DISTINCTIO XXX

 

PROOEMIUM

Postquam determinavit lapsum humanae naturae quantum ad peccatum primorum parentum ; in parte ista incipit determinare, quomodo natura humana vitiata est in posteris, et dividitur in partes duas :

in prima determinat de peccato quod a primis parentibus in posteros eorum transivit per carnis originem, scilicet de peccato originali ;

in secunda determinat de peccato quod transivit in posteros per imitationem operis, scilicet de peccato actuali, XXXIV dist. : post praedicta, de peccato actuali diligenti indagine quaedam consideranda sunt.

Prima dividitur in duas :

in prima determinat de peccato originali, ostendendo, an sit, et quid sit ;

in secunda determinat quasdam conditiones eius, XXXI dist. : nunc superest investigare, qualiter peccatum a patribus traducatur in filios.

Prima dividitur in duas :

in prima determinat de peccato originali secundum veritatem ;

in secunda excludit quasdam obiectiones, quibus peccati originalis traductio impugnatur, ibi : quod ergo ait, per inobedientiam unius multi constituti sunt peccatores, eo sensu dictum esse intelligendum est, quia ex inobedientia Adae [...] processit originale peccatum.

Prima dividitur in duas :

in prima ostendit aliquod peccatum a primis parentibus in posteros transire ;

in secunda inquirit, quid sit illud, ibi : hic primo videndum est, quod fuit illud peccatum.

Et dividitur in partes duas :

in prima inquirit an sit peccatum actuale, vel non, quod dicit apostolus per unum hominem in mundum intravisse : ostendens quod est peccatum originale, et non actuale ;

in secunda iterato inquirit, quod sit illud originale peccatum, ibi : quod diligenter investigandum est quid sit.

 

Circa primum tria facit :

primo movet quaestionem ;

secundo excludit falsam opinionem quorumdam, hoc exponentium de peccato actuali tantum, ibi : quibusdam placuit de peccato actuali Adae illud accipere ;

tertio ostendit, hoc intelligi de originali peccato, ibi : et est illud peccatum originale.

 

Quod diligenter investigandum est quid sit. Hic inquirit, quid sit peccatum originale, et dividitur in partes duas :

in prima inquirit, quid sit secundum genus moris ;

in secunda, quid sit secundum genus naturae, ibi : nunc superest videre quid sit ipsum originale peccatum.

Circa primum duo facit :

primo ponit quorumdam opinionem, qui peccatum originale reatum tantum esse dicebant, et non culpam ;

secundo ostendit peccatum originale culpam esse, ibi : sed quod originale peccatum culpa sit, pluribus sanctorum testimoniis edocetur.

 

Quod ergo ait, per inobedientiam unius multi constituti sunt peccatores, eo sensu dictum esse intelligendum est, quia ex inobedientia Adae processit originale peccatum. Hic excludit obiectiones peccatum originale impugnantes, et dividitur in duas :

in prima excludit obiectiones quae impugnant directe peccatum originale ;

in secunda excludit obiectionem quae impugnat peccatum originale quantum ad causam eius, quae est carnis traductio, ibi : ad hoc autem quod diximus, in Adam fuisse omnes homines, quidam verborum sectatores sic obiiciunt.

Circa primum duo facit :

primo excludit obiectionem Pelagii ex auctoritate procedentem ;

secundo excludit obiectiones duas Iuliani qui ratiocinando originale peccatum impugnabat, quarum prima incipit ibi : unde Augustinus Iuliano haeretico [...] respondens aperte asserit, peccatum originale ex voluntate Adae processisse.

 

Ad hoc autem quod diximus in Adam fuisse omnes homines, quidam verborum sectatores sic obiiciunt. Hic excludit obiectiones eorum qui peccatum originale impugnant ex parte causae eius, quae est carnis traductio ex uno, in quo omnes materialiter fuerunt : et circa hoc tria facit :

primo movet obiectionem ;

secundo ponit responsionem, ibi : quibus responderi potest ;

tertio ponit responsionis confirmationem, ibi : quod vero nihil extrinsecum in humani corporis naturam transeat, veritas in Evangelio significat.

 

Hic est duplex quaestio.

Prima de peccato originali.

Secunda de traductione carnis.

Circa primum quaeruntur tria :

1. An pro peccato primorum parentum, in nos isti defectus devenerunt quos sentimus, sicut necessitas moriendi, et huiusmodi, per modum quo poena consequitur culpam ;
2. Utrum defectus aliquis ex primis parentibus in nos devenire potuerit qui rationem culpae habeat ;
3. Supposito quod sic, quaeritur, quid sit originalis culpa, quae a parentibus contrahitur.

 

ARTICULUS 1

Utrum defectus quos sentimus sint nobis quasi poena pro peccato primi hominis

Ad primum sic proceditur.

1. Videtur quod defectus quos sentimus, non sint nobis quasi poena pro peccato primi hominis inflicta. Sicut enim dicit Seneca, mors est hominis natura, non poena. Inter omnes autem defectus mors maior est ; unde et finis terribilium a philosopho, in III Ethicor., dicitur. Ergo nec etiam alii defectus poenae deberent dici, qui naturam humanam consequuntur.
2. Praeterea, quaecumque inveniuntur in aliquibus ex eisdem principiis creata, secundum rationem unam in illis inveniuntur, cum ex unitate principiorum pendeat unitas rei. Sed mors, fames, sitis et huiusmodi inveniuntur ex eisdem principiis in homine ex quibus in aliis animalibus, scilicet ex pugna contrariorum, ex quibus corpus componitur. Cum igitur in aliis animalibus non sint sub ratione poenae, nec in homine tamquam poenae erunt.
3. Praeterea, non magis peccavit homo quam Angelus, immo minus, ut supra dictum est, XXI distinct. Sed Angelus per peccatum nihil amisit de bonis naturalibus sibi collatis, ut Dionysius dicit. Ergo nec homo. Si igitur de natura hominis esset ut corpus suum esset incorruptibile et impassibile, hoc per peccatum non amisisset. Cum igitur amiserit, videtur quod non fuerit naturae, sed gratiae. Ergo et privatio horum non sicut poena naturam consequitur, sed sicut naturalis defectus.
4. Praeterea, omnis virtus naturaliter tendit in suum obiectum. Sed virtutis concupiscibilis obiectum est delectabile secundum sensum. Ergo quod concupiscibilis moveatur in illud, hoc non est poena, sed hominis natura, et similiter de irascibili, et de aliis viribus. Sed ex hoc causatur pugna virium inferiorum ad superiores quod unaquaeque virtus in suum obiectum movetur. Videtur ergo quod huiusmodi pugna sit naturalis homini, et non poena eius, sicut dicitur.
5. Praeterea, nulli dicitur esse poena, si non attingat ad illud quod vires naturae suae excedit ; sicut quod homo non potest volare, non est sibi poena. Sed pertingere ad videndum Deum in sua essentia, omnes vires humanae naturae excedit, alias homo ex naturalibus in illud venire posset. Ergo nec carentia visionis divinae poena hominis dici debet ; et ita nihil eorum quae poena esse dicuntur primi peccati, rationem poenae habere videntur.
6. Sed contra, omnis passio involuntaria, poena est. Sed mors est passio maxime involuntaria, adeo quod nec senectus voluntatem non moriendi Petro abstulerit, ut Ioan. ult. in Glossa dicitur. Ergo mors et alia huiusmodi sunt poenae.
7. Praeterea, ut philosophus dicit in II De anima, actus proprius fit in propria materia ; unde oportet perfectionem perfectibili proportionatam esse. Sed anima rationalis, quae est perfectio corporis humani, secundum suam naturam incorruptibilis est. Ergo et corpus humanum naturaliter incorruptibile est. Si ergo corrumpitur, hoc erit per defectum naturae : et ita erit poena.
8. Praeterea, potentius non vincitur a minus potenti : quia agens est nobilius patiente ; ut philosophus in III De anima dicit. Sed corpus humanum est nobilius aliis inanimatis corporibus. Si ergo ab eis patiatur, hoc erit per infirmitatem naturae eius. Infirmitas autem et defectus eius quod secundum naturam in homine est, poena est. Ergo passibilitas a talibus corporibus est in homine quasi poena.

 

Respondeo dicendum, quod ea quae sunt ad finem, disponuntur secundum necessitatem finis, ut ex II Physic. patet. A finis autem ad quem homo ordinatus est, est ultra facultatem naturae creatae, scilicet beatitudo, quae in visione Dei consistit ; soli enim Deo hoc connaturale est, ut ex dictis in XXIII dist. patet. Unde oportuit naturam humanam taliter institui ut non solum haberet illud quod sibi ex principiis naturalibus debebatur, sed etiam aliquid ultra, per quod facile in finem perveniret. Et quia ultimo fini amore inhaerere non poterat, nec ad ipsum tenendum pervenire nisi per supremam partem suam, quae est mens et intellectus, seu ratio, in qua imago Dei insignita est ; ideo, ut illa pars in Deum tenderet, subiectae sunt sibi vires inferiores, ut nihil in eis accidere posset quod mentem retineret et impediret ab itinere in Deum : pari ratione corpus hoc modo dispositum est ut nulla passio in eo accidere posset per quam mentis contemplatio impediretur. Et quia haec omnia ex ordine ad finem, ut dictum est, homini inerant ; ideo facta deordinatione a fine per peccatum, haec omnia in natura humana esse desiere, et relictus est homo in illis tantum bonis quae eum ex naturalibus principiis consequuntur. Et hoc expresse Dionysius dicit, sic inquiens : proprium autem principium habens homo in generationibus corruptibilibus, merito ad principii consequentem ductus est finem ; idest, hoc ex peccato meruit ut cum ex principiis suis, ex quibus compositus est, sibi corruptio deberetur, reduceretur per peccatum ad talem finem qui suis principiis congrueret : et hoc accipitur ex hoc quod dictum est Genes. 3, 19 : Terra es, et in terram ibis.

