DISTINCTIONES PROOEMIALES,

seu Praeambulae

 

 

Theologia cum sic sermo, seu notitia de Deo scientifica, potest accipi tripliciter : vel pro scientia quam habet Deus de seipso, vel Beatus, vel Viator de Deo. Theologia sumpta pro scientia Dei dicitur Theologia absolute, seu scientia Dei de Deo, prout rei scibilis patitur natura : Deus enim sua cognitione seipsum comprehendit ; at sumpta pro scientia Beati, ac hominis viatoris dici potest scientia de Deo, prout scientis patitur natura ; non enim Beatus, etsi videat Deum infinitum, eum infinite veluti est cognoscibilis, comprehendit, et tanto minus viator. De Theologia primo, vel secundo modo sumpta hic non loquimur ; nam primo modo nobis incommunicabilis est, et secundo modo eam non in hac vita, sed in Patria habemus : sed de Theologia tertio modo, hoc est de notitia scientifica, quam habemus hic nos viatores de Deo, sermo est. Haec autem duplex est, vel enim cognoscimus Deum scientifice per rationem deductam ex fide, vel per rationem ex principiis naturae formatam ; quomodo Metaph. dici potest Theologia, seu scientia divina, ut etiam eam appellat Avicenna ; et praesertim quo ad illam partem in qua agit de Deo, ubique in cum agat de illo inquirendo praedicata quiditativa possibilia de ipso naturaliter cognosci : et de hac hic non intelligimus, sed de prima habita de Deo per rationem deductam praesertim ex fide, iuxta illud D. Dionysii : si quis est, qui plane eloquiis, scilicet fidei resistit, longe ab eo erit Philosophia nostra, idest non erit contra ipsum disputandum ; sin autem ad veritatem eloquiorum respicit, hoc nos canone, nempe auctoritate utimur. Quam quidem Prophetae, et Apostoli Spiritus Sancti infusione receperunt, sicut legimus : Spiritu Sancto inspirati locuti sunt Sancti Dei homines ; et nos studio ac labore acquirimus, et comparamus ; de qua Magister pertractat in quatuor Sententiarum libris, innixus doctrina Patrum, praesertim D. Augustinus omnium Theologorum praestantissimi, et nos tandem Magistri Distinctiones sequentes sermonem habituri fumus.

 

Hanc Theologiam nostram neccesariam esse potest intelligi tripliciter : vel ad notitiam de Deo habendam, vel ad fidem defendendam, vel ad salutem nostram consequendam : si primo modo, adhuc dupliciter, vel ad cognitionem de Deo absolute, vel ad cognitionem tali pacto de Deo habendam ; primo modo non est necessaria ; nam duplex est de Deo cognitio : naturalis, ut cum cognoscitur unus et supernaturalis, ut cum cognoscitur quoque Trinus ; similiter necessarium ad finem aliquem dupliciter dicitur : simplicter, seu ad esse, et est id fine quo finis nullo modo potest haberi, et ad bene esse, et est id fine quo non ita facile finis intentus haberi potest : respectu primae cognitionis Theologia non est necessaria secundum primum modum necessitatis ; nam illud, sine quo finis potest haberi, non est eo modo necessarium, sed illa de Deo cognitio, cum sit naturalis, seu de cognoscibili de Deo naturaliter, per alias scientias quam per Theologiam, puta Physicas et Naturales haberi potest : ergo.

Similiter respectu eiusdem non est necessaria secundum alium modum necessitates, scilicet ad bene esse : nam licet per scientias Physicas non ita sine erroris nota cognoscibilia de Deo naturaliter sciri possunt, sicuti per Theologiam, quae ex fide creditis, cui non subest falsum, potest etiam ipsa cognoscere ; tamen ea (et praesertim illa de quibus in Theologia agitur) per fidem cognosci possunt, et citius, et sine omni errore, atque a pluribus, quia ab omnibus, et non tantum a Theologis ; quare nec ad bene esse respectu huiusmodi cognoscibilium necessaria est Theologia nostra, scilicet ad ea absolute cognoscenda. Neque dicendum est, ut fortasse dicere possent aliqui, Theologiam et fidem eumdem habitum esse, atque perinde necessariam esse Theologiam ac fidem ; quae respectu eorum ad commode esse necessaria est humano generi in genere sumpto, et simpliciter respectu aliquorum particularium, utpote qui sine ipsa nullam haberent de illis notitiam ; quae tamen necessaria est, cum non minus necessarium sit fideli unum tenere atque adorare Deum quam Trinum ; non inquam dicendum est, etc. nam illi habitus non sunt idem, immo realiter differunt, quorum unus realiter potest esse, altero non existente ; sed multi nescientes Theologiam, veram habent fidem : ergo.

