanae naturae, oportet idem esse iudicium de intensione eius, et de intensione humanae naturae. Natura autem ipsa potest considerari dupliciter : vel quantum ad rationem speciei ; et sic aequaliter in omnibus invenitur ; vel inquantum redundat perfectio naturae in perfectionem individui per modum quo ex principiis speciei sequuntur operationes individuorum ; et secundum hoc unus homo alio est potentior in explendis operationibus speciem concernentibus : unus enim alio promptior est ad intelligendum vel ad ratiocinandum, et sic de aliis. Similiter est etiam de corruptione fomitis : quia si consideretur secundum quod per se naturam respicit, sic proculdubio aequaliter in omnibus invenitur ; et haec est absoluta consideratio eius.

Quod enim subtrahatur rectitudo illa quae omnes vires animae in unum continebat, hoc omnibus aequaliter convenit : quia privatio, quantum in se est, non suscipit magis et minus. Sed si consideretur secundum hoc quod infectio originalis redundat in infectionem personae, inquantum potentiae sua rectitudine carentes in turpes operationes inclinant ; sic in uno est maior corruptio fomitis quam in alio, scilicet inquantum vel per naturalem complexionem, vel per consuetudinem, concupiscibilis vel irascibilis in uno est efficacior et ferventior ad suum actum quam in alio : et per hunc etiam modum fomes dicitur post Baptismum diminui, inquantum gratia retardat impetum concupiscibilis et irascibilis, in contrarios actus inclinans.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod causa inducens originale peccatum, non est actualis delectatio quae est in coitu, sed concupiscentia habitualis, quae est in generante : illa autem non potest maiorem concupiscentiam inducere in prole quam sit in parente ; quia generans generat sibi simile ; et ideo non sequitur quod post multas generationes aliquis magis sit infectus originali peccato, sed eodem modo ; sicut et omnes proprietates naturam consequentes, eodem modo in tota natura inveniuntur.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod diversitas complexionis est ex diversa dispositione materiae, quae principium individuationis est ; quae quanto magis est disposita, tanto perfectius naturam speciei consequitur, secundum quod est principium personalium operationum : et per hunc etiam modum potest esse fomes in quibusdam intensior in comparatione ad operationes quae individuo debentur ; non autem absolute prout naturam respicit.

ad 3. Et per hoc patet solutio ad tertium : quia etiam illa facilitas quae ex consuetudine relinquitur, est secundum hoc quod potentiae inclinantur ad actus individui.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod aliae passibilitates non sunt modo magis in homine quam antiquitus fuerint tempore diluvii ; unde etiam David de hominibus sui temporis loquitur : dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni. Sed verum est quod ante diluvium homines diutius vivebant, virtute divina hoc faciente ad generis humani multiplicationem.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod aliae passibilitates, ut mortalitas, et huiusmodi, non intenduntur et remittuntur ex diversitate complexionis, secundum quod naturam respiciunt (unde mortale, prout est differentia naturam speciei constituens, non recipit magis et minus), sed solum secundum quod ad consistentiam et operationes individui comparantur.

 

 

QUAESTIO 2

 

PROOEMIUM

Deinde quaeritur de causa originalis infectionis ; et circa hoc quaeruntur tria :

1. Utrum a Deo sit ;
2. Utrum divinam sapientiam deceat quod hoc modo permittit animam maculari ;
3. Utrum animae ex sua creatione sint inaequales, ut Magister in littera dicit.

 

ARTICULUS 1

Utrum infectio peccati originalis sit a Deo

Ad primum sic proceditur.