Secundum hoc ergo dico, quod isti defectus possunt ad naturam humanam dupliciter comparari : vel ad eam, secundum quod in principiis naturalibus suis tantum consideratur, et sic proculdubio non sunt poenae eius, sed naturales defectus, sicut etiam esse ex nihilo, vel indigere conservatione, est defectus quidam naturalis omnem creaturam consequens et nulli est poena : vel ad eam, prout instituta est ; et sic proculdubio poena sunt sibi : quia etiam ex privatione eius quod gratis alicui conceditur postquam concessum est, puniri dicitur aliquis.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod Seneca et alii philosophi consideraverunt naturam humanam secundum ea quae ex principiis suis naturalibus ipsam consequuntur : statum enim illum primae conditionis scire non potuerunt, quem non nisi fides tenet ; et ideo de morte non nisi sicut de naturali defectu locuti sunt ; quamvis etiam naturalis defectus aliquo modo poena dici possit.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod alia animalia non sunt ordinata in finem qui facultatem naturalem ipsorum excedat ; et ideo in illis tantum bonis creata sunt quae eis ex principiis naturalibus debentur ; unde non est similis ratio de homine, et de aliis animalibus.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod bona naturalia debentur dupliciter. Vel prout sunt in se considerata, secundum quod naturae debentur ex propriis principiis ; et sic nec homo nec Angelus per peccatum aliquid naturalium amisit ; vel in aliquo diminutus est : quia Dionysius etiam integra data naturalia in Angelis peccantibus permanere dicit. Vel secundum quod ordinantur in finem ultimum ; et hoc modo in utroque bona naturalia diminuta sunt quidem, non penitus amissa, inquantum uterque factus est minus habilis et magis distans a finis consecutione : et propter hoc etiam homo gratuitis spoliatus dicitur et in naturalibus vulneratus, Luc. 10 in Glossa.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod quandocumque multa conveniunt ad constitutionem alicuius, alicui eorum potest aliquid secundum se convenire naturaliter secundum naturam propriam, et aliquid convenit sibi secundum naturam totius ; sicut patet de elementis in mixtionem corporis venientibus. Secundum hoc ergo dico, quod vis concupiscibilis naturale habet hoc ut in delectabile secundum sensum tendat ; sed secundum quod est vis concupiscibilis humana, habet ulterius ut tendat in suum obiectum secundum regimen rationis ; et ideo quod in suum obiectum tendat irrefrenate, hoc non est naturale sibi inquantum est humana, sed magis contra naturam eius inquantum huiusmodi : et secundum hoc rationem poenae habere potest, maxime considerata natura humana, secundum quod tota est sub regimine rationis, ut in prima conditione fuit.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod quamvis natura humana per se non possit in visionem Dei pertingere, potest tamen ad eam pervenire cum adiutorio gratiae, et ex se habet habilitatem ut in illam perveniat ; et similiter etiam ex his quae sibi gratis in prima conditione collata fuere, maiorem habilitatem habebat ; cuius habilitatis diminutio, poena est hominis, si ad institutionem eius referatur : et sic carentia divinae visionis poena dicitur, secundum quod non nominat negationem tantum, sed etiam privationem quamdam cum quadam obnoxietate, ut supra dictum est. Et quia aliae rationes videntur concludere, quod etiam humanae naturae in suis principiis consideratae isti defectus sint poena ; ideo ad eas etiam respondendum est.

ad 6. Dicendum ergo ad sextum, quod involuntariorum illa tantum rationem poenae habent quae sunt voluntati subiicibilia ; voluntas enim non tantum est possibilium, sed etiam impossibilium ; et ideo si alicui sit involuntarium illud quod potestati voluntatis non subiacet, non propter hoc rationem poenae habet, sicut quod aliquis est brevis nimis in statura, vel aliquid huiusmodi : et hoc modo mors et alia huiusmodi involuntaria sunt.

ad 7. Ad septimum dicendum, quod inter animam et corpus oportet esse proportionem, sicut potentiae ad actum, non autem sicut convenientium in eadem natura, seu proprietate : non enim oportet quod si anima est sine quantitate, etiam corpus sit huiusmodi : similiter non oportet quod si anima est incorruptibilis naturaliter, corpus etiam huiusmodi sit.

ad 8. Ad octavum dicendum, quod quamvis corpus hominis simpliciter nobilius sit corpore ignis urentis vel ferri secantis, inquantum est nobiliori forma perfectum ; nihil tamen prohibet illa corpora nobiliora esse secundum quid, inquantum scilicet hoc habent in actu quod corpus humanum habet in potentia, ut caliditatem, vel aliquid huiusmodi.

 

ARTICULUS 2

Utrum aliquis defectus veniens in nos per originem habeat rationem culpae

Ad secundum sic proceditur.

1. Videtur quod nullus defectus in nos per originem veniens, rationem culpae habere possit. Ex hoc enim aliquid culpabile vituperabile est, si malum sit, quod est in potestate eius qui de hoc culpatur : non enim vituperamur nisi ex his quae in nobis sunt, ut philosophus in III Ethic. dicit. Sed illud quod per originem trahitur non potest esse in potestate eius qui illud originaliter trahit. Ergo impossibile est quod aliquid per originem tractum rationem culpae habeat.
2. Praeterea, secundum Augustinum omne peccatum est voluntarium, adeo quod si non est voluntarium, non est peccatum. Sed illud quod per originem trahitur, non potest esse voluntarium : quia actus voluntatis originem volentis non praecedit. Ergo impossibile est aliquid per originem tractum, esse peccatum vel culpam.
3. Praeterea, nullum accidens potest traduci, nisi subiectum suum traducatur. Sed subiectum culpae est anima rationalis, quae cum non sit ex traduce, ut supra probatum est, videtur quod nec aliquid per originem tractum rationem culpae habere possit.
4. Si dicatur, quod traducitur peccatum per traductionem seminis ; contra. Nihil dat alteri vel efficit in altero quod ipsum non habet. Sed semen non potest esse subiectum infectionis culpae. Ergo nec ex eo culpa in animam devenire potest.
5. Praeterea, nobilius non patitur a minus nobili. Sed anima est nobilior corpore. Ergo corpus non potest agere in animam, inficiendo ipsam.
6. Praeterea, iniustum est ut culpa patris in filium redundet, et quod filius pro patre puniatur. Sed si ex hoc quod Adam peccavit, in omnes culpa redundaret originaliter, sequeretur filium pro transgressione patris puniri. Ergo hoc divinae iustitiae non competit.

 

Sed contra, ad Ephes. 2, 3, dicit apostolus : Eramus natura filii irae. Sed nullus est filius irae nisi per hoc quod culpam habet. Ergo homo ex ipsa nativitate culpam contrahit.

2. Praeterea, sicut dicit Anselmus, homo si perstitisset, iustitiam originalem in qua creatus est, in filios profudisset. Sed sicut se habet iustus ad iustos, ita et peccator ad peccatores. Ergo etiam quia peccavit, culpam suam in alios generando transfudit.

 

Respondeo dicendum, quod circa hanc materiam duplex error tangitur in littera. Unus est eorum qui simpliciter peccatum originale negabant, sicut error Iuliani et Pelagii : et hic error veritati fidei non consonat : quia sacramentorum necessitatem et redemptionis tollit, quae contra servitutem peccati, in qua nascimur, ordinata sunt. Alius est error eorum qui peccatum originale nomine concedentes, secundum rem negabant, dicentes, in puero nato nullam culpam esse, sed solum obligationem ad poenam ; et hoc manifeste iustitiae divinae repugnat, ut scilicet aliquis obligetur ad poenam qui culpam non habet, cum poena iuste non nisi culpae debeatur.

Et ideo his evitatis, simpliciter concedendum est, etiam culpam per originem trahi ex parentibus vitiatis in pueris natis : quod qualiter sit, investigandum est.

Sciendum est igitur, quod haec tria, defectus, malum, et culpa, ex superadditione se habent. Defectus enim simplicem negationem alicuius boni importat. Sed malum nomen privationis est ; unde carentia alicuius, etiam si non sit natum haberi, defectus potest dici ; sed non potest dici malum, nisi sit defectus eius boni quod natum est haberi ; unde carentia vitae in lapide potest dici defectus, sed non malum : homini vero mors est et defectus et malum. Culpa autem super hoc addit rationem voluntarii : ex hoc enim aliquis culpatur quod deficit in eo quod per suam voluntatem habere potuit.

Unde oportet quod secundum hoc quod aliquid rationem culpae habet, secundum hoc ratio voluntarii in ipso reperiatur. Sicut autem est quoddam bonum quod respicit naturam, et quoddam quod respicit personam ; ita etiam est quaedam culpa naturae et quaedam personae. Unde ad culpam personae, requiritur voluntas personae sicut patet in culpa actuali, quae per actum personae committitur ; ad culpam vero naturae non requiritur nisi voluntas in natura illa.