Praeterea fides habetur per revelationem, et Theologia communiter studio comparatur : ergo non sunt idem habitus : dixi communiter, nam aliqui ut Prophetae et Apostoli habuerunt eam Spiritus Sancti infusione, sicut supra dictum est ; sed communiter studio atque labore acquiritur et possidetur.

Adde quod aliud est habere fidem, et aliud reddere rationem de fide ; sed habitu Theologico reddimus rationem de fide, uxta illud D. Petri : Omni poscenti debemus reddere rationem de ea, quae in nobis est fide : ergo non sunt idem habitus ac per consequens non erit necessaria Theologia ac Fidem respectu cognoscibilium de Deo naturaliter. Pariter respectu cognitionis de Deo habendae supernaturalis seu cognoscibilium de Deo supernaturaliter et per revelationem solam ; minime necessaria est Theologia primo, vel secundo modo necessitatis, cum illa per fidem, et absque omni errore, et omni cum facili, ab omnibusque credi possint : secundo vero modo, scilicet ad cognitionem tali pacto de Deo habendam, puta per rationem efficacem, necessaria est simpliciter Theologia praesertim respectu cognoscibilium de Deo supernaturalium ; nam v. g. quae scientiae suppositis principiis revelatis docent nos probare Deum esse Trinum, Patrem generare Filium, Patrem ac Filium spirare Spiritum Sanstum, ac ceteras veritates Theologicas concludere, immo quae scientiae possunt hoc facere, nisi sint eaedem ac ipsa Theologia, cum non nisi ex creditis, ex quibus procedit ipsa concludi valeant ? dixi Theologiam necessariam ad habendam de Deo notitiam supernaturalem per rationem efficacem etc. nam licet rationes Theologicae demonstrationes potissimae, seu rationes naturaliter, atque evidenter apud omnes concludentes quae sunt fidei minime adinveniantur ; sicut etiam infra dicemus, tamen demonstrationes (si per demonstrationem sillogismum efficaciter concludentem intelligamus, quamvis procedat ex aliquibus suppositis, et non omnino ex primis) ipsae dici possunt : efficaciter enim apud fidelem suppositis suis principiis tanquam veris concludunt, ut in rationibus, quas nos ad ea quae sunt fidei adhibemus, discurrere licet : Ad cognitionem vero taliter habendam, scilicet per rationem efficacem de Deo respectu eorum quae naturaliter sciri possunt, Theologiam dicere possumus necessariam secundo modo, scilicet ad commode esse ; nam quamvis exterae scientiae naturales ea nobis tradere valeant, non tamen ita absque errore, sicut Theologia, quae ex creditis et ex auctoritate sacrae scripturae, quae superior est omni ratione, ad huiufmodicognoscibilia probanda procedere potest ; ut Deum v. g. esse unum ; ex illa Deuteronomii, Audi Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est : si vero consideremus secundo loco Theologiam per respectum ad hunc finem scilicet ad fidei defensionem, eam aperte necessariam esse respectu cognoscibilium de Deo supernaturalium (nam quae naturaliter de ipso cognosci possunt, adversarius si quid cognoscat non negabit) omnino affirmamus : unde Augustinus adversus garulos ratiocinatores magis, quam capaciores, rationibus Catholicis et similitudinibus congruis ad defensionem et assertionem fidei est utendum ; et alibi huic scientiae attribuitur illud tantummodo, quo fides saluberrima gignitur, nutritur, defenditur, roboratur : quomodo enim v. g. si ab adversario infideli sic arguatur. Impossibile est in aliqua natura plurificari supposita, quin etiam plurificetur natura, in divinis secundum te sunt plures personae, sunt plura supposita, igitur erit multiplicata natura, et consequenter plures Dii ; respondebimus nos nisi hac instructi scientia, dicimus enim duplicia esse supposita : quaedam absoluta, et quaedam relativa ; loquendo de suppositis absolutis, tunc maior est vera, sed minor falsa ; loquendo vero de suppositis relativis, minor est vera, sed maior falsa, quia nihil repugnat tres divinas Personas in una natura divina per oppositas relationes distingui ; etsi instet infidelis, solutionem assumere falsum, quia oppositae relationes reales non possunt esse simul in eodem indistincto fundamento ; respondebimus quoque distinguendo de fundamento, quia aut loquitur de fundamento finito, aut infinito ; si primo modo concedimus, si secundo modo negamus ; idemque dicendum est in ceteris rebus. Praeterea aut impugnans fidem concedit ut infidelis ; si concedit, quis potest contra ipsum procedere vel per auctoritatem Sacrae Scripturae, vel per unum articulum, si alium neget, probando atque argumentando nisi Theologus, qui ex uno articulo deducit alium, cuiusque maxime proprium est argumentari ex auctoritate, cum principia suae doctrinae per revelationem habeantur ? Quamvis enim, ut ait Boetius, locus ab auctoritate infirmissimus sit, quae scilicet fundatur super ratione humana, non tamen desumptus ab auctoritate, quae fundatur super revelatione habita a Deo, qui mentiri non potest ; si autem nil credat adversarius, quis similiter poterit eius solvere rationes (dico solvere, nam si nihil credit contra ipsum non est via ad probandum articulos fidei, sed dumtaxat ad solvendum eiusdem rationes) nisi Theologus ? Ut iam nos ostendimns, cuius proprie interest solvere ea aquae sunt contra fidem, utpote ille qui Theologiam profitetur, cuius est non solum nutrire, sed quoque, ut patet ex D. Augustinus supracitato, fidem defendere. Denique si confideremus Theologiam per respectum ad hunc finem, qui est salus nostra, dicimus eam minime necessariam esse ; alias simplices, et hanc scientiam ignorantes non salvarentur, sed dumtaxat Theologi ; quod falsissimum est : debemus tamen affirmare eam esse necessariam ad bene esse, praesertim respectu aliquorum, hoc est valde utilem esse ad multorum praecipue salutem ; aliqui enim rationibus a Theologo adductis credunt, vel a perfidia sua retrahuntur ; quidam autem rationibus quoque Theologicis, qui prius erant infirmi, confirmati magis persistunt : sicut enim Deus, ut infra dicemus, loquendo de rationis scholasticae utilitate, fovet charitatem infirmorum per beneficia temporalia ; ita fidem infirmorum per argumenta fovet probabilia. Atque ex his liquido constat, quomodo Theologia nostra necessaria nobis esse dicatur.