1. Videtur quod infectio originalis a Deo sit. Anima enim dum creatur, infunditur, ut Augustinus dicit. Sed anima in infusione maculatur. Ergo et in creatione ; et sic a Deo maculam habet.
2. Praeterea, Magister supra dixit, quod siangelus in primordio suae creationis malus fuisset, sequeretur Deum mali esse auctorem. Sed anima in principio suae creationis maculata est. Ergo sequitur quod illius maculae Deus sit causa.
3. Praeterea, ut Augustinus dicit, omnis poena a Deo est. Sed haec infectio, praecipue secundum quod post Baptismum remanet, poena quaedam est. Ergo a Deo est.
4. Praeterea, quidquid consequitur principia naturae, procedit ab auctore naturae. Sed huiusmodi deordinatio ex principiis naturae consequitur, ut supra dictum est, inquantum quaelibet vis naturaliter in suum obiectum tendit. Ergo a Deo, qui est auctor naturae, procedit.
5. Praeterea, nihil est ordinatum ad bonum quod a Deo non sit. Sed fomes est promovens ad bonum, maxime secundum quod post Baptismum remanet. Ergo a Deo est.

 

Sed contra, Damascenus dicit, quod Christus assumpsit quod in natura nostra plantavit. Sed corruptionem fomitis non assumpsit. Ergo fomes in natura nostra ab ipso non est.

2. Praeterea, Augustinus dicit, quod illud quo homo fit deterior, non potest esse a Deo. Sed per infectionem fomitis tota humana natura deteriorata est. Ergo talis infectio a Deo non est.

 

Respondeo dicendum, quod in infectione originalis peccati est considerare rationem culpae et poenae. Culpae siquidem rationem habet, inquantum ex voluntate inordinata primi parentis talis defectus consecutus est ; unde sicut actuale peccatum ipsius Adae, per quod voluntas eius deordinata est, non habet Deum auctorem ; ita etiam nec ab ipso est totus defectus consequens, secundum quod rationem culpae habet. Si autem consideretur secundum quod defecit ab aliqua perfectione, sic poena est ; et huiusmodi poenae quidem Deus causa est.

Sed sciendum est, quod non eodem modo est causa omnis poenae. Quaedam enim poena est per inflictionem alicuius contrarii affligentis vel corrumpentis ; et talis quidem poena est a Deo agente, a quo omnis actio, secundum quod ordinata est, et passio per consequens, principium sumit. Omnis autem poena, cum iusta sit, ordinata est. Quaedam vero poena est quae simpliciter in ablatione vel defectu consistit, sicut est subtractio gratiae, et aliquid huiusmodi ; et hae quidem poenae a Deo sunt, non quidem sicut ab agente aliquid, sed potius sicut a non influente talem perfectionem ; quia in ipso est influere et non influere ; et utriusque sua voluntas causa est. Si ergo consideretur fomes secundum quod est poena, non dicit aliquam poenam inflictam (quia supernaturalia principia non supponunt aliquid positive in homine) sed pertinet ad illud genus poenarum quod in solo defectu consistit ; ex hoc enim concupiscentia vel fomes inordinate inclinat, quia subtractum est vinculum originalis iustitiae, inferiores vires in obedientia rationis continens ; et secundum hoc dicitur huiusmodi poenae Deus causa esse, inquantum illam originalem iustitiam non confert homini nato quam primo homini creato contulerat.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod creatio et infusio, licet simul sint, respectu animae tamen differunt ; quia creatio dicitur secundum respectum ad principium a quo est anima tantum ; infusio vero dicitur secundum respectum ad duo, scilicet ad principium a quo procedit, et ad materiam quam perficit. Cum ergo dicitur, anima creatione maculatur, ablativus iste potest denotare habitudinem alicuius causae ; et sic falsa est : quia creatio animae non est causa quod maculetur ; nihil enim ex creatione anima habet quod a Deo non sit : vel potest denotare concomitantiam ; et sic vera est ; quia dum creatur, maculatur : ex quo tamen non sequitur quod Deus maculae auctor sit. Cum vero dicitur, anima infusione maculatur, si ablativus concomitantiam designat absolute, vera est ; si autem denotet habitudinem causae, duplex est : quia vel intelligitur infusio esse causa maculae ex parte principii a quo, et sic falsa est ; vel ex parte termini ad quem, et sic vera est.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod non est simile de anima et deangelo :angelus enim creatus est non ut forma alterius corporis ; unde non poterat ex parte materiae defectus incidere ; sed oportebat quod si in principio creationis, peccati maculam habuisset, hoc ex parte creantis esset : anima vero creatur ut actus cuiusdam corporis, ex cuius coniunctione potest aliquam maculam contrahere : nec sequitur quod maculae illius Deus principium sit.