Sic ergo dicendum est, quod defectus illius originalis iustitiae quae homini in sua creatione collata est, ex voluntate hominis accidit : et sicut illud naturae donum fuit et fuisset in totam naturam propagatum, homine in iustitia persistente ; ita etiam et privatio illius boni in totam naturam perducitur, quasi privatio et vitium naturae ; ad idem enim genus privatio et habitus referuntur ; et in quolibet homine rationem culpae habet ex hoc quod per voluntatem principii naturae, idest primi hominis, inductus est talis defectus.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod peccatum originale, cum non sit vitium personae ut persona est, sed quasi per accidens, inquantum persona habet talem naturam ; ideo non oportet quod sit in potestate huiusmodi personae, hunc defectum habere vel non habere ; sed sufficit quod sit in potestate alicuius qui est natura illa : quia ex hoc quod habens aliquam naturam peccavit, natura infecta est ; et per consequens inficitur in omnibus illis qui ab illo naturam trahunt. Et ideo potest dici culpa naturae, cum aliquis in natura illa subsistens, per voluntatem defectum istum in totam naturam causaverit.

ad 2. Et per hoc etiam patet responsio ad secundum.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod peccatum originale non traducitur per traductionem sui subiecti, quod est anima rationalis, sed per traductionem seminis : quia ex quo anima patris per peccatum infecta fuit, sequitur etiam inordinatio in corpore, subtracto illo ordine quem natura instituta prius acceperat : et ita etiam ex semine illo generatur corpus tali ordine destitutum ; unde et anima quae tali corpori infunditur, deordinationem culpae contrahit ex hoc ipso quod huiusmodi corporis forma efficitur ; cum oporteat perfectionem perfectibili proportionatam esse : sicut propter aliquam corruptionem seminis contingit non tantum defectus in corpore prolis ex illo semine generatae, ut lepra, podagra, vel aliqua huiusmodi infirmitas ; sed etiam defectus in anima, ut patet in his qui a nativitate naturaliter sunt stolidi.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod licet semen non habeat in se infectionem culpae in actu, habet tamen in virtute ; sicut etiam patet quod ex semine leprosi generatur filius leprosus, quamvis in ipso semine non sit lepra in actu : est enim in semine virtus aliqua deficiens, per cuius defectum contingit defectus leprae in prole. Similiter etiam ex hoc ipso quod in semine est talis dispositio, quae privatur illa impassibilitate et ordinabilitate ad animam, quam in primo statu corpus humanum habebat, sequitur quod in prole, quae est susceptiva originalis peccati, efficiatur originale peccatum in actu.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod anima non inficitur per infectionem corporis, quasi corpore agente in animam ; sed per quamdam collimitationem unius ad alterum : quia forma recipitur in materia secundum conditionem ipsius materiae, cum omne quod est in altero, sit in eo per modum recipientis : et ideo ex hoc ipso quod corpus illa virtute privatur qua perfecte erat subiicibile animae, sequitur etiam quod anima illa virtute careat qua perfecte corpus subditum regat : et talis defectus originalis iustitiae, culpa est naturae, prout consideratur consequens ex voluntate alicuius habentis naturam, ex quo natura traducta est.

ad 6. Ad sextum dicendum, quod iniustum esset quod filius pro peccato patris poenam sentiret, nisi etiam peccatum patris in filium transiret, ut iam filius non pro peccato patris, sed pro peccato proprio, quod originaliter trahit, puniatur.

 

ARTICULUS 3

Utrum originale peccatum sit concupiscentia

Ad tertium sic proceditur.

1. Videtur quod originale peccatum non sit concupiscentia, ut in littera dicitur. Nihil enim est causa sui ipsius. Sed peccatum originale est causa concupiscentiae, ut patet ex verbis apostoli Rom. 8, 8 : Peccatum occasione accepta per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Ergo peccatum originale non est concupiscentia.
2. Praeterea, nihil naturalium potest dici peccatum vel malum. Sed concupiscibilis vis in homine est virtus naturalis. Ergo ipsa non potest dici peccatum originale. Sed ipsa est per quam homo habilis est ad concupiscendum. Ergo concupiscentia qua sumus habiles ad concupiscendum, non est peccatum originale, ut in littera dicitur.
3. Praeterea, sicut per motum concupiscibilis perturbatur iudicium rationis, ita et per motum irascibilis. Sed peccatum originale consistit in deordinatione ipsius animae, secundum quod inferiora superioribus non obediunt. Ergo non solum concupiscentia, sed simili ratione iracundia peccatum dici debet originale.
4. Praeterea, defectus qui ex origine trahitur, rationem culpae non habet, ut dictum est, nisi secundum quod ex voluntate habentis naturam consequitur. Sed multi defectus corporales ex voluntate illa consequuntur, ut necessitas moriendi, et huiusmodi. Ergo non solum concupiscentia, sed quodlibet istorum debet dici peccatum originale.
5. Praeterea, inter alia quae homo per peccatum amisit, etiam scientia illa privatus est qua in primo statu pollebat. Sed defectus scientiae ignorantia dicitur. Ergo ignorantia originale peccatum dici debet, et non solum concupiscentia.

 

Sed contra est quod dicitur in Glossa Rom. 6 : Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, idest fomes peccati. Fomes autem peccati concupiscentia est. Ergo peccatum videtur ipsa concupiscentia esse.

2. Praeterea, sicut se habet concupiscentia actualis ad actuale peccatum, ita se habet concupiscentia originalis ad originale peccatum. Sed concupiscentia actualis est ipsum actuale peccatum. Ergo et concupiscentia quae per originem trahitur, est originale peccatum.

 

Respondeo dicendum, quod in quolibet peccato est invenire aliquid quasi formale, et aliquid quasi materiale. Si enim consideremus peccatum actuale, ipsa substantia actus deordinati materialiter in peccato se habet : sed deordinatio a fine, formale in peccato est, quia ex hoc rationem mali praecipue habet ; unde dicitur, quod conversio ad bonum commutabile, est ibi sicut materiale, et aversio a bono incommutabili, est sicut formale : et hoc contingit ex hoc quod etiam in actu perfectio virtutis ex ordine ad finem est forma actus. Sicut autem peccatum actuale consistit in deordinatione actus, ita etiam peccatum originale consistit in deordinatione naturae.

Unde oportet quod ipsae vires deordinatae, vel deordinatio virium, sint sicut materiale in peccato originali ; et ipsa deordinatio a fine sit ibi sicut formale. Illa autem pars quae per se nata est coniungi fini, est ipsa voluntas, quae habet ordinem finis omnibus aliis partibus imponere ; et ideo destitutio ipsius voluntatis ab illa rectitudine ad finem quam habuit in institutione naturae, in peccato originali formale est : et hoc est privatio originalis iustitiae. Vires autem appetitus sensibilis sunt natae recipere ordinem ad finem ab ipsa voluntate, secundum quod sibi subiectae sunt ; et ideo subtractio illius vinculi quo quodammodo sub potestate voluntatis rectae detinebantur, materiale in peccato est. Ex hac autem subtractione sequitur quod unaquaeque vis in suum obiectum inordinate tendat, concupiscendo illud ; et ideo concupiscentia qua habiles sumus ad male concupiscendum, peccatum originale dicitur, quasi materiale in peccato originali existens. Est enim considerare materiale et formale in actibus moralibus sicut in rebus artificialibus, in quibus materia de toto praedicatur ; ut possit dici, cultellus est ferrum : et similiter de peccato praedicari potest illud quod est materiale in ipso ; et per hunc modum peccatum originale concupiscentia dicitur.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod concupiscentia dicitur dupliciter ; scilicet ipse actus concupiscendi et ipsa habilitas ad concupiscendum, et actus ex habilitate causatus ; unde non est inconveniens, si peccatum originale, quod concupiscentiam actualem causat, habitualis concupiscentia esse dicatur.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod differt dicere potentem et habilem : quod enim aliquis sit potens concupiscere, est ex potentia concupiscibili ; sed quod sit habilis ad concupiscendum, est ex aliquo habitu, vel ex eo quod per modum habitus se habet. Contingit enim ut etiam privatio aliqua habilitatem quamdam relinquat, in quantum privatur aliquid quod impedimentum praestare posset : et ita dicitur concupiscentia habitualis esse peccatum originale, non quidem vis concupiscibilis, neque iterum aliquis habitus qui aliquid positive dicat ; sed ipsa habilitas quae relinquitur in inferioribus viribus ad inordinate concupiscendum, ex hoc quod ab appetitu subtrahitur retinaculum rationis, quo detinebatur ne effrenate posset in sua obiecta tendere.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod concupiscentia non dicitur esse materiale in peccato, secundum quod denominatur a vi concupiscibili, quae contra irascibilem dividitur ; sed secundum quod sumitur ab appetitu sensualitatis, qui in utramque vim dividitur, scilicet irascibilem et concupiscibilem.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod ut in II Physic. dicitur, peccatum contingit in his quae ad finem ordinata sunt, secundum quod a suo fine deficiunt ; et ideo in partibus animae in illis praecipue est peccatum hominis secundum quas homo ordinatur in finem : et quia appetitus est tendens in finem, ideo in appetitu praecipue peccatum consistit. Ad finem autem hominis ordinatur appetitus rationis, qui est voluntas, immediate ; appetitus autem sensibiles mediate, inquantum scilicet ordinem finis ex voluntate rationis recipiunt, propter quod dicuntur aliqualiter rationi obaudibiles, ut philosophus dicit in fine I Ethic. ; et ideo defectus ordinis in appetitu voluntatis est formale et completivum originalis peccati, quod est privatio rectitudinis voluntatis, quae inerat secundum originalem iustitiam ; defectus autem ordinis in appetitu inferiori, est materialiter in peccato se habens ; et hoc est concupiscentia, ut dictum est : et ideo nullus alius defectus naturae ex parte rationis nec ex parte sensibilis partis originale peccatum dicitur, nisi concupiscentia sicut materiale, et privatio originalis iustitiae sicut formale.

ad 5. Ex quo patet responsio ad quintum : quia ignorantia non per se respicit voluntatem ; unde etiam defectus ille sicut et alii retinent rationem poenae sed non culpae : et si inveniatur ignorantiam originale peccatum dici, intelligendum est de ignorantia privante illam scientiam quae includitur in originali iustitia : nullus enim est iustus vel temperatus, qui non sit prudens, ut in VI Eth. dicitur : et ad hoc attendens Socrates dixit, omnem virtutem esse scientiam, et omne vitium esse ignorantiam, ut ibidem narratur.

 

 

QUAESTIO 2

 

PROOEMIUM

Deinde quaeritur de traductione carnis a parentibus, per quam originale peccatum trahitur ; et circa hoc quaeruntur duo :

1. Utrum alimentum in veritatem humanae naturae convertatur.
2. Utrum ex alimento semen decidatur.

 

ARTICULUS 1

Utrum alimentum transeat in veritatem humanae naturae

Ad primum sic proceditur.