 

Subiectum confideratur dupliciter : materialiter, et est res de qua agitur ; et formaliter, et est ratio secundum quam agitur, seu res illa consideratur in scientia ; sicut v. g. et obiectum visus dupliciter accipitur ; materialiter, et sic lapis, lignum, homo, etc. sunt eius obiectum atque formaliter, et sic est coloratum ; nam illa omnia spectant ad visum, seu considerantur in ordine ad visum, quatenus colorata sunt : nihil enim videtur nisi coloratum ; sic primo modo subiectum in Theologia potest esse tripliciter, sicut enim obiectum visus materiale est multiplex, puta lignum, lapis, argentum, aurum, etc. ita materiale subiectum Theologiae est mutiplex ; nam infinitae prope modum res considerantur in ipsa ; tamen ad haec tria in genere subiecta omnes reduci possunt, videlicet ad Deum, Christum, et res et signa ; ita ut Deus dicatur subiectum radicale, nam omnia de quibus ibidem agitur ; vel sunt ipse Deus, vel ordinantur ad Deum tanquam ad sui principium et finem ; et Christus integrale seu totale, prout comprehendit naturam divinam et humanam, vel caput et membra ; de his enim omnibus agitur in Theologia : et res et signa universale ; siquidem circa res vel signa tota versatur Theologica facultas ; ut in primo agitur de rebus fruibilibus, in secundo de utibilibus, in tertio de utibilibus ordinatis ad fruibiles, in quarto vero de signis, nimirum de sacramentis pertractur : si vero sub uno nomine haec tria velimus amplecti, possumus dicere subiectum materiale huius scientiae esse ens, non prout dividitur per decem praedicamenta, sed prout dicitur de ente increato et creato, de principio entis et de ente principiato, de Deo et Creatura. Verum quia Deus consideratus non solum quo ad se, sed ut principium et finis aliorum, non minus est terminus univerlalis, quam sic ens, uti constat ; nam eo modo omnia sunt vel ipsemet Deus, vel a Deo, tanquam effectus a sua causa, et ad Deum tanquam ad suum finem ; hinc relicto termino entis, dicimus materiale subiectum Theologiae Deum esse, acceptum universaliter, non solum secundum se, sed ut principium et finis extat aIiorum ; de Deo enim proprie est Theologia, prout nomen ipsum secum affert ; est enim sermo, scilicet cum ratione traditus de Deo. Secundo vero modo, scilicet formaliter, subiectum non potest esse multiplex ; nam quamvis scientia de diversis possit pertractare rebus, tamen omnes sub una et eadem ratione formali considerat, cum omnes ad eandem ratione unius formalis considerationis et non aliter spectent ; sicut v. g. non alia ratione aurum atque lignum et homo ad visum referuntur, sed sub eadem ratione colorati movent ipsum, ita quod visus folum ut colorata sunt illa et non aliter prospicere potest ; itaque unum erit subiectum formaliter, seu una erit ipsius ratio formalis. Secundo igitur modo scilicet formaliter subiectum in Theologia erit secundum me Deus sub ratione communicabilis, seu communicantis se ipsum, cognoscibilis per rationem deductam ex principiis fidei seu ex creditis. Est Deus, quia subiectum materialiter sumptum, seu res hic considerata, non est nisi Deus, vel a Deo, etc. sub ratione communicabitis ; quia puta in primo libro sententiarum Deus est subiectum sub ratione communicantis