ad 3. Ad tertium patet responsio per ea quae dicta sunt.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod quamvis ferri in delectabile carnis sit de natura ipsius concupiscibilis absolute consideratae, non tamen est de natura eius secundum quod est humana, idest per rationis iudicium nata ordinari, et praecipue secundum hoc quod in natura humana potuit esse talis perfectio in ratione qua concupiscibilem penitus ordinaret : et ideo quando praeter ordinem rationis in suum obiectum fertur, ex defectu quodam contingit : et causa istius defectus, inquantum culpae rationem habet, ex Deo non est, ut dictum est.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod fomes per se in malum inclinat ; sed quod in bonum promoveat, hoc est per accidens ; unde non sequitur quod quolibet modo consideratus ex Deo sit : quia ex quolibet malo aliqua bona per accidens proveniunt.

 

ARTICULUS 2

Utrum conveniat sapientiae divinae infundere animam corpori, a quo contrahat maculam

Ad secundum sic proceditur.

1. Videtur quod divinam sapientiam non deceat quod anima corpori infundatur, ex quo maculam contrahit. Nullus enim sapiens ponit thesaurum suum in loco in quo inquinatur. Sed anima pretiosissimus thesaurus Dei est, ut est imagine Dei insignita. Ergo non decet divinam sapientiam ut tali corpori infundatur ex quo maculam contrahat.
2. Praeterea, si Deus aliquem in Inferno poneret sine propria culpa, non esset decens iustitiae eius et sapientiae. Sed ex hoc quod anima ex infusione maculatur, reatum infernalis poenae incurrit. Ergo non decet Deum ut tali corpori eam infundat.
3. Praeterea, infectio spiritualis est peior quam corporalis. Sed consulitur infectis lepra corporali ut a coitu abstineant, ne filios infectos generent. Ergo multo fortius et Deus instituere debuit ut homines a carnali opere cessarent, ex quo per coitum genitos maculam originalis culpae contrahere necesse est.
4. Praeterea, nullus artifex sapiens facit tale opus ex quo sua intentio perfici non potest. Sed finis propter quem Deus fecit hominem, est ut eius beatitudine perfruatur. Cum ergo per hoc quod anima tali corpori infunditur, reatum incurrat ut visione careat Dei, videtur quod hoc sapientiam Dei non deceat.
5. Praeterea, ut Fulgentius dicit, Deus illius rei non est ultor cuius non est auctor. Ergo eadem ratione illius rei non est auctor ex qua de necessitate consequitur hoc cuius est ultor. Sed ex unione animae ad tale corpus, de necessitate sequitur infectio originalis culpae, cuius Deus est ultor. Ergo tali corpori animam unire Deum non decet.

 

Sed contra, non est decens ut Deus opera sua mutet. Sed Deus sic instituit ut homines per sexuum commixtionem generarentur, et quod corpori per coitum seminato anima infundatur. Ergo non decuit ut Deus hoc mutaret.

2. Praeterea, non est sapientis inducere maiorem defectum, ut minor defectus vitetur. Sed maior defectus esset si humanum genus non multiplicaretur, per cuius multiplicationem electorum numerus impletur, quam quod puer in culpa originali nascatur. Ergo non decet Deum ut multiplicationem naturalem humani generis cessare faciat ad originalis peccati infectionem vitandam.

 

Respondeo dicendum, quod sicut bonum gentis divinius est quam bonum unius hominis, ut in I Ethic. dicitur ; ita etiam bonum universi praepollet bono particularis rei et specialis naturae ; unde etiam defectus in universum redundans deterior est. Si autem humani generis naturalis multiplicatio tolleretur, in defectum totius universi redundaret : quia vel subtraheretur natura aliqua de universo quae ad perfectionem universi confert ; vel etiam alicui parti universi sua naturalis perfectio tolleretur, secundum quod unumquodque natum est sibi simile generare ; et utrumque in defectum universitatis redundaret ; et ideo non debuit intermitti humanae generationis processus naturalis ut infectio originalis vitaretur.