1. Videtur quod alimentum in veritatem humanae naturae non transeat. Quidquid enim sumptum emittitur, ad veritatem humanae naturae non pertinet, quae semper eadem manet. Sed omne quod per os sumitur, in ventrem vadit, et in secessum emittitur, ut dicitur Matth. 15. Ergo nutrimentum quod per os sumitur, in veritatem humanae naturae non transit.
2. Praeterea, veritas uniuscuiusque rei est in eo quod secundum speciem est. Illud autem quod per modum nutrimenti advenit, per modum materiae se habet, ut in II de Gener. dicitur. Sed caro secundum materiam non fit caro secundum speciem, ut ex L de Gener. patet. Ergo nutrimentum in veritatem humanae naturae non transit.
3. Praeterea, illud ad veritatem humanae naturae pertinet in quo calor conveniens radicatur. Sed tale humidum, ut medici dicunt, consumptum non restauratur, ut patet in his qui tertia specie hecticae laborant, quae incurabilis est ex eo quod tale humidum non restauratur. Cum igitur omne illud in quod alimentum convertitur, post consumptionem restaurari possit, videtur quod nutrimentum in id quod proprie ad veritatem humanae naturae pertinet, non mutetur.
4. Praeterea, omne id in quod cibus convertitur, etiam per calorem continuo agentem dissolvitur, ut fluens et refluens idem iudicetur. Sed non potest esse quod totum quod est in corpore, sit fluens et refluens, ut probabitur. Ergo oportet aliquid in corpore esse manens, in quod alimentum non convertatur. Hoc autem praecipue ad veritatem humanae naturae pertinet. Ergo alimentum in id quod per se est de veritate humanae naturae, non mutatur. Probatio mediae. Si non esset aliquid permanens fixum in corpore humano, tunc contingeret quod quaelibet pars eius posset evanescere, aliquo alio in eius locum substituto ; et per eamdem rationem sic contingeret in toto sicut in qualibet eius parte. Contingeret ergo quod de illa materia quae primo fuit in corpore alicuius hominis, nihil in fine remaneret. Sed varietas individui est ex varietate materiae. Ergo non esset unus numero homo in fine vitae et in principio ; quod est absurdum.
5. Praeterea, nulla virtus naturalis debilitatur multiplicata materia sibi convenienti : sed solum per admixtionem alicuius extranei. Sed virtus conversiva in homine debilitatur in fine vitae, alias homo in infinitum posset augeri et vivere. Ergo hoc contingit per admixtionem extranei. Sed nihil admiscetur ad materiam illam in qua virtus conversiva prius fundabatur nisi quod est ex alimento generatum. Ergo hoc quod est ex nutrimento generatum est extraneum ei in quo veritas naturae fundatur, et sic idem quod prius.
6. Praeterea, natura facit unumquodque faciliori modo quo fieri potest. Deus autem multo ordinatius quam natura operatur. Cum igitur facilior modus augmentandi aliquid sit per multiplicationem materiae quam per conversionem alterius in id quod augetur, videtur quod iste modus divinae providentiae competat, ut scilicet corpus humanum augeatur nullo exteriori in illud transeunte, sed sola eius materia multiplicata ; et sic idem quod prius.
7. Praeterea, ea quae sunt unius speciei, per eamdem rationem suum complementum consequuntur. Sed quidam parvuli defuncti in resurrectione perducentur in completam quantitatem, non per multiplicationem nutrimenti sed per multiplicationem materiae. Ergo etiam hoc modo alii homines in quantitatem completam perducentur ; et sic idem quod prius.

 

Sed contra est, quia, secundum philosophum L de Generat., nihil nutrit carnem nisi quod est potentia caro. Sed omne quod est in potentia ad aliquid, mutatur in id per actionem eius quod est in actu. Ergo nutrimentum in illam carnem quae ad veritatem naturae pertinet transmutatur.

2. Praeterea, nutrimentum in principio est dissimile, sed in fine est simile : cum nihil nisi suo simili nutriatur et foveatur. Sed illa sunt similia quae eamdem formam communicant. Cum igitur veritas naturae a forma sit, videtur quod illud quod nutrit, in fine ad veritatem naturae ipsius nutriti perducatur.

 

Respondeo dicendum, quod circa hoc sunt multae opiniones.

Quidam posuerunt, ut in littera Magister sentire videtur, quod illud quod ex parentibus decisum est, est illud solum in quo veritas hominis nati consistit. Hoc autem in maiorem quantitatem excrescit omnino salvatum ; ita quod nihil sibi additur, ut maiorem quantitatem recipiat ; sed tota quantitas hominis completi per multiplicationem illius materiae efficitur : et hoc tantum esse dicunt quod in resurrectione resurget ; reliquum autem quasi superfluum deponetur. Ponunt etiam, alimenti sumptionem necessariam esse, non quidem ad augmentum ut nutritiva augmentativae deserviat, neque iterum ad restaurationem deperditi, sed solum in fomentum caloris naturalis, sicut quando liquefit aurum, admiscetur sibi plumbum, ne aurum consumatur, sed solum plumbum.

Haec autem positio irrationalis videtur ex duobus ; scilicet ex parte eius quod augetur, et ex parte alimenti quod advenit. Non enim potest fieri augmentum, nisi secundum hoc, quod materia quae primo est terminata sub parvis dimensionibus, postmodum ad maiores dimensiones perducitur. Hoc autem non potest fieri nisi dupliciter : vel ita quod de materia sit tantum sub magnis dimensionibus quantum sub parvis ; et talis mutatio de parvo in magnum necessario fit per rarefactionem : densum enim et rarum in hoc differunt quod in raro est parum de materia sub magnis dimensionibus, et in denso multum sub parvis, ut ex IV Physic. patet. Vel ita quod plus de materia sit sub magnis quam sub parvis. Hoc autem non potest contingere, nisi vel quia est materia de novo creata, vel per hoc quod illud quod erat materia alterius corporis, efficitur materia huius, in hoc illo corpore transmutato.

Unde etiam Augustinus super Genes. ad litteram Lib. X dicit, quod nihil est absurdius quam putare ullum esse corpus quod, manente naturae suae quantitate undique crescat, nisi rarescat, cum nullum fiat augmentum corporis nisi per additionem vel rarefactionem. Augmentum autem corporis humani constat quod per rarefactionem non fit : nec iterum per additionem materiae de novo creatae, quia materiam omnium simul creavit Deus, ut sancti dicunt. Restat ergo ut fiat augmentum humani corporis per hoc quod additur materia quae suberat formae alterius corporis, illo corpore in corpus humanum secundum veritatem converso : et hoc est nutrimentum. Nec potest exponi dictum Augustini, ut quidam dicunt, quod Augustinus loquatur secundum communem modum quo res crescunt : quia secundum hoc probatio sua contra Tertullianum nihil valeret, qui ponebat animam crescere, sed nullo modo diminui. Magis autem communis est modus augmenti quo corpus humanum crescit, quam quo anima cresceret : simul enim, etiam secundum Tertullianum, crescente corpore crescit anima. Nec iterum potest dici, sicut dicunt, quod facienda est vis in hoc quod dicit : manente sua quantitate ; ut sit sensus : corpus manens in sua quantitate, ita quod quantitas eius non sit augmentata neque per additionem neque per multiplicationem, non crescit nisi per rarefactionem. Cum igitur augmentum proprie sit quantitatis, non potest intelligi quod corpus crescat, et maneat eius quantitas secundum eamdem dimensionem ; sed oportet intelligi quod dicit, manente quantitate naturae suae, ut nulla quantitas adiiciatur, vel quae eiusdem naturae sit, sicut aurum adiungitur auro, vel quae eamdem naturam in ipsa coniunctione accipiat, sicut cibus advenit carni.

Unde per hoc quod dicitur : manente naturae suae quantitate, non removetur nisi additio similis in natura. Si enim intenderet removere multiplicationem, tunc probatio sua nihil valeret : quia multo probabilius posset dici, si anima esset corpus, quod per multiplicationem quam ponunt, cresceret, quam dicatur de corpore hominis : quia spiritualior est. Ex parte autem eius quod additur, apparet etiam falsitas : quia si sumptio alimenti non esset per se intenta a natura, sed per accidens tantum, ut scilicet alicui nocivo occurreret, scilicet calori naturali digerenti, et si transmutatio cibi non esset per se necessaria ad corpus humanum ; tunc calor convertens esset superfluus : et sic in operibus naturae a Deo institutae multa superflua invenirentur. Sustinentes tamen hanc positionem tres modos adinveniunt in eius assertionem, quorum quemlibet facile est confutare.

Quidam namque dicunt, quod haec talis multiplicatio fit miraculose operatione divina, sicut etiam panes evangelici multiplicati sunt, Ioan. 6. Sed istud expressam continet falsitatem, dum opus naturae in miraculum convertitur. Et praeterea etiam in illorum panum multiplicatione non est remotum, immo forte est necessarium, factam fuisse additionem materiae per conversionem aliorum corporum in panes virtute divina. Istam autem conversionem cibi in carnem veram, natura facere potest, quae transmutat id quod est in potentia in id quod est in actu ; quamvis, successive compleat quod Deus subito facit. Quod autem naturae possibile est, operationi naturae a Deo committitur, qui unicuique dat perfectionem secundum quod capax est ; unde non oportet ad miraculum confugere.

Alii dicunt, quod cum in corpore humano sit multum de quinta essentia, multiplicatio corporis humani est, secundum quod multiplicatur quinta essentia ; unde sicut lux solis multiplicatur in seipsa diffusa per aerem ; ita etiam corpus humanum sine additione alicuius extrinseci.

Sed haec adinventio continet duas falsitates. Prima est, quia corpus quintae essentiae non venit in compositionem humani corporis nisi secundum virtutem tantum : cum neque sit commiscibile, neque divisibile, neque extra locum proprium possit esse. Secunda est, quia diffusio lucis non est per multiplicationem alicuius materiae, cum lumen non sit corpus ; sed est multiplicatio formalis tantum ; sicut est etiam in qualibet alteratione et generatione, quod agens multiplicat formam suam in materia. Alii vero alium modum adinveniunt : dicunt enim quod materia prima, quantum in se est, caret omni quantitate et forma ; ergo aequaliter se habet ad recipiendum omnes quantitates, sicut ad recipiendum omnes formas.