seipsam ad intra per generationem et spirationem, in reliquis vero sub ratione communicantis seipsum ad extra, vel per opus creationis, ut in secundo ; vel per opus redemptionis, ut in tertio ; vel per opus glorificationis, ut in quarto. Ideo diximus absolute sub ratione communicabilis, ut omnem amplectamur communicationem ad intra et ad extra ; loquimur enim de obiecto adaequato scientiae. Additur cognoscibilis per rationem, quia haec scientia habet reddere rationem eorum quae docet, iuxta illud, omni poscenti debemus reddere ratione de ea quae in nobis est fide ; vel saltem solvere ea quae adversantur doctrinae fidei, sicut ex dictis constat. Additur postremo per rationem deductam ex creditis, quia Theologia procedit ex articulis fidei tanquam ex principiis propriis ad suas conclusiones prpobandas. Deus in praedicta assignatione subiecti ponitur loco generis, nam et Metaph. considerat de Deo ; reliquae vero particulae ponuntur pro differentiis, nam nulla alia scientia pertrahat de Deo eo modo, uti constat : quod autem in hanc me adduxit sententiam, fuit, quia Theologia est scientia, qua, ut ex dictis constat, nutritur, defenditur, ac roboratur fides ; est facultas, quae habet reddere rationem omni poscenti de ea, quae in nobis est fide, at fides quae tenet ? Lege symbolum, et videbis eam credere Trinitatem, quae non alio modo esse potest, immo neque intelligi, nisi quatenus Pater communicat alteri, scilicet Filio, essentiam suam, et ambo communicant eamdem Spiritui Sancto ; videbis eam tenere creationem, quae non potest intelligi, nisi quatenus Deus communicat (etsi secundum similitudinem imperfectam) se creaturis : cognosces eam tradere nobis mystetia incarnationis, passionis, etc. Quae ad alium finem non fuerunt peracta, nisi ut se Deus per illam effectibus gratuitis nobis communicaret. Denique videbis eam nobis ostendere vitam aeternam, quae non erit, neque intelligi potest, nisi quatenus Deus communicat se Creaturae obiective, seu tamquam obiectun fruitionis et gloriae. Cum igitur Theologia habeat reddere rationem horum omnium, necesse est quod praedicta ut talia concludat seu defendat ; puta Deum esse generantem, spirantem, Creatorem, Salvatorem, etc. et consequenter ipsum necesse est, ut consideret sub hac ratione commumcabilis, seu communicantis se ipsum, etc. Praedicta enim omnia sub illis verbis breviter comprehenduntur, et in sensum nil aliud significant, nisi communicationem Dei ad intra, vel ad extra, uti omnibus compertum est : sic igitur, ut omnia colligamus, possumus talem effingere rationem. Illud est subiectum in scientia formale, cuius cognitio inquiritur, sed tota Theologia ordinatur ad inquirendam, et habendam notitiam de Deo sub ratione communicabilitatis, modo quo explicavimus ; ergo Deus sub tali ratione erit subiectum in pisa. Probatur minorem, nam ut diximus, Theologia ordinatur ad fidem nutriendam et defendendam, fides autem uti constat ex Symbolo fidei, praesertim est circa Trinitatem personarum divinarum Patrem et Filium et Spiritum Sanctum ; est circa Deum Creatorem, Redemptorem, et glorificatorem ; quae omnia sub hac una consideratione communi Dei communicantis seipsum cadunt et veniunt, ut ex dictis constat : ergo.