Et praeterea iste est ordo naturalis in rebus, ut posteriori remoto id quod prius est remaneat, nec ad eius remotionem tollatur, sicut quando removes vitium, remanet esse, ut in libro de causis dicitur. Bonitas autem naturalis praeexistit omni superadditae bonitati, et acquisitae et gratis collatae ; unde subtracta illa bonitate quam Deus humanae naturae gratis contulerat, scilicet originalis iustitia, non congruit ordini quem divina sapientia rebus instituit, ut aliquid eorum quae ad naturalem bonitatem pertinent immutetur ; et praecipue cum remaneat in natura facultas ad recuperandum illud quod deperditum est, vel aliquid eo excellentius.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod sicut non esset sapiens qui thesaurum in loco mundo conservabilem, in immundo reponeret ; ita esset valde insipiens qui thesaurum non aliter conservabilem, non etiam in immundo loco collocaret ; et praecipue si emundandi thesaurum possibilitas remaneret. Dico etiam, quod anima habet talem naturam ut tali corpori uniatur ; unde si tali corpori non uniretur, oporteret quod vel omnino anima non crearetur, vel quod alterius naturae esset ; et si alterius naturae esset, haec natura non esset. Unde constat quod hanc naturam conservari impossibile est nisi per hunc modum.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod poena Inferni est duplex. Quaedam est quae pro peccato actuali debetur ; et ista est corruptio alicuius boni quod etiam ex naturalibus principiis naturam humanam consequitur ; unde iniustum esset ut aliquis talem poenam subiret nisi per hoc quod propria culpa illam meruisset. Quaedam vero poena est originali debita, quae nihil subtrahit eorum quae naturae ex principiis suis debentur, sed aliquid humanam facultatem excedens tollit, ad quod tamen ordinata erat per aliquid naturae gratis collatum ; unde nulla iniuria isti homini fit, si non sibi datur quod suae naturae non debetur secundum quod eam accepit.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod lepra est corruptio illius boni quod principia naturae consequitur, et sanari non potest ; sed originalis infectio est corruptio illius boni quod principia naturae non sequitur et curabilis est ; et ideo non est similis ratio de utroque.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod ad hoc Deus creaturam facit ut unaquaeque de sua bonitate participet quantum possibile est ; meliusque est ut secundum aliquem modum participet quam nullo modo. Dico ergo, quod quamvis illi qui in peccato originali nascuntur, sint obnoxii ut priventur illa participatione divinae bonitatis quae beatos efficit in patria : tamen participant, et facultatem participandi habent secundum modum qui possibilis naturae est secundum suorum principiorum conditionem. Unde patet quod non penitus deficit opus Dei a fine in quem ordinatum est, et praecipue cum veniendi in ulteriorem participationem facultas non tollatur.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod originali culpae debetur poena secundum hoc quod culpa est, et hoc non habet ex unione animae ad corpus, sed ex voluntate primi parentis, quod culpa sit ; unde quamvis Deus animam corpori uniat, non sequitur quod sit causa illius cuius ultor est.

 

ARTICULUS 3

Utrum animae sint aequales in sua creatione

Ad tertium sic proceditur.