Unde quantumcumque parum sit de materia prima in quovis parvo corpore, potest recipere quantamlibet quantitatem ; adeo quod ex grano milii totus mundus fieri potest. Nec mirum, cum ex materia punctali totus mundus sit factus ; cum enim materia quantitate careat, indivisibilis est, et ad modum puncti se habens. Iste autem modus multipliciter deficit. Primo, quia imaginatur indivisibilitatem materiae ad modum puncti, ut sic ex materia mundus sit factus per quamdam quasi extensionem, sicut si res parva in magnam extendatur. Hoc autem non est verum. Materia enim dicitur indivisibilis per negationem totius generis quantitatis. Punctus autem est indivisibilis sicut quantitatis principium, situm determinatum habens.

Unde ex materia res quanta efficitur, non per extensionem (loquendo de materia prima) cum extensio non sit nisi eius quod alicuius quantitatis erat, sed per quantitatis susceptionem.

Secundo, etsi prima materia, prout in se consideratur, nullam quantitatem habeat, non tamen sequitur quod sit in potentia respectu cuiuslibet quantitatis imaginabilis. Cum enim quantitates determinatae et omnia alia accidentia secundum exigentiam formae materiam recipiant, eo quod subiecta materia cum forma est causa eorum quae insunt, ut in I Physic. dicitur, oportet quod materia prima ad nullam quantitatem sit in potentia, nisi quae competat formae naturali, quae in materia esse potest. Materia vero prima non est in potentia ad alias formas nisi ad illas quae sunt in rerum natura, vel per principia naturalia educi possunt. Si enim esset aliqua potentia passiva in materia cui non responderet aliqua potentia activa in rerum natura, illa potentia passiva esset superflua, ut Commentator dicit : et ideo materia prima non est receptibilis maioris quantitatis quam quantitatis mundi : propter quod in III Phys. dicitur, quod non est possibile magnitudinem augeri in infinitum, loquendo naturaliter.

Tertio, quia si materia eadem quae primo sub parvis dimensionibus erat, sub maioribus dimensionibus fiat, non potest hoc accidere nisi per rarefactionem, ut dictum est : et iste modus non competit in augmentatione corporis humani, ut per se patet.

Quarto, quia quando loquimur de materia existente in hac re, iam dimittimus considerationem materiae absolute : non enim potest accipi illud materiae quod est in hac re, nisi secundum quod est divisum ab illa parte materiae quae est in re alia. Divisio autem non accidit materiae, nisi secundum quod consideratur sub dimensionibus saltem interminatis : quia remota quantitate, ut in I Physicor. dicitur, substantia erit indivisibile. Unde consideratio materiae huius rei est consideratio non materiae absolute, sed materiae sub dimensione existentis. Unde non oportet ut quod convenit materiae in quantum est absoluta et prima, conveniat materiae existenti in hac re, prout accipitur ut in hac re existens : quia ex hoc ipso receditur a consideratione materiae primae. Unde materia quae est in hac re existens, non est in potentia ad totam quantitatem mundi, sed usque ad determinatum quid, quantum per rarefactionem potest consequi ; et hoc non excedit raritatem ignis ; quia nulla raritas potest esse maior, ut Commentator in IV Physic. dicit.

Et sic patet quod haec positio tam in se falsitatem continet quam etiam in modis adinventis ad eius expositionem.

Et ideo aliorum positio est, concedentium quidem cum primis quod aliquid est in humano corpore, et similiter in aliis corporibus quae nutriuntur, quod quidem semper manet fixum toto tempore vitae, secundum determinatam partem materiae (in quo principaliter veritatem humanae naturae consistere dicunt) : aliquid autem est aliud quod superfluit et refluit ; id est advenit et consumitur : hoc autem est quod ex cibo generatum est. Differunt tamen a primis in hoc quod dicunt, sumptionem alimenti non solum in fomentum caloris naturalis necessariam esse, sed etiam in augmentum quantitatis : non enim posset illud quod primo a generantibus decisum est (quod quidem permanens esse dicunt) in tantam quantitatem extendi, quanta est quantitas humani corporis, nisi adderetur aliqua materia quae simul cum materia praeexistente quantitatem totam reciperet sine aliqua rarefactione. Et hoc quidem quod est permanens, dicitur diffundi per totum, et similiter illud quod est adveniens et recedens ad modum qui contingit in mixtione vini et aquae ; vinum enim non excrescit in maiorem quantitatem nisi per additionem aquae, quae quidem in vinum convertitur ; ita tamen quod virtus vini semper in illa parte materiae manet magis quae prius sub forma vini erat. Et secundum hoc ponunt isti, quod illud quod est ex alimento generatum, non est omnino alienum a veritate humanae naturae, sicut primi dicebant ; sed est secundario ad ipsam pertinens, secundum quod est necessarium ad debitae quantitatis complementum ; unde non totum hoc in resurrectione deponitur quod ex alimento conversum est, sed reservabitur tantum quantum expedit ad perfectionem quantitatis.

Et huiusmodi positionis primus auctor invenitur Alexander Commentator, ut Averroes in libro de Gener. dicit. Sed istud non videtur veritatem habere ; cum enim de natura caloris sit ut humorem consumat (caloris dico ignei), oportet quod calor ignis, qui est instrumentum animae vegetabilis, ut in II De Anim. dicitur, indifferenter quantum in se est omne humidum consumat ; unde non potest efficax ratio inveniri quare aliquod humidum signatum permaneat in tota vita.

Et praeterea secundum hoc sumptio alimenti non esset primo et per se necessaria ad restaurationem deperditi, sed solum ad augmentum. Constat tamen quod opus augmenti praesupponit opus nutrimenti, et illud tantum nutritur in quo deperditio facta est eius quod per nutrimentum restauratur ; unde si non esset consumptio nisi eius quod propter augmentum principaliter assumitur, nutrimentum non esset nisi per augmentum.

Et praeterea concedi potest quod illud quod in carnem convertitur per virtutem formativam in principio generationis, ad maiorem perfectionem speciei perducitur quam illud quod postmodum per actum nutritivae convertitur ; cum semper inveniatur generatio alicuius quod per se generatur, esse perfectior quam illa qua aliquid accipit speciem alicuius per immixtionem ad illud : quia quod immiscetur, aliquo modo alterat naturam eius cui admiscetur, ut patet in vino quod in vite generatur et quod ex admixtione aquae ad vinum accrescit.

Et sic etiam videmus quod ex humido nutrimentali adveniente immutatur corpus nutritum ut assequatur in aliquo conditiones ciborum ex quibus nutritur. Oportet tamen ad hoc quod fiat nutritio vel augmentum, quod hoc carnis quod ex cibis generatum est, cum carne praeexistente misceatur. Quandocumque autem fit mixtio aliquorum differentium vel secundum contrariam qualitatem vel secundum puritatem et impuritatem eiusdem, mixtione completa non retinet unumquodque qualitatem propriam : alias admixtio esset ex rebus salvatis, et esset compositio tantum : sed oportet ut totum simul unam formam accipiat, quae est medium, ut patet in mixtione vini et aquae : quia post mixtionem non remanet ibi aliqua pars signata habens completam virtutem vini et aliquid habens eam debiliter ; sed totum est habens eam mediocriter ; unde nec est possibile ut completo actu nutritivae et augmentativae remaneat aliquid signatum, complete participans naturam speciei, et aliquid incomplete ; sed totum uniformiter. Assumunt etiam in assertionem suae opinionis distinctionem philosophi de carne secundum speciem et secundum materiam, et medicorum de humido nutrimentali et radicali. Sed quod neutra earum pro eis faciat, in responsione ad argumenta patebit.

Tertia positio est quam ponit Averroes in I De Generat., dicens, quod nihil materiae potest accipi in corpore signatum, quod sit fixum et permanens ; sed totum quidquid est in corpore, potest dupliciter considerari : vel ex parte materiae, et sic non est permanens ; vel ex parte formae et speciei, et sic est permanens. Comparat enim Aristoteles in I de Generat., transmutationem cibi in carnem adustioni lignorum. Videmus enim quod si ignis accendatur, et continue ligna addantur, secundum quod alia consumuntur, forma ignis semper manebit in lignis ; sed tamen materia quaelibet consumitur, alia materia sibi succedente, in qua species ignis salvabitur : et secundum hoc, etiam illud quod pertinet ad speciem et formam carnis semper manebit ; quamvis illud quod recipit hanc formam, continue consumatur et restauretur. Haec autem positio differt a duabus primis in hoc quod non ponit aliquid materiae posse signari quod semper maneat ; sed quaelibet pars signata, ex hoc quod est materia in ipsa, habet quod fluat et refluat ; ita tamen quod illud quod est formae, semper maneat. Primae vero opiniones ponebant aliquid materiae signatum semper esse permanens, in quo primo et principaliter veritas humana consistebat.