 

Varias assignatas fuisse rationes formales de subiecto sacrae Theologiae, possumus intelligere, id ex quadruplici causa processisse :

Vel ex parte dignitatis ipsius scientiae ; et sic aliqui dixerunt eius subiectum esse Deum sub ratione qua bonus est, quod sic probant ; scientia perfectissima debet causa finalis secundum Avicenam. Sed ista scientia est perfectissima, ergo debet esse de Deo, ut est causa finalis, sed finis et bonum idem sunt, igitur Theologia est de ipso Deo sub ratione boni.

Vel ex parte virtualis continentiae ipsius subiecti ; et sic aliqui dixerunt eius subiectum esse Deum sub ratione absoluta Deitatis, quod sic probatur : Ratio subiecti debet fundamentaliter, et virtualiter continere omnes veritates contentas in ipso habitu scientifico ; ergo id faciet ratio absoluta, et consequenter Deus sub tali ratione absoluta, quae non est aliud quam Deitas, erit subiectum.

Vel ex parte finis, quem ipsa scientia intendit ; cum enim ratio subiecti formalis denominari debeat in ordine ad finem intentum in scientia, ut patet in speculativae, ut dicitur secundo Metaph. Et in practicis vetum ut agibile, quia finis practicae est opus, ut eodem loco habetur ; hinc etiam variae assignationes rationis propriae, et formalis subiecti Theologiae ortum habuerunt, secundum quod et varie Theologi finem huius scientiae statuerunt ; aliqui enim dixerunt finem Theologiae esse salutem atque gloriam, et consequenter posuerunt Deum subiectum Theologiae inquantum glorificatorem, et Salvatorem, sic arguentes : Illa scientia cuius finis principalis est salus, et gloria, considerat suum subiectum, ut habet respectum ad salvandum, et glorificandum ; sed principalis finis Theologiae est salus et gloria : ergo.

Alii vero statuantes finem Theologiae Dei dilectionem, possuerunt subiectum ipsius esse verum summe diligibile proportionatum animae viatoris ; quod autem finis Theologiae sit Dei dilectio, probant sic : est per se finis Theologiae, per quod per se, et immediate ad aeternam beatitudinem ordinamur ; sed hoc est Dei dilectio : ergo. Maior patet per Augustinum dicentem : Non omnia quae sciri possunt, huic scientiae attribui debere, sed solummodo ea, quibus fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, et roboratur ; et minor est Apostoli affirmantis, solam Charitatem per se valere ad beatitudinem consequendam ; cetera autem omnia mediatne charitate, atque sine ipsa nihil nobis prodesse : cum igitur ratio formalis subiecti summatur, ut diximus, a fine et finis Theologiae sit dilectio, sequitur, rationem formalem Theologiae subiecti dilectionem esse. Vel tandem ex parte rei sic, et non aliter in scientia, et a scientia consideratae ; et hoc modo aliqui dixerunt, Deum esse subiectum formale Theologiae : nam omnia considerantur in ipsa sub ratione Dei, vel quia sunt ipse Deus, vel quia habent ordinem ad Deum ut ad principium et finem : et nos secundum hunc modum statuimus supra Deum sub ratione communicantis seipsum etc. subiectum esse.