1. Videtur quod animae ex sui creatione sint aequales. Differentia enim formalis diversificat speciem. Sed anima est forma corporis. Cum omnes ergo homines unius sint speciei, videtur quod ex parte animae nulla sit differentia in hominibus.
2. Praeterea, Gregorius dicit, quod omnes homines sunt natura pares. Sed dignitas rei praecipue attenditur secundum formam suam. Si ergo unus homo habet animam ex creatione anima alterius nobiliorem, unus homo etiam secundum naturam alii praeponeretur, quod est contra auctoritatem inductam.
3. Praeterea, ut in II de Generat. dicitur, idem semper est natum facere idem ; unde oportet quod ab agente uniformi sit effectus uniformis. Sed anima immediate a Deo creatur. Cum ergo in Deo nulla sit diversitas, videtur quod animae inaequales ex creatione non sint.
4. Si dicatur, quod quamvis non habeant diversitatem ab agente, habent tamen ex materia ; contra. Formae quae secundum diversitatem materiae diversificantur, de potentia materiae educuntur, ut in formis corporalibus patet. Sed anima rationalis non educitur de potentia materiae : quia ut in 16 de animalibus dicitur, intellectus est ab extrinseco. Ergo nec etiam ex diversitate materiae inaequalitas in animabus esse potest.
5. Praeterea, in III Metaph. philosophus dicit, quod in individuis unius speciei non est praedicatio secundum prius et posterius. Sed in diversis speciebus contingit esse huiusmodi praedicationem, ut scilicet genus de eis secundum prius et posterius praedicetur. Tunc autem praecipue videtur quod species per prius generis praedicationem recipiat, quando nobilior forma vel differentia naturam generis participat. Ergo in individuis hoc non contingit ut unus homo nobiliorem formam quam alius possideat. Ergo videtur quod nec unus homo animam ex creatione nobiliorem habeat quam alius.
6. Sed contra, in I De anima Commentator dicit, quod diversitas materiae ex diversitate formae procedit. Sed videmus in hominibus ex parte corporis magnam diversitatem, secundum quam unus alio ad bonum et malum promptior est, ut patet in diversis hominum complexionibus. Ergo oportet quod eorum animae ex sua creatione diversitatem habeant.
7. Praeterea, videmus ad sensum, quosdam homines esse melioris intellectus quam alios. Sed bonitas intellectus non potest causari ex parte corporis : quia intellectus a corpore absolutus est, ut in III De anima probatur. Ergo oportet quod hoc contingat ex diversitate quam animae a sua creatione habent.

 

Respondeo dicendum, quod de anima etangelo est duplex opinio. Quidam enim dicunt animam etangelum ex materia et forma compositum, vel ex aliquibus duobus, quae sunt partes essentiae eius : et secundum hoc potest forte aliquis modus inveniri quo assignetur differentia animarum etangelorum, ut sint plures in specie una etiam ex seipsis ; quia unitas speciei erit ex principio formali in ipsis, diversitas autem individuorum est ex diversitate materialis principii, et ex hac etiam posset in eis gradus quidam nobilitatis attendi : et hoc videntur verba Magistri sonare, qui dicit, eo modo in animabus esse differentiam quo etiam inangelis est.

Sed quia supra dictum est, secundum aliam opinionem, quia anima etangelus naturae simplices sunt, et non est in eis compositio, nisi ex esse et quod est ; ideo oportet quod quaecumque differentia in eis est ex seipsis, sit differentia formalis, et speciei diversitatem inducens : et propter hoc etiam tactum est, quod inangelis tot sunt species quot individua ; et ideo non est possibile ut diversitas animarum ponatur ad modum illum quo distinguuntur gradus in natura angelica, cum omnes animae rationales unius speciei sint, differunt autem numero solo. Omnis autem talis diversitas ex materia causatur ; et ideo cum anima non habeat materiam partem sui, oportet quod diversitas et distinctio gradus in animabus causetur ex diversitate corporis ; ut quanto corpus melius complexionatum fuerit, nobiliorem animam sortiatur : cum omne quod in aliquo recipitur, per modum recipientis sit receptum : et hoc quidem duplici signo patet. Primo ex his quae diversi generis sunt : quia unumquodque invenitur tanto nobilius genus animae participare, quanto corpus eius ad nobilius genus complexionis pertingit, ut in hominibus, brutis, et plantis. Unde etiam in his quae sunt unius generis, ex hoc contingit diversitas animarum, quod est in corporibus diversitas : et hoc etiam patet ex signo boni intellectus, quod philosophus in II De anima dat intelligere, dicens, eos qui sunt boni tactus et molles carne, aptos mente esse. Bonitas autem tactus ex aequalitate complexionis contingit : quia oportet ut instrumentum tactus inter contraria tangibilia sit medium ; et quanto magis pervenit ad medium, tanto melior erit tactus. Unde patet quod ex diversitate corporis animarum diversitas resultat.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod diversitas formalis est duplex. Quaedam quae est formae per se, secundum id quod ad rationem formae pertinet : et talis diversitas formae, diversitatem speciei inducit. Est autem quaedam diversitas formae non per se, sed per accidens, ex diversitate materiae resultans, secundum quod in materia melius disposita dignius forma participatur ; et talis diversitas speciem non diversificat : et haec est diversitas animarum.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod Gregorius loquitur de paritate et imparitate quae attenditur secundum dominium et subiectionem ; quia unus homo ex natura sua non habet quod dominetur alii. Unde patet quod non est ad propositum.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod quamvis Deus sit agens in quo nulla est diversitas, tamen quia per voluntatem agit, potest multiformes effectus producere pro libito suae voluntatis. Sed hoc esse non potest quod aliqua in specie convenientia, in forma habeant diversitatem : quia haec contradictionem implicant ; et ideo oportet quod diversitas quae est in animabus eiusdem speciei, in diversitatem materiae reducatur.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod quamvis anima rationalis non educatur de potentia materiae, tamen creatur in materia, ut actus ipsius ; et ideo oportet quod in ea per modum materiae recipiatur.