Et etiam in hoc differt, quia prima opinio ponebat alimentum nullo modo in veritatem naturae converti ; secunda autem ponebat converti quidem in id quod est secundo de veritate humanae naturae, sed non primo ; haec autem tertia ponit converti in illud quod simpliciter et primo est de veritate humanae naturae ; quamvis enim illud quod primo in carnem conversum est, perfectius sit speciem carnis assecutum quam illud quod ex cibis aggeneratur ; tamen adveniente cibo, in fine digestionis fit admixtio, ut totum uniformiter veritatem speciei suscipiat sine aliqua distinctione ; et secundum hoc etiam patet quod oportet in resurrectione tantum de eo quod ex alimento aggeneratum est, resurgere, quantum pertinet ad complementum debitae quantitatis. Et huic positioni inter omnes magis consentio sine praeiudicio aliarum.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod ex illa auctoritate non potest haberi quod de eo quod per os assumitur, nihil remaneat quod in veritatem carnis transeat : quia haec dictio omnis non designat totum integrale, sed totum in quantitate ; unde non oportet quod totum per secessum emittatur, sed quod de quolibet aliquid secedat : et hoc est necessarium, quia oportet puri ab impuro separationem fieri : nullus autem cibus assumitur in quo non oporteat aliquid impuritatis esse ex hoc quod in principio est dissimilis ; unde si ad similitudinem reduci debeat, oportet quod tollantur illae partes secundum quas dissimilitudo erat. Verbi gratia, si in cibo dominentur partes terrestres magis quam in eo quod nutritur, oportet id quod terrestre est removeri, et quod subtilius est assumi : et similiter etiam quaecumque partes magis dominentur.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod secundum tertiam opinionem non est diversa caro secundum materiam distincta, quae dicitur caro secundum materiam, et caro secundum speciem ; sed eadem secundum numerum caro dicitur secundum speciem, inquantum participat formam et proprietates consequentes speciem ; sed secundum materiam dicitur, inquantum ex materia consistit. Et quod hic sit intellectus Aristotelis, patet ex verbis Commentatoris exponentis hoc modo et iterum ex verbis philosophi in littera positis : dicit enim, quod hoc modo est distinguere quod est secundum speciem et secundum materiam in carne et osse, sicut et in unoquoque alio quod habet formam in materia. Constat autem quod talis distinctio non potest fieri in lapide et aqua, ut dicatur pars secundum speciem quae ex primis generantibus tracta est, et pars secundum materiam quae ex nutrimento advenit. Et ita patet quod nec in carne et osse hoc intelligendum est, sed modo praedicto ; unde obiectio procedit ex malo intellectu verborum philosophi.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod, secundum medicos, humidum quod ex primis generantibus trahitur, non oportet ut dicatur radicale, quia semper remanet distinctum secundum materiam et proprietatem ab humido ex alimento aggenerato ; sed quia calor naturalis in illo humido prius extitit, et illud quod permiscetur, non participat speciem nisi ex virtute illius humidi cui permiscetur ; unde est quasi radix totius illius quod postmodum ex alimento convertitur : non autem ita quod utrumque humidum post finem digestionis ultimae distinctum remaneat ; sed totum permixtum accipit unam proprietatem ; et utraque materia, scilicet quae prius suberat primo humido, et secundo advenienti, aequaliter se habet ad hoc quod transeat, et ad hoc quod virtutem speciei participet. Nec dicitur consumi humidum radicale propter discessum talis materiae, sed propter hoc quod non permanet proprietas quam totum mixtum habebat ex virtute primi humidi ; tunc enim non potest fieri restauratio, quia virtus speciei non manet ; sicut etiam si tota manus amputetur, non restauratur per nutrimentum, quia non manet virtus speciei determinata huic organo : et propter hanc etiam causam dicuntur quaedam membra ex humido radicali composita, non quod nihil nutrimenti in substantiam illorum membrorum transeat, cum quodlibet membrum corporis proportionabiliter augeatur ; sed quia in illis membris principaliter virtus speciei consistit, quae est ex humido radicali ; nec potest aliqua abscissio ab eis fieri quin auferatur virtus speciei quantum ad aliquam partem determinatam : et propter hoc etiam talia membra decisa non sanantur.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod cum illud quod advenit ex alimento aggeneratum, sit permixtum ei quod prius erat, et similiter unum effectum ex ambobus sit, semper fit deperditio in utroque proportionaliter ; unde oportet quod et de utroque remaneat proportionaliter ; et ideo nunquam contingit quod totum illud quod prius erat, abscedat, ita quod nihil prioris materiae remaneat ; sed semper manet aliquid ; et illud quod advenit, est unum cum eo quod praeerat, effectum ; et ideo est materia una et individuum unum per totam vitam ; sicut patet etiam in igne qui nutritur lignis ; semper enim manet unus numero ignis, quamvis aliquibus lignis appositis alia consumantur : quia illud quod advenit, semper efficitur unum cum eo quod praeerat ; et magis esset simile, si fieret commixtio secundum totum, sicut est in nutrimento. Secus autem esset, si ex materia adveniente generaretur ignis vel caro seorsum : tunc enim propter omnimodam diversitatem materiae esset etiam diversitas secundum numerum.

ad 5. Ad quintum dicendum, quod illud quod ex nutrimento aggeneratur, non ita perfecte consequitur naturam speciei sicut illud quod primo per virtutem formativam in carnem vel os conversum est ; tum quia prima generatio erat carnis secundum se, secunda autem est carnis in alio quasi per commixtionem : tum etiam quia quanto virtus animae magis diffunditur et spargitur, debilior redditur ; ut patet in corde, quod quanto maius est, tanto minus calidum est ; unde animalia habentia magnum cor sunt timida naturaliter, ut philosophus in Lib. XIII de animalibus dicit ; et ideo aliquo modo est extraneum, et propter hoc, permixtum ei quod prius erat, est causa debilitatis virtutis ; sicut aqua admixta vino, ut ponit exemplum philosophus in I de Generat. ; et ideo ad ultimum oportet quod sequatur diminutio et corruptio.

ad 6. Ad sextum dicendum, quod modus ille, scilicet per multiplicationem materiae, non est possibilis, ad minus naturae ; quae quoniam non secundum se totam agit, sed secundum formam tantum, ideo multiplicat tantum formam, et non materiam : et propter hoc, ut opus naturae servaretur, oportuit modum illum in augmento esse qui virtuti naturae competat.

ad 7. Ad septimum dicendum, quod omnia quae sunt eiusdem speciei, operatione naturali uno modo suam perfectionem consequuntur. Si tamen unus naturaliter id consequatur, et alius per miraculum, non erit idem modus : sicut in caeco nato qui per miraculum illuminatur, qui alio modo habet visum ab eo qui videns nascitur. Ita etiam illi qui pueri moriuntur, per miraculum ad debitam quantitatem pervenient. Nec tamen oportet quod illud miraculum fiat per multiplicationem materiae, sed per additionem exterioris materiae. Qui autem usque ad perfectam aetatem vivunt, naturali operatione ad perfectam quantitatem perveniunt. Unde non oportet quod sit utrobique idem modus ; et si esset idem, non sequeretur quod hoc esset per multiplicationem materiae.

 

ARTICULUS 2

Utrum semen decidatur ex eo quod generatur ex alimento

Ad secundum sic proceditur.

1. Videtur quod semen non sit ex eo decisum quod ex alimento aggeneratum est. Augustinus enim dicit, quod secundum corpulentam substantiam omnes fuimus in Adam, et etiam secundum seminalem rationem, praeter Christum, qui in eo tantum secundum corpulentam substantiam fuit. Sed corpulenta substantia nostra non venit a parentibus nisi mediante semine. Ergo oportet quod semen quod ex primo parente traducitur, non sit ex eo decisum quod ex alimento conversum est, sed ex eo quod ipse a suo parente acceperat ; ut sic corpulenta substantia nostri corporis a primo parente decisa inveniatur.
2. Praeterea, secundum Damascenum, generatio est opus naturae, ex substantia generantis producens id quod generatur. Sed illud quod est superfluum alimenti, non est de substantia generantis. Ergo si ex hoc tantum generatio fieret in hominibus, non esset vera generatio.
3. Praeterea, ex subtractione alicuius superflui non sequitur alicuius debilitatio, sed magis alleviatio. Ex seminis autem emissione debilitatur generans. Ergo semen non est ex superfluo alimenti, sed ex ipso humido radicali decisum.
4. Praeterea, filius pro tanto assimilatur patri magis quam alii homini, quia generatur ex semine quod ab eo traducitur. Sed natus quandoque non solum patri, sed etiam avo assimilatur, vel proavo, etiam usque ad multas generationes, ut philosophus in XV de animalibus dicit. Ergo oportet quod semen exeat non solum a patre, sed etiam ab avo et proavo. Sed humidum nutrimentale nunquam fuit nisi in patre. Ergo non est ex humido semen decisum, sed magis ex illo radicali quod pater ab avo traxit, et avus a proavo.
5. Praeterea, id quod est de substantia alicuius, magis est proximum sibi quam hoc quod est ab eius substantia alienum. Sed id quod est ex alimento conversum, non fuit radicaliter de substantia ipsius generantis, fuit autem de substantia radicali alicuius animalis, cuius carnes comestae sunt, ut bovis et porci. Ergo maior erit cognatio et similitudo ad bovem et porcum, quam ad patrem suum. Hoc autem est inconveniens. Ergo semen non est ex humido nutrimentali decisum.
6. Praeterea, sit ita quod aliquis tantum ex carnibus humanis vescatur ; et ut quaestio sit gravior, ponatur etiam quod ex ipsis embryis etiam generet aliquem, qui etiam simili modo nutriatur. Inde sic arguo. Humidum radicale cuiuscumque hominis est illud quod ex parentibus traxit. Si ergo semen ex quo conceptus est iste natus, ex humido nutrimentali sit, humidum radicale eius oportet quod sit de substantia aliorum quorum carnes comestae sunt. Si ergo, secundum Augustinum, resurget caro comesta ab aliquo, in eo in quo primo fuit, tunc totum humidum radicale resurget in illis quorum carnes a patre eius comestae sunt : et similiter humidum nutrimentale, quorum carnes ipse comedit. Ergo nihil istius resurgeret ; et sic non omnium esset resurrectio, quod est contra fidem nostram. Ergo impossibile est quod semen ex humido nutrimentali sit decisum ; et ita non videtur esse superfluum alimenti.