Praedicta tamen omnia respiciunt ad ipsius Theologiae finem ; nam et qui dicunt Deum sub ratione boni, vel sub ratione Dei, vel sub ratione communicantis se ipsum veluti nos, subiectum esse ; nil aliud revera intelligunt, nisi quia Theologia intendit hunc finem, videlicet tradere nobis cognitionem de Deo sub ratione vel bonitatis, vel Deitatis, vel communicabilitatis, etc. Propterea, et ipsum vel sub ratione boni, vel Dei, vel communicantis, etc. considerat, seu eius subiectum est ; cum enim ratio subiecti propria ex primitur, tunc sumitur in ordine ad finem intentum in scientia, ut dictum fuit : Quaenam autem harum rationum potior sit, per certitudinem sciri non potest, non tantum quia deficimus in nominibus eam sufficienter exprimentibus, sed quia non cognoscimus praecise quaenam sit ratio illa. Quoniam cum Theologiae ut dicebat supra D. Augustinus munus fit nutrire, defendere, ac corroborare fidem, quae multa amplectitur capita, nos ignoramus circa quae specialius, et quae principalius ipsa nobis tradere, immo reliqua ingratiam eorum intendat ; possumus tamen hoc coniscere ; nam cum sit ad roborandam fidem, et fides maxime , loquendo de his quae sunt ad intra, respiciat Trinitatem ipsam, et personas divinas (nam quod Deus sit puta bonus, seu finis omnium, potest etiam cognosci naturaliter, et aliquo modo consideratur etiam in Metaph. quo ad suam rationem absolutam, seu naturalem perfectionem, et quidditatem, v. g. quod est actus purus, substantia omnino immaterialis, etc.) et loquendo de his, quae sunt ad extra a Deo, maxime opus creationis, et redemptionis, atque glorificationis respiciat, propterea rationem formalem subiecti huius scientiae assignantes (ut attribuamus praedictis omnibus unam rationem communem) ponimus Deum sub ratione comunicantis se ipsum, vel per similitudinem perfectam, ut sic ad intra per processiones divinarum personarum ; vel per similitudinem imperfectam, ut sic ad extra in operibus illis ; constituimusque subiectum potius, quam sub aliqua alia ratione.

Adde quod fides nostra, quam habet defendere Theologia, et roborare, ut patet ex ipso symbolo et articulis fidei, qui sunt principia Theologiae expressius proponitur nobis de Deo sub tali et speciali ratione, quam sub absoluta ; unde quotidie nostram fidem profitentes dicimus : Credo in Deum Patrem omnipotetem creatorem, etc. Quamvis enim Deus credatur a fideli sub illa ratione perfectissima existere, quae est incomprehensibilis ; nam ipse neque ad intra, neque ad extra se communicaret, seu esset Pater, vel Creator, nisi esset Deus, et haberet suam naturalem perfectionem ; cum unumquodque ex eo quo habet esse perfectum, operari possit ; tamen non ita expresse proponitur sub illa absoluta ratione, sicut sub ratione speciali, quemadmodum discurrenti per singulos articulos videre licet : similiter ad cognoscendum verum summe diligibile, seu Deum sub ratione summi diligibilis, non ita indigemus ratione Theologica, sicut ad cognoscendum ipsum Trinum, seu Glorificatorem et Redemptorem ; ideoTheologia quae habet defendere ac roborare fidem, non principaliter id intelliget sic, ut omnia consideret sub tali ratione diligibilitatis vel dilectionis. Denique et si Deum esse glorificatorem et salvatorem modo quo fides nostra tenet, maxime excedat facultatem naturae, et Theologia ad id persuadendum satis laboret ; non tamen illud est ratio subiecti formalis totius Theologis, sed partis ; in quarto enim tantum agitur de Deo glorificatore, uti omnibus clarum est. Quamvis igitur exacte quaenam sit propria, et formalis subiecti huius scientiae ratio a nobis minime cognoscatur, tamen possumus coniscere, ut ex dictis constat, esse illam quam nos supra docuimus.