ad 5. Ad quintum dicendum, sicut ad primum.

ad 6.. Ad sextum dicendum, quod diversitas materiae potest accipi dupliciter. Vel diversitas partium speciei, idest partium specie differentium, sive formaliter, ut manus, pes, et huiusmodi ; et talis diversitas causatur ex parte formae : quia ex hoc quod forma est talis, oportet quod corpus sit sibi sic dispositum. Est autem quaedam diversitas materialis tantum, quae ad speciem non pertinet, sed ad individuum tantum ; et ista redundat ex materia in formam, et non e converso.

ad 7. Ad septimum dicendum, quod quamvis intellectus sit absolutus a corpore quantum ad propriam operationem, quae corporali organo non expletur : tamen coniunctionem habet ad corpus dupliciter : scilicet ex parte essentiae animae, quae forma corporis est, et ex parte inferiorum potentiarum, ex quibus intellectus recipit ; et per istum modum diversitas corporis in diversitatem intellectus redundat.

 

EXPOSITIO TEXTUS

Ut post dominari non valeat. Videtur ex hoc quod aliquis eundo post concupiscentias, dominium originalis peccati revocet ; et ita ex actuali peccato culpa originalis redit.

Sed dicendum, quod per peccatum actuale dupliciter dominium concupiscentiae revocatur : tum quia gratia tollitur, quae impetum concupiscentiae mitigabat ; tum quia per peccatum actuale pronitas in peccatum augetur. Neutro autem modo originale redit, ut ex praedictis patet : quia etsi gratia subtrahitur, non tamen per actum originis ; unde non originalis macula, sed actualis consequitur. Similiter etiam nec ex hoc quod pronitas per consuetudinem augetur : quia hoc non pertingit ad id quod naturae est, quam per se originale respicit ; sed personam consequitur ex actibus personalibus relicta.

Praetereat reatu, et maneat actu. Actus non sumitur hic pro operatione : quia sic originale peccatum in actu non consistit ; sed per modum quo actus contra potentiam dividitur, ut id quod iam praesens est, actu esse dicatur ; sicut caecitas in actu esse dicitur, quando aliquis actu caecus est.

Quibusdam videtur quod sicut anima a reatu purificatur, ita et caro ab illa pollutione purgatur.

Utraque opinio vera est secundum aliquid intellecta : quia si accipitur pollutio carnis quantum ad hoc quod personam respicit, sic in Baptismo mundatur ut iam per illam pollutionem anima illius hominis infici non possit ; inquantum vero respicit naturam, sic non purgatur, quia infectio illa in prolem ex actu naturae propagatur. Non tamen, ut aiunt, fit praeiudicium veritati. Verum est, si intelligatur de veritate fidei, quia contrarium fidei non est : tamen est contra veritatem quam ratio adinvenire potest, et experientia docet. Quia cum infunditur corpori, condelectatur carni. Hoc non potest esse : quia illa delectatio aut diceret operationem aliquam ; et sic esset peccatum actuale, ut Magister dicit : aut diceret naturalem inclinationem, qua anima corpori coniungitur, et in hoc non potest esse peccatum : quia quod naturale est malum esse non potest.