 

Sed contrarium huius ostendit philosophus in XV de animalibus, duabus rationibus, et tribus signis. Prima ratio est per divisionem sic. Quidquid est in corpore animalis, vel est naturaliter, vel occasionaliter sive per accidens in eo. Sed semen non est occasionaliter, sicut sunt putredines et sanies vulnerum : quia illud quod est per accidens, non consequitur totam speciem, sicut semen in omnibus invenitur. Ergo est ibi naturaliter. Sed omne quod est naturaliter in corpore, vel est pars, sicut caro et nervus ; vel est superfluum, sicut lac et urina, et huiusmodi. Sed semen non est pars, cum non sit nec pars organica, quia semen est simile in toto et in parte, quod partibus organicis non convenit : nec iterum est de partibus consimilibus, cum in constitutionem membri non veniat, sicut partes consimiles in constitutionem membrorum organicorum. Restat ergo quod sit superfluum alimenti. Secunda ratio est, quia si semen non est superfluum, oportet quod sit dissolutum a membris. Omne autem resolutum vel decisum ex animali, corrumpitur, et amittit naturam suam. Ergo semen amitteret naturam membrorum, ex quibus decideretur, et virtutem ; et ita virtute seminis non posset generari aliquid simile illis membris : quia oportet quod forma generati sit in generante, ad minus virtualiter. Item ponit tria signa ad hoc ibidem : quorum unum est quod nullum dissolutum a corpore, habet locum determinatum in corpore, sed vagatur per corpus. Semen autem habet determinatum locum in corpore, sicut aliae superfluitates, scilicet vias seminales, et quasi in eadem parte corporis in qua sunt loca aliarum superfluitatum. Ergo semen est superfluum, et non decisum de substantia membrorum. Secundum signum est, quia natura alleviatur per emissionem superflui, nunquam autem per dissolutionem eius qui est de substantia membri. Sed quandoque alleviatur natura per emissionem seminis. Ergo semen non est quid dissolutum a membris, sed superfluum. Tertium signum est, quod ubi invenitur minus de superfluo alimenti, ibi invenitur minus de semine : et propter hanc causam in pueris non est semen, quia superfluum nutrimenti in augmentum convertitur ; propter hanc etiam causam etiam pingues homines sunt pauci seminis et paucae generationis, quia superfluum alimenti convertitur in pinguedinem : propter hoc etiam animalia maioris quantitatis habent minus de semine secundum proportionem corporis sui, et sunt paucae generationis, quia indigent multo nutrimento ; et ideo parum potest in eis esse superfluum, ut patet in elephante. Si autem esset semen dissolutum, deberet esse e contrario ; quia ex maiori corpore potest fieri maior dissolutio. Ergo semen non est quid dissolutum, sed superfluum alimenti.

 

Respondeo dicendum, quod circa hoc sunt tres opiniones.

Una opinio est, quod semen est quaedam pars decisa ab eo quod est de substantia membri, ita quod tota substantia seminis est ex humido radicali, ex quo primo et principaliter substantiam membrorum componi dicunt, quod ex substantia generantis tractum est : et quia supra substantiam seminis nihil in generato additur quod sit ad veritatem naturae ipsius pertinens, ideo secundum eos tantum id quod est de veritate naturae in filio, fuit in patre de veritate naturae eius existens ; et sic ascendendo, sequitur, quod quidquid est de veritate naturae in hominibus omnibus, totum fuerit actualiter in Adam. Haec autem positio a quibusdam philosophis antiquitus posita est, et etiam a quibusdam theologis, ut de Magistro in littera patet ; alia tamen et alia ratione ad hoc inclinati.

Quidam enim antiquorum philosophorum, sicut praecipue Anaxagoras, ponebant generationem alicuius non fieri nisi per congregationem similium partium, quae prius inerant in eo ex quo fit generatio ; ita quod nihil in naturam carnis transiret quod prius caro non fuerit ; unde oportebat ad hoc quod generaretur caro et os in nato, quod aliquid ex patris carne et ossibus resolveretur ; et sic de aliis partibus, et membris.

Quidam etiam qui totam virtutem agendi materiae attribuere, quam solam naturam rerum esse dicebant, ut in II Physic. patet, non poterant invenire causam assimilationis filii ad patrem in singulis membris, nisi per hoc quod materialiter aliquid de singulis membris resolveretur, ex quibus corpus pueri constituitur. Sed harum rationum radices a philosophis sequentibus sufficienter improbatae sunt, scilicet quod non solum ex extractione et congregatione sit generatio, sed etiam per hoc quod materia transmutatur de forma in formam ; ut sic quod prius naturam carnis non habebat, postmodum caro fiat. Similiter etiam virtus activa non est ex parte materiae, sed magis ex parte formalis principii. Unde causa assimilationis filii ad patrem non est convenientia in materia, ut oporteat membrum fieri de materia quae ex membris patris resolvitur ; cum etiam sit similitudo filii ad patrem in illis ex quibus nullo modo semen deciditur, sicut in unguibus et capillis ; sed causa similitudinis est virtus formativa, quae in semine relinquitur ex operatione virtutis formalis ipsius patris agentis in semen.

Magister vero, et alii theologi hoc ponentes, ad hanc positionem inducuntur propter traductionem originalis peccati, quasi in similem errorem cum prioribus declinantes, ut non possit esse traductio originalis peccati in filios a parentibus, nisi secundum hoc quod materia ipsius corporis filiorum fuit in ipsis parentibus primis, quando peccaverunt ; ut sic assimilatio in corruptione peccati sit secundum convenientiam in materia, et non secundum rationem virtutis activae : cuius contrarium expresse Augustinus asserit, dicens, quod non propter hoc in nobis originale peccatum est, quia ex Adam secundum corpulentam substantiam propagati sumus, quia sic etiam in Christo originale peccatum fuisset ; sed quia secundum seminalem rationem concupiscentialiter ex eis descendimus.

Unde patet quod rationes quibus haec opinio asseritur, falsum fundamentum habent. Ipsa etiam positio in se falsa est. Quod enim illa substantia humani corporis quae in primis parentibus fuit, in tot diffunderetur, hoc non potest esse nisi tribus modis : vel per multiplicationem materiae, ut quidam dicunt, vel per divisionem, quia continuum in infinitum divisibile est, sicut alii ponunt, vel etiam per mixtionem, secundum alios, sicut augmentatur vinum per admixtionem aquae. Sed multiplicatio materiae, ita quod nulla superadditio fiat, sicut ipsi volunt, non potest esse nisi per modum rarefactionis, ut in praecedenti articulo probatum est ; unde sequeretur quod filius rarius corpus haberet quam pater, et quod tandem generatio naturaliter finiretur ; quia non potest esse rarefactio in infinitum, nisi metaphorice loquendo, ut in IV Phys. Commentator dicit. Idem etiam sequeretur, si per divisionem illa materia quae in corpore Adae fuit, in tot distributa esset. Corpus enim naturale non est divisibile in infinitum, sed solum corpus mathematicum, ut ex III Physic. ex verbis Commentatoris et philosophi habetur. Unde oporteret quod necessario deficeret generatio. Et dicitur corpus mathematicum, corpus consideratum secundum dimensiones quantitativas tantum, et hoc est corpus in genere quantitatis : hoc enim in infinitum dividi potest, quia in ratione quantitatis continuae non est aliquid quod divisioni repugnet. Corpus autem naturale dicitur quod consideratur secundum aliquam determinatam speciem et virtutem : et hoc non potest dividi in infinitum, quia quaelibet species determinatam quantitatem requirit et in plus et in minus : sicut enim dicitur in II De anima, omnium natura constantium positus est terminus et ratio magnitudinis et augmenti : et ideo est invenire minimam aquam et minimam carnem, ut dicitur in I Phys., quae si dividatur, non erit ulterius aqua et caro. Constat autem quod corpus humanum naturale corpus est ; unde in infinita dividi non potest, ut in infinitum generatio duret.

Praeterea, dato quod corpus naturale dividatur in infinitum, sicut mathematicum, hoc non posset esse secundum eamdem quantitatem, sed secundum eamdem proportionem. Si enim a quocumque corpore finito removeretur quantumcumque parva pars, illa aliquoties sumpta, mensurat totum, et etiam excedit ; unde oportet semper tali parte sumpta per divisionem, totum corpus tandem consumi. Si autem accipiatur aliquid a magnitudine semper servata eadem proportione (verbi gratia ut primo a tota magnitudine abscindatur tertia pars, et deinde a residuo tertia pars non totius magnitudinis, sed illius residui, et sic deinceps) nunquam cessabit divisio in infinitum. Sed tunc oportet quod illud quod accipitur in secunda decisione, sit secundum quantitatem minus eo quod auferebatur in prima. Primum enim subtractum erat tertia pars totius ; secundum autem tertia pars partis, et sic deinceps. Unde si hoc modo fiat decisio humidi radicalis, ex quo semen secundum eos deciditur, oportet quod in semine ex quo generatur filius, sit minus de humido radicali, quod erat de veritate naturae, quam in semine ex quo generabatur pater ; et ita semen filii non poterit producere generatum in tanta quantitate, sicut potuit semen patris ; quia omnis virtus naturalis dividitur ad divisionem subiecti, ut in minori magnitudine sit minor virtus : et ita sequeretur quod filius semper esset minoris quantitatis quam pater ; unde homines iam pervenissent ad minimam quantitatem, etiamsi primi homines fuissent gigantes : sequeretur etiam quod filii semper debiliores parentibus essent ; quia quanto aliquid minus habet de eo quod ad veritatem naturae suae pertinet, debilius est. Similiter etiam non est possibile quod per mixtionem talem talis augmentatio fiat humanae naturae : quia quando aliquid parvum alicui maximo admiscetur, non facit mixtionem, ut in I de Gener., dicitur ; sed solvitur species parvi quod magno additur, sicut si gutta vini mille amphoris aquae addatur. Unde iam in nobis nihil de veritate humanae naturae mansisset, sed totum evanuisset quod de veritate humanae naturae erat, per maximam extranei admixtionem.

Alia opinio est, quae semen non tantum ex humido radicali esse asserit quod ex parentibus decisum est, sed ex hoc simul cum humido nutrimentali, quod fuit superfluum alimenti in patre ; et hoc totum erit humidum radicale in filio et ad veritatem naturae humanae in ipso pertinens primo modo ; et sic aliquid de eo quod in nobis est de veritate humanae naturae, fuit etiam de veritate naturae ex patre patris, et sic usque ad Adam, per quem modum omnes nos in Adam secundum corpulentam materiam fuisse asserunt. Sed quamvis haec opinio evadat quaedam inconvenientium quae ad primam consequuntur non tamen omnia evadere potest. Primo quia rationes et signa philosophi inducta evidenter ostendunt quod semen nullo modo est aliquid ex membris resolutum ; unde eisdem rationibus improbatur opinio ponens totum semen esse quid resolutum, vel partem eius. Secundo, quia per modum istum, ut ipsi ponunt esset augmentatio veritatis humanae naturae per admixtionem ; et sic sequerentur inconvenientia quae ad duos modos supra positos sequuntur : esset enim tunc minus de veritate humanae naturae in filio quam in patre : quod patet, si alicui vino admisceatur aqua et admisceatur iterum parti divisae ab illo vino commixto iterum aqua, ut perveniat ad eamdem quantitatem, et sic deinceps ; constat enim quod semper minus de vino remanebit in secundo quam in primo, et sic tandem vinum annullaretur. Unde patet quod etiam sequeretur ad hanc positionem, quod generatio naturaliter deficeret, et quod in nobis iam quasi veritas naturae humanae et infectio peccati evanuisset.