Ad rationes autem opinionum aliorum respondeo breviter ; unde ad maiorem Varronis dico, quod perfectissima scientia est de causa finali secundum Avicennam, hoc est de re, quae finis est ; non tamen oportet quod sit de ea quatenus finis est ; aliis Metaph. quae est scientia nobilissima, non esset de ente ut ens est, sicut vult ipse Avicenna, sed de ente, ut finis est : sic autem Theologia est de Deo, qui finis est omnium, non tamen sub ratione finis (nisi in quarto ubi considerat Deum glorificatorem, et consequenter, ut est nostra ultima perfectio et beatitudo) sed communicantis seipsum, etc. ut dictum fuit. Ad rationem Henrici nego minorem ; nam licet ratio formalis subiecti Philofophiae, puta motus sit ratio specialis, non enim Philosophia considerat ens ut ens, sed ut mobile est ; tamen omnes veritates contentas in ipsa virtualiter continet ; sic in Theologia subiectum consideratum sub tali ratione comprehendit omnes veritates theologicas, quae in nostra continentur Theologia.

Ad rationem Aegidii nego minor ; nam licet finis principalis Theologiae in aliquo libro, et in aliqua sui parte sit salus et gloria, non tamen in tota scientia, aliis in primo libro principaliter intenderet probare, ac defendere fidem de Deo glorificatore, et non Trino, uti praecipue facit : nos igitur ut rationem unam dicamus toti Theologiae communem, statuimus Deum subiectum sub ratione communicantis se ipsum, etc.

Ad argumentum Thomae ab Argentina Theologi praestantissimi ; nunc pace sua nego maiorem ; ad probationem per D. Augustinus dico, quod immo illa auctoritas est contra ipsum. Nam si Theologiae attribuuntur ea quibus roboratur fides, ac defenditur ; ergo finis ipsius proprius in Theologia intentus erit nutrire, defendere, ac per rationes suas roborare fidem, et non inducere ad dilectionem, licet ex consequenti id faciat, et intelligat, quatenus cognita veritate proponitur deinde ab intellectu voluntati, ut in ipsam amore feratur : sed pro solutione similium rationum atque auctoritatum probantium finem Theologiae esse dilectionem seu salutem, etc. ; atque per consequens rationem formalem sui subiecti sumi debere ab illis, accipiat haec distinctio, quod duplex est finis scientiae. Unus elicitus secundum proprium habitum scientiae, ut cognoscere ens seu corpus mobile, ut sic est finis Phys. ; nam principaliter, et in tota Phys. id intelligitur, et est finis elicitus, hoc est operatio elicita secundum habitum Philosophiae, uti constat. Et sanitas est finis medicinae, et est operatio elicita secundum habitum illum. Alius est non elicitus secundum habitum proprium ; ut finis Philosophiae naturalis est perducere hominem ad felicitatem speculativam, quae consistit in agnitione praesertim Dei cogniti potissima cognitione, qualis potest haberi pro praesenti vita ; et iste est finis elicitus, hoc est operatio elicita secundum alium habitum, scilicet Metaphysicum, et non Physicum ; nam contemplari Deum sub tali cognitione munus est primi Philosophi. Primo modo negamus dilectionem esse finem Theologiae, sed bene secundo modo ; nam ipsa intendit nobis ostendere per rationes aliqualiter ea, quae fide sunt, et Deum; quod facit propriis viribus et habitu proprio ; ut eum postea amemus habitu, videlicet Charitatis : modo ratio formalis subiecti non sumitur a fine elicito secundo modo, sed primo modo, et secundum habitum proprium, uti constat ; subiectum enim formale Philosophiae, scilicet considerare corpus sub ratione motus, non desumitur a fine elicito in aliena facultate, sed in propria scientia ; ex eo namque quod Philosophus in Philosophia intendit et de facto speculatur omnia sub ratione motus, hinc dicimus rationem formalem subiecti Philosophi esse motum. Quare cum Theologia intendat Dei dilectionem ut finem eliciendum ab habitu Charitaris, et non a seipsa, quae habitus est intellectus, et non voluntatis, qualis est Charitas. Idcirco nec ratio formalis illius subiecti a dilectione sumi debet, sed a fine elicito in Theologia ipsa, qui est, ut consideret Deum sub aliqua ratione communicabilitatis, etc. sicut dictum est.

 

 

 

FINIS PROOEMII