Tertia opinio est philosophi quod semen sit tantum de superfluo alimenti : vult enim quod semen non est aliquid resolutum a toto, sed illud quod est habens naturam ut sit conveniens toti : quod sic potest contingere. Cum enim omne agens assimilet sibi patiens quantum potest, oportet quod cibus per virtutem animae agentem in ipsum assimiletur in naturam corporis, quod ab anima est perfectum : et quanto amplius digeritur, tanto magis erit virtutem animae participans. Quando igitur venit ad ultimam digestionem, antequam sit in membra conversum, quasi perfectam similitudinem totius consecutum est virtute, etsi non actu ; et ideo in eo est virtus per quam potest formari totum corpus. Quando ergo nutritiva pars ex alimento hoc modo assimilato assumpserit in nutrimentum membrorum, illud quo ad nutrimentum indigetur, vel ad augmentum ; residuum, quod dicitur ultimae digestionis superfluum, administrat nutritiva virtuti generativae, et hoc est substantia seminis ; ut sic semen et sit superfluum, inquantum residuum est ab opere nutritivae, et sit tamen necessarium inquantum indiget eo virtus generativa ; unde dicit philosophus in XV de animalibus, quod semen est superfluum quo indigetur. Ita hoc semen per virtutem generativam ministratum et praeparatum habet naturam ut ex eo generetur totum cum admixtione eius quod ex matre ministratur, quidquid sit illud. Et huic opinioni consentio, quae rationabilior ceteris videtur.

 

ad 1. Ad primum ergo dicendum, quod hunc esse in Adam secundum corpulentam substantiam, potest intelligi dupliciter. Aut ita quod corpus istius fuerit in Adam, sicut quaedam corpulenta substantia ; et hoc modo est impossibile, nec sic Augustinus intelligit : aut ita quod corpulenta substantia huius fuerit in Adam aliquo modo ; et hoc verum est, quia materia propria ex qua corpus humanum formatum est, fuit in Adam virtute sicut in principio effectivo originaliter. Unde secundum hoc patet qualiter differat esse in Adam secundum corpulentam substantiam tantum et secundum rationem seminalem. Ad hoc enim quod corpus humanum constituatur, oportet duo advenire ; scilicet materiam ex qua formatur corpus, quae dicitur corpulenta substantia, et virtus formans, quae dicitur ratio seminalis ; et utraque originata est ab Adam ; et ideo illi qui ex coitu viri et mulieris generantur, dicuntur fuisse in Adam originaliter secundum seminalem rationem, et secundum corpulentam substantiam. Christus autem cuius corpus virtus spiritus sancti formavit de materia virginis administrata, dicitur in Adam fuisse secundum corpulentam substantiam tantum.

ad 2. Ad secundum dicendum, quod si dictum Damasceni intelligatur universaliter de omni generatione, non oportet quod generatum sit de substantia generantis materialiter, sed formaliter tantum, non quidem secundum unam formam in numero, sed secundum unam formam in specie. Si autem intelligatur specialiter de generatione viventium, sic generatum est ex substantia generantis, quia ex alicuius decisione, quod fuit conveniens in substantiam generantis transire : sanguis enim aliquo modo dicitur esse de substantia generantis, et multo amplius semen, quod est ad ulteriorem digestionem perductum.

ad 3. Ad tertium dicendum, quod si per coitum emitteretur solum illud seminis quod residuum est ab opere nutritivae et augmentativae, nunquam sequeretur debilitatio ; sed ex immoderato coitu aliquando emittitur etiam id quod necessarium erat ad membrorum nutrimentum ; adeo quod propter immoderantiam coitus, ut in XV de animalibus dicitur, loco seminis aliquis sanguinem emittit ; ideo oportet quod debilitas naturae sequatur. Nec mirum, cum etiam ex superflua egestione, vel urina, debilitetur corpus sicut ex moderata alleviatur.

ad 4. Ad quartum dicendum, quod assimilatio non est propter convenientiam in materia ; sed propter motum virtutis activae, quo movet in suam similitudinem : et quia aliquando corrumpitur motus patris in semine, nascitur filius similis avo et proavo, cuius motus manet, ut XVIII de animalibus philosophus ostendit ; et non propter hoc quod materia corporis nati ex avo et proavo traducatur.

ad 5. Et per hoc patet responsio ad quintum, quod similiter procedebat ex hoc quod cognationis causa esset magis ex parte materiae quam ex virtute activa ; cuius contrarium philosophus ostendit in V Metaphys. dicens : magis homo est de genere patris sui quam matris, cum a patre formam recipiat et a matre materiam.

ad 6. Ad sextum dicendum, quod in corpore hominis et in corpore embryonis sunt diversae humiditates magis et minus ad perfectam participationem speciei accedentes, sicut sanguis, et humiditas in quam ulterius sanguis digestus convertitur, et ulterius caro et os. Sciendum est ergo, quod unumquodque resurget in quo magis fuit perfecte participans naturam speciei : et si in utroque fuit perfecte naturam speciei participans, resurget in eo in quo primo fuit. Secundum hoc ergo dicendum est, quod quidquid fuit in illis carnibus quas pater pueri comedit quod iam ultima conversione assimilatum erat membris, resurget in eo cuius carnes comestae sunt. Sed quod fuit in illis carnibus de humiditatibus et humoribus a perfecta assimilatione distantibus, resurget in puero qui ex illo semine generatur ; et in utroque illud quod deest, supplebitur ex virtute divina. Hoc tamen ad tractatum de resurrectione magis pertinet.

 

EXPOSITIO TEXTUS

Hoc male senserunt quidam haeretici. Pelagius ad hoc inducebatur propter hoc quod potestatem liberi arbitrii ampliabat nimis, ut nullum peccatum esse in homine posset, nisi ex eius libero arbitrio proveniret ; et quod nulla gratia indigebat homo ad hoc ut a peccato immunis existeret. Originale peccatum dicitur fomes peccati.

Hic ponuntur octo nomina originalis peccati, quorum differentia sic accipi potest. Potest enim hoc peccatum nominari vel per comparationem ad modum quo causatur in nobis, vel per comparationem ad subiectum in quo est, vel per comparationem ad peccatum actuale in quod inclinat, et quia per originem vitiatam in nos pervenit ; ideo ex modo quo causatur in nobis, nominatum, dicitur originale peccatum.

In peccato autem actuali duo considerantur : scilicet defectus seu deformitas peccati, et secundum hoc nominatur fomes peccati, quasi fomentum praebens ad peccandum, sicut siccitate lignorum fovetur ignis ; et iterum delectatio, quae consistit in conversione ad bonum commutabile ; et sic dicitur concupiscentia quantum ad deordinationem actu existentem in partibus animae, subtracto retinaculo iustitiae originalis ; vel in ordine ad actum concupiscentiae, ad quem peccatum originale inclinat ; et sic dicitur concupiscibilitas. Subiectum autem in quo originale peccatum consistit est homo qui ex duabus naturis constat, rationali, et sensitiva.

Potest ergo originale peccatum nominari vel per comparationem ad rationalem vel per comparationem ad sensitivam. Si primo modo, sic ex parte eius quod est formale in originali peccato, scilicet debitae iustitiae carentia, dicitur languor naturae ; ex parte vero eius quod est materiale, scilicet inordinatio inferiorum virium, dicitur tyrannus, inquantum per inordinationem inferiorum virium iniuste, et quodammodo tyrannice, ratio in servitutem peccati trahitur. Ex parte autem sensitivae, quae est potentia organis affixa, dicitur lex carnis ex eo quod per traductionem carnis traducitur ; et dicitur lex membrorum, inquantum in membris corruptis dominatur, et quodammodo secundum conditionem eorum inclinat in actum, ut scilicet in delectabile membris homo inclinetur quod est eis conveniens. In eo materialiter erant : non ita quod illud quod fuit materia corporis Adae, sit postmodum materia omnium hominum : sed quia materia omnium hominum originaliter ab Adam traducta est sicut a principio effectivo primo in humana natura : materia enim humani corporis est menstruum, vel etiam semen simul, ut quibusdam placet. Quod autem semen et menstruum causetur in nobis, hoc non est nisi per virtutem naturalem, quae in nos ex parentibus devenit ; et ita tota materia corporis humani originem habet ab Adam, non quasi ab eo decisa, sed quasi a virtute quae ab ipso descendit praeparata. Quod etiam ratione ostendi potest.

Ista ratio non valet, quia procedit a maiori ad minus affirmando : magis enim videtur quod in resurrectione, quae tota miraculosa erit, aliquid divina virtute fiat vel per multiplicationem, vel etiam alio quocumque modo, quam in naturali augmento quod actione naturae completur. Non inficiamur tamen quin cibi et humores in carnem et sanguinem transeant. Istud videtur inconveniens, quod Magister hic ponit : quia vel caro ista ex cibis generata, distincta erat ab illa quae a parentibus descendit, et sic non tota quantitas humani corporis salvaretur in carne quae ex parentibus descendit : vel commixta illi ; et sic oportebat quod ex eis unum quid generaretur quod neutrum illorum esset, sed medium inter ea : et sic totum aequaliter ad veritatem naturae pertineret, nisi forte poneretur esse mixtio secundum minima salvata, ut quidam posuerunt, quod etiam in primum modum rediret.